Leipziger Studien zur classischen Philologie

191쪽

186 Julius Penndors

Stoieorum' more. Tamen hae coniecisse satis habeo.

4. Rhetorum Graecorum aetate posteriorum de sermonibus figuratis doctrina.

Controversiarum cum partim tum omnino figuratarum usus a s.-Dionysio protectus in scholis propagabatur. Inter posterioris aetatis rhetores quasi princeps habetur Hermogenes, qui in quarta operi 'πεο ευρέσεως parte Ἀγου σχήματα pertractans separatim IV 13 de figuratis problematis περ ι των σχηματι πιιένων προβλμματων - Rhe Gr

II 258 Sp. agit'.

Et ipse tria distinguit genera: ων σχηματισμένων προ aηματων τα μέν ἐστι ναντία, τα ὁ πλάγια, τα δεκατ ἔμφασιν. Primum genus id accipit, quo contraria intendimus atque dicimus; velut ab Atheniensibus pacem petentibus Lacedaemonii flagitant, ut Periclem sibi tradant. Tum Atheniensibus deliberantibus in senatu Pericles ipse instat, ut exsulet videnter contrarium mente agitat, scilicet ne hostibus proiciatur. - Obliqua autem forma cum contraria intentione aliam simul efficimus' velut dives quidam same oborta civitati victum se praebiturum pollicetur, si pauperem ad caedem accipiat populus resulat, pauper se ipse offert At re vera non modo contrarium petit, sed id quoque

192쪽

Da sermone figurato quaestio rhetorica. 187

monstrare studet diviti humentum deesse, alioquin ei eripere in promptu esse. - Κατα ει φασιν denique vocat, si quis impeditus, ne palam aut libere loquatur, per orationis compositionem quaedam ita significat, ut et ipse offensam evitet et auditores latentem sensum cognoscant. Hoc est exemplum: Lex dementem exsulare iubet. Fama est patrem cum nuru concumbere filius rogat, ut tamquam demens fugiat.' nimvero, etsi specie de exsilio loquitur, lacte patris infamiam reprehendit. Exemplis quasi legitimis ubi tria sua genera exornavit auctor, rationem eorum pluribus exponit. Contrarium modum et obliquum eo differre affirmat, quod ille unam mentem, hi duplicem exhibeat, cum eadem sit tractatio exercentibus. Nempe oportet adversariorum subiectiones uno φοραί de industria proserantur oratio enim gravibus a contraria parte argumentis et infirmis refutationibus instrueta suspicionem movet oratorem plus appetere quam simulare, id quod et Perielis oratione illustratur. Etiam commendes cuilibet personae vera sententias pronuntiandas vel ipse eas declares mutata quidem condicione. Propterea enim Hermogenes iudieat figuratas vocari eiusmodi controversias, quod e dem sententias subesse necesse sit, quas, etiamsi non figurate loqueremur, tamen proferremus. Denique caute agendum esse censet, ne reconditas significationes quasi nudantes )in contrarium tendamus finem. Ρorro ex illo per emphasim genere eam speciem laudat, quam ipse se invenisse gloriatur: ινα τις αντικους λεγων τὰ

πραγμα μη oκ λθειν scilicet tali formula usus 'sae rem si se habere . Postremo in hisce problematis guratis frequentari iubet verba dubia et quasi duplicia oνosιατα

διττα δηλωσα δυναμενα aut compositionem ambiguam, sive comprehendas vocabula sive distinguas h τῆς συνθέσεως

1 Distinctius hanc formam ermogenes appellat quam Ps.-Dionysius etiam Quintilianus I. O. IXI, b emphasi eam confinem vel eandem esse dicit.

