Liber de differentia vulgarium linguarum, & gallici sermonis varietate [microform]

21쪽

VVandes orsim , post multarsi in Gallia obiu euersionem, pars in stelliorem Hispani m transist, quam hodie mandato Iiam Hispanum vulgus vocat Pars traiecto Atlantico mari, in Aphrie resedit in qua 'andalam rem erucit, quod us ad tempora ustiniania Belisaris ducis mansit: multasque persecutiones, lente iniquo Arrianorum flagello, Chostianis coci tauit istunt sub Totila quodam immani rege, qui se Bagellum dei nominari voluit, Gallias ingressi, cia Gothis, Tito patritio Romano, Meroneo Francorum rege, in Cathalanteis eampisco quib' postea dicemus quia quinam hi sirit, hodie inter Gallos controuersia est dubia victoria cogressi, post memorabilem illam cladem,quae centena 8 oetagena hominum millia strauit,

in Pannonias rediere. In quibus pars eorum consedit, pars cum

rege ipso in Italia, per Conias Alpes contendit. Qui vero in Pannoniis sedem delegere, eos, suonqmine Huneriam, gallicem.--ri , in initio posteritas dixit. Sed tandem a vitiata latiliorum prolatione , addita in medio litera G, sonat nune nomen Henre arie ε Latine Hungaria. Compluscula inter gas extant hodie Hunorum vestigia festiora ab Hunis habentia nomen . Lihunum quod vocant Gallica voce Libutir, insignis pagus, in medio eius regionis quam vulgus nostru Sanguitersum appellat, a Sanguine terso.& peracta ibi quadam strage Hunorn. In eroman. duo quo isto pagi sunt duo Humum C Humuire t illi a loco huies, mulleribus Hunorum , adiem in medio Istera b datu nomen Ne quaere lector in istis p us auctoritatis aliud, quam veso praesentanea allusione,& respos nomisium: vel ex memoria, εc veteribus quibusdam annalibus vulgi Latinae siquide inbstis historiae desimi, quae nos iuuent. 1ondam in Galliis,quinque barbarorum nationes consodisse. Cap. V. R. A N MI R. igitur per Gallias ea aliis nonnullis hae uis denarrauim', barbarie nationes. Quar&VV tali Ueror diam, urbem Ueromanduorum, in quibus natus sum,emporium,&pontificiam sedem, sub divo tardotum esus loci pontifice a quo sedes Noviodunum transtata fur

dinis euerterunt. Nunc hodie Ueromandia lagus est exiguus, vix ulla retinens vestigia antiqvie urbis, praeterquam solius --nis. quod hodie toti vicinae risoni in Francorum regno nobilissisue in Parthisiorum smintu primae sedet. Porro in Gauiis, Finite alienigenamin nationes sedisse,historiae docet, mini A. ius.

22쪽

sui Eliones,Fricos,Britorim,riantiq.&Nonlinis piis singillatim dicemus.

Burgundionum origo. - Cap. VLI v ML Domin s seu Burgundi, in feriantur esse progenies , quos olim Germanicus Drusus auendae , Germanorum arruptionibus Galliae secunduvlteriorein Rheni ripam distribuerat, abi castra eos merari iusserat in quidem,ubi Vcessu temporiam, in gentis merum maluerui, traiecta tandem Rheno ,eam superioris Galliae partem, cepere in qu inutie sedent in ea sunt indui,& Sequani,qui quondam a te aduentum elaris,de totius principatu Galliae, summis intres viribus contendφbant Dicti autem sunt Burgundi a burgor

quod Germani Insua illulam sotiat qui Pssimis villis retentoriis, de moci uiris,hi diu, tum nivium Rhenum eri. usquam in Galliam tu t, sederunt. Multis hi annis in Gallia

regnauerunt. Tandem eorum regnum pracoriun regno cedens: hodie insignon ducatus titulum seruat:

