Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita libri qui supersunt XXXV.

311쪽

didinem quum ostenderet subjecta lat pia ianities, consul, ut loco paucitatem suorum .e 44ι-

4svaret, flectit paululum in ivos agmen 'ς 'μs et erant strata saxis inde signa in

Rostem obvertit Etrusci omnium, praeter multitudinis suae , qua sola fietierant, immemores, proelium ineunt adeo raptim lavid , ut abjessis missilibus , - celerius nauius consererent, stringe-- gladios , vadentes in hostem Roma sus contra nunc tela, nunc saxa, quibus eos atatim locus ipse armabat, ingerer uitur scuta galeaeque ictae quum etiam, quos non vulneraverant, turbarenti neque iubis erat facile ad propiorem pugnam, eque nussilia habebant, quibus eminus rem sererent Mantes & expoctos ad ictus quum - satis nihil tegeret, quosdam etiam p iam referentes, fluctuantemque cinstabia et aciem , redintegrato amore, strictis iis hastati S princiem invadunt Eum 'aetum non tulerunt Etrusci, versisque sim . Messias castra repetunt. Sed equbie Romani, praevecti per obliqua campi, Fum seri clientibus obtulissent, omisso ad ea a itinere, montes petunt. Inde inerm eae mine ac vexato vulneribus in sylvam Animam penetratum Romanus , multis ilitibus Etruseorum caesis , duodequadraris signis militaribus cutis, castris etiam -- eum praeda ingenti potitur. Tum in perseque o hoste agitari coeptus

312쪽

XXXVI. Sylva erat Ciminia, s tam

f με invia atque horrenda, quam nuper fuere ciThἱ Germanici saltus, nulli ad eam diem eis mercatorum quidem adita eam inimhaud ser quisquam, praeter ducem ipsa,

audebat: aliis omnibus cladis Caudinamis dum memoria aboleverat. Tum ex iis, Ni aderanti consulis fratrem M. Fabium, O sonem alii, C. Claudium quidam matre adem, qua consulem , genitum tractae speculatum se irarum professus obro eomnia certa allaturum Caere educatus a hospites, Etruscis inde litteris eruditus erat, linguamque Etruscam probe noverati Ηγheo auctores, Vuli tum Romanos pueros,s1cut nunc Graecis, ita Etruscis litteris enhditi solitos. Sed propius est vero, prae puum aliquid fuisse in eo, qui se tam a daci simulatione hostibus immiscuerit: sesevus ei dicitur comes unus fuisse, nutritus una, e6que haud ignarus linguae ejusdem: nec quidquam aliud proficiscentes, quis summatim regionis , quae intranda erat, naturam, ac nomina principum in popidis accepereri ne qua inter colloquia insigni notet haesitantes deprehendi possent Ierepastorali habitu, agrestibus telis, falcibus gaesisque binis armati. Sed neque commercium linguae, nec Vestis armorumve halmius sic eos texit, quam quod abhorrebat adiside, quemquam extemum Ciminios se,

tuo miraturim. Usque ad Camertes Umb

313쪽

raetrasse dicuntur Libi, qui essent, fateri mmmmis

Romanum ausum introductumque in . te qa

mmm, consulis verbis egisse de societate amicitiaque Patque inde comi hospitio acceptum, nuntiare Romanis iussum, commeatum exercitui dierum triginta praestbisse, si ea loca intrasset, juventutemque camertium Umbrorum in armis paratam Trio futuram. Haec quum relata consulit, impedimentis prima vigilia praemisse, legionibus post impedimenta ire uias , ipse substitit cum equitatura, luce

orta, postero die obequitavit stationibus hostium, quae extra saltum dispositae erant:&, quum satis diu tenuisset hostem , in

eastra sese recepit, portaque altera egres sis, ante noctem 'gmen assequitur. Postero die, luce prima iuga Ciminii montis te-sebat: inde, comtemplatus opulenta lar riae arva, milites emittit. Ingenti iam abacta praeda, tumultuariae agrestium Etruscorum cohortes, repent a principibus regionis

ejus concitatae , Romanis occurrunt, adeo incompositae, ut Vindices praedarum prophipsi praeda fuerint. Caesis fugatisque iis,

ut depopulato agro , Victor Romanus opulentusque rerum omnium copia, in casitra rediit Eb fortesquinque legati cum duobus tribunis plebis venerant, denuntiatum Fabio se id verbis , ne saltum taminium transiret laetati seritis se, qu- ut impedire bellum possent, venisse, nuntii Victoriae Romam revertunt v . Nah

