P. Virgilius Maro qualem omni parte illustratum tertio pubblicavit Chr. Gottl. Heyne cui Servium pariter integrum et variorum notas cum suis subjunxit N.E. Lemaire volumen primum octavum et ultimum

361쪽

Tityre, te Latio cecinit moa fistula versit; Praeceptisque meis rusticus arva colit. Ac, ne Musa carens vitiis AEneidos esset, Perfida me celeri fata tulere nece.

EUPII ORBUS. V.

Homuleum Sicula qui fingit carmen avena Ruricolasque docet, qua ratione serunt Quique Latinorum memorat sera bella, Phrygasque Hic cubat; hic meruit perpetuam requiem.

IULIANUS. VI.

Qui pastorali peragravit Maenala Musa, Buraque, et aeneae concinit arma Maro, Ille, decem lustris geminos postquam addidit annos Concessit fatis: et situs hoc tumulo est.

Haec tibi, Virgilius, domus est aeterna sepulto, Qui mortis tenebras effugis ingenio; Maenalium carmen qui profers ore Latino, Et cultus segetum, bollaque saeva ducum.

PALLADIUS. VIII.

Primus ego Ausonio pagiorum carmina versu Composui, et quo sint rura colenda modo; Post, quibus aeneas Rutulus superaverit armis. Vatis relliquias haec pia terra fovet.

ASCLEPI AD Us. IX.

Sicanius vates Rilvis, Ascraeus in arvis, Maeonius bellis ipse poeta sui. Mantua se vita praeclari jactat alumni: Parthenope famam morte Maronis habet.

362쪽

vIRGILII.

Quisquis es, extremi titulum lege carminis, hospes: Hac ego Virgilius sum tumulatu. humo; Qui pecudum pariter, qui cultum fertilis agri. Μox Anchisiadae bella ducis cecini.

POMPEIANUA. XI.

Virgilio mihi nomen erat, quem Mantua felix idit. Hic cineres vatis et ossa jaCent. Cujus in aeternum pastoria fistola vivet; Rustica mox; cadem Martia Calliope.

Carmine bucolico ni tui; cultoribus agri Jura dedi; cecini bella I vitina simul. Iamque ad lustra deo in Titan ac efis rut alter, Quum tibi me rapuit, Mantua, Parthenope.

DISTICHA EORUMDEM POETARUM

VITALIS. l.

MANTUA mi patria est: nomen Maro: Cormina, silvae Ruraque cum bellis : Parthenope tumulus.

Qui silvas, et agros, et praelia Versi fi ornat. Mole sub hac situs est ecce poeta Maro.

Pastorum vatos ego sum : cui rura ducesque Carmina sunt: hic mὐ pressit acerba quies.

363쪽

VO MANU A. IV.

Α silvis ad agros, ab agris ad praelia venit Musa Maroneo nobilis ingenio.

BUColica expressi, et ruris praecepta colendi Mox cecini pugnas : mortuus hic habito.

ID LIANUS. VI.

Hic data Virgilio requies, qui carmine dulci Et Pana, et segetes, ut scra bella canit.

Ρastores cecini; docui, qui cultus in agris; Praelin descripsi: conlegor hoc tumulo.

Conditus hic ego sum, cirius modo rustica Musa Per silvas, Por rus, Venit ad arma virum.

ASCLEPI ADIUS. IX.

Tityron, ac segete Cecini Maro, et arma, Virumque- Mantua me genuit; Parthenope sepelit.

Virgilius jacet hic, qui pascua VersibuR edit,

Et ruris cultus. et Ph gis arma viri. POMPEIANUS. XI.

Qui pecudes, qui rura canit, qui praelia Vntes. In Calabris moriens hac requiescit huino.

Carminibus pecudes, et rus, et hella Curiendo domen inextinctum Viruilius meruit.

364쪽

VIRGILII.

INCERTUS AUCTOR.

Quae cineris tumulo hoc vestigin conditur, olim, Ille hoc, qui cecinit PasCua, rura, ducus.

Pascua ru Sque Canens Peragrariam; bellu sequebar;

Nondum finieram Virgilius; perii.

ALIUD.

Silvas, rura, acies, cecini: mihi Manti a mater; Nomen Virgilius; Parthen OPe tumulus.

PENTA DIUS.

Ρafitor, urator, eqNER, PRUi, Colui, SUPPravi, prus, arva, duces, fronde, ligone, manu. INCERTUS AUCTOR. De grege Pasto, rure Suto, duce nempe subacto, Nec lac, nec segetes, nec spolia ulla tuli. SUBSCRIPTUM IMAGINI VIRGILIANAE AB Η LASIO. Subduxit morti vivax pictiam Maronem Et quem Parca tulit, reddit imago virum. AB EODEM.Lucis damna nihil tanto nocuere Poetae, Quem praesentat honos carminis et plutei. FINIS EPITAPHIORUM VIRGILII.