, I. prinuima Troiae ruinis egressi, diu sub si is ambrorum nomine,in Pannonia consedisse memor tur. Tandem, in citeriorvin Germaniam a vicinis populis aduersum Gallos Brias euocati, resina Patinonia regi nem visuram Rheno armis aliquot renuere. In qua assiduis binis mane citra,nunc vltra Rhenum cum Bessis connigetes,post imgentem quandam Galloriam stragem a Franco, suo eius tempor in rege perpetratam et deinceps, ob perpetuam sui regis mem etiam, se Fraritas, quam Sicambros dici maluere. Multis minin praeli, victores fortiorra Gallia effecti, emunium so exercitu,

traiecto Rheno, in Galliam transierunti ciniani anum sis nominis, iiivio quidem exile condiderunt. Aodi stea auctis virilnis,longe istacitia suae vis oris proeMens,loranaseth Galli, ,hodie suo sub iugo habet. Custorii nomε,novo aeperegrino Franciae nomine obfuscauit. De sicambriameminis in v tariis Or.Et Remigiuariarissinatis Rhemoro Ardiae piscopus, author Ioliane Tri nis in Epitome rem Francore,

eum Godoveii Francorum regem sacro regenerationis fontem biseret: ,γrtaturus eum, ut mitio iam animo fieret, mem

seam Quaeret Minariemetit illum affatim est, Iam miris,de colla Sicamber Min Francinn eum sed veteri suae gentistinatis

23쪽

aurinis. Fem vulgi m -Damma, vociit. Ibi aduenei antiqui Ga e nomais residua iuperesse e rin .mam misit distinctionisn fieri eius loci a Francia noua , id est a solo G. Parthisio, in quo Franci, Prima sui regni vexilla erexerui Aioneis lis enim vulgo, Gaiae, seu Gallia est. Estin ecloe vicina valle regis,gaulae ἀρισ,quasi V Vallois Nam Belgae literam cs, in du Variis. plex VU,persaepe demutare solet hodie ducatus titulo clara:Ηte una antiquum Galliae nomen icet paulo corruptum seruat quaelia plurimi eius pagi antiquissuria esse totius Gallis regione Fro. bans quibus est a Gallo,primo Galloru coditore nomen,Gamuta, da viri. Gaal-Id est Galli villa,Galli locus,tanqua ea forte regio, aduentanti eu suis coloniis Comero Gallo Gallorii ut Babylonius in Berosus progenitori prima prε erit hospitia. Hodie quo Ix1 corii x es,qui linea mascula Mugone cognomine Capeto pro- Mati,usque ad Philippusulchru eiusque liberos cognome Ca peti tulere, a Philippo Valesio eius regionis comite, postea rege, deinς- cognomento Valesios diei minini Amiquum. por in Gallorum nomen erebrius in ore Brigariam, quam Franseo si sedetiquum quotidie Briae non se Fracos, sed Gallos, vulgasu Hallovi esse proclament. In inseriore Germania resis es m- i.

esse progenie,qui sub Arturo, clarissimo quondam Brit innorum ram,aut paulo post,pulsi a Saxonibus quos quidam Gallorum amrales, vulgo c--- appaeam eas maritimas Gauvae urbes occupauere, quas Iulius Caesar Armoricas vocat: Gauior in au in veterra Historiae,vulgo ια - -irre quasi Graμρον Diu,quia maritiam sint,& aqvie maris vicime Argumem

to est Britonas in Gallia esse Desare recentiores,quia eorum imoastiis misquam meminit Caesar Citerior Britonum portis,q-- Gaaomni vicinim,ed emeris Gallis homo ossa est, ε 3, 3 in cum in linguria, .se Britones Gallos disi iubet. -

24쪽

viuisset,inger tandem eorum,n Gallue eartem, im id tem ris, a frequentia &paucis inhabitaram i& cultocabant. Iussitque rex,ut sylu

