장음표시 사용
31쪽
leni aequabilique cursu defluit, nullum ser vectum adhibenserius apud optima latinitatis auctores non invenerit exemplum, Miciter imitari, non de proprio haurire sonte videtur, ut laxior ejus enervisque lacundia rudis illius, quo magister utebatur styli desiderium incutiat. D. Augustinum et aquilea acie ingenii omnia de sublimi vertice prospicientis, et eruditissimi elegantissimique sermonis venustate praestare quis neget sed, dum rethorum, quas Tullius voeat, ineptiis Lmium inservit, virile alioquin esceminatur ingenium, fugitque perlaeta illa verinue attica simplicitas. Unus Athanasius,
aetatis suae visiorum integer, germanaeque veterum eloquentiae reserens imaginem, ita christianae veritatis splendorem oculis exponit, ita singulos de diis errores ad suam revorat origis nem, ut materiam opere sere aequasse videatur, et in nobilem illam poetarum, oratorum, philosophorum gentem mereatur adrogari, quae ab Homerim sonte prosecta, immortalem Grae- erae laudem peperii, et aliquandiu extincta, tandem in Christi scholis numine amata purior revixit. Aureum itaque consertinsii opus, in quo ipsam Veritatem audiri credas, jam de se suaque victoria securam cui nil nostris in temporibus conferre ausim, praeter egregium Fenelonii de Existentia Dei liballum, in quo verum pulchrumque mire inter se conjuncta, mutuam alterum alteri lucem remittunt. Non temperatum illud, venustumque dicendi genus secutus est Septimius quippe qae, non magistro placid suos alloquenti similis, sed oratori causam apud infensos judices a iuro, non tam loquatur quam praelietur, ass-sumque audit ris potius rapiat quam sibi conciliet. Nec mihi memorabilia judicia animo reserens, quae summis antiquitatis oratoribus oecasionem praebuerunt togae super arma extollendae, ullum spe tari dignius occurrit. Sive enim reum respicias, divina veritas accusatur, Christique Ecclesia, novi saeelorum ordinia parens; sive concionem, genus humanum attendit; sive judices, a Caesare, serenda post Deum majesine, ad ipsum Deum causa
32쪽
provoeatur; sive eausidicum, Malaris inquentia forsan capite luetur; sive ipsum opus, clientem patroni sui paenituisse haud exissimabis. Aliter enim verba faciet qui magistratus permnlcere essensique veniam quoquo modo impetrare studebit; aliter cui cliens ipse, altius aliquid spectans, non vitae, sed laudis suae, rerumque veritatis uram mmmiserit etia, quanto sanesior apparuerit, tanto insensiores sibi sore judires pro eerto habeat. Prior, non veritali, sed salvu prospiciens, vultus animosque audientium intentus servabit, quaedam, quamvis vera et ad musam apprimε lactensia, revectit, sit citura suspieetur; multa leviter praestringet, seu immorari paratus, si oblectentur judiere, seu ad alia transire, si gravius serre videantur; quae negare cupiat, nee tamen audeat hismenuium induet colorem denique omnibus utetur artibus, propter quas rhetorica εἱ-- -- ας a Platone nuncupata est. Posterior, placendi studium omittens, nec eos curans flectere a quibus in novit indicta musa damnatum, non illis, sed universae civitasi, sed posteris loquitur: non litur jucunda, sed vera qua rit, satis habens si, maerebatis quos sibi sorth conciliare fingendo poterat, ipse opprimatur, interea veritatis latius in dies diffusae suturum maturaverit triumphum. Priore defensionis genere Xenophontem in primo nemorabilium Meraιis sermonum libro usum esse Meo qui in id entia laborat, ut Socratem obse vantissimum fuisse religionum ultorem eo robet. Bieas hominem eiieniis vitam, non defuncti magistri famam defendendam suscepisse, adeo maximam Socratis laudem Rubdimpias de diis sabulas nihili secerit, pauloque propius quam
caelari ad veritatem divinis in rebus accesserithobscurare conatur. Non ita coram judicibus ipse Socrates, qui, perlecta quam Lysias suae laus oratorum disertissimus ac suavissimus, Apologiam ipsius conscripserat, pronunciari vetuit, ne judices commoverentur. Neque ita Septimius noster, cui compertum fuit, et nolle veritatem deprecando defendi. Scit ve- ritas ae peregrinam in terris agere, inter extraneos facilδε inimicos invenire, caeteriam spem, sedem, grauam, dignit
