장음표시 사용
31쪽
est mamma,quod sub ea pueri Romulus & Remus Ilipae rumina sugebant.vnde Ovidius M. Fastorum dor erat,remanent destigia, quaeque ocatur Romula,nunc us: rumina us erat
Adulti autem inter pastores, ob quotidiana certamin vires & pernicitatem auxere. Igittit qtrum latrones a rapina pecorum vi arcerent, Remus ex improuiso ab eis captus,regi Amulio offertur, criminique ei datum, quod greges Numitoris infestare solitus esset. Tunc a rege in ultionem Numitori traditur puniendus, qui robore & regia iuuenis adolescentia permotus, in suspicionem expositi nepotis adducitur;&quueum nunc lineamentorum filiae similitudo ,nunc expositi tempus anxium teneret, Faustulus cum Romulo superuenit, a quo cognita iuuenum origine, validaque inter ipsos coniuratione facta, Amulium obtruncant. Quo occiso & in regnum restituto Numitore, sequenti eius recuperati regni anno, post Troia captam CD XXXII. Romulum Remumque cupido caepit, in iis locis, ubi expositi & educati suerat,
urbem coderminaxima vicinorum Albanorum,Grae-
eorum, pastorurn,& latronummultitudine, ad eos in dies confluente. Quod ubi ex sententia cessisset, ne aliqua de principatu inter fratres contentio staboriretur,iureiurando coueniunt,ut is urbi praeesset, eique nomen imponereticui in augurio plures aues apparui sient. sex prius visae Remo in Aventino auguranti vultures, sed paulo post XII.apparuere Romulo in Palatino auguria captanti; quum utraque multitudo augurium ex sua parte traheret, utraque regem suum soconsal utauit tempore illi praecepti auguria, hi vero numero auium maiore regnum trahentes. Tunc post altercationem
32쪽
tercationem ad foedum (ri solet certamen versi, ibi in turba ictus Remus concidit. Licet vulgatior fama sit,Remum ideo extinctum, quod nouos contra fratris edictum transilire muros ausus fuisset. Quare solus imperio potitus Romulus ;conditaque urbs conditoris superstitis nomine appellata est, a qua & Romanis nomen quoque inditum. Romam autem & no Romulam idcirco urbem Romulus nominauit,ut ampliore vocabuli significatu prosperiora patriae suaelo ominaretur,
Alterum quoque urbs nomen proprium habuit,ut Plinius & Solinus scripserunt, quod publicari vetitu est: quando quidem quo minus id enuntiaretur, caerimoniarum arcana sanxerunt; ut hoc pacto notitiam eius aboleret fides placitae taciturnitatis. Valerium denique Soranum, quod optima atque salutari fide abolitum,atque contra interdictum euulgare id ausus seret ,ob meritum profanae vocis poenas luisse.Inter antiquissimas sane religiones sacellum colitur divaeoo Angeronae,ob hoc maxime silentium institutum,cui sacrificatur in Curia ante diem XII. Gl.Ianuarii.Haec est diva praesul silentii, quae simulachrum ore obligato obsignatoque habet Hos igitur gemellos ita genitos , hac ratione educatos, v rbem Romam condidisse, Dioclis Peparethii, qui primus litteris Graecis urbis originem expostat, L. Cincij, QJabh Pictoris, Eratosthenis, Polybis Megalopolitani, M. Catonis, QIutatij Catuli ,Cornelij Nepotis, L. Tarentii Fi mrmi,M. Varronis,Pomponij Attici,M. Tullij, Dio-aonysii Halicarnasset, T. Liuij, C. Solini,Plutarchi,Sex. Pompeii, Eutropii, & aliorum veterum grauissimorum scriptorum testimoniis satis confirmatum esse existimo. b
33쪽
it De anno, die quo Isis condita es
Sicut variae sunt veterum scriptorum de iis qui urabem condiderunt, & de Romulo ipso sententiae, ita etiam diuersae sunt opiniones de anno in quo condita fuerit. Quas quum iuxta instituti mei rationem omnes prius enumerauero, postea eam quae mihi vera, vel verae proximior videbitur,accurate breuite que exponam Io Timaeus Siculus, ut ab iis qui communi aliorum sententia remotius eam conditam fuisse scripserunt, incipiam ; nescio qua ductus ratione, urbem ipsam a Romulo' aedificatam retulit, eodem fere tempore quo a Tyriis Carthago in Africa, octauo & trigesimo ante primam olympiadem anno
Q Iabius Pictor rerum Romanarum grauissimus, ae antiquissimus scriptor,anno primo octauae olym- Mypiadis
Polybius Megalopolitanus,& Diodorus Siculus, Olympiadis septimae anno secundo Apollodorus, Lutatius Catulus, C. Cornelius Nepos, Eratosthenes, M. Porcius Cato, Dionysius Halicarnasseus, & Theophilus Antiochenus, olym- epiadis septimae anno primo M. Verrius Flaccusauctor tabularum Capitolinam, T.Liuius, C.Iulius Solinus, Clemens Alexandrinus, di alii olympiadis sextae anno quarto 3 o L. Taruntius Firmanus , M. Terentius Varro. T. Dponius Atticus,M.Tullius Cicero,Augustus Cae-
