장음표시 사용
141쪽
Lib. III. Qui negotia alterius mandato eius curat, PRO-TK- 3 CVRATOR a) est; si lis curatur, IUDICI Α-LIS b ; sin alia negotia, EXTRA IUDICIALISeiadis: Ox- dicitur, & MANDATUM, quo constituitur,rraiudici. PROCURATORIUM.
vi uis ain Procuratoris nomen latissimi significatus est, & ad qualiacunque negotia administranda se extendit, id quod nos docet . PAvLus L. I. Sent. Tit. Io. s. 2. his: Procurator aut ad litem, aut ad omne negotium, aut ad partem negotii , aut ad res adminis Mas datur. planeque haec vox aequipollet voci mandat arri, constituitur enim alterius mandato. b Hos κατ' procuratores dicere consueuerunt. Qu modo ab aduocatis differant, vid. F.CLXIIII. not. b. Procurator hodie ab Advocato differt , quod hie, quae in scriptis pe agenda sunt, conscribat, ordinet, instruat , Procurator ver iudici porrigat, terminos observet, curet, &c.
σαηit/r. Qui praesentis litigantis caussam, praecipue status, tuebatur, COGNITOR olim dicebatur ' .
in Ita quidem ex mente As CONII PEDIANI ad Cicer. de Divin. c. 4. O ad Verrin. III. a quo in tantum recedit B. Dn. HEI NEC CIus Ant. Rom. L. IIII. T. Io. I. 3. Vt putet, non praesentis caussam egisse saltim , sed a praesente constitutum fuisse cognitorem. Disserentiam huius a procuratore tetigis. CLXIIII. not. b. Vid. I. GODO FREDus ad L. I. s. F. D. e proe
Actor: Procurator, mandato tutoris negotia pupilli AEdDrium. iudicialia curans, ACTOR '); mandatum, quis constituitur, ACTORIUM dicitur.
'in Achor proprie dicitur , qui ius sibi applicari a iudice
petit. Ab hac actoris notione pauli ilum deflectit haec nostra. Desideras rationem 3 Dicam eam. Procuratorem quum olim nemo constitvcre posset, exceptis tribus casibus , nisi dominus εfictione quasi traditionis dominii autem intercedente procurator dominus fiebat litis. Sed tutores non erant domini rerum Pupillorum suorum . pupillus vero ipse alienare nequibat. E. do mi in Dissili reo by Cooste
142쪽
minium litis nπ ab uno , nee ab altero transferri poterat, idemque nec procurator constitui. Quid nunc consilii Praetor, ad quaevis facilis , dubiis hoc in casu atque petentibus adsu gebar, actoris nomine compellari eum iubens. Actor autem,te dabatur ad agendum, si ad defendendum , DEFENSOR, Dasnμν:si ad alia negotia. ADIUTOR dicebatur. Vid. L. 24. D. de Adiuur. a . tui. L. I 3. f. I. D. de tutel. Verum haee praxis nostra, nescio an iure, immutauit, ut actoris nomen hodie sit latissimum.
Qui negotia propria alterius nomine Curat , Proeurara'
PROCURATOR IN REM SUAM a ; qui ''. aliena, IN REM ALIENAM b) vocatur. μεm; m
a Talis est cessonatius; cedentis enim nomine exigit, quae iam. sibi postea habet. Sempronius Cato debet C. ex emto, haec a Sempronio exigendi ius in Titium conseri Caius; Titius procurator Cati est, sed in rem suam. L. 4. Θ 9. C. de proc. L. 8-f.ωθ. D. Mand. L. 2. M.f. D.fam. ere. Sed, quid tali fuco opus, quum Titius rem propriam agat 3 obiicies. Tene: Cesso aliquo iure, cedens subtili ratione iuris antiqui manebat dominus. atque ita aliter esse non poterat, si quid utilitatis in cessionarium redundare deberet, quam ut eum cedens procuratorem Constitueret . atque sic dominium ad minimum litis in eum consenet. Vid. Luno v I cI Vs pracy. dist. Tit. de proturat. Dis. 6.
b Hic non nisi procurator iudicialis, quem M. CLXX. definiui. saltim sub alia persona, atque in relatione s. hac indicata
Is, qui negotia alterius mandatu eius, sed se nis Praeuratis
dum arbitrium, curat, PROCURATOR CUM um o LIBERA; qui ad normam praescriptam, SINE LIBERA dicitur ').