314쪽

ari illis XXXVΠ. Hac expeditione consuriano demi tum latius erat, quis profligatum bellum'

vastationem namque ni Ciminii moacatistari, adicibus iacens ora senseratri concis in

uis .is. . que indignatione non Etruriae mosi persis i los, sed Umbriae finitima. Itaque , mos si umquam antea, exercitus a metrium venit; neque e sylvis tantummoti Promota castra, sed etiam aviditate Mineandi quamprimum in campos delata Mardeinde instructa prim suo stare loco, Fcto hostibus ad instruendum contiaci ρω tio dein, postquam detrectare hostem insesere pugnam, ad vallum subeunt. Ubi pomvam stationes quoque receptas intra m iumenta sensere, clamor repem circa d

ces ortus, Me ex iis astris ibaria 4m diei deferri uberent mansum se sub atm εο aut nocte, aut en luce primί ea 'aetifitium invasuros mihil quietior Romanus exercitus imperio ducis continetur dee, ma erat fer diei hora, quum cibum est' per consul milites jubet; praecipit, ut istarmis sint, quacumque diei noctisve hori signum dederit Paucis milites alloquitur, Samnitium bella extollit, elevat Et cos: Nec hostem hosti, nee multitudinem abire disi eo anandam ait esse. Praeterea tia aliud oeeutium seitum in tempore. Interra1aceri opus esse. His ambagibus prodi simu labat hostes, qu animus militum mult,

udine territus restituerem &, qu sit

315쪽

munimento consederant, Verisimilius erat , vae mmPod simulabatur. Curati cibo corpora εα fieti dant, & quarta fer virilia sine tu,

Raltu excitati arma capiunt. Dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum, in que implendas .intra munimentari eruitur acies delectae cohortes ad porta ram exitus collocantur dato deinde signo ει -s ante lucem, quod aestivis nocti 'el μ ita maxim quietis tempus est, proruto vallo erupit acies ; stratos passim invadit hostes alios immobiles, alios semisomno lac ilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes , inde oppressit paucis at mandi se darum spatium est. Eo ipsos, non signum certum, non ducem sequem, res fundit Romanus fugatos eques em si itur. Ad castra, ad sylvas diversi te dedant Sylvae tutius dedare refugium nam castra in campis sita eodem die capiunm : aurum argentumque iussum referri ad consulem cetera praeda militis fuit Caesa aut capta eo die hostium iblia ad sexaginta tam tam claram pugnam trans Ciminiam sylvam ad Perusiam tam , quidam auctores sunt .metuque in magno civitatem fuisse, ne interclusus exeretrus tam infesto saltu coortis undiaque Tuscis Umbrisque opprimeretur. Sed, ubitumine pugnatum est, res Romana stis perior iitra itaque a Perusia 6 Cori

316쪽

-- populorum ea tempestate erant, legasiarii a pacem foedusque ab Romanis petentes, fi

ducia in triginta annos impetraverunt. .

XXXVIII. Dum haec in Etruria ger tur, cinis alter C. Marcius Rutilus ἔν his, de Samnitibus vi cepit multa in castella, vicique, aut deleta hostiliter, et

missi integra in potestatem Venere. Per idem tecti pucd cla s Romana a P. Comelio , auea senarus maritimae orae praefecerat, in Cassi Paniam acta, quum appulsa Pompeios es set socii inde navales ad depopuland- agrum Νucerinum profecti, proximis vlim vastatis, unde reditus tutus ad noctesset, dulcedine it fit praedae longita

progressi, excivere hostes. Palatis per agros nemo obvius filii, quum occidione occidi Possent : redemtes agmine incauto haud procul navibus assecuti agrestes exsuerum Praeda, partem etiam occiderunt quae s. perfiti caedi, trepida multitudo ad naves compulsa est. Profectio Q. Fabii trans ominiam sylvam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam semam in Samnium ad hostes tulerat Interclusum Romanum me ritum ob fidem, cladisque imaginem Fureatis

caudinas memorabant Diadem temeritate avse

dam ulteriorum semper gentem in satius ia-vios deductam, septam non hostium amarmis, quam locorum iniquitatibus esse. Iam

rudium in idia quadam miscebanu, quia elli Romani decus ab Samnitibus sonus

317쪽

M Etruscos avertisset itaque armis viri iaque ad obterendum C. Marcium consulem te. ia

contumant, protinus inde Etruriam Per Ahρυ, Marsos ac Saninos petituri, si Marcius dia Π' ιε' m

inicandi poteitatem non faciat. Ubum II πιιιbus.

eonsul fu1 dimicatum proelio utrimque atroci, atque incerto eventu est δε quum inceps caedes suisset, adversae tamen rei fama in Romanos vertit, ob amitas quosdam equestris ordinis, tribunosque miliatum, atque unum legatum, quod i signe maxim suit consulis ipsius Vulnus. 0b haec etiam aucta fama cutribiet angens terror Patres invasit, dictatoremque dici placebat nec , quin Cursor Papirius diazeretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat sed neo in Samnium nuntium perser i , omnibus issessis , ut posse , nec vivere Marcium consulem satis fidebant. Alter consul F bius infestus privatim Papirio erat ; quν ne ira obstaret bono publico, legatos ex

consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica sollim auctoritate moVerent, ut memoriam simultatum patriae remitteret- prosecti legati ad Fabium, quum senatusconsutrum tradidissent, adjecissentque orationem convenientem mandatis, consul demssis in terram oculis, tacitus ab incer blasiis, quidnam acturus esset, legatis recessit Ic. nocte deinde silentio ut mos est L. Papia riandi t.