34쪽
Iar, C. Velleius Paterculus, Ti.Claudius Caesar Augustus,C. Plinius Secundus,Plutarchus Chaeroneus, Domitianus Caesar Augustus, P.Cornelius Tacitus Cassius Dio, A. Gellius, L.Septimius Seuerus Augustus,Censorinus,M.Iulius Philippus Augustus,Eusebius Pamphili Caesariensis, Eutropius, Paulus Oro sius, Paullus Diaconus Longobardus,& post C.Cae Laris dictatoris tempora communis populi Romani sententia, quam nos quoque sequimur, olympiadisi O sextae anno tertio conditam urbem volunt. Illud autenon ignorandum,quod etiam in commentariis in Hastos explicaui, me annorum olympicorum initium a solstitio aestiuo, circa VI Iulias ordiri. Qua ratione sit,ut quum dicitur urbem tertio,vel quarto anno sex tae,aut primo vel secundo septimae olympiadum,co
ditam,id intelligi debeat circa finem illius anni olympici, hoc est XI Κ . Mah. Anni enim sequentis principium proximo solstitio futurum erat. Primumque
urbis conditae annum ,si tertio sextae olympiadis co-io structam asseuerauerimus, cocurrere fere totum cum quarto eiusdem sextae olympiadis anno, duobus me-sibus,& aliquot diebus exceptis, qui sunt extremi a
ni olympici tertii eiusdem olympiadis in quo aedificatam urbem credimus: sic quoque dicendum de ceteris annis olympicis, quibus urbs condita secundum scriptorum varias opiniones dicitur Quibus vero rationibus persuasi singuli harum de urbe condita 'pinionum auctores sententias suas co- firmauerint , superuacaneum hoc loco esse existimoso demonstrare, tum quod hoc alterius sit negoc speculari, tum etiam quod id accurate sane a me factu est , in iis comentariis,quos in Fastos cosulares conscripsi
35쪽
D ies autem quo urbis fundamenta iacta a RomuIosuerunt, fuit XI.Κal. Mah. Qui Parilia vel Palilia appellabatur. Haec autem erant Pales pastorum deae festa, quae a pastoribus XI Κal. Maii in agris celebra- bantur, ad lupos arcendos, morbosque a pecore pellendos , seu pro partu peco rum, unde & Parilia dicta. De hac re Propertius libro IIII, , Vrbifestus erat dixere Palilia patres Hic primui coepit moenibus esse dies
si uidiui quoque III Fastorum ait et diues legitur qua moenia signis aratro
Sacra Pales aderat,inde mouetur opus
Idem confirmant M. Tullius, Solinus, Plutarchus,&silii. Palilia autem celebrari solita fuisse XI. VI. Maiirabetur ex antiquis marmoreis Romanis Lalendariis, iisdemque quos citaui auctoribus
Deprimis urbis moenibus,m is qui pomerium pro--i ii erunt, Isque ad iacetusum Caesarem
g Quum de conditore urbis Romulo, & tempore quo condita est, iam verba fecerim,rem non inuti- em antiquitatum Romanarum s udiosis me facturu existimo, si quae quinto ante anno de iis qui populi Romani pomerium protulerunt,item de muris, p.rtis, viis, collibusq; Romanis edidi, hic subiicerem. Quod & si ab instituto meo paululu abhorreat,quippe quod breuissime omnia describere deinceps mihi. proposuerim; tamen hac tantum in re minime lecto. rem fallere veritus sum, quum non dubitem, me non 3 oparum commodi ci hoc uno commentariolo esse allaturumsimulque aliquod specimen daturum, qualis
36쪽
suturus sit commentarius, quem in uniuersum hocmpus adorno.Porro autem quum in hoc libello,de iis qui pomerium protulerunt,sim disputaturus,necessarium esse primo arbitror, quid pomerium apud veteres fuerit demonstrare postea vero reliqua de quibus: disserere institui, persequi. Pomerium itaque locus
erat, tam intra, quam extra urbis murum, quem antiqui in condendis urbibus augurato consecrabant, neque in eo vllum fieri aedificium patiebantur.D ictum Io est autem pomerium, ut auctor est Varro libro IIII. dc lingua Latina, quasi post merium, nam quem antiqui merum dicebant, nos murum dicimus. Vnde ita nonnulli apud Virgilium legunt libro XLAtque i ii proelia miscent
uer bus merorum. Varro autem sic :Oppida condebant in Latio, Etrusco ritu multa, id est,iunctis bubus tauro , em area interiore araetro circumagebant sulcum. Hoc faciebant religionis caussa die auspicato , 'etfossa eri muro essent munita. Terram Inde excalpserant, fossam Iocabant; die intro,
a P sum Delium murum P ea quod Febat orbis,drbs. Principiti, quod erat post murum, omerium dicium eiusque ambitu auspicia disiuna finiuntur. Cippi pomeri flant circum Romam.