33쪽
OPUSCULUM PHILOSOPllicdu. I iem in caelis habere unum gestit interdum, ne ignoratam damnetur l). Igitur, quamvis ni Mologeum notius, nil in christiana antiquitate illustrius, haud leviter tantum opus transgrediendum videtur cum et auetori suo plurimum gloriae eontulerit, et haud pauca eontineat quae magno eum fructu in praesent bus de religione controversiis usurpari possint. Quamvis enim multa, Septimiana aetat Christianis objici solita, propter i sam temporis moram, ipsamque criminum insulsitatem, jamdudum explosa sint, alia tamen superfuere quae apud nos, ii
dem ser quibus apud Ethnim verbis, jactari quotidi a dias. Quotlas laetiosi, propter Caesareas leges Winis posthabitas, quouis ouosi et et humanis rebus infructuosi x propter laudatam conis lasiporum vitam, Christiani audiunt i duo illa Evangelii philosophiaequo placita ea mente inter se eomparantur, ut Christum nil novum attulisse, Christianismumque nihil esse nisi quamdam philosophandi rationem, appareati Antiquis, sed nondum, ut videtur, hebetibus telis, eremantiquam opponimus armaturam, quam non vetustate stagilem, nee rubigine exesam utendo invenies. Praestat totum perlegere librum nec tamen labor erit ingratus iis immorari quae et in illo maxim&eminent, et nostri temporis possunt utilitatibus
Multa quae noster, pectore non minim quam ore disertus, Christianorum calumniatoribus respondit, multa quae
copios lepidinue adversus deos disputavit, impietatis crimino
suos purgaturus, multa quae de christianas doctrina veritate dilucid disseruit, inviti praeterlabimur; quorum quaedam ab hujus opusculi intentione aliena sunt, quaedam alio loco o portunius collocabuntur. Ad ea sestinamus, quibus Noster Christianae civitatis imaginem adumbrat, Christianaeque disciplina in rempublicam merita enumerat, laetionis notam ah Ecclesia depellare studens. De hoc enim acerrimum fuit tribuR l)Apolog. 3 1.
34쪽
saeculis praelium; nec ullam validiorem machinam stat endis Ecclesiae viribus Christiani nominis hostes parari posse vid runt, quam si invocaretur in illam Caesaris auctoritas, proscriberenturque tanquam patriae hostes quos impiorum nomen non perdiderat. Potora ignosci nova religionis in antiquas superstitiones contumaciae quamvis enim sacra a majoribus instituta specie tenus usque ad Diocletiani tempora servata sint, jam dudum tamen omnes eiusmodi religiones doetissimi quique intas respuerant nec ullum reperire erat adolescentem liberalibus artibus excultum, quin omnia ad deos pergnentia, optimem moria tenens, animo plane contemneret Multa quidem congerere possumus huius incredulitatis monumenta unus tantum, brevitatis causa afferatur de Tusculanis disputationibus locus, in quo Tullius de morte contemnenda disserens, sic auditorem adloquitur et Dic, quaeso. num te illa terrent, triceps apud inferos Cerberus, Cocyti fremitus, transvectio Αἄμε rontis, num illud
quod Sisyphu' versat Saxum, sudans nitendo, neque proficit hilum:
et soriam etiam inexorabiles judices, etc. 8 , Cui auditor: Adeone me delirare censes ut ista esse credam diuuis est enim tam excors, quem ista moveant l) 3 Ergo, ceu propter violatas religiones Caesar in Christianos saeviret, veras quidem
aras ficto tamen nomine tegebat; nec causam deorum immo talium, sed suam, tuendam susceperat. Unum enim de tot
ruinis Numen supererat, imperii Majestas, de qua vel minimam partem detrahere capitale erat Nee novus suit superstitiosus ille publicae Majestatis cultus quippe, vigente libertate, unus Deus, patria, una lex salus pauiae civibus fuerat. Ergo, omnibus magistratibus in unum congestis, jam pro Senatu populoque Romano princeps observabatur, jam pro Senatu
35쪽
