장음표시 사용
21쪽
qua sulti auctoritate nonnulli animant. Non enim, si litteris excultissimum utriusque linguae l), rhetorumque ultri quam satis est praeceptis imbutum fuisse, praeterea iuris haud rudem, nulliusque philosophiae expertem, omnes ejus libri fidem sa-eiunt, continuo sequitur illum haec omnia docuisse. Nusquam se in sacerdotalem adlectum fuisse declarat o dinem : sed et res per se credibilis est, et nonnulli ipsius loel satis congruere videntur, maximὐque ab illo edita cohortatio ad martyres; quas sibi partes laicum sumpturum fuisse minim&arbitror. Ut ut est, quantum auctoritate Septimius in Mesesia valu rit omnes consentiunt, et ex hoc maximδ perspicere liuet quωB Cyprianus, maximum Ecclesia Africae ani Augustinum decus, se discipulum Septimii semper professus est, qui e num quam absque illius lectione unam diem praeterierit, et ere- . bro solitus fuerit notario suo dicere: Da magistrum, Tertul- lianum videliret significans 23. Ergo, non sine magno stagore, ingentique fidelium luetulotths ejus opera beneficioque confirmatorum, gravissimam dedit ruinam ille Carthaginis honos, omnium Ecclesiarum defensor, christianarum apud Latinos litterarum pater: sempe que exinde documento sui nullius fidem de doctrina morumque sanctitate communitam esse, cui non alicundi, si sibi nimium placuerit, gravissima pericula impendeant; aeterum Veritatem divinam hominibus uti tanquam praeconibus, non patronis, quorum si quem experiatur insidiam, hunc quidem tanti piaculi poenas serialis ocius persolvere, ipsam Verb integram immotamque permanentem, alios sibi mox comparare
Verum paulo latius in tantae cladiis causas alio loeo inquis
l Ipse Septimius de Firoinibus vetandis se utraque lingua
scripsisse declarat. 2 Hieron eatal Scriptor Ecclesiastic.
22쪽
tur. Illud in maens memorasse satis sterii, Septimium, circa medium vitae humanae tempus Montani, Prisese, et Maximillae somniis deceptum, ad haeresim, relicia catholieae ecclesia unitate, descivisse. Continuo ista viri evanuit auctoritas neque enim ullum impiae fuga comitem habuisse legimus Cert,aneshema audii l), ut ipse loquitur, ensuramque nam incurrit, marimum, ipsius quondam sententia, futuri judicii praejudicium, cum ιa deliq-- u a Gmmunieasione
tvr 23 Multa Ecclesia extorris, novae disciplinae confirmandae, impugnandasque fidei quondam suae, scripsit dein, ne in uno quidem errore constans, omnisque auctoritatis impatiens, propriam induxit Tertullianistarum sectam, quorum reliquias in Africa inventas B. Augustinus tandem in catholicam unitatem recepit. De ultima illa Septimi mutatione nil aliud usquam reperimus, neque, aut qualis uerit Montanismi ab ieiendi causa, aut qualem dederit Tertullianistis propriam credendi regulam aestimare in promptu est, eum ipsius scripta de his
omninb reticeant. Vixit usque ad extremam senectutem, neque eclesiam,
publica contristatam apostasia, publica solatum esse poenitentia audimus, cum tamen tanti tamque felicis eventus laetitia aliquam sui memoriam in ecclesiasticis annalibus relictura fuerit. Caeterum, quid in anima jamjam evolatura penetralibus gestum fuerit, quidve de illa Dei misericordias justitiaeque
placuerit, nec nos novimus, nec ulli fas conjicere.
Nunc, si mores hominis plenius cognoscere libet, ad ejus libros accede, et quo dicendi genere sit usus diligenter intuere neminem enim umquam extitisse crediderim scriptis suis similiorem, aut in quo notissimi illius: ιplus homo est, veritas magis eluceat. Quaerenti quae tandem dotes Nostri sermonem doctissimo i Be ieiun. 3 s. 2 Applogetici, ras.
