Leipziger Studien zur classischen Philologie

181쪽

ut putent aliud quosdam direre, aliud velle et o 89 nemo eontra id, quod vult dicit . Atque perstringit vexatum illud thema, quo aliquis ut sibi mori liceat postulat Ps.-Dionysius IX p.-77, 5 aliter iudiea Vides igitur illum et huno

de summa rei inter se dissentire. Demetrius autem, quisquis fuit, 'πεο δεινοτητος disserens in extremo libello 287-298 αερι σχηuατισμένων' nonnulla adnotat, ne insipienter utantur oratores. Cuius capitis initium hoc est 'Rhet. Gr. III 323 Sp.): To δὲ καλουΩενον ἐσχηMατισιμένον εν λογφ οἱ νυν ρητορες γελοίως ποιουσι e. q. s. Concedit igitur quiddam figuratum inesse sermoni neque ero orationem plene figuratam agnoseit Iamiam ipse definit: αληθινον δὲ σχημα ἐστι λογον μετα δυοὶ τουτοιν λεγομενον, ευπρεπείας καὶ α αφα λειας. adem ergo figurandi commoda occurrunt, quae Quintilianus laudat, neque vero

mentio fit studii aliud vel contrarium per figuram effieiendi ). Sed porro licet progredi O 288-29l guris opus esse

decentiae causa loco Platonis Phaed. p. 59 C susius comprobatur, incolumitatis causa verbis, quae Demetrius Phalerens apud Craterum Macedonem et quae lato apud Dionysium fecisse dicuntur. Accedit ambiguum eiusmodi genus, ut nescias, utrum admiratio an insectatio subsit, cuius exemplar est Aeschinis scit Socratici) elanges. Deinde β 292-295 auctor docet, quomodo principes adhortemur, ne peccent, cum illi suorum vitiorum opprobria audire nolint. Quare non directe loquemur, sed aut alios vituperabimus eisdem vitiis obstrictos, aut eos laudabimus, qui contraria fecerunt, aut ipsos, si sorte probos se praestiterint ', monentes ut hoc studium perganti Vel parvas enim res ut tyrannis suspiciosas evitandas esse patet β 293 . uousque

demonstratum est o ἰθος το δυναστευτικον ia αλιστα 1 cf. Bero Grieeh. UtL-O IV 1887 p. 5b noti 56. M ordo sententiarum hoc loco turbatus esse videtur; nequa enim dubito, qui postri 292 intercedere debeata 29 et verba 293 rem quasi

absolvisui.

182쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

17 7χρρων λογου σφαλοῖς, ὁ καλεiται ἐσχηιιατισιιένος Sed etiam ampla et potentes civitates velut Atheniensium orationem coloratam desiderant, mediam sero inter adulatoris et exprobratoris o 294). En illos ευ προσωπους ὀγους υταν η oo πατριδα τις διaλέγηται γ προ αριστια .... προς λην στολιν, qui commemorantur Dion Hal. art. rhet VIII l p. 3, 20, quamquam appellatio Oloris χρωμα)' apud Demetrium nusquam legitur. Tamen auctor, ubi de schematismis videa 298 s. s. disputavit, panea addit φ 296-298), quae ad πλασμα ὶ λογουpertinent, quod ipse si interpretatur ut eandem eram alius in canem fingit εαλασεν), alius in bovem, alius in equum, ita eadem sententia pluribus modis variari potest, cum alius Aristippi rationem imitetur, alius Xenophontis, alius Socratis, quae quidem singulae apte illustrantur. His expositis satis liquere existimo alteri quaslseolao scriptores f. - Dionysianos, alteri Quintilianum et Demetrium addictos esse. Restat, ut inde colligamus, qua aetate lis illa rhetoriis viguerit. Nempe ex Quintiliani loco I. O. I 2, 77 sq. suspiceris circa prima, quibus ille praecipere coeperat a. 68. p. Chr.), tempora rhetores inter se dissensisse, quales controversiae ne ad finem figurari deberent. Qua ex contentione oborta originem aperte duxerunt duo περ inquari συμων tractatas, qui arti rhetoricae Dionysio alicarnasse salso attributae inserti sunt. Itaque Usenero praelat edit. p. VI assentior, qui eos primo Caesarum saeculo adseribit. Etiam Demetrii libet in vel exeunte primo vel ineunte secundo p. chr. n. saeculo confectum esse probabile' estii et quae de hae voeo Vothmannus Rhet. d. Gr. u. R. p. lt 3 not. 1 congessit. 2 Diversum est vocabulum, quod exstat Dion Hal.J VIIII 14 p. 98, 23:ευρειν πλειους τας πλασεις των σχηματιον - τας πλοτητας τῶν

κοινων λογων.

