장음표시 사용
161쪽
Iudicium populare. Itidietum reale ζ per se ale. Iudietum
diuersitate litium diuersitas processus oritur, ex supra diciis sa .cile determinanda.
IVDICIUM, quod coram Praetore instituebatur, EXTRAORDlNARlVM ), quod coram iudice pedaneo , ORDINARIUM vocabatur.
s in Actio quidem omnis praesente Praetore introducebatur, liti que contestatio peragebatur, hoc vero facto dabatur iudex pedaneus, eoque dirigente lis ulterius eontinuabatur; excipiebantur vero causae honosum, pecuniariae, existimationem tangentes, cri-ininales , ubi de capite quaestio erat . in quibus Praetor totum persequebatur iudicium . sicque ordinem alias solitum non ieruabat. Vid. L. F. D. de extr. cogn.
IUDICIUM, quo de laesa auctoritate populi, vel securitate publica ca) agitur ad mulinam b), POPULARE dicebatur.
1 Inde factum , ut quilibet ex populo actoris partes suscipere potuerit ἔ tale est v. g. de effusis & deiectis, L. 3. I. s. D. de eis is dei. de albo corrupto. L. T. pr. D. de iurasd. bὶ In hoc differt a iudicio publico, in quo , quamuis non minus de his rebus disceptaretur, publicam tamen animaduerissionem habebant annexam. Non confundendum utrumque est cum iudiciis populi , qui nempe iunctim de grauioribus
q. CCXIIII. Si de iure in re litigatur, IUDICIUM dicitur REALE ; sin de obligatione, PERSONALE.
Conseras notionem iuris in re & obligationis.
g. CCXU. Si de possessione rei litigatur, IUDICIUM POSSESSORIUM ; sin de iure in re , respectu ad posIessionem non habito, PETITOR UM; Ordo,
162쪽
IvllispRUDENTIA DEFINITIVA. I 27
0rdo, quo disceptantes de poss)ssione vel iure in re inter se utuntur , PROCESSUS POSSESSORI VS , aut PETITORIVS dicitur ).
'l V. g. Titius per longi temporis spatium boues suos vaccasque per fundum Cati egit , hoc iam , ne viterius hoe faciat , prohibente. Quodsi Titius consessbria experiatur aduersus Caium , sibique competere ius agendi per fundum eius, defendat , petitorio iudicio & processu opus erit. Sin ex capite longi temporis pollessionis agat , hancque solam, mentione iuris in re non facta, obtinere contendat, possessis. ricin processum iudiciumque ingreditur.
Ordo solemnis ac legitimus res in iudicio proponendi , PROCESSUS ORDINARIVS a)ι
ordo vero, quo, posthabitiS solemnitatibus, quae ad substantiam b) iudicii pertinent . attenduntur
saltim , PROCESSUS SUMMARIVS C dicitur.
a) Hunc solemnem ordinem praecipiunt leges , unde &legitimus dicitur, aut ordinationes processus speciales. b) Subsantialia processus dicuntur determinationes eius constantes , quas si abesse cogitaueris , processum simul nullum cogitare necesse erit. Sunt autem processus substantialia : i Narratio facti, cui ius adplicandum vult quidam, si enim non constat de facto, nee ius ei poterit applicari, Σὶ vocatio eius, qui debere , vel intuitu cuius quid competere dicitur . de ignorantis corio enim non ludendum , 3) responso eiusdem ac desensio, εὶ probatio . & f applicatio ipsius iuris, L se
ein omnis hie processus sundatur Clem. saepe contingit. 1. de V. S. in qua Summus Pontifex CLEMENs V. Praecepit, quod in nonnullis eatissis simpliciter is de plano, ac sine strepitu ct figura iudicii proeedendum sit. Hoc auidis manibus arripientes litigaturimitiada sere summarii processus eiunxere commoda, omnemque processum summarium cupiuere , vid. B. Dn. RI IN HARnris Progr. de Processus sum.mar. in. omm. eiusque ab ordinario serotiis spuriis maxime. Sunt autem procellus summarii potissima momenta : Libellus, etsi ad artem iuridicam for . mutariamque iurisprudentiam compositus non sit . factum tamen exhibeat perspicue propositum, perito conuenienti itineto. Dc. Imp. de Io I s. 3 . citatio Potest carere omni solemnitate