23쪽
OPUSCULUM PHILOSOPHl M. Srum admirationi, atque Bossueti in primis imitationi eo mendaverint, ante omnia elucebit singularis quidam, in quo ne a Tacito quidem superatur, nervosissimi styli vigor, iumquod nemo plures sensus inita pauciora verba callet includere, tum quod vocabula, figuras, uncturas, conformationes senientiarum animis potenter commovendis aptissimas eligit denique quod Flacci praecepto natura duce potius quam arte, obsequitur, ipse commotus ut commoveat. Ind est ut omnis servitutis impatiens, latini sermonis leges non docilis sequatur, sed in suum flectat obsequium. Hanc libertatem, de qua splendidissima quaeque apud omnes populos ingenia, Pindarus, Tacitus, Bossuetius, plus minusve sibi assumpserunt, nos, etsi indignentur grammatici, Septimio non invidebimus, undδtot tantaque nuxerunt eloquensia miracula licentiam tam reprehendi non negabimus. Tantis eloquentiae quasi viribus instructus, conjicere Iieetquhm vividus in describendo, in insectando acerbus, in argumentando pressus nodosusque extiterit. uosos verborum ei euilus eodem quo Taenus odio prosequitur utrique pavea satis sunt ut sive locorum, sive hominum ante oculos imago prodeat, omni pictura coloratior, omni marmore spirantior. Audi, ut unum e multis seligatur exemplum, quibus verbis te in medias Ponti rapjat procellas Duriua de caelo quoque. Bies numquam patens, sol numquam libens. Unus ais, nec bula totus annus, hibemum; omne quod naverit, Aquilo est l). Verum, ubi aut visi sui temporis notare, aut christiani nominis hostibus infamiam inurere aggreditur, ne ipsum quidem Iuvenalem asperioribus usum esse flagellis crediderim:
Cave, cave, namqile in malos asperrimus Parata tollit cornua ....
Quanta vehementia luxum, idolatriam, impudicitiam insec-
24쪽
o D u. S. F. TERTULLIANO totur breri ostendemus quia si libros ejus adversus singulas haereses constriptos perlegas, Valentinianos, Gnosticos, Marcionem, Hermogenem, Praxeam, nisi mordacissima Septimii satyri dilaeuatos invenies, quam ad ipsum de doctrina ventum sit congressum. Quamquam nec dialecticam Nostro deesse ulterii is ostendemus, eamque satis pressam et subtileni, et ire
tiendo adversario aptissimam, in qua nihil aliud reprehendas, nisi quamdam quod in Septimio mireris aliquandbirrulitatem.
Jam ad notanda Septimiani strii vitia adducimur. Subobscurus est, idque nonnumquam consulib, inflatus, in oreamentis delectum habens non satis severum, verborum aut contrari
tatibus aut consonantiis gaudens, ut nunc M am4'minis ba bariem reprehendas, nunc styli ultra quam satis est exculti nitidique elegantias l). Haec omnia vitia, passim in multis Septimii dispersa operibus, liber de Pallio denso quasi agmine
conserta connnet, vitia tamen οὐ τοὐ τυ 6-ος, Sed eius qui, etiam reprehendendus, aliquando moveat admirationem. Hujus liballi obseuritatem doctissima Salmasii commentaria expellendo demonstrant, quibus ipse talia praelatum: multos vidi, postquam benὐ aestuassent ut eum assequerentur, nihil praeter sudorem et inanem animi satigationem lucratos, ab ejus lectione discessisse. Sic qui ποτει9ὀο haberi voluit, adeo quod voluit a semetipso impetravit, et efficere id quod p- tabat valuit, ut eic. Instatum ipsa dispositio operis arguti, in quo mutationem vestitiis, assumptionemque pallii a Carthaginiensibus reprehensam defensurus, soli caelique, totius rerum naturae, totiusque humani generis mutationes narrat; ut nobis in mentem veniat a quam diversis regionibus atque a mundi quidem origine comicus ille orator ad ipsam causam, canemque comesae gallinae reum deveniat. Denique rhetoricis artibus omnino insectum fuisse lotus liber demonstrat, declamatoris schola, non Ecclesia dignus Verum hae maculae, cum
1 Vide Mol. 4, 25, 40, multaque alia eiusdem generis.
25쪽
o S LUM PHlLOSOPHICUM. Inon tanti sunt ut aut his admodum offendaris, aut alia et o
tima ei longδ plura conspici prohibeant, tum si hominis ingenium, patriam, aetatem advertas, inevitabilia suisse cogno
Duriis, et acer, et pugnax et ad nimia pronus, nervosa quadam brevitate super omnia dolectari debuit, suae naturae apprim consentanea, quippe cui vel unum vocabulum, sensum aliquem per se non conficiens, sagitta in vacuum emissa videretur. Ergo, contrariam atque Caesar Augustus secutus
viam qui, teste Suetonio, e neque praepositiones verbis addere, neque conjunctiones saepius iterare dubitavit, quae detractaec asserunt aliquid obscuritatis, etsi gratiam augent praeciae uam emph curam diacoat sensus animi quam aperiis- simh exprimere s), lucrum habuit in quam minimum spatium coarctasse sententias. Neque hanc obscuritalem reprehendas quam plenitudo quaedam sensuum inducit verum is consuetudo brevitatis assectandae invaluit, ipsa mox brevitas per se exquiritur, utque alia primum, ita, brevi, humilia simpliciaquo sacris quasi umbris involvuntur. Igitur, qui modo, quasi auro invento, divitem quemdam auctoris sensum longo labore elucidatum gaudebas, idem multum perae multumque sudoris periisse haud aequo animo seres, ubi densissimis verborum arcanis nihil quod animum aut oblectet aut erudiat subesse
Pompam quoque et violentiam, et omnimodam orationis nimietatem jure reprehendas quamquam hoc quidem vitium effagminatae enervique quorumdam elegantiae praetulerim :sed ipsum prius Asrieae solem, terramque cum incolis praecalidam et quasi ambustam prius reprehende. Denique, si inculti serique soli vepribus pallidos rhetorum flores immistos quereris, reputa tecum hanc esse litterarum conditionem, ut, simul ab ea, quae persectio est, urbana ingenuaque simpliciatate aliquis declinaverit, in contraria simul vitia, barbariem, nimiasque elegantias persaepe incurrat, nunc durus et asper, ei grammaticae jura conculcans, nunc verborum sastidiosissimo
26쪽
s B u. S. F. TERTULLIANO euriosus, abique, ut verae eloquentiae culmen adepto, gratulans, si rhetoricae argutiis scripta sua referserit. Nil igitur m rum si neque in ipso quasi Afrorum rhetorum gremio educatus, expers mansit nutricis suae vitiorum, neque integer in contagio, atticus Carthagine perstitit. Hoe potius admiratione dignum, quod tantum verae si erisque eloquentiae, orruptissima in aetate, retinuit.
