Philosophiae practicae pars altera, complectens oeconomicam, libris 2. pertractatam, auctore Clemente Timplero ..

21쪽

de oeconomici, sed de Politica acturum eta. Ideoq; suo ipsius exemplo demonstrare. Oec

nomicana ante Politicam non elle tradendam.

δω--ν Respondeo ad priores duas Obectiones in iis O. Mura partim fallaciam ambiguitatis in phrastilla natura δ' prins esse; quae duobus modis potest intelligi, vel ' de ordine generationis, vel de ordine interiti Dis naturae: partim fallaciam sonsequentis. Clinu tas enim dicit; natura prior domo: & persectum, imperfecto, non ordine generationis, sed intentionis natura . Sed inde non sequitur O conomicam ante Politicam non elle traden- - dam. Ad tertiam obiectionem respondeo, in ea primum peti principium. Oecono inica enim noest subiecta Politieae, quatenus haec proprie pro tertia parte Philosophiae practicae ab Elnica generali & Oeeonomica distincta usurpatur; no au- te improprie pro tora Phlosephia Practica: Neq; oeconomica a Politica leges administrandi d mum accipit, quatenus domus ab lute consideratus sine respectu ad ciuitate; sed tantum quatenus respective sumiturpro parte citiitatis.Deinde ex eo, quod finis oeconomicae ad fine Politicae refertur, tanquaslibordinatus ad ultimum, non

sequi Oeconomicam post Politica esse tradenda. . Ad quarta obieetione respocleo, Aristotelem sub finem Ethicet facere mentione Politicae deinceps a se docendae tanquam principalis partis totius Philosophiae praeticae, ad quam etiam ipsa Ethica εc Oeconomica tanqtiam ad scopum primarium respiciunt: sed inde non posse colligi, Politicam ante Oeconomicam statim post abiblutam Eibbeam esse tradendam. 4

22쪽

IN omni disciplina operatrice inprimis subiecti

& finis ratio est habeda cu ab his duob. essen tia ipsi iis potissimu pendeat. Cu igitur Oeconomicaeli, sit distiplina operatrix: idem in illa omnino est iaciendum. Quod igitur subiecta attinet O DUDLis.

conomi eae,illud Aristo t.lib. I. Oeconomicae ca. I. oeconomua sub initium docet esse οἰκι- . hoc est, donaum: Alii diuενia ροι-

statuunt esse secietate domesticam: alii familiam: alii rem sumiliarem: alii familiam simul de rem 'μ

familiarem, seu, quod ide est, homines, qui fami- , Ii1c5stituunt,&possessiones domesticas .Ex qui s. Bus sententiis pruna, secunda, quarta de ultima in vero sensu plane coincidulas. Et pro inrca etiam ς ipse Arist. li. I. Oecon .c. a. inquit: ακιαι. 'r' '

fesω. Vbi per hominem intelligit familia, quae ex ιαν, hominibus conssiluitur: per possessionem vero iapsam re familiarem. Et tib i. Polit cap. 3 & 4.asserit domum costare ex hominib liberis eu feruis,&po Ss 'ne esse parte domus. Tertia vero &quatata in eo differunt a reliquis, quod partem tantum nam domus exprimunt, nempe vel familia, vel rem familiarem. Etsi vero nulla ex his sententiis Veνὼν sentcsimpliciter reiicienda esse videtur cum singulae, si no ex toto, salte ex parte subiectum Oeconomiεae μ' 3ttingat: tame ad veritate mihi propius accedere

Videtur, qui stauit propriu dc adaequatum subiectu tractationis in Oeconomica esse modii benec5stituendi Sc administradi domum. In illo. n. do- cedo & explicado tota 8isciplina occupatur:& ex Jo veluti cetro omnia eius praecepta sua habent

23쪽

8. O b c o N O M C AE Lib. t. cim originem, vicitiimq; ad id rediguntur. Et noe etiam satis clare innuit Aristotclςs, rum lib. I. Oec n. c. I. inquit: να iastis hoc est: incono sca est aurus rere δε-ω-

σω - Licet enim in illis verbis tantum sinem oeconomicae exprimat: tamen ex fine faelle se tectum ipsium tractationis colligi potest . qui est modus acquirundi seu eonstituendi domum, di Dasna ea utendi siue tam administrandi.Porro finiso 'nomi ἀι conomicae secundum Aristotele, ut ia dimim est, s 'partim bςne costituere domum, partim domum constituta bene administrare.Se ndu alios vera inmani . est modo felicitas priuata& domestica; modo re- gubernare familia seu dirigere A coponere sa- miliam ad honestatem, vithtarem, iucunditatem& dignitatem; modb probe honesteq; vivere in secietate domestica;modd bene curare seu administrare rem familiarem.Ex quibus sententiis prima quid em proprium & adaequatum finem Oe conomicae attingit. Cum qu etiam congruit se cunda in sino sensu. Reliquae vero finem aut vi timum aut intermedium partialem exprimunt. Sed nulla eroximum expilca qui est tradere modum bene constituendi & administrandi do.