re re e re oppida, quae prius erant circumducta aratro, ab orbe, re Ide Irbes: em ideo coloniae nostrae omnes in litteris antiquisscribuntur biles; uod item coditae t Roma; ideo coloniae It Arbes conduntur , quod intra polin eriumponuntur. Liuius quoque libro primo de Ser. Tullio loquens: Aggere siricluit fossis, c muro circimilat urbem. Item pomeriu profert.Pomerium, verbi dim Colam mi uentes,3 o post merium interpretantur esse. Est autem magis circa moenium locus,quem in conde is Idibus quondam Etrusci, qua murum ducturi erant , certis circa terminis inaugurato conse
37쪽
crabant i neque iater ore parte aedificia moenibus coiinua. rentur, quae nunc busto etiam coniungunt, m extrinsecus puri aliquid ab humano cultupateret ti. Hocspacium quod neque habitari neque arari fas erat,non magis suo pes m rum ess,quam quod murus possissipomerium Romam appellarunt. Et in xrbis incremento semper quantum moeniaprocesses tra erant,tantum termini ij consecrati proferebantur. Ita ut
pomerium proferre ninil aliud sit, quam ampliare moenia urbis. Augures autem populi Romani, ut est apud M.Messallam in libro quem de auspiciis scriptureliquit, Pomerium sic definierunt: Pomerium es locus
intra agrum Casum ,per tot us is cιrcuitum, pone muros
re onitus certis determinatus, qui facitfine urbani auspice. Sex. Pompeius libro XIIII. Pomerium sinquit 'tiporifices auspicabantur dictum es quasi pomurum, id es proximum muro. Alis pomerium quasi post moenium inte pretatur , quod post moenia locatum sit Is qui primo urbem condebat, pomerium etiam urbi addere sol bat,ut Romulus qui urbi nouae a se figura quadrata curribus portis conditae , pomerium more Etrusco ad- rodidit,ut auctores sunt Dionysius, Solinus , Plinius, NPIutarchus. Cuius tame pomerium,quo ambitu, quibusve terminis clauderetur,varie auctores prodidere Cellius Romuli antiquissimum pomerium tantum Palatii montis radicibus terminatum fuisse scribit Liauius quoque libro primor Palatinum sinquit Romulus primum, in quo ipse educatus erat, muniit. Horum sententias confirmat Cornelius Tacitus libro XI I. Qui etiaCapitolium forique Romani partem a T. Tatio Sabinorum rege urbi addita his verbis docet in num Dcondendi, quod pomerium Romulus posuerit noscere haud absurdum reorigitur a foro Soario, bi aereum tauri mul-
38쪽
chrum aspicimus, quia id genus animalium aratro subditur,
sulcus de ignandi Upidi coepi is , maenam Herculis aram complecteretur.Inde certis pactis interie fit lapides,per immamontis Palatini ad aram Consi ,mox ad Curias deteres, tum ad sacellum Larum Forum enim Romanum, Capitolium non a Romulo, id a T. tio additum bili creditur. Quibus
verbis coniicio T. Tauum,posteaquam aequo iure in regnum a Romulo adscitus est, Sabinique post foedus raptarum precibus cum Romanis initum in ciui S tatem recepti sunt, ambitum murorum urbis una adis dita porta, ut quattuor essent, hoc modo ampliasse. Capitolii primum eam partem quae nunc nouam urbem, &Pantheum aspicit, ubi extat statua equestris M. Aurelii imperatoris, muro circu dedit,deinde ductis moenibus a rupe Tarpeia, ultimaque Capitolii . parte,ubi paulo ante noxii plecti solebat, in occasum
ad viam qua itur ad circi maximi partem extremam Tiberim versus,se extendit. Inde ad aliam circi maximi nouissimam partem versus Septietonium retor-ao quens, mox in orientalem patiem parum ultra Titi amphitheatrum se conuertit, hincoue versus Septentrionem paulo ultra viam sacram vique ad Neruae forum reuersus est, postremo paruo tractu flectens ipsum murum cum altera Capitolij parte coniunxit:atque hac ratione Palatium primo,mox Capitolium urbi addidit. Huic autem antiqui pomerii cescriptioni,& si eam ex optimis grauissimisque scriptoribus acceperim,Dionysius tamen,Liuius ipse,Plutarchus,Strabo , dc plerique alii nobilissimi reru Romanarum au-i' ctores repugnare videntur.Liuius enim,Dionysius,&Plutarchus in Romuli vita ante Sabinorum, atque T.