' a iii, sci, quq quidas appellant, i inferisius, 3 aliaritimae Galliae Aquilona- . . em ram, dissimili x teris Gallis lingua,eoluntlsi quibusdam vulgi annasi s er gimus, a Saxonibus origine habent.'ixonm saepe rebellantu, bis te thue agmen, totius robur populi, in ribus & liberis traduxit quam ad agnitudine sylvar m. nullis, Em indigam, Galli forestariam v teisis, noui Saxonuum coloni,ter-xam coleriat,&domos urses..e ex uerent. Ssuam enim Galu fors vocant,quae vox incerta, originis ei in latitiae linguae ni- h. alludit:nisi quis ea, a vore fo-s, deduci vesit. A qua etia nunc Gallico vulgo,hi foram diculur: qui extrarii sunt,4 cultores stiuarum. Unde autem Randroru seu Flandriae emerserit nomε, suis indicat ipsa vocis allusio quanquam lapsu temporum plus media parte eroia,Originem iam pine suam intiaLux Consa

turi est id n-en e duplici dictione,'rn didant quasi fore M.

est sylvat patrix seu Huae regio Lant quippe, Germarum linq. . patriam signat. Quod vicinartim nomina regiona ostm-tant, Zelant,Holant,viant, Id est patria aquae, nempe insula mdecunque oceano cinoa Patria a, patria glacialis quae est iiDsula Tnae,ultimi versiis glaciale polum. Haes aute homi vulgo mane nostro, eris litera xin D, ε adiectione liteorum Racius an Lianos, Z iari, vinar astandra si verisimilcest. ἀν -- fuisse,inm ipso breviloquio, qu.m labiorii vitio, di minitate temporum, ut mi integro quondam nomine,Dre utrdem oriane, superfuerit eandem in labi, vulgi trimeam dictio fiam,randini inmutata in vulgarem ocem mM-t orighisen, siti dixin a,pen iam num hodie ementieristem. Hanc viciis oceano inferioris Galliae rei--,quondam ineuitani fuisse, argumento est, quod nullarum inoris Flandriae in ris Coministus meminit qui cinis sinem memoran signis, this Galliae urbi, Tatii nomina posuit,quorum Murunait dis extanti mphiscula ves temporum vetustate, vel populo an , nouitate, vitiara: aut penitiis o tWara, periare Innoturas iura populorum,cum temvorsi citare, simi vetera erosit,ita

25쪽

iter alludamus,Maeciam fortasse fata dedere, ut is inus, Latinis nominibus, Galliae urbes inbuersi, qui inuictos ad id temporis Gallos subegit, Romanosque saepe a Gallis deuictos solito lata,

liquo eorum metu liberauit;& qui postea, Gallorum auxilio, Romanos Romanus deuicit, oriamque rempublicam a multis ad 'nivi imperia trans'ulix,de quo quidam id fudit carmen,Is solus Gallos vicit,qui vic.. orbe Antiqua quippe oracula cecinerat Galliani,quae semper terrori Romanis fuiu, etia tandem Roma vis principem miliurari. Sicut de Vespasiano praedistita fumrat,venturum . Iudaea qui Romahis imperaret origo orthmannorum. Cap. ORTHMANNI omnium Galliae alienigenarum recen tissimi, a Septentriones nempe a Danis, ad polum no strum vergentibus,duce Rotone prosem lub Carolo)immee Francorum rege, infesto agmine. Gallias intrauere. Hi vost multarum tandem regionum,& urbium excidia, paeti cum Carolo rege, desponsam Rotoni duci regis filia, in Neustria, sibi in dorem eoneessa, consederunt quam Northmanniam vomu vim quo' viri a Septentrione prosem eati obtinuissent. Northquippe,patria eorum lingua Septentrionem, an virum sisnat. invinciicio credibile est,antiqsissimam Ueromaduormm urbe,' nugo πη-n, dudum a Vandulis, ut praedixi,aequata solo, 3 in speciem pagi antiquum nomen seruamis redactam, a Germaniae ditam fuisse. Nam Caesar in Commentariss , plerosque Bel- mirum ii Germinis origine duxisse scribit. Est enim verroinsan, Memianica lingua. putridus vir:forte in fundamentis condendae urbis,effossum putridi viri cadauer, urbi nomen dedit perinde

atque Roman quoaedam apitolio, capitis inuontis Et Maio, λ η- . c.

