Leipziger Studien zur classischen Philologie

171쪽

Analecta Laertiana II.

165 dum quod nulli fere emolumento sunt emendationi contextus Laertiani etenim, ni egregie fallor, tantum uno loco p. 30, 3

- Laerti Dion IV 21 - s. Hesychius praestat scripturam notabilem hic exhibet ἐφιλήτην ἀλλήλω i. e. ι λειτην ἀλλήλω quae lectio sententia loe efflagitatur), eum libri Laertiani manufesto errantes praebeant: ἀλλήλων ελεέτην Β ἀλλήλω φελείτην ' ἀλλήλω φελετηνα ἀλλήλους φε-

λειτην V. puto illam lectionem coniecturam esse Ps. Hesychii quae, id quod attendas velim prosecta esse videtur ab ea scriptura quam B tuetur huic nni probae lectioni e regione sunt haud pauca menda a libris Laertii aliena quae utrum ipse s Hesychius invexerit an ei qui eius libellum deseripserunt sane disceptari nequit. Quibus expositis disputatio nostra recurrat ad eum locum

unde exorsa est ad quaestionem de aetate opusculi Hesychiani. promisimus supra, sub finem commentationis nostrae tempus quo consectum illud esse videatur adcuratius nos circumscripturos esse iam promissa peragemus quodsi recte posuimus neque est cur de hac re dubitemus is Hesychium codicem

in sum suum advocasse, terminum . . ante quem nancti sumus nam cum constet huius codicis memoriam saeculo XII,

eum B ex eo describebatur, puram intactamque fuisse, saeculo autem XIII, cum P ex eo exprimebatur, iam ex libris quibusdam familiae a fuisse interpolatam, cumque s. Hesychius intemerato libro e necdum vitiat usus sit, compilatorem nostrum libellum suum ante saeculum XII labrieatum esse efficitur terminum vicissim q. v. post quem suppeditat id quod vir bonus Suidae opere usus est quem media sere saeculi parte floruisse veri simillimum est igitur e sychius adsimulatus aut saeculo X aut XII vixisse arbitrandus est.

Quibus sacere non possum quin hoc unum adiungam. scribit lachius praef. p. XI sqq. haec 'nec minus constat non ipsum anonymum esychii Milesii nomen famamque iactasse, sed lectores rudes et indoctos, cum libellum tituloearentem offendissent, auctoris nomen titulumque in margine

172쪽

adscripsisse, illustris illius scriptoris librum in manibus gehabere ratos hae vehementer vereor ut stare quem primum quidem parum probabile est Hesychii Illustrii nomen arndibus indoctisque lectoribus libello impositum esse. an reapse quisquam credet saeculis XI et XII esyehinmonius peris tum temporis tantum epitomo supererat tam pervolgatum suisse ut nemo Graecus esset qui eius nomen ignoraret sed omnino itiam ab homine doctiores inscriptionem illam nam eodec exhibet postea adiectam esse veri dissimile es hoc enim qui ponat, statuat necesse est genuinam opusculi nostri inscriptionem intercidisse neque vero ullum exstat signum quo hoc laetum esse indicetur e contrario nihil plane renititur quo minus inscriptionem ab ipso libelli auctor qui es hium orauidae lexido vid. an. ψυχιος cognorit profectam esse ducamus eumque ipsum plebeculae

173쪽

D SERΜONE FIGURATO QUAESTIOR TORICA

SCRIPSIT

174쪽

Veteres et Graecos et Romanos artem rhetoricam fovisse ac per saecula mire excoluisse satis constat. Neque ero

quisquam adhuc historiam horum studiorum scripsit Volh- mannus enim in libro die Rhetori de Grieehen und)dmerin systematiseher Uebersicht anno 1885 Lipsiae iterum emisso, quamquam universas res ab illis excogitatas in unam disciplinae quasi formam apte collegit, tamen stirpem earum et incrementa parum ignovit. Quare nobis proposuimus rhetorum de sermonibus figuratis praecepta' per tempora propagata ita persequi, ut, quae quisque deinceps docuerit,

ipsa afferamus.

l. De origine et usu causarum figuratarum.