163쪽
tate ; qualis horrida vox praeconis : Dominus citaIur ad Rectorem. Litis conteitatio sequitur per omnia conditionem libelli,
resecatis sormulis , inde vocatur dit E illasfung , quae in substantialibus a litis contestatione non differt. Probatio exigitur ordinaria , in hac enim cardo rci vertitur. Ipsa Clem. articulos exigit, termini saltim prorogationesque. vli & in aliis processus huius capitibus . cellam. Neque distinguendum hic erit inter probationem & demonstrationem. quae saltim leuioribus causis moramque non serentibus propria est. Agmen claudit sententi. i , quae conformis libello sit, atque ita comparata , ut dubium circa applicationem iuris ad factum remaneat nullum. Si distinctam processus summarii desideras notionem . ipsain legas Clementinam x. de V. s. Ad lectionem eius te accingas praeiudiciis omnino liber , eaque . 'trae a forma ordinarii processus recedunt . cum cura notes , videbis, egregia adeo te non detexisse. Exemplum processus summarii exhibet FREIEsLEEx N in Sc Hvretio illustrato 1 ιι. de Iud. t. a quod hic apponere licebit: Libellus: est,ang eritet,
IUDICIUM, quod de plurium natura Participat D, MIXTUM uocatur.
φὶ Hoe variis modis contingit. Iὶ Si qui inter se litigant de iure reali , simulque de obrigatione . quod fit v. g. in f
miliae etciscundae tuaicio , quo pars hereditatis ex iure in re, Praestation sque ex communione in quaestionem veniunt, 23 aut de re restituenda, simulque poena restituenti irroganda disceptatur , quod fiebat in iudicio vi honorum raptorum, . I9. I. de Act. si aut in utroque litigantium adest ratio lassiciens prouocandi ad iudicium , v. g. in communi diu, dundo.
164쪽
Si de uniuersitate bonorum litigatur, IVDL Iudirium
CIUM V N i VERSALE H; si de indiuiduo, Si N. GULARE b) ; si vero de pluribus indiuiduis, 'o' sub una specie comprehensis, GENERALE C his,
ast Ad hoe deseruntur quaestiones hereditariae , quatenus totam hereditatem, aut parteni eius integrantem respiciunt,&c. vid. supra notionem uniuersitatis A. CLXXXI. . b) v. g. Vindicantur aedes , repetitur depositum , petitur locatium &c. c Huc pertinet societatis judicium , quod varias tes , sed omnes societatis titulo . complectit r.
si, iudicio iam constituro , noua controuer- Inride, .sia, ex actione non conceptabilis initio, oritur, eo
dem iudicio componenda, lNCIDENS QVAESTIO id dicitur ' .
g. CCXX. Qui ius aliquod in alterum 'sibi competere in M. ι iudicio defendit, ACTOR a); qui idem ius fio . adtoris in se negat, REVS b) dicitur.
a In L. I 3. , r . D. de iud. actor dicitur , qui ad iud, cium prouocat; ast non potest haec definitio applicari iudiciis diffamari & L. si contendat, in quibus reus prouocat ad iudicium , actoremque excitat. b) Olim quilibet litigantium rei nomine veniebat s decla. rat hoc ipsum Ct C h R. o de orat. II. c. 43. Reos appella non eos modo , quι arguuntur , sed omnes , quotum de νου disceptatur. Adde FasTVM h. v. Rcs enim litem lignificat. L. 3. g. I. D. de inos test. Opus itaque erat , ut, generali hoc posito nomine , quilibet litigantium distingueretur, quod ut fieret, eum, quem nos in specie icum dicimus , Romani vocarunt UNDE PETITVR , vid. CICERO Lib. VII. ep. ii. ad Treb. Postea velo specialis eius , qui obligatus erat, vel a quo quid pete I batur
165쪽
batur, rei denominatio haesi. Vid. RuTGERs Ius var. D f. Lιb. V. c. I s. Cons. s. DCCXIIII.