193쪽

188 Julius Penndors.

ακολου e la συγκειμένη ia αλλο δηλοῖ, διαιρουμένη δὲ αλλο ἐμφαίνει). a in re Hermogenes adversarium habet Quintilianum ), qui I. O. IXI, 60 figuras talibus artifieiis quasi manifestas reprehendit. Componamus ipsa utriusque exempla:

τρος, εἰ.... ιον συνέσται

Quintiliani

1 in suspecta nuru duxiuXorem, quae patri placuiti

2 Quis te, inquit, rapuit Tu,

pater, nescis 3 Quoniam Hermogenis doctrinam absolvimus, adeamus Apsinem Gadareum, qui illum aetate secutus est. Huius commentarius, qui περι τῶν σχηματισμένων προβληματων inscribitur 'Rhet 0r. VI 330 Sp.-H. 3, pariter compositus est atque amplior eiusdem ars rhetorica' es Christ Grieeh. LitL-G p. 627) haud integram disciplinam praebet, sed quasdam particulas, quae sollemnia rhetorum praecepta quasi expleant et dilatent; notandum est illud αλλο ter p. 331, 7;334 3 337, 23 praemissum Antecedunt vulgo quaedam e x Hermogene excerpta p. 330-33l, ); iam ipsum exordium p. 33l, 7-10 praecisum videtur controversiarum figurate imprimis per suspicionem et emphasim productarum multa esse genera Data autem opera Apsines, cum ad usum spectet, exercentibus viam quasi praeit. Prima igitur species ' ea est, qua quis ipse maioremi is etiam Dion Hal. art. rh. VIII 16 p. 70, 20 sq. 2 Quae ratio inter utrumque libellum intereedat, non liquet cf. Brgosha in Paul3-Wissova Realene. d. A. M. I p. 28 l . Eorum cognationem ut intellegas, compares e. c. p. 237, 18 336, 24 31s, Te a 338, 1. Neque in arto desunt argumenta figurata, velut ο4 p. 248, 14, 236, 23 'Pericles tulit, ut Attica vastaretur tum Nicias ab Eleusino initium fieri iubet. Cuius exempli condicio haec est εω γησαμένου τινὰς καὶ πείσαντος συ την εἰσηγησιν ταυτην ἐν ληθείρ κακίζεις ποο ποιῆ δε ἐπαινεῖν, καὶ an τι δεῖ προστιθέναι ἔτεοον αυτ si ἀκολουθον. cf. etiam p. 220, 10 221, 1. 3 Quo verba περὶ οὐ ποοτερον λέγουεν p. 33l,11 respiciant,

nescio.

194쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

189 sibi vindieat poenam, ut eam, cui obnoxius egi, o licia, velut , Demosthenes pecvniarum Harpali interceptarum eonvictus ut exsilio multaretur, Hyperides rogavit; ipse Demosthenes capitis damnari mavult'. Gravitate βαρυτητι opus esse docet auctor, ut per amplificationem αυβη σεως eo ατ crimina diluantur et quaedam adversariorum inconstantia aeerbe notetur schematis σχετλιαστικοῖς admissis. Est altera species p. 34, 33, si quis contraria suadet eis, quae ipse antea suaserat, velut classis Atheniensium in Siciliam profecta ubi tempestate exorta domum rediit, Nietas et Alcibiades sententias sibi contrarias proserunt'. nam dissensionem ut expedias oportet validis e contrario argu mentis indulgeas, quibus novam rem strictim opponas. Deinde nonnullae sormae pressius adumbrantur p. 336, 173. Etenim si, ut de oreta aut legem quispiam solvere studeat, . o. 'Hyperides expetit, ut Demosthenes νέας convictus servus publicus sit. Adversarius contra probat illum servitutis expertem etiam libertate dignum esse . Gravitate et schetli mi ne ποοσαγγελέα quidem vacat, i. e. si quis ipse supplici se offert et p. 237, 183. Perinde 'Demosthenes ipse tradi vult Philippo an Demosthenem aut naves longas exposcenti'. Quas species ubi enarravit, Apsines p. 337, 23 aggreditur praeclarissimum illud figurandi specimen, quo contraria dicimns contraria mente agitamus nam quod in aliis problematis vitium putatur, in talibus virtus est. Exemplo Jutitur simili atque Hermogenes ad obliquum genus illustrandum. Utiqne contrarium intendamus; admittitur etiam figura praeteritionis et obticentiae aut simulandae consolationis pro

eriminatione.