365쪽

P. VIRGILII MARONIS

LAUDES.

ΙΝTrn pnΕTrs alii, initio operum, Virgilii vitam praeferunt; alii testimonia ponjungunt illorum qui locuti sunt de hoe vate. Discessi ab utroque genere interpretum; ab illis, quia nihil poss m exhibere speciosus, quam ipsi exhibuerunt: nam quid repetam, quae alii jam evulgarunit Certe vitam poetae multi scripserunt, et omnes norunt: modo illa a Donato, ut creditur, modo a Servio edita primum fuerit, modo ab doctis aliis concinnata, et propagata ab aevo Virgilii usque ad nostrum: ab istis, quia nullus est ordo in illis testimoniis, ac Perinde illa opera exiguae est frugis ad cognoscendam digni

tatem magni poetae: nam ex tanta testimoniorum acervatione

tenebim quaerelam exsistunt, indignae Virgiliano splendore. Ita que politis e re visum suit, redissere ad certum ordinem Virgilii pi conia, quibus cognoscatur, quantum in rebus Singulis vir hic singularis praevaluerit. Reduco vero rem totam ad septem capita. Primo loquar de elogiis natalis ejus. atque incunabulis. Deinde do triplici boni senere, Honesto, Utili, Jucundo : quae horia potentissima in omni senore ei comi Drum: nam, ubi res, quat in udatur, tria haec hona sortitur, quid amplius exspocles Z Tertio stlitigo varias a me , quibus poeta floruit, in his et quentiam: quia loci Vimilius comparatur cum Tullio, princops po 'tarum cum Principe Oratorum. Qumto, comparo Viruilium cum Homero, ac reliquis Graecis, et cum. Latinis omnibus: doque illi omnium piamum. Quinto, adduco elogia poeseos Virgilianae, ea videlicet, quae in illius operibus praecipue elucent. Sexto excurro in ali lim attributa illius. Sei'timo persequor honores lucis vivus habuit Virgilius, quos mortuus. et adjungo testimonia illorum, qui dicunt, Vatem hune a terno duraturum. Prius autom, quam per et iis N R dcRPita, Proponam tibi sγllabum Auctorum, a quibus laudes

istae exprom P ae fuerunt.

366쪽

P. VIRGILII MARONIS LAUDES. 3 r

Agellius. Euseb;us Caesariengis. o. idius. Alberietis Gentilis. Fabiuq Paulinus.

Patricitis. Alexander Severus. Ptingerus. Pedianus. Aleiti us. Germanus val. PP.Pet Crinitias. S. Ambrosius. Godescaleus. Pot. Victori u . Ammianus Marcel. Guliolin. Μ dieius. Pti eas. Annotus Politian. Molinandus. Plorius. M. Anton. CafisanD a. s. Ilio ronymus. Plato Anion. Detrius. Hieron3mus Vidas. Plinius raterque. 1. Ant. Maioragius. iii l astris. Popta Anton. Minturnus. Iloratius. Properitia . Anton. Nehrissensis. Hortensius. Quintilianus. Apuleius. S. Isidorus.

Rhodininus.

sonoea Philosophus.

Augustus Calfiar. Ioviantiq. sotio a Rhotor. Ausonius.

Iul. Caesar sentigor.

Iustiniatius ImP. filius Cilius Caleagninus. Juvotialis. statius Papiri.

Ccilvus. Laetantius. Suetonius.

Capitolinus. Lampridius.

Tertullianus. Cieero. Lutidinus. Turnebus Cl. Claudianus.

Lueatius. Varius.

Cl. Tiberius. Maerobius Martialis. Vege ius. Cornel. Gallus. Martialis. Volloius patereulus. Getiel. Tacitus. Matthaeus T cauus. Volaorus Dio Chrysost.

Maximiarius. Viverius

Domitius Aser.

Muretus. Vopis us. Donatus. Nannius. Vovianus.

CAPUT PRIMUM.

