장음표시 사용
531쪽
ADVERSUS NAUT. CAUP. ET STABULi
sed illi & ceteri magnam partem tricum & furum facti receptatores , apud
quos viri honesti divertere nolentes jux 'hospitii multa cum religione contraXerunt. vid. Justin. lib. I. cap. T. AElian. lib. III. cap. 1ε. lib. IX. cap. I9. & lib. XIV. cap. ΙΑ. & quae plura' de cauponiis, sive me retriciis artibus Cafauboli. ad 'Theophrasticharact. pag. m. I 8 . & de Vilitate, ignominia & avaritia cauponum Mornaci iis ex Platone, Aristotele & Plinio attulit, ad I. I. d. t. Praeterea in plus teneri. voluit Praetor, nautas & caupones, quam depositarios& locatores operarum; quia in locato conducto culpa levis, in. deposito dolus& lata culpa propria duntaxat praestatur et hoc edicto autem omnimodo qui recepit tenetur, non tantum ex culpa levissima sua, sed & si sine culpa ejus res periit , facto ministrorim, vectorum aut Viato- rum, nisi si quid damno fatali contingie. I I. F. f a. l. 3. D. d. iit. Nec quis-' quam putet gravius hoc adversus eos comstitutum : nam est in illorum arbitrio nequem recipiant l. I. 'S. I. eod. licet semel viatores receptos repellere non possint Lun s. 6. I uri. a . naui. vel, si haec conciliatio displiceat, in arbitrio , cujus que est, an Velit cauponam eZercere, ii
532쪽
' 4 8 P. m. CAP. VI. DE EDICTIS PRAETORUM
vero' signo prae soribus fiaspenso id proselsus est, non potest repellere iter agentes. Εjusmodi signum nonnulli putarunt fuisse .praesepe, in quo pastores Christum iacentem invenere, Luc. II. Vs. 16. &Sponius ita interpretatur, in inscriptione
Narbonense, OSPITALEM A GALLO GALLINACIO, quod gallus ho
spitii insigne fuerit, Cetera de mesona 'tis, mediastinis diaetariis, notum c 'stodibus, ' quid sit facere, id est navi injicere, aliaque ad hujus Edicti imterpretationem pertinentia Cujacius lib. xxv II. Obs cap. 3I. Augustinus lib. III. Emend. capc 3. adversus Alciati lib. III. Dispunct. cap. ult. & lib. I. Parere. cap. 3. nec non Ampl. BynkerShoek lib. II. Obs. cap. I l. erudite explicarunt. Alterum Edictum,. de damno injuria dato, in nave, caupona aut stabulo periit, sententiam autem hjus verbis Cl.
Noodiit ad D. pag. 1 proponam: Br nautas, caupones is stabularios , s damnum injuria datum erit ab his, quorum spera naUem, cauponam aut sabulum exercent, in duplam jufficium dabo: nis praedixerint, ut unusquisque res suas hervet, de praedititioni conse0um sit. Ulpianus separatim lib. xvIII. ad Edictum, & Pamlus lib. II. ubi in materia legis Aquiliae
533쪽
erant occupati, de hoc Adicto egerunt, secundum. rubricam fugitivae L 7. ω δι
ωut. caup. juncta inscriptione I7. D. ad L. HL Praetor ' enim ad ex- .emplum damni injuria dati, sed gravius coercet damnum, in nmi, caupona Veistabulo viatoribus datum, idque bifarbam : primum enim in duplum promittit actionem, licet nulla culpa vel inficiatio exercitoris fueris probata; deinde non . modo ex facto proprio exercitoris, sed etiam ex facto illorum dat actionem , quorum opera navis exercetur; sive liberi fuerint, sive servi alieni, quia periculo suo eorum opera usus: nec opus est per sonam ejus designare, qui deliquit, hinquis contra illum, agere velit, quod est quoque licitum, L pen. g. iat. D. naui. ca. p. Quamvis ergo ex simplicitate naturali factum alienum nemini imputari possit, L 7 de R. I. id tamen fallit, si voluntas nostra conc*rrit, quae vel ex culpa vel ex fpacto colligitur L 3o. g. l. D. locat. Utrumque adest in exercitore naVis, campo e vel stabuli; nam ut ipse non delu querit,' argui potest ejus culpa, quod malos adhibuit homines F. ult. In s. de obli- gato quae quas ex deL L 7. g. . D. nautis caup. I. g. f. D de oblig. act. Idem quoque ipso sacto; interpretatione Prae-Ii et toris
534쪽
sos P. ID. CAP. VI. DE EDICTIS PRAETORUM
toris, tutum hospitium viatoribus promisisse censetur: nec dubitandum est, quin is, qui salvum sore recipit, a d mno quoque recipere videatur, sed in hoc Edictum incidit, etsi periculum custodiae recipiendo non subiit, L I. S. I. I. s. I. M. naui. calip. juncta l. lili. g. l. D.