Iamae xxhi. Mentio suis, cuius pars media, insueto latiae vellere te a Paa,admirationi prodigio conditoribus fuit. - Quae nationes in Gallia, auerso a Gallis sermone, sedes

Ema a cursim quae harbarors eruetiones per Gal- lias transierunt,& quae in ea sedem fixere tot ostindere 'on ab re,Gallicam linguam quanquam a Romano sermone eri ream,nuc tamen apparere exoticam, promiscuam,ti bona siti paris. Romano eloquio dissimis amori quae plurimina voces contraxerit libarbaris. Burgundi, Franci, mort a in i,inter Gallos Gmorati,iapora diuturnitate,recepto tandε

ισι monis vis,pauiam sensim linguam oblivionide ic.

26쪽

Flan ,.8 inferior seu maritima Britonti portio,velut in Gallis angviis, a Gallis disiiinm, antiquae linguae sum, in hane usque

diem tenuere.

De Bistainis inter Gallos Mispanos diuersa ab utrisque

mentibus tingua. . GP π13. ni partim in Gallia, partim in Hispania,gens ignos tae originis, diuersa & a Gallis, 3 ab Hispanis .loquio.'Partem eius gentis in Pyreneo sitam, & Hispanorum regno obaudientem, Hispani Bistainos, seu Vistanos vocant. Po tionem vero caeteram citra Py-eum, in Francorum regno consulentem, Galli nune aseones, nune Baschas appellant, vulgus Gastane,velmas me . Nam trium literarum B, GAE V simplicis,a que etiam duplicis v, erebriuscula fit a vitiis labiorum in sein uicem altematio. Qu obrem ista inorem, Vasconum,Gasconum , Bascharum gens, est eadem, ε linguae unius:quanquam di uersis nune regnis attributa. Fortasse hi sunt quos finiuius a cetra dixis: irin nomen . solum satis alludunt. De Germanis Cisrhenanis, eti m diuerso a Gallis serm

ΔΕ s,quas dixi. nationes,quae dudum ves pari, ves diuerso nunc Eoquio,Gallias obtinuere, sedis N in Gallia diverso a Gallis sermone,Germant,qui Cisrhenani vocantur. Hiridoniam traiino Rheno, late secundum citeriores Rheni ripas effusi. ab Alpibus usque ad inferiora Rheni ostia, quibus Oceanum influit,omnem Gallis oram obie mGermaniae insederunt. Inter eos stim Verageti, Seduni, Hesuetis. Pars sequanoxum, Treueri, Leuci,quos hodie Luxemburgos votat. Eburones, Aduatiei, ε VVest ali, id est meridionales Gau. B, ad inferiora regni ostia pertinentes. sueuerant quippe olim Germani, Gallicorum cum morum,tum agrorum amomitate ii lem, crebris agminibus Rhenum transire. Quorum feritatervae audaciam,nisi Caesaris adventus repressisset,qui Hesuetios, Arimuistum,& Theucateros Gallia depulsos, in suas sedes redire eo ait:decreueram tum Germani pulsis Gallis, magnam suae gentis

portionem in Galliam transfer taurarumque erat ut id Gallia a Germanis pateretur,quod dudur Britannia, Italia, Mispania. Gallis perpessae sumiquae crebriis Gallorum eruptionibus, inu te sedem dedere Maritimam Britaruitam qu6dam totam me

gis inhabitatam fuisse scribit cies x. In Hispania,Gallices , ltiberos, tardigalac, Galeo et Ididerunt. Trans Alpes um