SiT exorsus elogiorum a primo vitae exortu : qui vi iam Virgilii seripserunt, tum etiam alii, praedicant nain lilium huius plenum miraculorum. Phocas natalem ejus vorat viracula r rum; et probat, loquens de illius matre Polla squam alii Majam . alii Melissam vocant, a prognostico credo apum) bis versibus;

367쪽

P. VIRGILII MARONIS

Naee, quum maturo primeretur pondere ventris , Ut solset in somnis animus vetitura repingens, Anxius, et vigili praesumere gaudia cura, Howhoi D moris ramum fudisse putavit. O sopor indicium verit titi certius unquam Cornea pDrta tulit: facia sest interprete lauro Certa parens, Otierisque filii rognoverat artem. Consule Pompoto vitalibus editu auris, Et Crassia, tetigit terram e quo tempores Cholas Iam mitis Plitio toti post virginis ora reCeptus. Infatalem vasisse n. gant: tiam fronte sero Da D sp xit mundum, cui commoda tanta serebat Ipse puserperiis adri it lustrior orbis: Torra ministravit flore , et munere verno Herbida supposuit puero fulmenta virescens. Praetorea, si vera fides, sed vera probatur, Laeta cohors apium subiici per rura, racentis Lahra civis io xii, dulcos susura loquelas naeo quotidam in sacria tantum in irrata Platone Indicium litiguae memorat famosa vetustas e Sed tintiara paretis proporatis extollere Ilomam.

Et Latio dodii hoc, tio quid coneod rei uni. Insu por his; gonitor nati dum fata requirit

Populeam stori li xirgam mandavit arpnae; Temporo quost nutrita tirevi, dum crescit, in omne Allior emio uit cutietis, quas auxerat . tas.

Vide quot miracula in ritis ortu; admonetur in somnis Inciter futuri poetae; nam vi dot se parere ramiam lauri, qui sacer Phoebo: natus puer non plorat, quod vos ipsis regibus familiare: apes potivolant ad illius os, quod pros nosticum Pindaro accidit, Platoni, Anthiosici : eodem die, quo puer nascitur, pangitur populus, quae cMo excrescit ita miram altitudinem ;quae arbor puerperarum votis e alii ur, et donis ornatur. PrOgnosticum opum Iovianus etiam scribit lib. 2. Uraniae et ad

jungit quaepiam de natali Virgilii. Versus illius sunt;

Quam Phretio foetam, at quo annuis de viastiere tardam Commendat Mant Oi: furtim sod morulus amnis Languentem t sola tacitus sub rope jaeΡntem

Implo vit : postquam Ox utero jam prodiit insans, Quo parius latoat, dotis , pater ipse salicto Occultatis, ut sorie loeis habitabat in illis

Pignora sollicitis commoti dat rara Melissar. Haec natum gremio excipiens, flavetitia mella

368쪽

Inqtillat puero. et dulei roro illinit ora.

Ille favi duoetis tenerum de ne tars succum Paulatim somno rapitur, rircumque se quentes Ore vagantur apes, lectumque o flore liquorem Intingunt latiris, et rore madentia fingunt. Atque hune ea rulei nantem ad vada nota parentis Nereides, nam forte Pado pro ut aequore nubunt, Inspertum rapuere r aderat tum eandida Sireti, Quae vocis merito, et blandae in adulamine linguae Formosum dono puerum tulit , itides p r altum Sublatumque humoris potito plaudonio forebat, Litora finitimo repotens e niuncta V Aovo. Haec puerum instituit eantis, ae mox rapta pudore Arsit, et nssuetis vovit malesana sub antris :Parthonias juvetii nomen de virilitie mansit.

Quae de Minoio patre Virgilii, quae do Ν reidibus, et si reno

ailingit, fabulose dieta, et pootice ad commendationem Vim

gilii. Idem lib. I, Eridani, ita de infantia Maronis;

Excipit hune, topidoque sinu eomplexa Melissa Blatida fovet, blandis conciliatque iocis. Lustratum lauri foliis, somnoque gravatum Et tutatitur apes, latira quo melle linunt. Bine Musae plastidis salteum doeuere sub umbris, Sebethos liquidis qua fluit uber aquis.

Cunas Virgilianas ita quoque celebrat Politianus in Manto;

naseente, Maro, Parnassi s culmine summo Adsisit Aonias inter sestina sorores Calliope, blandisquo exeeptum sustusit ulnis, Permulsit suo manu quatiens, terque oscula iunxit, Omina tor steritiit, ter lauria tompora eluxit. Nox aliae dant quaeque tuis munuscula cunis rCertatim dant plectra, l3ram, pellemque, pedumque.

Datit et multiforam modulanda ad earmina loto D, Et deeroseenti eompactas orditae a euas.

