Themata jurisprudentiae naturalis ad ductum lib. Pufendorfiani de officio hominis et civis olim ad disputandum proposita nunc recusa auctaque nonnullis in locis vel emendata, auctore Joh. Eberhardo Roslero ..

21쪽

De Natura se Indole Dropr. Natur. τXXVII.

Prius ex eo probatur, quod in utroque statu tota lex naturae ad amorem Dei, sul& aliorum hominum reduci potest. XXVIII. Posterius inde patet, quia multa in prae senti statu locum habent, de quibus non constat, num & in felicissima illa conditione locum fuissent habitura r nonnulla ve

ro certo in eam non Cadunt.

LIB. L

ACTIONE HUMANA.

ra ratione obligationis ad praeista scriptum legum recte attempe.

II. Actio humana est motus hominis, prae- Iucente intellectu , & decernente Voluntate susceptus.

22쪽

De Aectione Humana. III. Non ergo omnis actio hominis etiam est

Quicquid de actionibus dicitur, id suomodo etiam ad omissiones applicari de-

Principia actionum humanarum sunt inintellectus & voluntas. ----VI. Intellectus est facultas animae rationalis, qua res sibi objectac comprehendit ac dij dicat VII. a

Datur in homine recta ratio non modo circa theoretica, sed & circa practica, h. e. cuilibet homini, matura aetate , dcmen te integra, tantum superest luminis naturalis, ut , adhibita cultura, ac debita meditatione, possit recte comprehendere saltem Feneralia praecepta & principia hone ste vivendi. vIII. Intellectiis practici actus sunt conscientia& consultatio r illa circa honestatem, haec

circa utilitatem Versatur. IX. Conscientiae vocabulum interdum pro sacultate, imo pro ipsa anima cum suis fa-Disiti sed by Coral

23쪽

m Actione Humana.

cultatibus, interdum pro habitu, interdum pro actu simitur.

Pro habitu iudicandi de actionum suarum moralitate sumpta dividitur in ten ram, laxam, & scrupulosam. Illa de actionibus recte, ista parum, haec nimium sollicita est. XI. Pro actu sumpta generatim est iudicium hominis de se ipso suisque actionibus secum

dum leges instatutum. XII.

Resipectu obiecti conscientia, hoc modo sumpta, dividitur in Antecedentem dc Consequentem, & Consequens in Bonam& Malam. XIII. Antecedens est iudicium de actionibus luscipiendis: Consequens de perpetratis. XIV. . ConscientIa Bona est, quae ob recte facta delectati Mala, quae ob male facta contri

stata

XV. Respectu normae est vel Recta, vel Erronea. Illa est, quae legi conformiter, haec,

24쪽

De Actione Humana.

Ratione principiorum & modi assentIendi distinguitur in Certam & Probabilem. Certa est , quae ex principiis certis & evidentibus conclusionem elicit, cui firmiter adhaeret: Probabilis, quae ex principiis verisimilibus conclusionem elicit non ah omniformidine oppositi alienam. XVII. Quando In Decidentem & Suspensam si Dubiam dispescitur , magis est distinctio aequivoci in aequivocata, quam divisio generis in sipecies.

XVIII.

Decidens est , quae de actus moralitat aliquid affirmat vel nesai r Dubia, quae inter utram que contradictionis partem fiuctuans neutri adhaeret. XIX. Media inter utramque , magis tamen ad Decidentem vergens, est Scrupulosa alio sensu quam supra accepta quippe quae actu uni parti assentitur, sed in alteram partem levibus argumentis cum vexation quadam sollicitatur. XX. Conscientia vim obligandi habet, non ex se , sed ex lege, quam dictitat, cujus praeco est.

XXI.

25쪽

De Actione Humana. IIXXI. Conscientia recta , quae simul certa est, gravissime obligat , cum ad suscipiendam actionem illius dictamini convenientem , tum ad omittendum contrarium. XXII. Conscientia erronea negative obligare dicitur, h. e. non quidem ad faciendum , quod ea dictitat, sed tamen ad omittendum

contrarium.

XXIII. Si error est invincibilis & involuntarius, atque adeo inculpabilis: peccat, qui coni tra eam, non peccat, qui secundum eam agit. XXIV.

Si error vincibilis versatur circa actionem lege praeceptam aut vetitam: tam peceat, qui secundum , quam qui contra con- έcientiam agit. XXV. - Si error est de re indisserenti: peccat, qui contra, non item qui secundum eam agit. XXVI. Probabili simum Jesuiticum detestamur quidem et asserimus tamen, posse hominem etiam conscientiam probabilem sequi.

XXVII. Inter plures probabiles sententias sempersequenda est probabilior & tutior. B a XXVIII.

26쪽

II De Actione Humana.

XXVIII. Dubia conscientia nihil est agendum rsed dubio liberandus animus. XXIX. Dum scrupulus notet dubium leve & 1

rationale t eum violenter ejiciendum, aut, si deponi nequeat, contra eum agendum,

recte praecipiunt Theologi & Philosophi. XXX. Intellectus impedimenta sunt ignorantia& error. Illa est cognitionis absentia, hic falsi pro vero apprehensio.