27쪽

ωuneta Mani quan Romani Cisalpinam Mane, urere Galli, eiusque vino oo idem. Et quid igitur mirutis, is Gallieum solam, quod olim tantis patuit eruptioniblis barbar.nim, Nie inubio ae id nate varium t Neontinus si Galliea lingua nune eervitur esse promismin t in Mulurimae sine voees, quas Latinus hodie semio ignoret, a se profestas neget. origorae e Mogon Gallicanarum quarundam dicti

v amet v a dii autem nulla prorsus lingua sit in seipsa et iam un&tepore,&a permodio loci distantia,mox hominum adulterantur labia minor tamen est distina essemnovum& linguarsi a solo temporisae loci dis tantia pro. η-- - tinctione linguarum quam affert diuersitas populorum,nulla originis cognatione confinium in lorum distinere quidem est hi seipso labiit: sed latius id a Germanis longe,m,m a semetipso diuisum Germani quasda quide habri voces a L liniis prore sis Gallii e plures,tametsi in multis eoru lingua, uberaiptiones, sicuti diximus, barbarorn, sit. Romano cloquio sentanea. er Germanica linglia, domis iniquae vox ii Latinadictione herus originediabet.ltice item caseo, Gad quod apud eos vitrum signa a facie. Nam vitrum sim de est glaciei. Naat etiam a nocte. Eita ab as . Quia aure immesum nobis ex--geret volumensi recinandae istic forent hae vores,cuiusvis limguae quae vel Latinam redolent originem, vel Grietalideo hie sis petistu parcentes labori,paucas sub cuiusdam tabulae specie ap-

ina Gallio dialo.originem Oreta habet,non Latinam orta enim est . Graeca voce mesost,qtrae dominus est --ν ἀρ-- vox Gallica . a Latina voce senior, in vulgivium venit. Nam quodam seniores meteris priresse, ε in conruit adhiberi solebant. sed posteris adiecta incassum litema,seri ba esset-- pro μι- pene eius vocis originem gustarunt. cui voat hodie in si omnium Gallorum qua hilare, auth

28쪽

. e R. o L. B VILLI BIBAgnifieationis vox a thora, vore λόγω,δ est ardeo,in silui Gaiisnun venit,quod sagittae interim nimia Hocitate ignem coniscipere,& in sublimi aere ardere vitarunt. Di iram fover,Gallicae voces meridianam Ierotinam refecmonem is res, Latinam origine habent. Disisεν,. die vela dυ uino dicta est,quasi di noves disrno. Nam diumsi,victus est mniux, es, quem mercenarisin ma petaris, totius dies labore, 'τα nt,emereantur Sonper a pore,quod paulo ante no soporem vesperea rapiundo sonin utilis sumi solebat. Mannii piscis,quasi maria sua. Un, quasi ninnsion,i mansione.

Monyci , moriasterio.

iasis vulgo, id est remisiusta quadetis ν, εὶ stari quod ea lyhaereo dimittere pendet a verbo Laxo,quod est soluod i

termitto.

bus fit. 'Tron,id est Aramen, terebro catis sui sunt agri iurassis,. rure. .

Aur,ab ambula,quasi an re,detruneatis math. - qui est ignis, Meo quasi murquM in f o fiat.Nam Galla vulgarem non habent vocem igni respondentem. coner,quod est se ere u imminuisadimone -- μιε quae a securis qui scinduntiar, stran-e vana. Nam a

29쪽

le terete. it. Ab his ergo,maiores etiam eampanae vulgo Bes sariun inerer, , Francis Hoc, vocantur Namin tumores aquain, ut ventose bulis,& in hominibus turgentes vesicr,vulgo n suo ψεως appellantur. CM'. Mi voce Galli frequenter,& in pluribus visitur rixacta est 1voce eo rides. Graeca voce κοπit, id est a securi. ut, u μαγῶν us Maae coop:Iι ab ora Maa cov. Maebant,cm voce Galli abutentes,virum interdum inopε,4 terdum iniqusi,dolosum, riniaelicem effantur:origine Graecam habet ἄπο τηε μηχανης, id est ab imientione,quae artium origo fustiquiam qui mectanicis artibus inseruiunt,seruili conditione vivant,& interdum inopes sint,in per inopia nonnunquam alia dolosi, inloui,miseri evadant. Satis haramus in paucis lusimus, edo ri Gallieam linguam, nonnulla a Graecis, plurima imo bona suaru vocum partem a Latinis habere.Ηabet item innumeras a barbaris voces,nihilo Latinae linguae amidentes:quas istic modo recensere, cassae Iupem suae opers sit. Nam cum postea ex toto Latino a cedario tagalatim literas tagulas pereurremus, haud bris deerit occasio, plusa quae nune sicco pede, sensili calamo praeterimus, suo loco recensendi , Quantae sint inversiones vulgarium labiorum in explanatione latinae vocis Ita Cap. VI. Rava autem quam in ipsum alphabere, siue a ceda- rium nostra longius hine abeuntes ingrediamur, singu-' arsi per seipsas ius inuri luelaxavimrquaa vitiis labi oritur per loeotu dinantia,hae in se facile demutεtur,utile fueritvnil sine istu exulum afferre, quod in re modiea in exiguis