,. Economica ab aliis definitur modδ pruden-. tia bene administrandi domum: modδ,prudentia diligendae familiat ad id, ut sit honesta, iucunda & honorata: modo doctrina recte gube nandi familiam: modo , doctrina bene curandiseu

24쪽

ieuadmi mitrandi rem fami liarem . modi , ars be- t. ne vivendi na societatς domestica. Ex quibus d a Diuos finitionibus priores duae labo i ant partim vitioso genere, cum Occonomica prout cς ixia praeceptis 2 - traditur & constat, non consideretur ut habitis, sed ut ars systematica: partim etiam vitiosa disse- nantiae. rc ntia generi add: ta: quatenus neque finem, neque subiectum Oeconomicae pe rtiecte explicant. Similiter tertia&quarta partim remotum Senus; partim se biectum & finem partialem Oeconci- micae explicant. Postrema autem recte intellicta videtur elle legitima, & eip aea , quae a me merae pxis est tr dita, non disci ei a te Caterum dis libuitur vulgo Oeconomica in Oe omisa duas partes; quarum prima tractat de familia scu 'nisio emiocicetate hominum domestica altera de re fami- ρliati scu polla stione domestica. Ac videtur illa di stributio elle sumpta a partibus domus, quas Aristotc les duas facit,ut m praecedente qua stione dictum est,unam bominem; alter im pol Iessionem. Sed magis approbanda videtur distributio illa bi- p rtita, qua una Occonomicς pars modum bc ne constituendi domum; altera modum bene administrandi domum explicare dicitur. Illa enim est sumpta ex proprio &adequato subiecto tractationis, circa quod Oe onomicaucratur. Eclianc etiam videtur innuere Aristoteles, quando lib. i

domus; alteram eiusdem administrativei

25쪽

. . . .

. OECONOMICAE Lib. I. Cv. a.

C A p. I De natura domus δc familiae.

PRAECEPTA.r Onstitureia domin e Iprima pars Gee qua tradit mo m Lue constituendi domum x In ista consideranda natura damus, ctriin partes in m quis 3 Domus Ursocietas priuata hominum, se- rerum domesticarum unius Patru familis ι-

perio subiecta. 4 Eius partesem familia,ctres familiaris.

s Familia est cartus homin- ex uno Paινe- familias, abiss, qui sub eius imperio vivunt, consociarss. 6 Eius ea a tum externa um inter sum consederanda.

i. Quid ' domus re familia,s quomodo intres disseram. 22....to vocabulum Minus , quod Graece dicitura min axem V Vel homonymum. Illud.n.proprie si--αν. sntfisat aedificium,in quo paterfamilias cum suis P - degit ZEt sic numeratur inter speetes rei familiaris Κ- seu possessionis domesticae.Improprie vero semi--r uiri tu P3rtim pro similia ratum;partim pro eo,quod .i ex familia &re familiari, tanquam partibus inte-. grantibus est copositum. In prima significatione tirpi

26쪽

iim propria usurpatui domus, cum ab Aristotele r.

hoccst orietas hominum scilicet) ---

ratas ad quotiduanum usta usi,m conflumis. In alis

tera significatione usurpatur, cum ab eodem gois mas partes guae esse dicuntur, ho mo& pollinis. I.oecon.χ. l.Pol.3. Et sic rectὸ definitur societas misis ἀ . priuata hominum &rerum domesticarum unius notopo fina patrisfamilias imperio subieeta. Familia autem a Bodino lib.i.de Rep cap.2.definitur, quod sit - '

deratio. Quae definitio si ad trutinam Logicam rasu muri& ipsius veritatis ex minetur , plane non P test consistere. Nam primum filium genus in ea assignatur. Recta enim gubernatio non est genus familiae, sed diuerso reipcctu partim eius adiunctum ocupatiun partim caula coiseruans. Et hoc etia ipse Bodinus in citato loco testatur; dum diastinguit inter familia &recta ciusdem moderatio nem leu gubernationem. Hinc enim fit, ut inm-lia ad tempus possit eonsistere sine recta ipsius m oder tione, ut quoditiana experientia testatur. Id autem fieri non posset, si recta moderatio es.set genus familiae , aut saltem de ellentia ipsius. Deinde confunditur in ea fiamilia cum re fami- cliari: quae tamen fuissent a se inuicem distinguenda, tanquam diueris partes domus. Deniq; a4 3. familiam constituendam reseruntur tantum ilistae personae,quae sub unius ac eiusdem Patrisfamilias imperium sunt subditae ; non vero ipse paterfamilias ; qui tamen principalis pars est, Mveluti caput illius ut infra probabitur. Et

27쪽

inia de iis

firmant Ratio I.