Denique p. 39, 3 ipso quoque confitetur sententiami Singula exempla promere satis habeo et ea, quae auctor ipse copiosius explicat. 2 p. 338, 1 πλουσιος πειντα ἰτησεν ἀποκτεῖναι, καὶ ὁ δῆριος εδωκε μετα ταυτα ἰδιωτης ἐπανῆκεν ο πλουσιος Οιστευσειν ἐπαγγειλάμενος καὶ προσαγγέλλει ἐαυτὸν ὁ πένης. Dipjlias by Cooste

195쪽

Julius Penndori.

figuratam etiam verbis posse effici maximo dubiis ambiguisque atque in extremo hoc summum ponit praeceptum: τὰ μη παντα πληρουν ἐν αυτοῖς, μη πως δειχθῆ - σχημα. Ex scholiis, quae ad Hermogenem ingentia exstant. pane afferri liceat Sopater 'Rhe Gr V 43 W.hnunquam personam figuratam esse iudicat, sed semper causam; adversatur ei areellinus 'Rhet. Gr. IV 03 K.). Seholiasta autem anonymus VII 50 R. sermoni figurat τὸ α σαφές virtutem, alioquin vitium esse statuit cf. Ιoh. Sicel. VI 197 .3. Restat, ut Maximum Planu dem tamquam interpretem Byzantinorum doctrinae audiamus. Docet igitur 'Rhet. Gr.'

V 228 . alias quaestiones directa via ἐα ευθείας in iudiciis peragi, alias figurate idque tres in modos fieri posse Ι κατα- με Iζον - exemplo elucet primam illam ab Apsine laudatam p. 331 10 speciem intellegendam esse, qua quis

sibi ipse maiorem vindicat poenam.' Π. κατα τὰ πλαγιον sive κατ' ἔμφασιν - quod ne mireris, bene notaveris: πλαγι εος ι παίνει orator. Exemplum est Hermogenis, quo suum κατ' εμ πασιν genus illustrat. III. κατα λεναντίον velut lex vetat proditoris ullam esse memoriam. Rogat quidam, ut Themistoclis liberi expellantur; hi autem postulant, ut muri ab illo restituti deleantur', eo scilicet consilio, ut appareat illum minime proditorem suisse es Sopatr. V 44m.). Denique significat Planudes in causis figuratis aliud esse

τὸ κεκουφιμένον aliud τ φαινόμενον, eis autem locum

esse ait, ubicumque libere de re proposita loqui non liceat. Satis igitur cognovimus Ps. - Dionysium, Hermogenem, Apsi nem, alios deinceps rhetores Graecos usque ad extrema tempora hanc de schematismo doctrinam excoluisse. Enimvero figurata dictio, cum ex usu cotidiano originem duxerit et data occasione a praecipuis scriptoribus adhibita sit, maxime tamen in scholis florebat declamationibus artificiose institutis.

196쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica.

5 Rhetorum Latinorum aetate posteriorum de sermonibus figuratis doctrina.

Inter rhetores Latinos Iul. Rufinianus de gehem dian. 1 - Rhet Lat p. 59 H. Quintiliani auctoritatem fere equitur ), Iul. Victor art. rhet. c. 21, 22 - p. 434 sq. . illum I. O. IXI, 65 sq. 75sq. 93sq. paene verbo tenus X- scribit. Hoc tamen eius proprium est, quod genus aliud dicendi aliud volendi a Quintiliano repudiatum ipse probare videtur obliquitatem enim appellat et exemplo illustrat,

ut arcus Tullius . . ., cum de poena coniuratorum fingit semitiorem, tamen id agit oblique, ut interficiantur coniurati . 0pponit vero p. 435, 20 H. hanc obliquitatem illis si guratis controversiis.