vocibus, edoceat iuxta locorna regionu interualla,latissima instercurrere plebeiorum seu vulgarium labioru maceriem,quae V rium loquendi modum conflet Sumemus autem exempli gra-aia .Latinas quidem dictioiis tanta duas,hain Non:quibus e traria Latini signarantia tribuumihule negandi illi affirmandi vim adscriberes infigitur voces dus rivi Non, in ore perietorsi omnia, ae latine diaetium,eodem prorsus se modo habent, nec viam silaruli--. detruneatione aut immutatio sentisse: qui nequisquam latine dicerent,si qui aliter eas, quiuisunt, ubi promerent.EMutio vero an mine eas,ob rem peritiordae latine loquemia,in os a labia imperiti vulgi:& mox admiror

illico in m providis ambarii significitis mihi oborit

30쪽

inferio- Germani pro ita .. vulgo suo tantur Ia peci, ealoen. Superiores clamant, uti qui se nune uerios voeant di eum A. Lot ringi, superiorum Ginnanorit 'imi dicunt mugildi, finitimi Lptiauingis, . Auxitani vel Auset, orit, aio vulgo in tota Gallia, ab asserendi m o Lauria e nuncia Atur, A-8cie. Pictones Onan. Pars Belgariarn,ut Ambiani& PGeones maerper v vocale samarobrini Lauduni Issus, inrumsegio gallim nunc vulgo aris id est rem minxit, Aa a Patriai κοπ' Hispani,s .Hannones,A. . ubi obiter aduerte Matonem Hannoniim vulgo in o vel Hai ae ab eorum amaria-

do,praesultaneum Letorem habere, distin quidem cri---

gentium iudicio eorum regione, is qua assi Bessantur hisiam. a vicina registe nostia. in qua famur hi My,quod est, eine ita. Nam dictio his, quandam in vulgo nostito iusiurandi vim habeteae si dieriet quis M-4-- αν. Est enim vocula hin demin Eo vitaedam huius dimarina I am quod diutumitastemporis, xlinior vitia peporem Liquetagitur quantus sit eirculos,quanta inuersis plebeiorum labisnim, loci distantia nascena,in emplanationeaxuus Linus vocis vanus in ore viri Latini nusquaob mastens,vnimae indistincta manet. oeinera labiorum in significatione Latinae voc lae eap. I v Ra v is parisa rim mureontrariam illi voeulam. Nom quisamuhiplex imis sit illi signifieissa in ore vulgi, superiores Germani, nomiihil negaturi diemie Mis,alis N M.quidam Noe Piniamin Franci Latinae voes petorissus Grines, num Nou.Ambianiae Morini Menaeos: Naebo. Nisi sanis obrius,Lauduni Issa Ninistrum nes Nisae.

Alis deinreps nonnulli nobis ignoti diuersis quoque eam senis εο inaracteribus varas, Laistantiade horoscopis eorum eius αε-iniam, ineastigatis abs modulantur Docuimus suu ex asiati humili lanee, arsit Latavmitu vaeum, tia Mo imae amore Lathie laquentiis iv viaque seriat amisim,qua eos anmictus,quoe cimilas, it euiusmodi iuuersiones inerarunxat Nabarum,distantse lucorum,deri iam aeum pariant.ς π