Is, qui auctoritate imperantis iura sectis cum effectu applicat, IV DE X vocatur.
'in Iudicis notio non una eademque Romanis semper fuit. Antiquissima si respexeris tempora, iis magistratibus omnibus,& ex iis Praetori κατ' iso, , a iudicis nomen tributum fuit. CICERO de Legib. 3. LI v I vs Hi . Rom. Lib. III. L. i. o. de Iudie. Sequiori aetate ab his recessit & ad pedaneos iudices idein transiit. L. 1. D. de D. R. I. L. T. f. T. D. de a . tur. Denique sub Imperatorum imperio auctus fuit significatusi iudicis , omnibusque accommodatus . qui ius dicerent. Vid. STR AvCH. Diis ad Inst. XXI. aph. 2. ARIsTOTELESU. 7. iudicein ius animatum dixit.
- Qui a Praetore constituebatur, ad iura factis secundum praescriptam formulam sa) applicanda,
aὶ Haec v. g. erat: Si paret L. Titum L. Cato centum deis bere , condemna. &c. vid. BRisso NIus de fn m. passim. b Pedanei dicebantur iudices hi , quod non in tribunalibus. sed ad pedes Praetoris sederent. Uoss Ius Et=mol. voe. Pedarii. G E L L I v s Noce. Att. Lib. III. e. ι S. Vnde & Graeca lingua χαυαλκας- THEOPHILO in Ins. pr. TDt. de ει- ιο d. vocati sunt.
q. CCXXIII. Iudicium, in quo litigare oportet aliquos, FORVM I COMPETENS dicitur.
s in Fονi vocabulum varios admittit significatus, quos inter praesens 'su maxime venit. Dictum fuit ab eo , quod Romani iudicia in foro exercere consueuerint olim. Uobs Ius Et m. voc. Forum. V. g. qui clericum ex mutuo conuenire vult , iudicium ecclesiasticum adire debet , hoc enim forum clerici competens est . c. 6. X. de foro eo . item studiosus. qui omnia alia renuit iudicia , conueniendus coram academico senatu. Au/h. harita C. νι M. pro parr.
166쪽
FORUM , quod pluribus commune est, GE- porum g NERALE a) ; quod certis personis , Vel rerum generibus proprium est, SPECIALE b) est.
a) Forum se. originis. V. g. Ciuis Francosuriensis , cum omnibus , qui a Francolariensibus ciuibus geniti sunt, simul Francosuriense in senatum agnoscit. Ib) Qui Lipsiae contraxie , coram Lipsensi magistratu
FORUM ORIGINIS dicitur iudicium eius Drum ori loci, in quo parens iure ciuitatis est gavisius a); rinii: Do DOMICI LlVM locus , quo quis habitat animo m ilium: ibidem commorandi b) ; iudicium eius loci se μή FORUM DOMIClLII vocatur.
a) r. I. g. r. 2. L. c. pr. D. ad L. Munis p. L. 3. C. eod. E legitimo matrimonio natus per Omnia patris ccinditionem sequitur, ideoque in censum hic non venit , virum mater ciuis sit, an minus. L. 3. C. ad L. Mun. Dc finiunt alii originis solum t ubi quis natus est , sed hos conceptis verbis resellie L. l. 3. 2. D. ad L. Munics. ε bὶ Optime liaec exponunt Imperatores DIOCLETtANus& MAx1MiΑNus L. T. C. de Incol. Et in eodem loco singulos habere domicilium , non ambigitur , ubi quis larem, rerum isque , ac Drtunarum suarum summam constituat , unde rursus non sit discessurms , si nihil avocet. Ita Professor aeademiae lenensis denae domicilium habet , licet ad meliorem conditionem vocatus abeat postea , sussicit intentio sedem figendi. Triplicem domicilii speciem fingit B. V vLTE Ius in Comm. a L. 2. C. de ruris domicilium nempe originis , habitati nis & bonorum ; sed quis esto qui non videt , latissime eum extra cancellos vagatum esse. Cons. SCHILΤΕR Exerc. ad Dig. AIII. 21. D.