Inter plurimos consensum est, ut ait Quintilianus I. O. IX', 73, duas figurarum esse partes διανοίας i. e. mentis vel sententiarum et utico i. e. verborum vel dictionis vel elocutionis. Interdum tamen expedit totam orationem quasi figura quadam induere, quae ad omnem cau8ae tractandae enuntiandaeque rationem pertinet. Exemplo cotidiano' rem illustremus: sacile fit, ut, si ui dona ab amicis offeruntur, ea verbis repudiet, etiamsi ex animo concupiscat. Insignis autem ea forma est, quae

175쪽

Julius Penndors.

ironia' voeatur consilium enim dicentis verbis contra rium esti Ex oratoribus princeps Isocrates simili artisset usus est in Panathenaico, si modo ipse consulto adversarium notantem lacit O 2393 Σπαρτιατ&ν δοκεῖν μὲν κατηγορεῖν μηδὲν δὲ ποιεῖν τοιουτον, ἀλλα λανθάνειν ἐπαινῖναυτους ' χτων δὲ τὰ τοιαυτα δίως ευρεῖν λόγους ἀμφιβόλους καὶ μηδὲ μἀλλον suo των ἐπαινουντων η των ψε- γοντων ντας, ἀλλ' ἐπαμφοτερέζειν δυναμένους καὶ oλλὰς

ἀμφισβητήσεις ἔχοντας. Vide, quid indieet O 265: οὐδὲν ἐφθεγζόμην . . . ουθ' ως ἔτυχε ταῖς πονοίαις τῆς ἐμῆς

Et Aristoteles rhet. III 17 p. 1418 23 haeo praecipit:

ἐπειδη ἔνια περ αυτου λέγειν η ἐπίφθονον η μακρολογίαν η ἀντιλογίαν ἔχει καὶ περι αλλου γ λοιδοοιαν η ἀγροικίαν, ετ εοον χοὴ λέγοντα ποιεῖν, περ 'μοκράτης ' ποιεέ ἐν τέ Φιλίππω καὶ ἐν τh ἀντιωσει g 141 sq. και ώς Ἀρχέλοχος ψέγει .... καὶ ως Σοφοκλῆς τὰν μονα γυπερ τῆς Ἀντιγονης 'ρος τὸν πατέρα ς λεγοντων ἐτέρων. Huno simulationis vel dissimulationis modum proprie σχῆμα appellatum esse primus nobis testis affirmat est lag. 3 orat. Ait II 250 Bait Savpp. - Phoebarum de gehemat. 8 Rhecor III 44 Sp.) 'Oρέμαι κωλος,ντως σχῆμά ἐστινετερον με προσποιεῖσθαι, ἔτερον δὲ λέγειν. Quintilianus I. O. IX 1, 4): Anguste Zoilus terminavit, qui id solum putaverit schema, quo aliud simulatur diei quam

2 Cl. Volvmann l. l. p. 2 l. - Κυπριανος τὰ ἀπορρητα του 'Doκρατους 1871 p. 76 sq. omnes Isocratis rationes quodammodo figuratas essa neque aliis nec mihi persuasiti 3 cf. Dion Hal Pari rhet. IXQ2 p. b, Us. . 4 Videtur ille Amphipolitanus fuisse Uuηρουάστιξ cognominatu , Isocratis aequalis. At Iasa 'ait Beredgkt II p. 375 illud ipsum fragmentum alterius Zoili, scit posterioris rhetoris esse autumat. l. Fi diuender, 'de Zoilo aliisque Homeri obtrectatoribus diss. omlggbg. 189 p. 40. Dipjljro b Cooole

176쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

171 dieitur. Ille erte Quintiliano aliquantum aetate antecessit; sed nae de schematum ratione docuerit, plane ignoramu8.

In foro quidem his figuris Ioeum esse Quintilianus ipse expertus est narrat enim I. O. IXI, 73 sq. 'Εquidem et

in personas incidi tale et in rem quoque, quae obtineri nisi ha arte non posset. Ream tuebar, quae ubi isse dicebatur mariti testamentum, et dicebantur chirographum marito exspiranti heredes dedisse et verum erat. Nam quia per leges institui uxor non poterat heres, id fuerat actum, ut ad eam bona per hoc tacitum fideicommissum pervenirent. Et aput quidem tueri facile erat, si hoc diceremus palam, sed peribat hereditas. Ita ergo fuit nobis agendum, ut iudices illud intelligerent factum, delatores non possent apprehendere ut dictum et contigit utrumque Sed hane artificiosam dictionem praecipue apud magistros deo lamandi et Graecos et Romanos in usu fuisse non mirum est. Dion Hal. arti rhet. IX p. 77, 14 Us.) τουτο