') Hane distinctionem , quoad iudiciales procuratores, ignorat ius ciuile, ei saltem liberam potestatem tribuens, eui omnium bonorum administratio , nulla lege restricta , erat commissa. L. . D. de pac . L. IT. 3.f. D. de iureiur. Uerum ius canonicum admittit procuratorem, qui suo arbitrio litem prosequatur. Vid. c. 4. de Irocurat. in 6.
143쪽
. CLXXV. Dbmiaitim DOMINIUM LITIS est facultas, qua amo a
alicui ita propria est, ut eam suo nomine mouer:
aὶ Actio , non res, quae actione peritur 3 ea enim manet domino, & ab illo quocuniae tempore vindicari , vel condici potest. ibi Vid. Perili. Dn. BoEHMER LE. P. Lib. I. Tu. 38. g. Ig. Dominium hic sumitur in latiori significatu, nec ad res corporales adstringitur. Effostus dominii litis hodiernos exponit B. Dn. HEI NEC CIusAnt. Rom. L. IIII. Tit. X. A. .. & Perili. Dn. BollHMER l. e. Inde in plurimis Germaniae iudiciis , &in specie Holiaticis , sententia in procuratores sertur. V. gr.
Johann Henrici, Langeriabn xl. misses in ii iid lane det den ita rad, und Dolaeri is , Advocateia Sam. Gerh. Beniscit Eeti. puructo debiti, &c. Idem in supremo S. R. I. Archi - Tribunali in
caussis Mandatorum obseruatur.
substi u- Qui vicibus procuratoris, eo impedito vel M mortuo, fungitur, SUBSTITUTUS dicitur D.
'ὶ Substitutio procuratoris, licet alias arbitraria sit, de iure tamen ac praxi Camerali voluntaria non est, vid. R. I. de A. I 6 s 4. s. Ico. idque potissimum constitutum, ne caussa impediatur, vel remoretur eius cursus dissicili saepe reassuiestionis negotio.
Maiaa- MANDATVM, quod omnes alicuius lites tum gene- respicit, GENERALE a ; quod aliquam fallim,st vel stingulos actus, SPECIALE b).
a Non nisi talia in summis imperii tribunalibus admittuntur; C. O. C. P. III. Tit. I . pr. R. I. de is s4. I. Ior. hinc
tomineri moge re. bὶ Speciale mandatum duplici respectu dieitur. ιγ in oppo stipne ad Fenerale , omnes omnino lites complectens, atque ide
144쪽
adeo tale notat, quod ad indiuiditum litis datur. 1 Dicitur, quod ad actum aliquem expediendum concedicuri v. g. ad iuramentum praestandum, & rel.
f. CLXXVIII. MANDATUM, quod dedisse quis ex iusta Manis- causa finstitur, PRAESUMTUM est. M'
Si patet filium , maritus uxorem, frater fratrem in iudicio defendat, mandato licet carens , praesumitur hoc sacrae volentibus istis. Vid. L. pr. D. de proc.
Qui litem ex parte rei absque mandaro suscipit, De se ser
DEFENSOR a); si sponte id facit, VOLUNTARIUS; sin ex obligatione aliqua b) erga eum: ejsMius NECESSARIUS dicitur. . '
sain Vid. L. vn. C. de Satis . bὶ Haec variis modis oriri potest, aut ex pacto antecedente, nimirum, si aliquis pecuniam, aut alia ex rebus, de suibus lis me tuitur . sperat in se redundare, atque sic ex innominato contractu, aut si cui aduersus eum regressus competit, vid. H vBER Praenia Digest. p. m. 667. aut denique a iudice detur, quod in criminalibus plerumque fieri solet.
Qui ex mandato praesium to negotia alterius iu
dicialia curat, QUASI PROCURATOR a , qui μ' ρη, mandato omnino destituitur, FALSUS PRO CVRATOR G dicitur. 1
b Ita quidem procurator mandato carens dicitur in L. 3. s. f. D. νem. rat. hab. p sed & ille, qui insuper Procuratorem se simulat, lucri forsan ex lite captandi causa, falsus procurator audit. L. 44. D. de furt. L. Ig D. da soc verum hanc speciem sub generali notione latere, quis est, qui von videat 3
Complexus plurium indiuiduorum, communi Lib. IIL fini comparatorum, VNIUERSITAS generatim,
145쪽
βες νε- & si plura ea sint res, RERUM a); Complexus sinis um i vero Plurium familiarum UNIUERSITAS PER Gguirum. SONARVM M; Societas artem aliquam exco
lens, eXercens, aut regulis certis Deum colendi
adstrieta, COLLEGIVM c dicitur.