Discrepantia, quae olim inter rhetores viguerat, paulatim evanuit iam nova quaedam doctrina oritur, cuius specimen praebent Chirius Fortunatianus arti rhet. 5 - p. 84 Η.)et Martianus Capella de arte rhet. 20 - p. 463, 35m. '). Uterque integrum totius artis rhetoricae compendium scripsit, a Stoicorum' aperte disciplina prosectus Stoicis autem rhetoribus primarium negotium suisse την νοησιν sive intellectionem notum est. Itaque proposita controversia primo considerant, an consistat Fortunat. p. 82, 1), tum ductum quaerunt, i. e. quo modo tota causa agenda sit Fortunat. p. 84 243. Martianus contra si definit p. 463, 35): Ductus est agendi per totam causam tenor sub aliqua figura servatus'. io ductus ex consilio Oratoris sive vero sive non vero repetitur, consilium ex tempore sive praeterito sive praesente vel futuro), ipsum tempus ex causativo litis p. 85 p. 464, 18).i Addit singula exempla vergiliana et adnotat p. 60 10: 'Sed eiusmodi figurae, quae iuvenibus in schola lasciviunt, ut Cornutus ait, minis

maturae sunt et parum causis foroque conveniunt.'

2 In universum inter se consentiunt, nisi quod Martianus brevius et minus dilucide res exponit; cf. A. Reuter Hermae' vol. XXVIII p. 78 sq. 3 CL Vothmann 'Rhetor. p. 11 sq. definitiones certe Stoicas p. 81, 4sq. inspicias. - Ceterum memineris eorum, quae supra p. 18bὶ disputavimus. Diyitiae by OOste

197쪽

Julius Penndori.

Quinque autem ductus discernuntur ):Ι. simplex cum simpliciter id agimus ita ut in themate positum est. Velut inventus est iuxta cadaver recens hominis occisi fit reus caedis'. Causativum litis est, quod sit inventus, quod est praeteriti temporis, et ideo Verum est consilium, ac per hoc simplex est ductus Nulla igitur figura subest. II subtilis eum aliud est in themate, aliud in agentis voluntate. 'Amicos non habet abdicatur' - non vere pater abdicat filium, sed titulo abdicationis suadet, ut amicos habeat causativum litis quod amicos non habet est praesenti temporis, et ideo non est Verum consilium, a per hoc ne simplex ductus. III. figuratus cum palam dicere pudor inhibet. Adulteros liceat occidere. Infamis sui in nurum invenit filius adulterum obvoluto capite nec eum Occidit. Interrogatur a patre, qui fuit adulter, cui pepercerit; non dicit et abdicatur'.

Causativum litis quod filius non dicit est praesentis temporis,

et ideo non est verum consilium.

IV. obliquus eum periculum prohibet aperte agere. Tyrannus deposuit dominationem sub pacto abolitionis vult petere magistratum contra dicitur Causativum litis quod petit magistratum est praesentis temporis vel suturi, et ideo

non est verum consilium.

V. mixtus quando non unus est ductus, sed ex utroque componitur, cum et pudor et metus impedit libertatem os Martian. p. 464, 10). . c. qui infamis sui in nurum, arcem oecupavit vocavit ad se situm et eum interrogavit, an rumori crederet negavit se credere. Deposuit pater dominationem

sub pacto abolitionis filius repudiavit uxorem. Interrogat pater causas repudii non didit et abdicatur . Ductus igitur et figuratas et obliquus est.