Notandum ergo non unum est discrimen hanc inter actionem in factum, &superiorem ex primo Edicto, quod cum Accursius ignoraret, plus semel haesitavit & a vero aberravit longissime. Re- ctius actiones binas Ludovicus Vitalis dis
crevit lib. I. leci. Var. cap. 2. Veram
autem interpretandi viani Gilbertus Regius Bonefidio, ope inscriptionum, indicavit, Enantioph. jur. ciVil. lib. I i. c. 7: eandemque Cl. Nooditus ad h. t. &lib. II. Obs. cap. 9. ingressus est, Omnibus autem summus Cujacius praeluxit, in Parat. D. furti adversus naui. Nimirum i) actio in factum ex Edicto primo, quasi ex contractu, est rei persecutoria, in simplum, ut in fidem recepta restitu n-tur, damnumque rebus, sive in navi, sive in litore datum restituatur. I. 3. p .
D. Naut. caup. Haec Vero ex secundo L-
dicto, ' quasi ex delicto, est poenalis, induesvin damni injuria in ipsa navi vel caupona
535쪽
, ADVERSUS NAUT. CAUP. ET STABUL. sorpona, non eXtra eam dati, L 7. D. valli.
. Cunque, etiam a Viatoribus vel vectori bus datum l. I. I. a. l. 3. D. eod. haec autem tantum Pertinet ad nautas, & homi- .nes liberos, quorum opera CXercitor uti
tur , & ad eos, qui habitandi cffusa in
caupona sunt; non Vero ad eos, qui hcipitio repentino excipiuntur, veluti viatores l. 6. F. z. 3. eod. Pulchra ratione: namque viatorem tibi estgere caupo vel stabularius non Videtur, nec repellere po- test iter agentes, ministros autem & in- ὶ habitatores perpetuos ipse quodammodo elegit, aut saltina non rejecit, nec eXploravit cujus fidei, cujus innocentiae sint, quorum factum eum Praestare oportet, L EII. g. 6. Furti aD. Dot. Sed nec ob damnum a servis propriis datum exerci- tor liac actione eX quali maleficio tenetur , Verum noXae eos dedendo se liberat, cum ei ignoscendUm sit, si quales quales ad instruendam navem adhibuit, velut in domestico malo, d. l. ult. g. . D. naui. caup. & I. HII. g. . furti aD. Halit. De
nique 3 prior actio in heredem, & p - ,
petuo datur, quia rei persecutionem continet l. 3. F. pen. D. Πaut. caup. haec Ve- , ro in heredem non datur, quia poenalis est & honoraria, datur tamen PerPetuo,
536쪽
so1 P. II r. CAP. VI. DE EDICTIS PRAETORUM
quia ad exemplum legis Aquiliae a Praetore formata est l. est. I. 6. D. eod. Sic ultro in concordiam redeunt Omnia, nec umbra antinomiae superest, si erratica illa duo capita finalia sub tit. nautae caup. ad sua sedes reserantur. Vid. etiam Ampl. Breii nan. de Leg inscript. g. 7.; Superest tertium Edictum, cujus itidem deperditi verba, eX I. I. pr. D. furto adin naui. ita concipi posse videntur es In nautas, caupones , stabular
os , si qaid a quoquo eorum, quosis ibi habebunt, furtum factum esse dicetur , in duplum judicium dabo: Sive furtum ope consilio exercitoris factum sit: e eorum cujus, qui in ea navi navigandi causia esset. Sedes hujus edicti est in titulo D. Furti adversus nautas, caupones se stabularios , cujus unicum Ulpiani caput est ex lib. xxxv III. ad Edictum, in quo is de actionibus Praetoriis, quae ad similitudinem ctionis furti civilis comparatam sunt, etiam de propria furti actione in publicanos, viatoribus molesto, egit: uti constat ex L Ia. D. de publican. quacum jungenda est l. I9s. g. 3. de V. S. ubi ipse Ulpianus hunc titulum Edicti appellat, ut m Edicto Praetoris ostendimus, sub titulo de furtis, ubi Praetor loquitur de HamiliapvHicanorum. Opus autem fuit Edieto,
537쪽
ut utilis surti actio, ex facto alieno ,i in exercitores navis, stabuli Vel cauponae competeret, quorum nulla injuria, nutilumque maleficium est I & movit Praetorem rursiis, quod quasi delinquere censetur, qui malorum hominum opera ut, tur, Per quOS Viatores laedantur. Quidam in margine Russardi, in Edicto nostro Pro quosve reponunt quosis quam , sorsan ut ipse exercitor excludatur, quem constat, ob surtum viatoribus factum, eae vero delicto teneri, etiam in quadruplum, si fur manifestarius sit Ins de Gl. quae quasi ex del. at sequetitia ostendunt, exercitorem, sive vectores ope consilio ejus, live nautae, vel Vectores, qui in navi essent navigandi, causa, ipso inscio furati sunt, hac actione conVeniri. Navigandi autem causis accipere debemus eos, qm adhibentur, ut navis naviget quales etiam sunt, qui pro vectura remOSagunt, quos UlPianuS ναυτεπιβατας recto vocavit, in I. ult. g. 2. D. Naut. caup. Factum ceterorum vectorum, qui naulum solvunt, in hac actione non. Venit. vid. Cujac. lib. XXVII. Obs. caP. 3I.