a V. g. hereditariarum 3 adde peculium, gregem, armentum &c. Vid. L. 2 o. f. Io. v. de her. pex. L. I. pr. D. de R. V. L. To. s. 2. D. de VIust. bin Uel etiam simpliciter uniuersitas. Alii negatiue uniuersitatem definiunt. quod sit civilis societas, quae neque familia, neque libera respublica est. Vid. H v B E R Prael. ad Di. Dig. da R. D. Pertinent huc ciuitates, pagi, collegia opificum &c. e Haec ab uniuersitate differunt, quae familias, ita, uti haec singulas personas, supponit. Atque ita ad collegia pertinent academiae, quae non quoad soluin collegium docentium ae discentium, sed quoad omnem earum rem familiarem, familiam omnem, uniuersitates sunt, ordines monachorum, virginumque vestalium, scholae, & quamuis ludimoderatoribus ante omnes nec Propensio nec otium deficiat augendae familiae studendi, nec euentus plerumque eos fallat, in uniuersitatem tamen non degenerabit collegium eorum.
Θοῶ-- citur, & mandatum, quo constituitur, SYNDI-νω. CATUS.
13 De iudiciali loquor procuratore. Vid. L. I. . I. L. c. s. r. D. quod cuiuscunque uniu. nomini , vel eo r. agatur. Negari quidem nequit Procuratores ac Syndicos differentias aliquas intercedere, quae vero , quum modum constituendi Mxeuocandi, atque sic accidentalia respiciant, hic non curo. b) Θndici dicuntur a συνλκεῖν, patrocinari, quod idem est, ae defendere. L.f. s. 13. D. de mun. is hon. Vocantur alias rudiei ab vindicare. vid. PLINIvs Lib. X. ep. 3. CI-ga R o Lib. XIII. ep. s 6. it. ciuitatum vindices , L. i. si qua praed. pol. C. Theod. vid. CVI ACI vs III. I 4. actores ciuit tum. L. I. I. I. D. quod cuiusqns uniu. nom. Ex quibus omnibus conficitur. Syndicum esse , tam qui uniuersitatis nomine
146쪽
Actus, quibus utilitas rei alienae alterius no- Lib. IIILmine promouetur, ADMINISTRATIONIS no- Tit. s. mine veniunt I. Adminia
t Vid. ΚΟΕHLER Iur. se. f. II. Adeo late huius voeis sensus patet, ut ipsam rempublicam , non excludat i Tribuitur enim magistratibus maioribus, qui merum imperium administrate dicuntur. Vid. Tit. C. de Administr. reipubl. it. Tis. de A nriniser. civit. Vsitata tamen magiS notio, qua priuatis rebus accommodatur; Ita v. g. qui praedium rusticum Cati ita colit, ut segetes, rastro subactis agris, iusto tempore terrae mandet. fructus maturos separet atque colligat, census, aliaque Caio , debita exigat, ipsique seruet, Cati praedium rusticum admin, strare dicitur.
Rerum alterius, eo ignorante, extra iudicium ' Nubri
suscepta administratio M , NEGOTIORVM rum estu GESTIO c) dicitur; & qui administrat, NEGO Is
ain In eo differt negotiorum gestor a defensore ι vid. f. CLXXvIIII. bi Gerstra diuersum ab administrare aliqui volunt, illudque Grentisne verbis, ac inter duos fieri contendunt, eaque in re VLD I A NvM in L. I9.A. D. de V. S. in partes suas vocare non dubitanis Verum , uti probatae latinitatis auctoribus haec distinctio incognita est, ita pro synonimia harum vocum militat CICERO Lib. II. δε orat. IDEM de semet. e. s. cui subscribunt C A et v sL. s 8. D.de V. S. IvLI ANvS L. 6. D.de N. G. PAvLus L. EI. s. h. v. eod. VLPIANus L. T. pr. D. de min. rel. c Gestio suscipitur, quando res aliena curam desiderat, eius dominus abest, aut, quae fiunt, ignorat, ego vero utilitatem s. persectionem eius promoueo. Hanc vero velle quilibet, ex innato moralitatis principio, praesumitur, atque ita praesumtus eius consensus, proindeque quasi contractus adest vid. s. CLX.). Memini negotiorum Igestorum casum, cuius memoria risum semper mouebit , hunc ut tibi inuideam , a me impetrare non possum. Quum adhuc in academia N. degerem. non ignoraui ciuem, bonis quidem affuentem, sed ita parci- promum, ut macies vix ossa tegeret; aedes, principe ciuitatis loco positae, ita male materiatae erant, ut non inclinarent,