OPUSCULUM IIII SOPHICUM. 15 consuliis et plebiscius reseripta principum legis habeban mgorem et plerumque notum illum: sic ola sie jubeo, si pro ratione voluntas, apud orbis Romani dominos obtinebat. Huiererum statui, per quem publicae potestati, sive a plebe, sive ab optimatibus, sive a rege exerceretur, jus supremum erat de omnibus ita decernendi ut post latam ab illa sententiam, causa omnino finita esset, tanta se facilitate Romana Numina accommodabant, ut publicas religiones tanquam rem suam ipsa civitas aut ipse princeps administrarent. Verum, pos quam sese per omnes romanae ditionis terras nova quaedam insinuavit disciplina, aeternae legis tabulas asserens, de caelo,
non de olympo delapsas, Dei manu, non sabulosae alterius Egeriae conscriptas, postquam ignoti insima de plebe homines, se Deo potius quam hominibus parere professi sunt, quis non videat quanium exind detrimenti principum auetoritas sustinuerit cui antehac supremae, in secundum jam locum, secundasque partes sui concedendum. Quisve miretur illos ea mente fuisse, ut ereptam sibi potestatem recuperarent, poenasque de audacissima factione exigerent, quae suis legibus,oisi Caesar prohibuisset, parendum praedicabat Inde soria est quod summi tunc temporis apud Romanos iurisconsulit, iidem infestissimi uero Christianorum vexatores, odio, opinor, ejus legis moti quam suae aemulam esse sentiebant. Nec eam litem Christiana sub Constantino victoria in pedipetuum diremit saepeque insequentibus saeculis, animadvertere sui quantas ivilis juris periit, judicesque humanistribunalibus insidentes cum Ecclesia, divini juris interprete,
gererent inimicitias. Nec, si Ulpianus Christianum nomen penitus delere studuit, recentiores vero Ecclesiae ianium manicas injicere conati sunt, non eadem causa varios in uirisque edebat effectus. Quamquam quid varios dico, quasi Christi num nomen delere non periat quisquis vim aut insidias in Ecclesiae libertatem meditatur' Cum igitur idem utrique aggrederentur, eadem quoque omnibus in temporibus adversus Ecclesiam actitarunt omnia in
36쪽
imperio possum abitura, saetioni pareatur legum imperia
detrectanti, si nova in civitate tritas adolescere sinatur :ipsum illud Fbd sint, quod inter se meant, quω, sine magistratuum conscientia, multis de rebus in commune consulant, rebellionem esse; aeteriim insociabile id genus hominum, omnia quibus humani generis societas continetur parvi pendere, parentes, amicos, patriam, quippe quibus alio defixi haereant oculi igitur infruet in em rebus hi anis, et quasi inutilia corporis membra praecidenda. Ad haec respondere inter nostros solemne fuit Christianos,qub magistratuum jura intra humanos fines continenda censeant, non continuo pro rebellibus habendos; eontra, si quis, adversus sententiam apostoli, hominibus parere, omissis quae
Deus praecepit, civis esse contendat sticium, hunc vix mentis esse compotem; - caeterum omnia nimia brevia quoque esse, nec raro evenire ut saeda servitus in apertam abeat rebellionem. Christianos contra, qui magistratibus principibusque, tanquam hominibus, non tanquam diis, ea lege pareant ut nil divinis praeceptis repugnans exsequi jubeatitur, quanto in hoc liberiores, ani in caeteris observantiores probari quippε quibus religiosum sit potestatibus obsequi, nec aliter Chri tianis esse liceat, quam si dominis, etiam dyseolis, non tantum propter iram, sed etiam propter eonseientiam i sint obsequentes; nulla igitur a re magis quam a factionibus novisque rebus Ecclesiam abhorrere; - praeterea, peregrinam in terris, temporalia omnia inanesque hominum contentiones minoris sacere quam ut huic aut illi pari studeat, nec quidquam a victore, quisquis is sit, poscere, nisi ut opus suum perficere, dispersamque caeli progeniem congregare quieta sinatur 2 . Addunt hanc esse christianae disciplinae virtutem ut, quamvis ecelestibus omnino in lenta, terrenis tamen rebus maximos fructus maximasque asserat utilitates. Quod enim lautores suos