έλ' τῆ βουλῆ extissi ἀποθανεῖν, ουδεις -τῖν ἀποθανεῖν βουλεται, ἀλλὰ τὰ ἐναντία βουλεται ν λέγει ). t Quintilianus IX2, 65sq. affirmat frequens in se holis esse id

genus, in quo per quandam u8picionem, quod non dicimus, accipi volumus ... quod iam sere solum schema a nostris vocatur et unde controversiae figuratae dicuntur.' iogane gravissimus auctor est, cum ipse peritus dicendi magisteriare existimetur et diserte t. l. 6 8l sobolis consulat, quo fit,nt quasi ad ossicinam aditum nobis aperiat. Trita igitur argumenta, quae tractari solebant, paucis signifiea 6 67: et paetiones deponentium imperium tyrannorum' et post civile bellum senatus consulta finguntur et eapitale est obicere anteacta Porro Ora affert celebrata

177쪽

apud Graecos schemata, per quae res asperas mollius signifieant. Nam Themistocles suasisse existimatur Atheniensibus, ut urbem apud deos deponerent, quia durum erat dicere, ut relinquerent. Et alias species exemplis illustrat nempe 'potest melius aliquid velle quam dicit orator g 89 aut onmius asperius petitur a iudice, fit tamen spe aliqua elementiae'

Sed in scholis etiam id quaesitum est, quomodo contra figuras responderi porteret 933. Cum plerique eas semper ex diverso aperiendas putaverint, Quintilianus alias quoque Via occasioni aptas demonstrat sive malis maledicta non intellegere, sive id premas, quod adversarius oblique, non palam obiurgare ausus sit, sive dissimulatione abutaris. Atqui ipse asseverat s 77sq. praecipue prima, quibus praecipere eoeperat, tempora nimio talium controversiarum studio laborasse non solum, si persona obstaret rectae orationi, decurrebant ad schemata, sed saeiebant illis oeum etiam, ubi figurae inutiles ac nefariae s 79 aut contrariae essent causae so8 l). Nonnulla eiusmodi argumenta commode expedit neque curat illud erimen si 84): Patrocinium hoc scit figurandi voluit, qui controversiam finxit Ideoque parcius et circumspectius laetendum esse ο 69 censet modum adhiberi iubet imprimis ne sint manifestae figurae sed ne si optimae quidem sint, esse debent frequentes s 723.

Et plura ingeniose observavit et eleganter pronuntiavit Quintilianus. 72 In gnmma sic maxime iudex credit figuris, si nos putat nolle dicere eLa 76). Ib: Quaedam etiam, quae probare non possis, gura potius spargenda sunt. Haeret enim nonnunquam telum illud occultum et hoc ipso, quod non apparet, eximi non potest; si idem dieas palam, et defenditur et probandum est. Φ 78 Nam rectum genus approbari nisi maximis viribus non potest, haec deverticula et anfractus suffugia sunt infirmitatis, ut qui cursu parum valent, flexu eludunt cum haec, quae affectatur, ratio sententiarum non procul a ratione iocandi abhorreat.

178쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

173 Adiuvat etiam, quod auditor gaudet intellegere et lavet ingenio su et alio dicente se laudat os ost).Ηio igitur usus est controversiarum figuratarum, quae nescio an tum florere coeperint, cum omnino studia declamandi vigerent Quintilianum autem cognovimus et penitus perspexisse et scite iudicare, quae earum vis sit.

2. Quatenus causas figurari liceat, inter rhetores litigatur.

Tamen, si quis laudatum Quintiliani locum diligenter perlegerit, auctorem nonnunquam a vulgari opinione dissentire o. o. ο85 8l sq. 77 sq. animadvertet. Et suisse aliquando inter rhetores acerrimam de sermonibus figuratis litem suspieari licet ex artis rhetoricae, quae vulgo Dionysio Halicarnasse tribuitur ), capitibus VIII et IX. Sunt autem duo περ ἐσχηματισμένων α et sir tractatus, alter ab altero conscriptus. Ex primis utriusque verbis elucet, quae uerit causa illius litis. Erant enim, qui dictionem figuratam ἰδέαν ἐσχη- ιιατισμένην esse negarent, si ratiocinati es Dion Hal.Jl. I. IX 1 p. 71, 7 'Necesse est aut simpliciter loqui aut non loqni. Nihil enim interest tecte καθ' res νοιαν dicere: nam, si auditor sensum reconditum intelleget, per ambages idem assequetur ae si palam audiverit, si non intelleget, nihil proficiet orator Unde natum esse videtur illud vulgatum

Quint. Vi 0, 70 IX2 69): Quo schema, si intellegitur Θ,

quo, si non intellegitur γ' Attamen a plerisque concedebatur os Dion Hal. l. l. VIII 1, p. 3, 3 partes controversiarum posse figuratasi CL Sadee de Dion acript rhet. dissere Argentor 1878, p. 29; c. Brandataeue Leipr. Stud. XV si 8943, p. 263. - 'Dionysii Bal. quae fertur ars rhetorica denuo recensita est ab H Usenero, Lipstae 1895