XXXI.

Error est vel vincibilis vel invincibilis, itemque vel iuris vel facti, & ille vel juris universalis vel particularis.. XXXII. Error invincibilis juris universalis in homine sanae mentis non dature iuris particularis dari potest, sed regulariter non praesi

mitur.

XXXIII. Ignorantia ratione influxus in actionem est vel essicax, vel concomitans. ' Ratione originis

' Efficax est, quae si abluisset, praesens actio non fuisset suscepta. Concomitans, quae licea abfuisse ,

nihilominus actio suscepta suisset. Diqiti sed by Cooste

27쪽

De Actione Humana.

I 3 originis vel Voluntaria, vel involuntariarilla vel simplex vel affectata , haec vel in se tantum, vel in se & sua causia simul.

XXXIV.

Voluntas est altera hominis iacultas, per quam velut intrinseco impulsu ad agendum sese homo movet, & eligit, quod sibi maxime arridet , avertatur , quod sibi non

convenire videtur: vet; est facultas animae rationalis, qua honum ab intellectu cognitum appetit, malum aversetur.

NXXV. Assectiones voluntati duae tribui solent, spontaneitas & libertas r quas

alii uno libertatis vocabulo exprimunt, eamque tribus his partibus absolvi contendunt, spontaneitate , indifferentia & vi sedeterminandi.

Quam quis debita diligentia non adhibita obrep re sibi passus est. ' Quam quis ultro affectavit, rejectis veri e gno.

scendi mediis.. Spontaneitas est affectio voluntatis . qua haec citra coactionem ad asendum se determinat. Ubertas est affectio voluntatis, qua haec , Pinsitis omnibus ad agendum requisitis, potest agere vel non agere, aut ex pluribus objectis unuin Eligere, Meleta respuere. Illa libertas eontradictionis sive exercitu, haec contrarietatis c specificationis dic,

28쪽

14 De Acylone Humana. XXXVI.

Libertas voluntatis probatur T. ex propria cujusque conscientia& experientia. a. legibus. 3. poenis. 4. conlultationibus. s. poenitentia.

XXXVII. Libertas hominis non consistit in indifferentia ad bonum & malum in genere; nam bonum in genere & qua tale necessario appetit, malum necessario aversatur: sed ad objecta particularia , circa quae magna est appetituum Varietas , eaque vel ex diversa repraesentatione objectorum, vel ex hominum diversis propensionibus diversisqu:

iudiciis oriunda. XXXVIII. Neque illa indifferentia est aequilibrii, sed exercitii tantum, sive activitatis. XXXIX. AEquilibrium enim tollunt corruptio universalis, peculiaris ingenii dispositio ex

temperamento pendens, consuetudo, ame-ctus & certi morbi, ad quos inprimis etiam pertinet modica ebrietas. XL. Quantacunque sit vis temperamenti, hominem non rapit necessario in violationem legis naturalis, saltem quoad actus exterio

res. . .

XLI.

29쪽

De Actione Numana. I sXLI. Neque conietudo actiones sacit absolute necessarias r hypothetica autem necessitas imputabilitatem non tollit. XLII. Homo debito rationis usu affectus ita compescere potest, ne in altus exteriores legibus adversos poenisque civilibus coercendos erumpant.

XLIII.

Affectus specie mali excitatos merito plus favoris comitatur, quam eos , qui ad ac quirendum aliquod gratum stimulant. XLIV. Modica ebrietas sicuti usum rationis non

penitus sequestrat, ita nec libertatem plane tollit. XLV. . Actio hominis in respectu ad sua princi pia dividi solet in sieontaneam seu voluntariam, invitam & mixtam. XLVI. Actio voluntaria seu spontanea est, quam quis sciens ac volens suscipit. XLVII. Actio invita est , quae ab ignorante Vel nolente proficiscitur: estque vel per ignorantiam , Vel per Vim, talis ; illa imprudens, haec violenta dicitur.

XLVIIL

30쪽

Is De Actione Humana. XLVIII. Actio mixta est , quam quis , in eum-hente graviore necessitate, tanquam minus malum suscipit, licet alias extra necessitatem constitutus vehementer ab ea abhorreat. Accedit tamen magis ad spontaneas, uuam ad invitas.

ι XLIX.

Affectio actionum humanarum praecipua est imputabilitas, seu imputativitas, per quam homo pro earum auctore recte pote haberi, ad reddendam de iis rationem adstringi, eisectusque ex istis provenientes In ipsum derivari.

Regula generalis de imputativitate haec est: Euaecunque penes hominem Iuu , u

rari. Iuod autem neque inn, sua causa, penes Hiquem suxi, nora pote

Vinc fluunt regulae special e e I. Actiones ab alio patratae, ut & operationes quarumvis aliarum rerum ne non auivis eventus non pollunt alter I Imputari, nisi quatenus ille potest & tenetur Ista moderari, atque adeo culpam contra- a. Quae Disiligod by Coral