1 D. Paul. 2 Boss. Paneg. S. Thom Cant.
37쪽
0PUSCULUM PHIL OPElcsu. 1 a seditionibus et violentiis avertii, quantum est ejus in rempublicam meritum' uod dominorum soritatem emollit, qubdservorum contumaciam edomat, qubd pauperes opum immo talium proniissione solatur, divitibus aeterea minatur supplicia, ni se rerum suarum potius esse dispensatores quam dominos intelligant, quodque ita mutua caritalis vinculo naturales amborum eonciliat inimicitias, quod per illam forum litibus,
judicia reis, carceres noeentibus vacant, nonne satis magna
haec sunt ejus in Rempublicam beneficia ut recens seriptor jure dicere potuerit c liristianam religionem quae suturam tantum felicitatem hominibus polliceri videtur, illos etiam his in terris emere beatos l). Haec omnia non minus vera sunt quam suere neque, si apud hunc aut illum, age, apud multos, apud plerosque apud omnes alicujus regionis aetatisve homines, luges angelii praecepta jacerent, in vitio ipsa lex foret, sed qui ei minus obsequerentur. Adde quod, ex quo lux christianae veritatis, nulla jam nocte restinguenda, humano generi affulsit, numquam, vel perditissimis in aetatibus, verε Christianorum copia defuit, per quos rectorim generatio propagaretur Vertim, quum illud omnibus ingenitum sit ut arborem ex fructu aestiment, tunc praesertim illo quod adumbravimus argumentandi genere uti decuit, tunc que maxim perspicuum scit quantum k civitate mundi Dei civitas distaret, elim acti, recens a Christo Ecclesia, conditorem suum omnibus quasi lineis exprimes at nec communi quadam contenta morum probitate se tot ser&San ius peperisse quot filios gloriabatur, tantamque patiendi constantiam omnibus instillaverat, ut de illa Christianinum multitudine igne ferroque petitorum, ne unus quidem inici rabile jugum conatus sit excutere. optimam igitur Christianismi apologiam vita Christianorum tunc temporis praebebat, omnemque dicendi eopiam paupe euli cujusdam servuli superabat exemplum, per evangelica
a Montesquieu, Esprit de Lois.
38쪽
8 DEAE S. F. TERTULLi Opraecepta in verae virtutis eulmen evecti. Non tamen leve fuit illorum in posteros ipsamque veritatem meritum, qui haec pietatis, patientiae, caritatis miracula scriptis suis in aeternam produxerunt memoriam eloquentiae splendore res ipsas nonomantes impium id quidem), sed, quantum humana passa est infirmitas, adaequantes. Inter quos primus inter pares, mira quadam omnium conjunctione dotum Septimius eminet πω vis, numerosus, lepidus, acer, animos ita commovens, ut i
gentibus mentis aciem non qui plerisque mos est hebetet, sed potius amat, vereque in hac Apologetici parte christianas apud latinos eloquentiae parens habendus. Nil enim post se, nil aliter atque ipse dixerat, proserendum reliquit; adeo ut princeps hujus aetatis scriptorum, in egregio quod omnes
norunt poemate, Christianum fingens musam suorum comun Diocletiano egisse, quod in Eudori oratione maximἡ miramur, a Septimio sueri mutuatus Totus hic loeus etiam etiamque perlegendus, si cognoscere velis quanius quamque novos eloquio latino, duabus jam aetatibus exili atque jejuno, inristiana doctrina sontes aperuerit. Nos pauea quasi praelibantes reser
Ventum est ad secundum titulum laesae augustioris, et jesialis, siquidem majore formidine et callidiore timidiinis Caesarem obsemus, quam ipsum de caelo Iovem et me- rito, si sciatis. Quid enim nonne ex viventibus quilibeti mortuo potior'. . . Ideo ergo committimus in majestatem imperatorum, quia illas non subjicimus rebus suis' quia non ludimus de officio salutis ipsorum, quia eam non putamus
in manibus esse plumbatis'. . . Nos pro salute imperatorum Deum invocamus aetemum, Deum verum, Deum vivum,
quem et ipsi imperatores proprium sibi praeter caeterose malunt Scit enim Caesar quis illi dederit imperium, ideoque
magnu est, quia caelo minor est. Illuc suspitiinius Chri et tiani, manibus expansis quia innocuis, apite nudo quia non erubescimus, denique sine monitore quia de pectore, oramus pro omnibus imperatoribus, vitam illis prolixam,
39쪽
oPUSCULUM PHILOSOPHICUM. sc imperium securum, domum tutam, exercitus sortes, sena
tum fidelem, populum probum, orbem quietum, et qua et cumque hominis et Caesaris vota sunt. Sic ita nos ad Deum is expansos ungulae sodiant, cruces suspendant, ignes lambant, bestia insiliant, paratus est ad omne supplicium ipse hab c tus orantis Christiani. Hoc agite, boni praesides, extorquete animam Deo supplicantem pro imperatore et Non Deum imperatorem dicam, vel quia mentiri nescio, vel quia illum deridere non audeo. Dicam planδ Dominum, sed quando non cogar ut Dominum Dei vice dicam. Caeterum s liber sum illi Dominus enim meus est Deus omnipotens Et aeternus idem qui et ipsius.