183쪽

Julius Penndori.

I. us causarum plene figuratarum exemplis probatur, quae apud scriptores reperiuntur.

Haud alienum videtur esse nos de sermonibus figuratis commentarios, qui Dionysii nomine seruntur, ecuratius ex

aminare.

Trium illorum schematum, quae supra p. 174 enumeravimus, si a 3ιέθοδος in priore libello separatim praenuntiatur 3 uno quasi tenore distincte enarrata, in posteriore autem data occasione e. o. p. 77, 2 significatur. Summatim haeo praescribuntur Primi generis est cum decenter et caute loqui tum acerbi speciosas causas praetexere. Secundo generi quodammodo duplex actio subest verbis enim communia simulamus, arte autem ea implicamus, quae nobis usui sunt et p. 55 7 96, 3). In terti genere apud audientes si in repugnantiam incidere oportet, ut argumenta nostrae partis proferamus futtilia et facito diluenda, adversariae quam firmissima, aut etiam commutabilia adhibeamus, quibus adversarius ipse quoque utatur cf. p. 68, 8;

Ηuo pertinet, cf. verba ab senero iure seclusa adnotatio θιεμνῆσθαι olim suo loco adscripta, in nostris exemplaribus sub finem prooemii reiecta p. 46 6-15. Ibi auctor hoc quoque se demonstraturum promittit, quomodo lateat artificiosa ratio neque in periculum incidat orator; praemonentur igitur ea, quae p. 70, 6 77, 2l exponuntur. Alter scriptor pauca haud inepte observavit, velut p. 75, 20 τηρητέον, τι ἐν κινδυνοι οἱ σχηματισμοὶ υρμοκονται, p. 94, 16 το προ ματίζοντα πυτατω δεῖ εἶναι του λυσαι το σχῆ/ι φατα r ασφαλεla του ρογατος, Sed eximium horum libellorum pretium in eo situm est, quod uterque auctor ipsam doctrinam idoneis exemplis veteribus a praecipuis scriptoribus petitis com probare sibi proponit. At vulgaria argumenta eaque ficta,

184쪽

Da sermone figurato quaestio rhetorica.

129 quae a tironibus in scholis traetabantur, scite silentio praetermittunt ). Scriptores autem, quorum ex libris testimonia petiturus

sit, prior hos indicat p. 46, sq.): Demosthenem; hue

didem, Xenophontem, Platonem Euripidem, comicos, Homerum idemque pollicetur rationem se habiturum generum deliberativi, indicialis, laudativi. Iam ipsam tractationem sic instituit, ut primo apud Demosthenem et nomen et usum si gurandi το νομα τουσχ γματος καὶ την χοειαν p. 46, 17 demonstret testimonio usus loco orat. XVIII 178. Sed vide, ne an discrepantiam praetereas in nostris Demosthenis codicibus non legitur: μετα σχήματος ἀξίου της πολεως in. 47, ), sed μετα

Deinde primam illam figuram, qua orator ea, quae vult, decenter eloquitur, exemplo illustrare supersedet, quippe quam adversarii et ipsi agnoscant, statimque secundum adit genus, quo alia specie obtenduntur, alia vere efficiuntur es p. 53, 2). Duae proponuntur causae figuratae, altera generis iudicialis Demosthenis orat. XIX), altera deliberativi eiusdem orat. XIV), quarum argumenta a ratio sagaciter explicantur οἰ-7). Tum ora Platonis apologiam et Demosthenis de corona

orationem ita interpretatur, ut appareat complures causas in eis conexas esse, scit defensionem accusationem, laudationem suasionem. Tum ira exemplar demonstrativum simul quo

deliberativum ex hucydide II 3b sq. profert, illam Perielis

orationem lanebrem.

Postquam luculenta igitur trium dicendi generum testimonia copiose exposuit, in reliquis auctoribus parcius vergatur per uripidis sabulam, quae Melanippa apiens'

i Obiter ea tangit alter scriptor p. 77, ib. - osteriores contra rhetores talia exempla, partim spinosa aut absurda, denuo quasi recoquere satis habent; cf. quae infra b disputabimus. 2 Vix eo expeditur, quod p. 46, 20 Demosthenes πως scripsisse dicitur. 12. Diyitia ' Cooste

185쪽

Julius Penndori.

inscribitur, duplicem figuram, alteram poetae alteram elanippae, detexisse sibi videtur ο 0) vetustiorem comoediam

et ad rem publicam et ad philosophiam spectare satis habet ostendisse postremo enophontis inrupaediam II 1 3 et Anabasim Is attingit, Phoenicis cum Achille colloquium ab Homero Iliad. ΙX fietum adumbrat o l).