sed prope iacerent. Filiam ex uxore susceperat sibi let omnia gissim
147쪽
dissimilem, oculisque, nec frustra, viros venantem. Accigebat vero, ut, quum Euclio noster hereditatis eaptandae causa in Hollandiam eiiet profectus, ibique alienis sumtibus cuticulam per sesqui annum curaret, Sempronius, iuris candidatus, , diues suique iuris homo, filiam ambiens, sponsaliaque clande stina contrahens, aediculas Euclionis refecturus , eas fundamine haud dissieuiter deiectas ornate satis extruebat, usuique plurium accommodabat. Restitutis aedibus , earum partem a se ipso conducebat, redeuntique Euclioni & aedes nouas & rationes intra priuatos parietes exhibebat. Hinc ibatur ad iudicem negotiorum gestorum causa, ac denique transigebatur, in solutum accepta filia, doti renunciante, & successionem saltim sibi seruante genero. Plura exempla habes in L. 6. m. ct 3. y. q. t. s. L. 4O. L. f. D. Neg. gest. d) Ossicium quum ei let humanitatis, amorisque indubitati specimen, impediti vitro curare negotias inde intelliges, quid sibi velit CicERo pro Caecinna V. negotiorum gestorem appellans volunta tum amicum . idemque cur in Bruto e. IIII. eum dicat voluntarium procuratorem, quae locutio ex supra dictis lucem accipiet.
f. CLXXXV. Acti. η ACTIO NEGOTIORUM GESTORUM
latiorum DIRECTA est personalis n), competens ei, cuius υρ negotia gesta sunt, aduersuS gerentem, ad rati innes gestionis reddendas b); CONTRARIA datur gestori aduersus eum, cuius gesta negotia sunt, . ad indemnitatem c).
a Oritur enim ex quasi contractu. L. 3. F. 7. D. Neg. gest. bὶ Sub quo damni dati resarcitio, reliquaeque praestationes omnes latent. I. I. I. is oblig. quad ex quas contr. Oc. o Vid. s. 2. I. cit.
Lib. III. Lis alteri dolo malo mota, vel continuata, CA-Tit. s. LVMNIA a); Qui ad hoc quocunque modo ἰμmMμοῦ concurrit, CALUMNIATOR b dicitur.
a) Calumniam callidam & malitiosam iuris interpretationem ' C1 casto de Osse. L. I. c. Io. dixit, quae quamuis abeste ne queat a calumnia, applicatio tamen peruet sta interpretationis, eaque, quae agendo te exserit, hic potitsimum in censum venit.
148쪽
& MARCI AN v M in L. I. g. I. D. ad Sel. TurpiI. In specie autem calumnia notat litem accepta Pecunia motam. L. I. f. 2. L. T. L. f. D. de Calumn. b Calumniatorem eum esse , qui calumniosam litem mouet, facile intelligitur. Sed . viruin qui, quocunque id fiat modo, ad cam concurrit , calumniator dicendus sit , dubitatum fuit. Uerum non opus erat hac dubitatione ; De actore hoc comprobat L. pen. D. de hered. inst. in qua calumnia vocatur, si princeps litis eausa instituatur. De reo agit L. I. D. si mul. ventr. nom. ubi mulier per calumniam in possessione fudie dicitur , qsae , pracgnantem se simulans , possessionem ventris nomine occupauerat. Varias vocIs calumniatoris significationes optime tradit H E R A L D vs anima . adius Attie. Dictum autem calumniatorem esse a verbo caluor, i. e frustror, vult CAIus in L 1 3 s. D. de HS. Vid. CH A R I s I v s Inst. Gram. Lib. I. & PRIsCIANvs Lib. X.
. CLXXXVII. ACTIO ADVERSUS CALUMNIATORES Amo ad
erat ac tio in fictum , comperens et , qui alteri veto ς quid dedit, ut calumnia non fieret ), aduersuς accipientem , ad quadruplum , aut eXacto anno, simplum eius, quod acceperat. .'
Danti, ut calumnia fieret , non competebar haec actio, quoniam an pari turpitudine melior est ratio possidentis. L. 3.3.3. D. de Calumn.