Propterea igitur publici hostes Christiani, quia imperato-
ribus neque vanos, neque temerarios honores dicant. Velim tamen in hac quoque religione secundae majesta tis fidem et veritatem vestram demonstrare, ne sorte et
istic deteriores Christianis deprehendamini Si pectoribus
ad translucendum quamdam specularem materiam naturae obduxisset, cujus non praecordia insculpta apparerent novie ac novi Caesaris scenam congiario dividundo praesidentis' etiam illa hora qua adclamant de nostris annis ιibi Iupiter
auseat annos Sed vulgus inquis, ut vulgus.... Plan ca
et teri ordines pro auctoritate religiosi ex fide nihil hosticum de ipso senatu, de equite, de castris, de palatiis ipsis spi- rat Und Cassii et Albini, et Nigri' und qui inter duas e lauros obsident Caesarem und qui saucibus eius expi et mendis palaestricam exercent und qui armati palatium irrumpunt de Romanis, nisi fallor, id est de non Chri e uanis atque adeo omnes illi sub ipsa usque impietatis
eruptione, et sacra faciebant pro salute imperatoris, et ge- nium ejus dejerabant, et utique publicorum hostium nomen et Christianis dabant. Sed et qui nunc scelestarum partium socii aut plausores quotidi revelantur, post vindemiam parricidarum racematio superstes, quam recensissimis et ramosissimis laureis postes praestruebant quam elatissimis S
40쪽
et elarissimis lucernis vessibula nebulabanti . . . non ut gaudiae publica celebrarent, sed ut vota propria jam edicerent in aliena solemnitate. Quotiδs in Christianos desaevitis, partim animis propriis, partim legibus obsequentes i. . . Quid tamen umquam den Clastis de tam conspiratis, de tam animatis ad mortem με que, pro injuria repensatum quandb vel una nox pauculis seculis largiter ultionis posset operari, si malum mala di ungi penes nos liceret. Sed absit ut aut igni humano divina secta vindicetur, aut doleat pati in quo probatur Be e terni sumus, et vestra omnia implevimus, urbes, insulas, castella, municipia, conciliabula, castra ipsa, tribus, decu- rias, palatium, senatum, sorum sola vobis relinquimus e templa. Cui bello non idonei, non prompti suissemus, etiam et impares copiis, qui iam libenter trucidamur, si non apud istam disciplinam magis occidi liceret quam oecidere λ- tuimus et inermes, nec rebelles, sed tantummodo discordes, solius divortii invidia adversus vos dimicasse. Si enim tanta vis hominum in aliquem orbis remoti sinum abrupissemus h vobis, suffudisset utique dominationem vestram tot qua- liumcumque amissio civium, imo et ipsa destitutione pu- nisset procul dubio expavissetis ad solitudinem vestram, ad silentium rerum, et stuporem quemdam quasi mortui
c dam jam nunc o negotia christianae factionis : corpus sumus de conscientia religionis, et disciplinae unitate, et spei foedere Coimus ad Deum, quasi manu facta, precibus ambiamus. Haec vis Deo grata est oramus etiam pro im- peratoribus, pro ministris eorum, ac potestatibus, pro statu saeculi, pro rerum quiete, pro morti sinis Coimus ad litte- rarum divinarum commemorationem, si quid praesensium temporum qualitas aut praemonere cogit, aut recognoscere: cert fidem sanctis vocibus pascimus, spem erigimus, di ciplinam praeceptorum inculcationibus densamus Ridem etiam exhortationes, castigationes, et censura divina. Nam