27쪽
SEPTINIUS ECCLESIAE, FACTIONIS REAE, DEFENson.
Quam splendid adversus Romanorum eos Sepsimius supendia meruerit, nemo est qui nesciat. In quo etsi facile so iussis videatur vineere non repugnantes, quandoquidem nulla jam neque positarum sabulis, neque augurum artibus, siles adhibebatur, tamen, penitus rem intuentes, non parvae molis ea fuisse latebimur quae vas disciplinae obstabant. Taceo quod acerrima illi bella gerenda erant cum omnibus cupiditatibus, quibus secur apud Ethnicos, annuente Numinum concilio, indulgeri poterat taceo Fb lumidam illam sul fid eiam, aliissim humano pectori insitam, et tot egregi&saci rum, ut videbatur, sontem, radicitus suscipiebat evellendam, nec vitium vitio, picureas voluptates Sinina superbia, propelli patiebatur. Illud ullum notetur velim, quod multis jam Saeculis, romanum imperium romanaque religio connubio stabili ita inter se conjuncta erant, ut in antiquis institutis, per quae in id magnitudinis respublica creverat, primum i cum publicae religiones obtinerent Romanae urbi sedem non nisi auspicato Romulus elegerat primam Romanorum fugam Iupiter Stator converterat: ni romanum sine diis gestum: denique arx urbis eadem Jovis . . sedes dedicata suerat. Ergo, postquam priscae virtutes, vera prolati imperii causa,
sugerant, ultimus supererat facilis ille Numinum cultus, qui nulli flagitio obstabat, Romanisque copiam faciebat, ut so
28쪽
tunam Urbis merantes, ipsi se suamque potentiam divinis prosequerentur honoribus Mox immulatos mores altera sacris in rebus immutatio secuta est. Ubi omnia coeperunt in unum respicere, Reaeque popuIius uni servire, divinos honores quis miretur in illum translatos qui patriae, romanasque Fortunae sola supererat imago Indδ, variis de causis, unum omnibus in Christianos odium, cum plebs antiquos ritus, quasi quoddam aeterni in Urbe imperii pignus, tenaciter amplexa, s perstitionis suae adversarios velut nefarium quoddam devotumque genus exsecraretur, et quidquid illis flagitiorum sallax rumor objecisset, avidis ebiberet auribus docti autem viri et administrandae reipublicae periti, has religiones, etsi vanas tamen utiles, idebque palam observandas credentes, eos pro publicis hostibus haberent qui caeco in instituta majorum impetu facis, summam rerum in maximum discrimen vocabant; Caesar vero, cui parum erat si mortales tantum honores in pulsuum cumularentur, numinis sui contemptores tanquam majestatis violatores, parricidasque proscriberet. Tot tantisque christiani nominis hostibus a Septimio occursum os in Apologetico libello, quem tali verborum vehementia sententiarumque gravitate conscripsit, ui Justino miltiade, thenagora, caeterisque Christi ante se defensoribus facilὐ melior, omnibus eadem praelia postea inituris, Cypriano, Lactantio, Arnobio, Ilinutio Augustino Albanasio, praebuerit exemplar, omnesque, praeter unum Athanasium, vicerit. Cyprianus enim de origine deorum, inutius de rumoribus adversiis Christianos jactatis, pleraque disserunt. Arnobius multa per quae Ethnicis errorum suorum pudorem incutiendo, vera religionis utitiam insinuaret, eruditione magis quam
judicio conspicua in Octo libros consessit, potius quam digessit, plus aequo turpibus immoratus sabulis, quarum nomen
referre satis suit, saepiusque christianorum dogmatum parum fidelis interpres, vehemens caeterum et acer, sed turbidus modique nescius, atque exquisitioribus verbis, ornatioribusque sententiis nonnulla barbariae vestigia admiscens Lactantiu
29쪽
OPUSCULUM PIIlLOSOPHICUM. t neque rerum ordo deest, neque elegantia sermonis. At, dum
