장음표시 사용
61쪽
Citrus est Hebraeorum arbor pul-eherrima ,
Siquidem ista veteres nomina ijsdem arboribus appellandis indi
scriminatim adhibebant. Caeterum ' Plinij Thyam alteram,sseren is..tem pomum execratum aliquibus odore & amaritudine ,Japore videlicet acri acidoque: alijs vero expetitum, domos etiam decorans , satis claris ex indicijs malum Medicam esse coniectat Iacobus Dale- is campius. Exciderat prope iam mihi, nequaquam omittenda, a puclMauros arboris huius populares de conterraneos , eademque apud Arabes usurpata recentior appellatio . Utrique cum arborem immpomum si Atrogi vocant, nomine, ut existimat s Hermolaus per
antiphra C sim deducto a graeco verbo si , . quod est comedo, quia
non erat id pomum veteribus esculentum. Sed Hebraeorum diuinae litterae memorabile nomen addiderunt. Vbi enim diuirutus iu- d rhu; . . bentur Hebraei, ad memoriam recolendam auiti populi e vastissimae solitudinis tentorijs in uberrimae terrae domicilium euocati, per solemnes Tabernaculorum serias virentium arborum ramos & poma exultim & cum tripudio circunferre: princeps nominatur arbor, i et Hadar: quae vox hebraica grauissimorum consensu interpretum decor, siue decorus est, & per antonomasiam citrum significat. Quare chaldaica interpretatio pro arbore pulcherrima arborem
citrei substituit quod (ut sere Arabes) Etrug appellat. Iure
autem pulchritudinis praeconio caeteris praesertur arbor, quae fructu aureo praefulget. Caeterum in peruetusto volumine 'la' Rabbot, nempe magnarum Pentateuchi explanationum, grauis inter Hebraeos author & magister, cui nomen Chija, pulchram vocari asserit citrum, quod singulari laude idem sit ligno pomoque saporet Alius tamen luculentus interpres, qui eodem in codice Agat filius dicitur, existimat, nomini TR Hadar litteram nli , seu potius afflatum spiritumue sic praeponi, ut gemino pronomini respondeat, quod antecedens &relativum vocant: Dar vero participium esse , siue benoni verbi Dur, quod est habitare . Vt haec diuini praecepti interpretatio sit. Sumetis fructum arboris, eum qui habitat: aut certe, sumetis fructum toto anno in arbore habitantem . Atqui ce tillimum est, quouis anni tempore citrum esse pomiferam . Pulchre igitur malum citreum suae dicitur arboris habitator. Hoc apposite loco exponam, quod antehac priuatae domus in latebris plerosque latuit. Inter ea, quae manu exarata reliquit Ioanni Habelae Cano nico Melitensi patruus Leonardiis, Episcopus Sidonius, ad orientis populos Apostolicus Nuncius a Gregorio Tertio decimo Pontific maximo legatus, hierosolymitana seruatur historia, quam Iacobus Conradus Parmensis, Rotandi Leucadiensis Episcopi amanuensis ac tabellio, eiusdem iussu scripsit anno post Christum natum millesi- , t a talmo ac trecentesimo nono. ' Haec igitur narrat, in eius urbis felicis simo
62쪽
simo agro cum alias nobilissimas arbores , tum praecipue Medicas, ac citrum in primis prouenire: illamque vulgo censeri arborem pulche rimam , cuius fructum prima scenopegiae die Iudaeis sumendum diuina fuerit lege sancitum. Caeterum antiqui & antiquati ritus etiamnum praepostere tenax Iudaeorum posteritas ijsdem Tabernaculorum septembribus serijs citreum adhibet. Quare ad eam Liguriae oram, cui nomen est ab oppido Sancti Romuli , quem vulgo Sanctum Remum transhominant, Augusto mense ineunte confluunt ex Polonia, Germania, Mantuaque mercatores Iudaei complures, in eum usum mala citrea ramosque palmarum in tempore coempturi. Sed
illum pertinacissime custodiunt morem, ut suis ipsi manibus poma eligant, quae plane integra, & sine macula pulchre turgeant. Quinetiam in insula Corcyra incolarum Iudaeorum ditissimi (quod ego nuper didici ex epistola corcyraea) mala citrea supra dicta, integritate ac laeuore conspicua, sedulo conquirunt,& magno emunt: Vt