Atque ita discretis Edictis luculenter
paret, quantam Vectorum, Viatorum,
mulionum & quorumcunque Peregrina tium curam gesserit. Praet0h; dum non
538쪽
so P. m. CAP. VI. DE EDICΤIS PRAETORUM
modo in custodiam recepta confestim ipsis restitui, sed etiam si quid damni ipsis illatum aut surreptum sit, duplo sarciri voluit: credebat enim satis promotum iri auream illam, quae peregrinis debetur, celeritatem, si ipsis vel directo cum eo, qui deliquerat , vel cum lamis exercitore liceret experiri, neque dissicili probatione ejus quod interest opus esset, cujus vice alterum tantum in duplo simitur. Aviue ita oportebat in Republica bene constitutar nam ipse Deus Opt. Maximus, in d lieocratia sua, advenarum & peregrinantium causam majorem in modum
X. Vs. I 8. Apud Indos, Cretenses & Graecos Magistratus positi erant peregrinis, ne injuria assicerentur. Ipse ' Gentilium
Juppiter, quod hospitibus jura dedisse
credebatur, Zόδα apud Homerum O
dyss. ε vs sq. Puppiter IIo pitalis apud
Ciceronem Plinium dictus est. Causa illius rei, quod nulla olim , aut rariora essent diversoria. De Lucanis, Italiae pos
Lex quaedam sancit si occidente jam sole
venerit peregrinus, Colueritque sub tectum. alicujus divertere, is vero bominem non receperit, ut mulctetur se poenas luat bospitalitatis. De Germanis Caesar lib. VI.
539쪽
de B. G. cap 23. Hospites Ciolare fas uputant: qui quaque de causa ad eos λυ- .runt, ab injuria probibent sanctosque babent: iis omnium domus patent, Uictusque communicatur. Hujus insigne testimonium profert Ni laus Damascenus de mor. Gent. p. 8. Pomponius Mela. librI M. cap. 3. b0spitibus tantum bonoS nuncupavit. Tacisus de M. G. cap. 2I. Cou-
pictibus te hospitiis non alia gens effusius
iadulgetr quemcraque mortalium arcere tecto ne fas habetur. . . . notum ign0tum
que , quantum ad Ius bospitii, nemo diss-
cervit. Gothorum studiam erga Peregrinos Viatores Vehementer commendat soli Magnus Hist. Goth. lib. IV. 'Cap. Slavorum mire extollit Helinoldus lib. i. ap. 33. xk lib. II. cap. I a. aliorum Gr2tius celebravit lib. II. cap. . 2. g. I 6. Eadem hospitalitas in Capitularibus Regum Francorum crebro inculcata est. Ita Carolus M. apud BahlZ. tom. I. pag. 37O. n. 27. Praecipimus , ut in omni regno no fro, neque dives, neque pauper peregrinis bospitia denegare audeant. Pag. B. I 6. Intra regna nostra omnibus iterantibus nullus liqspitium deneget, mansioliem N focum tantum Pag 93 s. n. 8a. Si quis homini aliquo pergenti in itinere mansionem Cetaverit, Aeaeaginia bolidos componat in Ii i ' pstbli-
540쪽
sos P. m. Cis. VI. DE EDICTIS PRAETORUM
hlieo. Ab eadem humanitate est, quod
Choppinus III. Paris. 3. n. II. memorat, cauponem extra ordinem multatum, quod misellum viatorem saeva hyeme thorace spoliasset. Hinc etiam 'robatores apud
Francos, Anglos & Scotos durissimis paenis affecti, quod robas, id est vestes viatoribus diripiebant: praeter has enim, in magna Veterum paupertate & argenti inopic raro aliquid erat quod adimeretur. Bene etiam observat Henrisus Spelmana nus, Pauca olim in .Anglia, usque ad Edwardum ΙΙΙ. in Hibernia vero, ad sua usque tempora, fuiste diversoria, sed vi tores ingrestas ignotorum domus, cibi &quietis caussa, gratis mane recessisse. Ut
ad Edictum nostrum revertamur, TheO- . dorico Regi c. I I9, placuit, ut nautae& caupones, si praestent sacramentum de conscientia sua suorumque, nihil. cogantur exsolvere; sed moribus nostris tantum abest, ut illud extra usum sit, ut utiliter etiam adversiis exercitores cursus Publici ex eo agatur, nec culpa probandast. Duplum vero non facile adjudicatur, est Brunnemannus pro usu ejus responderit, cent. III. decis. Il.