Iam ex optimis scriptoribus demonstratum est haud raro fieri, ut alia verbis proserantur, alia mente agitentur. Restat, ni tertia explanetur figura contraria dicendi contraria volendi. Cuius praeclarum exemplum apud Homerum invenitur, quod instar plurium est o 5). nimvero Agamemno, ut cunctantes Graecos temptet, ipse et praenuntiat B 72 sq. simulate se Ioenturum et perficit apte hanc Orationem B H0sq. argumenta proferens infirma et commutabilia et contraria. ano vero artificiosam rationem simulata animi concitatione latere ubi significavit rhetor ο 63, disquisitionem ad finem perductam concludi Postrem tamen nihil intermittit, quin affirmet tales figuras minime quasi offensiones esse in ambiguitate verborum sitas, sed integras actiones obliquis sententiis arte conexis p. 70, 20). Haec igitur pristina erat libelli sorma ο -3,

p. 46, 1-b, 5-11 15 16 comprehensa. Iam vero ad Homerum perventum est, qui princeps non modo poetarum Graecorum sed omnium scriptorum magister putabatur p. 58 243. Itaque studium exarsit carmina eius data opera excutiendi, unde tres novae sermonum figuratorum species indagatae sunt, quae aegre tribus illis generibus subiciuntur. Legimus enim p. 45, 16 οἱ suis υν κυοι--τατοι τροποι τῶν ἐσχηματισμένων λογευν ουτοι 'Hρτηνται δὲ τουτων τοὐν τροπων κακεινα. Fieri enim potest, I. ut

quis, dum eadem dicere videatur, quae alius antea dixerit, tamen alia esseere studeat, vel ΙΙ.), dum illi adversari videatur verbis, et re vera laveat, vel m. liberiorem argumenti breviter indicati explicationem in aliud tempus disserat. Quas speetes ut apud Homerum demonstret, priusquam ad tertium et gravissimum figurarum genus transeat s 12

186쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica. 181

p. 59, b), continuum rerum ordinem interrumpit auctor. Ubi priorem illam propositionem p. 59, 17 ην δε τόδε iterandam curavit, unamquamque formam illustrat eo loco Homerieos 12- 14), unde potius eam derivasse videtur. Sunt autem ex Iliadis libris secundo et non petitae orationes Ulixis

et Nestoris B 278 sq. B 336 sq. , Diomedis Y 3 sq. , Nestoris I b2sq.), quas ita persequitur, ut et quam inepta res sit

sinonici verbis simplieiter ααλως intellectis et quae arti- setosa subsit ratio, doceat ingenii acumine sive sagacitate usus.

Tum eo, unde digressus erat, redit initio Dib p. 7, 22):1ατανέλθωμεν δε εα τον υπολοιπον λογον e. q. s. p. 59, 14. Hunc secundarum curarum fructum etsi tamquam

appendicem subnectere licebat, ipsi commentario ingerere maluit, quod quam male secerit, satis intelleximus ). Luce igitur elarius est tractatum olim angustiorem postea cum illo additamento . 46 6-1 tum spieilegio omerico g 12 - 14 amplificatum esse. Alterius libelli originem perserutantes id posterioris scriptoris proprium cognoscimus, quod solum Homerum ut testem a praeceptorem sibi proponit p. 72 6 στου τουτωννα παραδείγματα καὶ ι διδασκαλέα; μηρος πάντα ταoαδέδωσιν. Quare diversis dicendi generibus neglectis Hicet innuerit p. 72, 1sq. - ab initio tres figurarum formas locis Homericis comprobare studet g 3-5ὶ Neque mirum est in tertiae formae luculento testimonio B 72sq. eum cum priore auctore gab plane consentire. Primam autem figuram

ut ex Homero illustret, verba Iridis O 201 sq.), ut secundam, verba Thetidis sa 130 adhibet exemplo minus idoneo usus, id quod ipse sensit namque statim alterum idque evidentius p. 73, 3 adiungit, scilicet Diomedis sermonem figuratum 1 32sq. ex quo eodem loco illum priorem auctorem O 13 suam του κατηγορουντα συναγορευειν speciem deprompsisse signiseavimus Apparet igitur uno scriptorem suo

1 Etiam Usener praelat p. VII offendit in proposilione p. 46,1- non suo loco interposita Dissilias by Ooste

187쪽

iure eandem speciem alteri generi subiecisse, Ly. 75,2 εν σχηματι του γανακτεὶν προ αυτὸν συναγορευει 75, 17 Ουτος ὁ σχηματισμος ἐστι του αλλα λέγοντα ἄλλα