testis deinde Tabernaculorum diebus eiusmodi pomum manu singuli praeserentes adeant Synagogam . Eadem quoque poma, in capsulis supra stupam aliudue substramen composita , in Italiam, in Belgium, aliasque dissitas in oras ad amicos permagni loco muneris mittunt. Neque vero mirandum est, uniuersam Iudaeorum nationem non voce solum, sed usa quoque fructus arboris pulcher rimae pro malis citreis interpretari: cum e Iudaeis magistris, quos Rabbinos vocant, non desint, qui praeterea censeant, citrum est arborem illam percelebrem , cuius formosa poma ne comederer , Citrus arbor
fuerit Adamo diuinitus interdictum. Quid, quod & nos inter au- :, 'φ' reos eiusmodi fructus & Adami & Paradisi pomum agnoscimus e Cae-
rerum quaerenti, cur vetitae arboris nomen sacro Moses in volumine vulgandum non censuerit, diserte respondet Salomon, Rabbinorum facile princeps, ne scilicet arborem eandem, humanae calamitatis originem, posteritas uniuersa detestaretur. Sed ut eo reuertar, Vnd sum digressus: non ignoro controuersam esse ac dissensionis plenam supradictae arboris pulcherrimae significantiam . Etenim ' Ludovi cus ab Alcasar, societatis nostrae vir eruditione doctrinaque clarissi mus cum cruditis authoribus nonnullis ad oleam resert. Nolo tamen inter felices arbores, interque pacis amicos hortos cum sapientibus viris altercari: sua cuique arbitraria esto sententia. Satis mihi superque est citro suffragari dc complurium testimonia interpre tum, & vetustissimam Iudaeorum ad haec usque tempora transmissam im Tabernaculorum festo adhibendi pomi huiusce consuetudinem. Reuocat mihi in memoriam praedicta hebraica nomenclatura h Homeri vocem. Is enim malum arborem vocat mλαι μιν , idest fructu decoram, quo citrum nomine significari, rum Petri Victorij, viri
63쪽
eruditissimi coniectura est. 1Nouit enim caecus poeta, Vt veteres grammatici volunt, Medicam suo cum pomo arborem, licet alio
nomine, nempe A tur appellarit, ubi de insula Calypsonas loquitur. Suae fauere coniecturae putat Victorius Tryphonem quendam; qui, cum in coena doctorum virorum apud h Plutarchum sermo de hoc nomine homerico incidisset, ac si malum hanc intellexerit, diserte dixit, id eam nominis sortitam, quod parua admodum de exilis aspectu pomum gignit formosum & pnegrande. Vt mirum sit, e tam humili gracilique matre partum adeo hectabilem & ingentem exister . Nulla enim fortasse tam exigua est arbor,quae pomum aeque magnum ferat. Neque vero vulgaris malus quanquam formose parit, tam breui tenuique statura est, ut ipsius pomo speciosum illud possic epitne- tum congruere. Sed coniecturae huic perquam ingeniose pomi magnitudo atque formositas non comparate, sed simpliciter praestabilis ipsius etiam consessione Victorij refragatur. Iam vero suae pomum
arbori de nominum ubertate non concedit . Hoc vetere S poetae
comici, de Iuba Mauritaniae Rex doctissimus in ijs, quas de Lybia scripsit, commentationibus siue a vera, siue a fabulosa patria nuncU-pant malum Hespericum, vel Hesperidum. β Alij nuptiale pomum , quod, nuntiato Iouis de Iunonis connubio, Tellus officiosa edidiss singitur. Felicis quoque mali nomine, medicatis ipsius viribus decoro, ' Virgilius designat. Malum s Assyrium atque cum s Graecis Medicum vocat Plinius. At vero h Eresius Theophrastus quod non in Media solum id genus mali, verum etiam in Perside proueniret, &Medicum de Persicum nominauit. Sed nomen hoc alterum ad pOmum aliud significandum frequentius usurpatur. Idem ' Latini vocitant malum Citreum, seu teste rum Dioscoride Citrium , i Pamphili etiam testimonio Citrum. Dioscorides Cedromatum, ' Phanias Eresius malum Cedrium appellat.' Galenus autem familiari vulga loque nomine malum Citreum mavult appellare, quam peregrino iamque antiquato Medicum, quod nemo ( ut idem ait) intelligat. Quanquam est, qui Galenum secus interpretatus censeat, idem Citrei nomen , quippe a Latinis nouissime inuectum, displicere, ac vetus unum mali Medici vocabulum probari. Sed alienae praeposteraequo interpretationi reclamat author, satis ipse sibi clarus ac disertus inter pres. Si e Macrobio credimus, Thyum dicitur ab ' Homero malum