leni aequabilique cursu defluit, nullum ser verbum adhibens cujus apud optima latinitatis auctores non inveneri exemplum, feliciter imitari, non de proprio haurire sonte videtur, ut laxior ejus enervisque lacundia rudis illius, quo magister utebatur styli desiderium incutiat. D. Augustinum et aquileti acie ingenii omnia de sublimi vertice prospicientis, et eruditissimi elegantissimique sermonis venustate praestare quis no-get sed, dum rethorum, quas Tullius voeat, ineptiis Lmium inservit, virile alioquin exeminatur ingenium, fugitque persecta illa verinue attica simplicitas. Unus Athanasius, aetatis suae viliorum integer, germanaeque veterum eloquentiae reserens imaginem, ita christianae veritatis splendorem oculis exponit, ita singulos de diis errores ad suam revorat origianem, ut materiam opere serδ aequasso videatur, et in nobilem illam poetarum, oratorum, philosophorum gentem mereatur adrogari, quae ab Homerieo sonte prosecta, immortalem Graeciae laudem peperit, et aliquandiu extincta, tandem in Christi scholis numine amata purior revixit. Aureunt itaque conseripsit opus, in quo ipsam Veritatem audiri credas, jam de se suaque victoria securam cui nil nostris in temporibus consores ausim, praeter egregium Fenelonii de Existentia Dei libellum, in quo verum pulchrumque, mira inter se conjuncta, mutuam alterum alteri lucem remittunt. Non temperatum illud, venustumque dicendi genus secutus est Septimius quippe qui, non magistro placide suos alloquenti similis, sed oratori causam apud infensos judices a turo, non iam loquatur quam praelietur, assensumque audit ris potius rapiat quam sibi conciliet. Nec mihi memorabilia iudicia animo reserens, quae summis antiquitatis oratoribus oecasionem praebuerunt togae super arma extollendae, ullum spe iari dignius occurrit. Sive enim reum respicias, divina veritas accusatur, Christique Ecclesia, novi saeelorum ordinia parens; Sive concionem, genus humanum attendit; sive judices, a Caesare, seeunda post Deum majestae, ad ipsum Deum causa
30쪽
iunam Urbis venerantes, ipsi se suamque potentiam divinis prosequerentur honoribus. Mox immutatos mores altera sacris in rebus immutatio secuta est. Ubi omnia coeperunt in unum respicere, Remue popuIias mi servire, divinos honores quis miretur in illum translatos qui patriae, romanaeque Fortunae sola supererat imago Indδ, variis de causis, unum omnibus in Christianos odium, cum plebs antiquos ritus, quasi quoddam aeterni in Urbe imperii pignus, tenaciter amplexa, superstitionis suae adversarios velut nefarium quoddam devotumque genus exsecraretur, et quidquid illis flagitiorum sallax rumor objecisset, avidis ebiberet auribus docti autem viri et administrandae reipublicae periti, has religiones, etsi vanas ta-mm utiles, ideoque palam observandas redentes, eos pro publicis hostibus haberent qua caeco in instituta majorum impetu facto, summam rerum in maximum discrimen vocabant; Caesar vero, cui parum erat si mortales tantum honores in eaput suum cumularentur, numinis sui contemptores tanquam majestatis violatores, parricidasque proscriberet. Tot tantisque christiani nominis hostibus a Septimio occursum os in Apologetico libello, quem tali verborum vehementia sententiarumque gravitate conscripsit, ut, Justino, Miltiade, Athenagora, caeterisque Christi ante se defensoribus facilδ melior, omnibus eadem praelia postea inituris, Cypriano, Lactantio, Arnobio, Minutio Augustino, Astanatio, praebuerit exemplar, omnesque, praeter unum Athanasium, vicerit. Cyprianus enim de origine deorum, inutius de rumoribus adversiis Christianos jactatis, pleraque disserunt. Arnobius multa per quae Ethnicis err0rum suorum pudorem incutiendo, vera religionis utitiam insinuaret, eruditione magis quana
judicio conspicua, in clo libros consessit, potius quam digessit, plus aequo turpibus immoratus sabulis, quarum nomen
referre satis suit, saepiusque christianorum dogmatum parram fidelis interpres, vehemens caeterum et acer, sed turbidus modique nescius, atque exquisitioribus verbis, ornatioribusque sententiis nonnulla barbaria vestigia admiscens Lactantio