Iam reliquas species omericas desideraveris. Et legimus p. 79 l: Eστι δὲ καὶ τεταρτον σχῆμα βαθυτατον, τὼ δι' λλων πορευόμενον καὶ παντελους σι αλλκὶς ποθέσεcὐς τὸν λογον cotovμενον λλην περαένειν. aec quoque sorma secundi generis est, re autem ipsa sere congruit cum ea, quae p. 60 1sq. descripta est ineque enim Nestoris oratio B 336 verbosius explicatur et, quae eam excipit, Agamemnonis B 369 adumbratur nisi quod definitio figurae verbis variatur: s. p. 83, 2 τὀ ἐπ αλλης ποθέσεως πεπεικυίας προτερον εἰπόντα επὶ τέλει ως παρεογον ερριπτειν την ἰάει

δοκουντα ἐτέρου λέγειν, ἐτερα γωνίζεσθαι , p. 9, 18. Sed sua sponte hie scriptor p. 83 4 Platonem conviv. p. 222 hoo artificium imitantem et expedientem inducit.

Denique D αλλο εἶδος profert idque duplex per

utramque formam decenter p. 88, 1 ευστρέπεια et salva incolumitate p. 84, 13 τὰ ἀσφαλές aut praenuntiamus quae acerbe eloquenda erunt, aut oblique significamus personis audientium permutatis. Et altera quidem figura, quae orationibus Achillis et Calchantis A 59-100 accurate tractatis illustratur, eodem sane spectat, quo prioris scriptoris p. 67, 20)τροπος του καὶ ως ναβαλλομενον ἐρεὶν ἡ δη λέγειν τὸν ἐπηφιατισμένον λογον p. 88, 2 τὰ ω αἰνιγματων λέγειν, φρονεῖ τις, καὶ τὰ τῆ διατριβῆ καὶ τῆ μελλησε τῶν λογων εἰπεῖν, ποὶ εἰπεῖν, ω προοιμέω τὰ μέλλον δείκνυσθαι λυπηρον - licet alter altero exemplo niatur. Sed in altera potius forma et eiungenda et comprobanda δ' liberum huius scriptoris arbitrium deprehenditur, etsi Ulixis in principes et in milites sermone B 188-207 imprimis vocem κοιρανέων 206 argutius eum interpretari facile dixeris. Iam eo pervenit auctor, ut ex consilio suo p. 72, 7 diversas signrandi rationes ab Homero tradi demonstraverit, sed

188쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.183 quod gravissimum est tria illa genera figurarum et

species omericas, quae apud priorem separata sunt, temere oonfuderit. Manifesta est summa eius incuria, quippe cum, ubi p. 72, 4 tria genera enumeravit p. 79, 1 quartum adnectat p. 84, 7 quintum idque duplex. Tum alteram commentarii partem - p. 84, 3 inceptam sed actutum interruptam aggreditur si μεντοένυν εα τα πεζα παραδείγ/ιατα , quibus tamen exempla immixturus est ex uripide poeta petita neque vero dispositionem illo loco praenuntiatum strenue prosequitur. Ipseqnoque Demosthenem et nomen schematis novisse et decore ευστρεαυγ p. 90, b sl 12 loqui scire ex rationibus XVIII. et XIV. verbis oratoris citatis demonstrat. Eodem modo

Euripidis sabulas gal excutit, Aeolum partim ' Melanippam omnino guratam. Deinde go 2 attingit, quae Isocrates ), Plato, Demosthenes, Xenophon, Thucydides decoresp. 95 7 96 6 aut pluribus argumentis apte coniunctis p. 5, 9 96, 14 scripsisse putentur. Sed cum in angustius res cogat, nimio festinandi studio vel in ineptias indidit es Usener praes. p. VII, adn. ad p. 95, 19). Conclusionem, qua rem initio propositam quasi probatam esse gloriatur, quaedam appendix gQ3-i 6 subsequitur,

sive schedula ex iteratis studiis suppeditatae Praemissa sormula: Πολλα σχήματα recto' 'Oμῆον, caιιπολλα και ἐν tiλλαις coθέσεσιν αλλα διοικουμένqn scriptor signiseat ne Briseidis quidem rationem T 287 sq. carere figura, quippe quae mortuum Patroclem miserans suam ipsius sortem nuptiasque promissa conqueratur. Tum g 14 novo quasi prooemio usus rursum affirmat ex eiusmodi interpretatione plures evadere sermones figuratos quam simplices. Sed quamquam diversa dicendit ob eam ipsam causam praetermitti a priore scriptore non mireris, quippe qui ut oλους αγῶνας ita λον δο αμα ἐπηυατισμενον p. 6, 23

requirat.