ii Og ca NOMICAE Lib. I. Cap. 2. hoc vitio etiam laborat aliorum definitio, qua familia dicitur societaι domemea homιnum subvu1 Patrisfaminas smperio vinentium. Proinde familia persectius videtur definiri posse, si iuratur carius hamsuu ex uno Patres fias, assii, quψube --- pereo maeuo ,consecMM-. Ex quo porro pate familiam , domo in secunda significatione impropria accepta tanquam partem a toto differre. a. AUocietas domestreis strHue natura σ temporuρνεον fit eiulli 'STatuitur thesis affirmativa. Rationes sunt, r. Quia societas domestica non tantum inter Α-damiim dc Euam eorumque liberos extitit, antequam ulla fuit ciuitas constituta: sed etiam omnis

bus secub s homines prius societate domesticam, quam ciuilem inierunt. a. Quia societas ciuilis conflatur ex diuersis familiis. Necesse igitur cst. ut hae prius,quam illae extiterint. Sed contra hanc sententiam obiici potest . quod Aristoteles lib. i. Polit. cap. 2. asserit, eluitatem natura priorem ecse, quam domum & unumquemque nostrum. Respodeo, dictum philosophi esse verum, si partim intentionem Naturae, partim persectionem& dignitatem spectes; non aute si senerationem. Quae enim ordine generationis uini priora, illa ordine intentionis Naturae & persectionis sunt posteriora. 3. LAn de familia recte consiluenda magis homo sedcuvi νώ HMat, quam de resa

STatuitur thesis affirmativa. Rationes simi, I. Quia ad domus constitutionem magis requiritur familia, quam res familiaris. 2. inia sine familia

28쪽

ain ca uexurn .milia. 13 milia rei familiaris acquisitio . eonfirmatio & ad ministra tio consistere non potest: cum illa ordi ne natur; hac saperior.3 Quia sicut iunda rreb 3. publicae, magis depopulo, quam de re populi re- - .cte constituenda Iolicitus esse debet i ita etiam fundator. domus de familia potius, quam de re familiari. 4. Quia mala constitutio familiae lon- 4-ge peior& deterior est, quam rei familiaris; imo iab illa rei familiaris totiusque domus ruina pen det. Idcirco non minus vete quam piu/enter ait Aristoteles libro t. Politicorum Gip. vltimo, iis

De causis externis familiae.

r Ausa externa familia sunt finis se ess D. μμ

3 Finis intimus estgloria Dei se amiliam iLustranda es amplificanda. Subor aris linis est vesproximus, vel

remstud.

I Proximin spartim vitae domestica com-

29쪽

munios partimpraestatio se communicatio muru ua eorum, qua ad vitam domestream bene δε-gendamμοι utilia se necessaria. ν Remotm spartimpropagatis generis ha- Mani, partim εωίsia o Reipubstica consit no,amplificatio se construatio.

Emimi familia alia inprima, alia A

cunda.

8 Prima est Deus Opt. Mam qui Adamum o Enam in principio mundi creaura, aciniatiuiduo coniugii vinculo conseriaMι ailropagandum genus humanum , primamque familiam ωnstituendam.' Seeunda alia Zθpristipalis , alia impa

min consiensiushominam in societatem contu Iem ineuntium: partim naturalis sobolisprogreatio eommuni eorum νpera factassartim ἀμ

ni ue mutara heri esserui ad imperandi sep

rendi secta obligario. II Impulsius est artim a uirus naturalis praereandi sobolem: partim necessitas or iud genitasecretatis domisticae eum mutillici Ui-

I. An natura recte tuatur causea scires Famaba ρ'STatuitur thesis affirmitua. Rationes sent, s. Quia Natura est coirimunis patens omnium homi

30쪽

hominum , qui naturali modo generantur , &per consequens etiam eorum , qui familiam Constituunt. 1. Quia Natura indidit omnibus hominibus appetitum procreandi sobolem, cuius instinctu impelluntur ad contrahendam so-'cietatem coniugalem. 3. Quia Natura diuer fi sexus homines generat, eorumque conitin Τ'ctionem ordinat & exigit: cum fieri non possit, ut foemina fine mare , & mas sne foemina societatem coniugalem in ar. 4. Quia Na- turae vi sobolis procreatio inestoatur & perficitur. Ex qua secietas inter parentes & liberos immediate existit. s. Quia Natura homini- , bus adiumenta naturalia tribuit , per qui e apti sunt ad dominandum 8c seruiendum, sibique mutuo opitulari & prodessepossunt. s. QuiaNa- α tura in bestiis variis expressit simulachra, societ tis domesticae inter homines constitutae, siue spectes coniugalem, sue paternam,sive herilem, ad significandam originem familiae. Proinde recte ait Cieero libro i. Officior. Natura impiau, ut homenum coetuu ρο eelebrara inter Ie , sibi obia,ne vitia, ob easque eausar stude L arare ea, q6ἴπρο- ditetit ad castum ad victum, uresibisoru ,sta

At contra hanc sententiam obiici potest, i. Fa' oviarumilia pendere partim ab ordinatione Dei, partima libera hominis voluntate Δ: electione. Ideoque Naturae, tanquam causae essicienti non elle ad. scribendam. a. Nonniillbs 'repeliri, qui lb- Mcietate domestici plane abhorrent, & vita lolitaria delectantur. Id autem fieri non posse,