318쪽

m mmmarum Ectatorem dixit. Cui quum es, aus: C: mum styev victum legati gratias agerens

obstinatum silentium obtinuit sae responso ac mentiones est sui legatos in milit, ut appareret insignem dolorem otenti comprimi animo. Papirius Q Jua subulcum magistrum equitum dixit; ait ei legem curiatam de imperio feremae, triste omen diem dissidit, Fb Fauciari ria sitit principium, duabus insignis classi hus, captae urbis,in Caudinae pacis; quia

utroque anno eadem curia fuerat prius pium Macer Licinius tertia etiam clade, Iae ad Cremeram accepta est, abominamam eam curiam facit.

XXXIX. Didino postero die , auspic repetitis, pertulit legem, profectis cum lesionibus, ad terrorem traduin sylvam miniam exercitd nuper scriptis , ad Lo sulam pervenit, acceptisqui amarcio con Iule Veteribus militivus, in aciem copia, eduxit; nec hostes detrectare vis pugnam: instructos deinde armatosque riuum ab neutris proelium inciperet nox oppressiti Quieti aliquamdiu, nec suis dissidentes bribus , nec hostem spernentes , stativa iaR i in propinquo habuere laterea res in Etruria. gestae : nam cum Umbrorum exercitus acie depugnatum est Missi tamen in quam caesi hostes, quia coeptam acriter non tolerarunt pugnam L& ad Vadimoim lacum Etrusci, lege sacrata coacto exerri

319쪽

m, quum vir virum legisset, quan6 num inmaemia

quam alia, antea simul copiis, simul anus Hettris, dimicarunt Plantoque irarum certais'

nilne gesta res est, ut ab neutra parte emita se tela Iladiis pugna coepit Wace rim commissa, ipso certamine , quod aiu quamdiu anceps ruit, accensa est Put non eum Etruscis toties vims, sed cum aliquaama gente videretur dimicatio esse. Nihil

ab ulla parte movetur fugam cadunt animsignani; ω, ne nudentur propugnatoribus signa, fit ex secunda prima acies. Ab ulti mis deinde subsidiis cietur miles Padeoque ad ultimum laboris a periculi ventum est, ut equites Romani, omissis equis, ad primos ordines peditum per arma, per cor pora evaserint ea Velut nova inter sessos exorta acies, turbavit signa Etruscorum Seotata deinde impetum eorum , utcumque affecta erat, cetera multitudo tandem per

rumpit ordines hostium. Tunc vinci perti cnaei empta, averti manipuli quidam &, ut semel dedεre terga , etiam certio rem capessere fiagam. Ille primum dies se tuna veteri abundantes Etruscorum fregit opes : caesum in acie, quod roboris filii castra eo impetu capta direptaque. . Pari iubinde periculo gloriaeque Iamnia eventu bellum in Samnitibus erat ; qui, π, i, iapraeter ceteros belli apparatus, ut acies sua: ρ'

lalgeret novis armorum insignibus, sece fulgetii. runt. Duo exercitus erant scina inerius'

320쪽

maestam auro, alterius argento caelavemini. ori

2 ia. scuri . summum latius, qu minis se que humeri teguntur, fastigio aequali pasimum cuneatior, mobilitatis causa Ἀγωgia pectori tegumentum: sinistrum emocrea tectum galeae cristatae , quae speciem magnitudini corporum adderent ta-nicae auratis militibus versicolores, amen talis linteae candida : his dextrum coma datum illi in nistro consistunt. Nonis a Romanis apparatus insignium armorum tueratri doctique a ducibus erant, mrmdum militem esse debere non caelatum aura argemo sed ferro Manimisfretum quippe illa praedam verius, quam arma esse ; Muntia ante rem, deformia inter sanguinem svulnera. Virtutem esse militis decus, o omnia

illa ictoriam sequia, ditem hosem quamvis pauperis victoris praemium esse. His Cursor vocibus instinctos milites in proelium ducit dextro ipse comu consistit .sinistro Praesecit magistrum equitum Simul est co cursum, ingens fili cum hoste certamen; non segnitis inter dictatorem magistrum equitum, ab utra parte victoria inciperet. Prior foris Iunius commovit hostem, laevo

dextrum cornu, sacratos more Samnitium

milites, e6que candida veste paribus

candore armis insignes eos se Orco mactare Iunius ditatam, quum intulisset signa, turbavit ordines , haud dubi impat

aciem. Quod ubi sensit dictator, in is