Iudicium , in quo lites , ex contrpctibus , in pomis eo loco celebratis a) , oriundae, docidendae, contrβδεμ
167쪽
domicilii comieniendus est 3 & hoc ipsum in causa est , cur hane determinationem addiderim. b V. g. Emit ciuis Sundensis in nundinis vernalibus Lipsiemsbus ab Augustano argenti facti molem , solutionemque proximis nundinis autumnalibus promisit. Ades stato tempore, solutionem vero moratur. Augustanus feriis nundinalibus iudicium Lipsiense mercatorum adit ; fotum hoc praesenti casu
Forηm δε- FORUM, in quo de delicto commisso cognoὶitur , DELICTI vocamus r).
Sempronius Caium in academia N. ad certamen prouocatum ense cons it ; Magistratus academicus occisorem in vincula coniicit , inque delictum ab eo commissum inquirit Est enim sorum delicti competens.
Porum rei Iudicium, in quo de re, sub iurisdictione eius
με - loci posita, disceptatur, FORUM REI SITAE
in Uid. L. f. C. ubi in rem. Ita ager, intra fines ciuitatis Hanouetanae situs . vindicatur in iudicio ciuitatis Hanouerae.
Forum Si lites diuersi generis ita connexae sunt , Q ut ad pertineant forum , CONTlNEN-
- TlAE CAUSARUM dicitur m idem. Vid. q. CCLXXXXIII.
Mucius Seium eonvenit ex emto , Seius Mucii hortum vindieat; Lites adsunt diuersi generis I prius dicitur conuentio. posterius reconuentio; hanc vero eum illa ita connectunt leges, ut in uno eodemque iudicio proponantur, L. I . C. de Sentent. E. continentia causae adest. Vagabum δε
f. CCXXX. Qui domicilio caret, VAGABUNDUS di
eitur. , Vagabundus natiuo significatu dictat , qui eum certo katis connexus non est 3 Iade SOLI Nus e. II. dixit flammam
168쪽
'aereosis exeessibus vagabundam. Non autem putes, ignominiosam hanc esse dictionem , quum & is , qui domicilium mutaturus in itinere constitutus est . vagabundus sit. Dari eiusmodi, quos definiui, vagabundos, dissicultor credit Iuxi A-Nvs in L. 27. g. h. D. ad munieip. de ineol. Sed nec opus erat , in probanda saltiin eius possibilitate ad exemplum nauigantis in mari confugere , quum ad domicilium constituendum non sussicia: else in aliquo loco , sed animum ibi commorandi habere.
Litigantium de lite prosequenda in iudicio a) Litii eam,
a Romanis non in iudicio , sed in iure fieri dicebatur. Ante enim , quam lis ellet contestata , iudexque datus , iudicium non aderat, ideoque per L. C. iudicium constitui dicebatur . vid. L. T. D. de Hered. pet. L. I9. y D. m. matv. b) Contestari est testibus adhibitis aliquid declarare. L. I. in Contestari. quod tuis. Postquam enim uterque litigantium spospondissent, se velle litem iudicis arbitrio submittere . citatique praesentcsse sistere , praesentes omnes in testimonium huius vocabant, uerbis: TESTES ESTOTE. Vid. Cur Acr v s Lib. VIIII. obf. ar. HvBERvs Praes. Tit. de Iudie. p. m. TII. c) Hodie in communi litis eontestationem pici responsionetei ad libellum semunt.
Litigantes , declarantes , litem se persecuturOS L. C. fore , aut in principio iuris , lamque veritate , in maliu ς litem deducti, conueniunt, aut non; priori casia
LITIS CONTESTATIO oritur AFFIRMATI UA a , posteriori NEGATIVA in .