Si res in eum statum, in quo antea fuit, re- Lib. IIIId
actus vero , quo res in eiam statum , in quo an
1ὶ Et quidem plenarie ι Ita enim classicis auctoribus venit,
vid. C I C E R O N EM an Verri IT. S TERENT IvM Phorm. Act. II. B. .'. o. hanc ob causam additur vocabulum Ini integrum a maioris emphaseos causa , quum alias restituere
149쪽
I 4 IvRISPRUDENTIA DEFINITIVA.
iam idem sit , ac redintegrare. Vid. L. I g. 3. 4. D. de Uur. Conf. BR Isso NIus de Uerb. sign. voc. restit. bὶ Breui manu haec restitutio , sed barbare satis dicitur, quod posthabitis omnibus ambagibus , allegata saltim sussicienti causa , concedatur. Opponitur restitutioni , quae sormam ordinarii processus des derat , remediumque suspensivum est. E. d. E. D. P. III. Tit. 62. pr.
θ CXXXVIIII.sPONTANEITAS est principium , sese ad
agendum determinandi, intrinsecum a ; METUS
eit raedium , eX repraesentatione futuri mali ora
tum h); Qui nobis id repraesentat, nos COGlT; ACTlo metu suscepta COACTA dicitur.
a) Ponas Titium ambu 'antem , in terram prostratum con spicere hominem miserrimae conditionis , Illumque , vel hoc non roginre . ipsi dare argenti minuti aliquam copiam, Titius strente agere dicitur; principium enim determinationis ad agendum in ipso Titio , & quidem in facultatibus animae eius latet , adeoque intrinsecum est. b) Α Caio inermi raptor, selopeio in eum directo . C. fio-renos quum exigit. insuavem ideam ipsi repraesentat, quam taedium vocas us ι Oritur autem insuauis haec idea exinde, quod sibi persuadeat Caius , ni dederit C. actum de vita sua est e. E. ad malum ex eo oriundum , sicque futurum respicit; Caium itaque aliquid metuentem dicimus. VLOANus L. I. D. quod. mei. eaus metum dicit: Insantis vel futuri periculico a mentis trepidationem p in qua quidem definitione non est, quod reprehendam , nisi quod , curatius pensitata re , id, de quo metuimus , solum futurum sit, quamuis proxime immineat i Mentis trepidationem ad insuavem ideam referri, nemo negauerit. Consentit ΑRisTOTE Las Lib. III. Ethie. demissionem animi propter exspectationem futuri, metum vocans, nisi superiorem aliquem metus gradum , quem pusillanimi 'tem dicere consuevimus, definire sorsan voluit.
f. CXC. Coactio , quae laeto externo fit , VIS O); qua si alter determinetur, ut det aliquid, vel patiatur sibi surripi quid , ABLAT 1UA G, ut ia
ciat aliquid , COAI PULSIUA Q, qua possessio
150쪽
IvRISPRUDENTIA DEFINITIVA. II s
libera impeditur , TVRBATIVA d)qua quis
ea omnino deiicitur, EXPULSIVA e vocatur.
a) Vis tantum non omnino relatum metus est. Hic tamen est. Raptor stricto ense adoriens Lucium , eumque v. g. compellens , ut cambium aliquod subscribat , vim ipsi insert ;hinc non adeo absone P A vL u s L. 2. D. quod. mei. caus vim vocat: Maioris rei impetum , cui resisti non potes.sb) Raptor, Caium adoriens , necem ipsi minatur , si vel mussitare ausus fuerit ue hoc facto, marsupia eius perquirit, α quae invenit, ad se recipit: vim ablativam Cato intulit. c Megadorus , filiam suam Philomelam inter amplexus Antiphonis conspiciens , totam domum insuperque parochum cogit , iuuenemque ' minis factisque determinat ad id , ut nuptias cum Philomela , nulla interposita mora, celebret, vim adhibet compulsivam. d) Sempronius ius venandi in silua Titii tempore longinsimo exercuerat ; iam a Titio armis , ne id faciat, impeditur: turbatur E. Sempronius in possessione iuris venandi vi a Titio. se V. g. Tullius cum aliquot rusticis inuadie domum Seii, ruri existentein , eumque foras propellit . locumque eo va.
f. CXCI. ACTIO QUOD METUS CAUSA est in Asis μὴ ἐ
rem scripta '), data ei, cuius per Uim com Pul meim v. si uam patrimonium deminutum est , aduersus -- possidentem amissam rem, aut vim inferentem, ad restitutionem rei, & si intra annum moueatur, ad quadruplum. G Actio in rem scripta est personalis sequens possesserem.
Praemeditata intentio imperfectiorem aliquem Lib. IIII. faciendi DOLVS a) ; repraesentatio vero fictilia, Tit, 3. qua alter ad agendum determinatur, FRA , b) a
dicitur. Vtrumque aut Veram , aut apparentem alterius imperfectionem infundit i illo casu DO