Lego reliqua; dices: nonne inta fabulosa, et mera mendacia,

et tantum ad laudem Virgilii conficta' scias, Lector, saltem tria ista de somno Lauri, de apibus, de virga populea ab omnibus narrari, qui vitam Virgilii scripserunt, ei ab dociis aliis admitti: et reperiri neminem, qui rejiciat: immo ab extremo miraculo nomen factum vati; nam a virga Virgilius : ad quam rem Calvus allusit;

369쪽

P. VIRGILII MARONIS

Et vatos . cui virga dedit memor de nomen

Laurea

Dissentit ab aliis, qui populum nomina ut . DOualus etiam in Virgilii vita si Donati est, quae circumfertur ita ait: u Accessit aliud praemissi urn. Siquidem virga popul a more regionis in puerperiis, eodem statim loco depacta, ita brevi coaluit, ut multo aute sutas P Pul OS adaequarit : quae, arbor Virgilii execi dicta, atque Consecrata est, summa gravidarum et fu tarum religione, suscipientium ibi et solventium vota. n Intino Germ. et , aianius, atque etiam Donatus dicunt, poetam ad hanc suae populi historiam allusisse versu 23 quarta: 4 Eclogae; Ipsa tibi blandos fui dent cunabula flores. Et quidem similia facta in ortu multorum Ethnicorum, cur noti ego credam paria de Virgilio, vole ule auerno nuruiue indicaro mortalibus quale prodigium nasceretur P

Excvnn AM hinc in alia ologia : placitum incipere a triplici genere boni, Honesti, Utilis. Jucundi.

El. OG A VIRGILII SUMPTA AB HONESTO.

Quum honestas, bonumque honestum signet probitatem animi, et ornamenta virtutum, dicam bie, quae reperi de laudibus Virgilianis, quae ad virtutem pertinent.

Incipio ii Pudore, quia ab seo Virgilius dictus PARTHENi As:

huius rei testes profero Donatum; u cetera sane Vita, et ore et animo tam Prohatum fuisse constat, ut Neapoli Parmenias vulgo RPpellaretur; - , si quando Romae, quo tardissim commeabat, viseretur, in publico sectantes demonstrantes triese subters ageret in proximum tectum. : et Servium, qui in rius Vita; vadeo autem verecundissimus fuit, ut ex moribus Cog-DOmen nociperet, nam dictus est Parthenias, omni vita probatuSn : et Ausonium ita scribentem : u quid etiam Paril

370쪽

niam dietum caussa pudoris, qui VIII aeneidos, quum deseri

beret eoitum Veneris atque Vuleis ni , σχλεσχ σεαυανου decentor immiscuit. Quid in tertio Georgicorum de Surii missis in gre-gom maritis Z nonne obscoenam significationem honosta ver horum translatione volavitan Ab hOC Pudore iri moribus na.

tum, ut nihil unquam impudicum Asperserit suis libris. Quiloset librum quarium AEneidos; qui Secundam Et togam, videbit nihil in re amatoria dici verecundius Posse Plinius lib. VII huic vati assignat D ecundiam. Quintilianus lib. IX dicit, illum pudoris gratia verba interdum de orator dotraxisse. Seneca Epist. 85 ait, loqui decentiis me. Agellius lib. IX, io,

illum in amore Vulcani et Veneris, uti ore cumia guridam transititione verborum. Scrv. in tertia Ecloga, Theocriti turpia su rere

sit uerecunde. Et in sexta Eclosa ad illud , Huic aliuis mercedis erit, ait, verecunde significatum a Virgilio stuprum. Scaliger

lib. V Poet. dat huic vati summam Derecundiam: de oodem; ia est castigata verecundia. . Item, aincludit summis munditiis, quae ab aliis minus casta accipit. n Et, u quae spurca sunt in Theocrito, et horribilia, vertit suavissimo, ct transfert ol gani ius. Μ Λlibi: uin narranda Polyphomi ingluvie noster Parthenias usus est verecundia : Homerus, quasi diceret apud judicem caussam, atrocissimis atque immanissimis verbis usus est: neque enim voluit Virgilius repraesentare deterrimam camnisci nam, quae non deceret heroicam majestat an, scd oleret Pinlius satyricam licentiam. o Objicies: nonne amoribus indulsit, etiam puerorum Z Ita vulgus putat, scd salso. Auctor rius vita

vide supra g. Io et a i ); u Tametsi quidam dicant, illuni habuisse consuetudinoni cum Plotia literin alii Alerialia voeant meretrice. tamen Pedianus affirmat, ipsum postea Virgilium narrare solitum, Ae a Vario ad similia surta invitatum pertinacissime restitisse, uequo adnuisse libidinin : quod etiam jactatur de Pueris, in quos esset propensus, ait Donatus, aliter judicatum a viris, qui eo tempore florebant: dicebant enimii robe et sincere pueros a Virgilio amatos, ut Socrates amavit Alcibiadem, et Plato suOS Puer S.

Est hoc alterum honestae vitae elogium. Auctor eius vitae ita scribit S. 6S: a Pedianus refert benignum cultorem omnium bonorum atque eruditorum fuissen: Et post aliqua: uea humauitate fuisse, ut, nisi perversus maxime quisque illum Don