a V. g. Sempronius Mevium conuenit ex mutuo C. flor morum. Principium iuris Sempronii , & obligationis Meuii. contractus mutui est. Hunc celebratum esse concedit Meuius. adeoque ambo in principio iuris & obligationis conueniunt,& lis amrmative contestata fuit. Quum vero iam Meui addat , se, quae mutuo acceperat, soluisse . alia haec quaestio est, principium iuris ac obligationis non respiciens. Item
169쪽
Caius Iairoienum in ius vocatum arguit, hune eum prohibuiste itinere siet tandrini eius , sibi iure fetuitutis debito iIauolimis adfumat se Cato per fundum suum ituro obstitisse. idque iure , quum seruitus ipli nulla debeatur. Conueniunt ambo in ficti veritate , in iure tantu in dillentiunt. Itidem amrmativa L. C. haec est. bl Lucius traditionem rei , a Seio ipsi venditae , in iudicio urget ; Seius , se nunquam cum Cato contraxisse , regerit. Dissident E. in principio iuris Lucii , obligationisque Seli; E. lis negative contestata fuit.
f. CCXXXIII. .. aj. ἴ LITIS CONTESTAT lo, qua omne ius,
hyreiati . aut Omne fictum ab actore propositurn negatur
a reo, GENERA LlS sa ; qua vero singula eius capita negantur, SPECl ALIS hJ eit.
a) Cuius formula perhibetur e Nceo narrata , prout nam
b) Ibi enim factum totum, secundum in ea proposita puncta,
eonsideratur, atque aut conceditur , aut negatur.
f. CCXXXIIII. p. c. .uὸn- LITIS CONTESTATIO sub conditione, si
tualis: satisfactum fuerit exceptionibus dilatoriis a), tv - EVENTU ALIS b); sin absque omni conditione fit, PURA dicitur.
sbὶ Titius conuenitur a Caio , qui procuratore Sempronio usus, de re ipsi commodata; Sempronius mandato vel omnino destituitur , vel non satis lassicienti instructus est. Ius E. ex. cipiendi est Titio . de quidem ita . ut causae cognitio differatur , donec satis de voluntate Titii mandantis , circa personam Sempronii , constet, atque sic dilatorie. Iam vero R. I. de I 6s 4. I. T. disponit , omnibus exceptionibus dilatoriis iungendam litis contestationem , haec vero remotis ex ceptionibus istis essectum non produeir ; v. g. si iudex incompetens , si procurator inhabilis , de actione ipsa quaestio nulla est. E. eventualis dicitur.
170쪽
Actio iudicis , cuius commisso vel omisso ogkium dependet a lege, etiam naturali, OFFICIUM ' iuricis. eius dicitur.
', metum est facere . quod debes, inquit SENECA Lib. II. Velum. eontrou s. Inde ossicii iudieis notio formata fuit . quod sit actio iudicis , cuius commissio uci omissio dependet a lege. sed lex hie intelligitur in latiori significatu , ut naturalem non cludat , quam aequitatem leges dicunt. Vid. 38. D. de Her. pet. L. 44. D. eod. Hoc distinguunt in nobile & mercenarium, de cuius origine videas Perili. D n. BosHMERvMur. eccl. prol. P. I. p. 79 I. Si quid harum ineptiarum scire aves , adeas GRAvIvM de Ucio iudicis nobili.
IUDEX, quem male iudicaturum probabile Iuriae δε- est, SVSPECTUS dicitur. Declaratio, se nolle, Ipe Gravi iudex iura sibi applicet, ob metum doli, RE- ς - iρ
CUSATIO IUDICIS, quod si iurato hoc decla 2GU
cimur. Perhorrescere aliquem dicimur, quando adsipectu eius, vel cogitatione horremus. Ita CICERO Phιlipp. III. I s. M moriam aticuius diei perhorrescere.
q. CCXXXVII. HEREDITATIS PETl Tlo a) est actio Lib. v.
mixta b) , qua hercs hereditatem sibi a possi- Tit. 3.&s. dente restituendam petit. A flio, qua bonorum Here V possessor possessionem hereditatis perit, HERE
DITATIS PETITIO POSSESSORIA dici
tur c). νca petere reali actione agere est , vid. L. I 8. D. de V. S. L. ι8. D. de obl. , ais. sic ususfructus peti dicitur , pro vi dicari. L. vn. g. pen. de remus. b) Realis se. quatenus ex iure' in re oritur , personalis aquatentis administrationem a possessore susceptam, fructusque