Tatij in urbem aduentui Capitolium a Romulo mu-
39쪽
nitum suisse scribunt , arce Romana ibidem locata, quam quum Tarpeiae proditione postea Sabini cepissent, ex eo loco nunquam a Romanis pelli potuere. Strabo quoque ait'. Pr si namque Capitolium,idi Palapium , collemque Quirinalemia muniere muris, di dententibus aliunde exteris facilis foret ascensus , adeo di T. Tatius primo aduentans incursu, locorum villussit ,quum raptarum
iginum dicisceretur intimam. Dionysius quoque libri tI I. initio,Romulum Palatium & Capitoli iun muris &fossa communisse scribit ante T. Tatis aduentum, & io post eius in urbem receptum:Romulus inquit C rat
demstatim maiorem effecere,duos ei colles altos adiicietes, Quirinum em Coebum; separantesve habitationem, alter ab tero,in propriis locis virique nutam agebant. Romulus quidem Palatium occupans em montem Coebum, Palatio propinquum Tatius Iero Capitolium,quod ab initio ceperat, mirinalem collem
Si igitur iuxta horum historicorum sententias,Capitolium, & Quirinalis ante Tatii aduentum muniti fuerunt, necesse est ut eos non nisi a Romulo muni- rotos fuisse dicamus. Non ergo Romulus tantum Palatium tenuisse videtur. Quas controuersias, una hac responsione tolli posse exit imo. Dicerem enim Romulum quidem quum urbem conderct, tantum Palatium muniisse, idque solum primo pomerio clausisse, verum ne qua vis eaeterna urbem adoriri posset, atque sinitimi colles, hostium aliquando arces essent, ex quibus Romam vexarent, non quod iis locis indigeret, perinde ac etiam Ancus Marcius rex de Ianiculo
fecit, Capitolium primo, mox Quirinalem & Coe- polium colles, qui urbi erant proximiores, &ex quibus urbs ipsa magis oppugnari poterat, fossa siue agger
40쪽
aut muro firmasse, praesidioque locato tanquam arces muniisse , quum nihilominus extra urbis ipsius moenia, pomeriumque essent. Quod etiam ide Strabo a mare videtur. Qui colles urbi vicinos ideo munitos fuisse seribit, ne hostes eis occupatis, castellisque factis, ciuitati negotium facerent. Illud adde, quod quum arcem Varpeiam captam a Sabinis scri bant, non tamen urbem ipsam captam fuisse dicunt, sed Romanos sinquitu cum Sabinis post arcem Tarpeiam occupatam pugnantes, hostes usque ad portam Palath fugarunt, quae urbis tunc erat. Eos postremo
colles, extra urbis pomerium, quamquam munitos ,
fuisse, exemplo esse potest Auentinus mons, qui quutotus habitaretur, atque ab Augusto una ex XIIII.r gionibus, quibus urbem diuisit, factus esset, tamen usque ad Ti. Claudii imperatoris tempora, a quoprimum intra urbe locatus est, extra urbis pomeriti fuit.
Palatino igitur colli, in quo primum a Romulo urbs condita est,T. Tatius Sabinorum rex Capitolium, eto rumque Romanum addidit, &auctis moenibus intra urbis pomerium inclusit. Qia ad non obscuro etiam Liuius innuere videtur, qui Palatium tantum a Romulo munitum scribit, & quum in urbis ampliatione post Romulum, quid unoquoque tempore, & a quo rege additum fuerit enumerat, nullam de Capitolio secit mentionem. Porro autem si duo illi colles Quirinalis & Coelius sub Romulo urbis pomerio clusi es sent, sibi ipsis repugnarent iidem scriptores , qui eos sequentibus regibus postea additos fuisse scribunt.
Nec ulla ratione verisimile videri potest, pastores,ata uenas,hominesque inopes,rebus adhuc angustis tantum campum, in tanta hominum paucitate, intra v