1 Sequor Fortunatianum. Martiann eadem genera instituit neque

ita exemplis discrepat et Reuter l. I. solus Ciceronis primam Philippicam' p. 464, 24 adhibet. 2 Idem fingit Hermogenes II 260 Sp. . a Vid Quintilianum I. O. IX 2, T. Dj9jlias by Corale

198쪽

De sermone figurato quaestio rhetorica. 193

Hi sunt uetus artificiose tractandi et per totam orationem snbtiliter diffundendi cs. Martian. p. 464, 14). Quos omnes cum plerique si guratos' voeaverint, Fortunatianus p. 86, 4)nominibus separat, quoniam singuli ductus diversa et vi et ratione consistant, simulque monet, quid intersit intor obliquum

ductum et figuratnm. Tamen Vereor, ne mireris, quam male haec nomina cum usitatis Graecorum concinant. Series illa

figurarum ex duabus partibus videtur conglutinata esse. Namque simplex ductus et subtilis scilicet quia oc- enita via verbis quasi subtexitu pendent ex diversis qui petantur finibus'. Tertia antem sorma et quarta, quibus naixta aecedit, ad illos decentiae et securitatis modos spectant, quos Demetrius solos agnoscit, ermogenes uno genere comprehendit, quod aτ εμφασιν vocat. Rhetores Latini contra alteram speciem proprie figuratam appellant, alteram obliquam si e πλαγέαν nomine aliunde deprompto. Sed hoc praecipue animadvertas, cum superiores auctores Quintilianus, ermogenes figuris rationis adnumeraverint figuras ipsius causae, quibus data Occasione uti liceat, Fortunatianum eo progredi, ut ubique exquirendum censeat, quo ductu tota causa agenda sit, et inde unicuique sermoni proprium quendam habitum praestituat es Reuter l. l. p. 70). Denique quod Olim rhetores litigabant, utrum rationem totam gnrare liceat an partim tantummodo figuras inspergere, Forinnatianus docet p. 84 25 'ductus est totius orationis, modus' vero partis alicuius in ratione et p. 86, 29 'modus est duetus in parte orationis' - Martianus hvero p. 464, 16: color in na tantum parte, notus in tota causa servatur'; idem color Graece χρωμα appellatur a Dionysio art. rhet.

1 Conferas definitionem Nartiani p. 63, 35 sq. supra allatam. 2 Ps.-Dionysius aliud ne an contrarium verbis dicas et mente agites, discernit; Hermogene paulum distare iudicat; Fortunatianus discrimen tollitia Nescio an haec vox ex Quintiliani loco in o. IXI, 79 manavorit: quo in genere saepius modo quam figuris opus est 4 Volamann Rhetor. p. li error Cassiodorum nominati

199쪽

Haec de duet figurat doctrina se holasticorum more exculta quas summa est eorum, quae veteres h lares per saecula de hae re excogitavBrunt.

Appendicula.

Verba Vothmanni 'Rhetor o p. 113 exu.ὶ nimis definitiva; Die griechischen Techniher . . . . unterscheide de λογος ἐσχηματισμένος Wost si auo χρευμα suten, d. h. deneolor, vom προβλημα ἐσχηματισμένον oder σχηματισμος, dem ductus inesse errorem excitanti Sane ductus et olor sibi opponuntur; olor aperte idem est ae χρῶμα πηματισ- ιιδν i. e. rationem fignrandi et ductum haud scio an omponam. Haec quidem nomina ad sigurationis modum spectant. Ipsa autem rationes figurate peractas scriptores f.-Dionysiani p. 43,3 45,17 7l,l2 72, l)αγῶνας sive λογους ἐσχηματισμένους appellant Quintilian IX', 4 2 65 controversias figuratas vocat; Hermogene ἐσχηματισμένα προβλήματα, Apsine dicit ἐσχηματι σιμένως προαγομεν α ζητήματα certe λογον et προβλημα figuratum eo modo, quo Vothmannus vult, inter se differre quidem nego.

TABULA ARGUM ΕΝΤΙ.

De sermone figurais quaestio rhetori 67 l. Da origine et usu causarum figuratarum 69 2. Quatenus ausa figurari liceat, inter rhetores litigatur . 173 3. Qua causarum plene figuratarum exemplis probatur, quae apud scriptores reperiuntur 78 4. Rhetorum Graecorum aetate posteriorum de sermonibus figuratis doeulna 186 5. Rhelarum Latinorum aetate posteriorum de sermonibus figuratis doetrina si Appendicula 194Di ilia i Cooste