179쪽

Julius Penndori.

esse, minime vero totas integrasque ausas, eum audientes nisi apertam quaestionem non intellegerent neque veteres seriptores hac specie sermonum usi essent. His opinionibus adversantur auctores Pseudodionysiani: prior et quot sint genera causarum prorsus figuratarum et

quae earum ratio, se explicaturum profitetur ipsis veteribus a praecipuis seriptoribus adhibitis testibus posterior eo progreditur, ut e contrario ullam orationem figurae expertem esse perneget, id quod evincere sibi videtur p. 71, 14 exemplis quasi cotidianis et ex ipso usu comparatis, scilicet diversis modis compellandi benigne, verecunde hilare, acerbe, mirantis more), invitandi ad privatas cenas, mutua pecunias exigendi. Rem ipsam insta ora 3 p. 97, 5 argumento comprobat τουαγῖνος οντος τέ ρήτορι διπλου του πραγματος καὶ Ουηθους του κρατουντος, et περι Οὐηθῖν διοίκησις αεὶ ἐσχηματισμένους τους λογον ἔχει. Videntur igitur ex prioris sententia aliquot controversiae nuncupari siguratae, ex posterioris autem universi sermones. Quae discrepantia unde manaverit, plane

perspicies, si loci Quintiliani I. O. Ι 1 10 memineris:

' figura duobus modis dieitur uno qualiscumque forma semientiae altero, quo proprie schema dicitur, in sensu vel sermone aliqua a vulgari et simplici specie cum ratione mutatio. Quare illo intellectu priore et communi nihil non figuratum est, hoo posteriore efficitur aliam esse or tionem σχηματιστον i. e. carentem figuris, aliam ἐπηματισμένην i. e. figuratam Iam manifestum est alteram notionem alteri placuisse scriptori. Sed licet quaeque oratio suam praebeat conformationem, quaedam controversiae si instituuntur, ut proprie figuratae dicantur. Et ad has spectat

utriusque disquisitio es p. 43, 10 i, p. 72, l). Enimvero tres formae schematum ab utroque distimguuntur cf. p. 43, 1 p. 72, 3): prima ea dicit, quae vult, sed decorum requirit; seo unda oblique alia dicit, alia dicendo machinatur; tertia contraria eis, quae dicendo simulat, essese studeL

180쪽

D aermone figurato quaestio rhetorica. 175

Ad primum autem genus adnotatur p. 43, 17 decentiam opus esse aut O dignitatem eorum, ad quos oratio habeatur, aut ob securitatem adversus auditores comparandam. Atque hanc, inquit, speciem non respuunt οἱ siqτοοικοι sane adversarii), sed eo lorem χρῖμαὶ vocant gratiosas enim orationes nescio unde prosecti sic appellant, eum aut patriam quis alloquitur aut optimatem aut imperatorem aut magistratum aut totam civitatem Itaque ipsum litis discrimen inde repetam, utrum integram causam adeo figurari liceat, ut etiam alius Sensus oriatur, an sermoni partim tantummodosi gurae inspergendae sint, ut molestae res mollius significentur. Sed magnopere dolendum est, quod neuter scriptor adversarios aperte nominat τινές p. 43 4 1, 6), neque nomina fingere iuvat. Tamen ex indiciis haud levibus eruisse mihi videor eum Quintilianum tum illum Demetrium, qui de elocutione scripsit, stare a partibus adversariorum

Ps. - Dionysii.

Namque Quintilianus, eum inter figuras sententiarum emphasiri 64 confine schema proprie dictum recenseat, triplioem eius usum statuit 66ὶ unum, si dicere palam parum tutum in est, alterum, si non decet ob personae reverentiam s6), tertium, qui venustatis modo gratia adhibetur et ipsa novitate ac varietate magis, quam si relatio sit recta, delectat. Hi tertius modus es 46-99), in quo ironia requentissima est et illud, quod petitur a iure iurando, captatur, ad loeutionem potius quam ad ipsam causam figurandam pertinet. Duo autem priores haud dubie eis congruunt,

quae Ps.-Dionysius VIII 1, p. 43, 16 tradit de prima suasorma ), reliquas vero eiusdem Quintilianus diserte improbat, ef 6 85 frit et ille in hoo genere frequens error,

i Apto 67 sq. monet, ut in veri quidem negotiis non perieulum

tantum, sed etiam offensa vitetur. 2 μομενον ευπρεπεἱας η δι' ἀρέωσιν των προσωπων