2 Laudat Panegyricum, Philippum, orationem περὶ ἀντιδοσεως confectam, ubi laudatio aut suasioni aut defensioni implieita sit Di ilia πιν Cooste

189쪽

genera enumerat, ipse nihilominus in solo Homero versatur. Eo autem progreditur, ut etiamsi quis plane ααλῖς loquatur, hoc quoque artificiose fieri contendat, να ἡ τῆς ροπλότητος προσποιησις τὸ πιθανὰν θη- λακουοντι p. 99, 2), cuius rei testimonium affert Aiacis ad Achillem orationem V 624 sq. ubi primum Phoenidis Achillisque verba et ipsa figurata attigit. Deinde p. 0l,6 artificialem et in artificialem gratiarnm exactionem differre locis ollatis 396 A 503 Ara illustrat et terminos sigurandi μέτρα τον ἐπηγιατισμένου λογων esse docet, quandoquidems 465 sq. v 86 ex Opportunitate rei Priamus copiam dicendi circumcidat. Postremo θ 16 Homerum ne imaginis quidem adhibitae figuram ignorasse Τ 221 sq. demonstrare sibi videtur.

Iam ad extremum libelli finem pervenimus vera conclusione desiderata. Sed hoc studium pedetemptim in argutias nimiamque subtilitatem indidisse neminem fugit. Τοχ libro perlustrato appendicem Homeri eam et incompositam et laxe adnexam, ipsum autem commentarium bipertitum esse apparet prioris partis gl-8 Homerus quasi fundamentum est, posterior Is-l3 eaque angustior ad pedestris sermonis scriptores spectat. Auctoris autem ratio res disponendi explanandique parum accurata, ne dicam incondita, ubique do prebenditur. Ex eis, quae adhuc disputavimus, miram quandam similitudinem inter utrumque commentarium intercedere elucet, quandoquidem non modo in plerisque exemplis gravissimisque sententiis, sed etiam in levioribus ac pusillis rebus inter se consentiunt scriptores. Quod ne temere dixisse videar, conseras p. 52 8 v l, 19 ubi simillime Archidami Thneydidei menti inicitur. Easdem viles opiniones reperias p. 63, 1674, 24 p. 60 22 79, 13. Quis igitur dubitabit, si nobiseum hos libellos perpensitaverit, quin uterque scriptor non suo consilio et arbitrio materiam tractaverit, sed ex eadem disciplina' pro-

190쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

185 laetus sit Neque utri palmam tribuas, haesitabis prior enim scite et accurate res explanare studet posterior, homo mediocris ingenii e. c. p. 79, 5sq.), modo dissusius modo parcius

disserit paucis locis p. 83 4 93, 3 95, , 24 quaedam

supplet, permultis vero neglegentissime' se gerit. Has schedulas cursim conscripsisse, non elaborasse videtur. Nonne p. 96 3: καὶ παρα- ενοφοντι . . . . ευρησε ε ἐσχηματισθριενους λυγους quasi ipsius magistri verba audis discipulos ad altiora studia excitantis Verisimile enim est rhetorem auctoritate insignem, eum de iure actionum figuratarum litigaretur, scholas de hac quaestione habuisse et, ut exercitationem ludo aptissimam tueretur adversariosque refutaret, ipsum exempla e litteris petita alia explicasse alia

significasse. Iam sectatores sedulo optimos scriptores prae ceteris Homerum exhauserunt, quo ex studio commentarii nostri fluxerunt nomina autem auctorum sane

ignoramus.

Sed quod in eis Homerus, omnium scriptorum quasi princeps, eloquentiae artificia qualiacumque excoluisse posterisque tradidisse p. 8, 23 existimatur, haec doctrina Stoicorum' propria suisse videtur. Stoicae autem disciplinas prae ceteris addicti erant grammatici Pergament, quos in Homero interpretando pleraque allegorice explicare solitos

esse satis constat. Quid igitur mirum est eosdem, sermonibus quoque quasi viro νοιαν sube88 opinatos, in Homeri carminibus figuratas rationes detegere studuisse Certe Pergameni artem rhetoricam cum grammatica sociare' consueverunt. Et animadvertimus nostros scriptores exemplar Homeri notis instructum adhibere es Usener ad p. 73, 5); e inniti, quomodo Homerus vocabulis utatur p. 70, 23; tertium dicendi genus