Citreum. Plerique id pomi a colore malum aureum appellant. Quo circa L Eustathius, dum nonnulla mali huius nomina congerit, Citra, inquit, romane dicuntur Citria: quae poma etiam Hesperica ab Hesperidibus,&ab aureo colore aurea nominantur. Sed hoc illus bre nomen mala Cydonia, siue cotonea cum pomis alijs ad aurum inclinatis certatim sibi usurpant. Litigiosa enimuero res est aurum,
pallad. id Martis iit loli L. I. c. I si,
64쪽
de cuius vel ficta specie , falsoque nomine etiam poma concer is M. Misi tant.' Nec vero desunt qui ex V Diphilo S: Aristophane gramma- uvis,g. tico eadem Medicae arboris poma grieco prunorum nomine appel- 'Rhs lent Coccimala, siue pruna Persica, de ab acido sapore Oxymalaia ,
nec non adda Persica . Sed controuersa istaec nomina tricas verborum iasui amantibus relinquamus. ' Denique citreum nonnemini est amoris,Mm. - .M. fructuS & nota: quod uterque aurea specie , iucundoque gustu, non' em au - - sine umaritudinis mistura blanditur. Vt propterea res amara dica- Malum eitur amor: quia moritur, quisquis amat. Cum autem sit amor voluntaria mors, dulcis est & amara res.
Nominum et mologiae. Cap. VIII.
L ACET iam , de sane decet non satis explorati hortensis huius Nili caput graecis in sontibus inuestigare. Cum igitur cedrum AE Graeci, quia Mali e streisse; nempe aculeata est , vi , quod MIM'i'P-- est pungo: siue, ut Varinus Phauorinus ait,b v x is, quod est aculeus, deducant: sunt qui citrum ab eodem verbo non absimili vocis assinita te oriundum velint. Vt enim us, ab ea radice pullulat: ita citrum , quia spinosa res est, indidem propagatam esse probabiliter exi- M' e . Accedit ad hanc sententiam fi Phanias Eresius qui citrium a cedro dici asserit: quod arbor utraque spinisera est circum folia . Graeciae consonat Lusitania, quae id arborum pomorumque spinae a bores , & poma spinae communi vocabulo indigitat. Sed Athenienses (vt author est Horus) a loco, quem tamen haud nominant, po-
. i. - mo nomen impositum arbitrantur. s Hunc autem esse urbem opinor, quae dicta est R Euc, siue Citrus, a Thessalonica Episcopatui ho, olim percelebri secundam. Et sortasse, ut oppidum Cerasus nomen, o viis. Ab. cerasis fecit, sic Citrus patria malis citreis. Caeterum rum Isidorus ar 't borem ipsam k d H, , a latinis citriam dici autumat: quia cedrum, Irum Vert m. odore mentitur. Si ' Ioannem Goropium Becanum sequaris, auocabit ille te primum ad Arabas dc Afros, utranque cedrum, tam resina quam materia celebrem , seu verius cedrinam ipsam resinam,
patria voce ita Chitrari, siue, (vt idem alti etiam 'i u Chaotran appet lantes : unde pomiseram citrum simili appellatione deduciam assirmat. Inde suos traducet ad Cimbros, i A. mish. apud i quos primigeniam ille vocum omnium scatebram ingeniose comminiscitur. Vt mortalitatis uniuersiae tritauum, & humanae familiae caput, Adamum non hebraice, sed Cimbrice locutum asserat,
planeque Cimbrum faciat in Mesopotamia. Citrum igitur appellari P putat,
65쪽
putat, quod magna potoria vasa honore
ueco I frigidissimo restincta siti, sime eadem se, & bibaces eo in pretio h/beri, qu* b brum rum' R tuta si ligno, siue Obbam significat: Eex honor
Q are tribus istis e membris nomen coagmen xaxur
more suo defraudans. Sed (pace dixerim plus aequo patriae acinian vi & siiccus citrei nominis e cimbricae praelo etymologiae nimium tomuus & inuitus fluit. Quis enim ignorat, toto citreorum frigore adhuc inextinctum esse vinolentae bibacitatis Idorem, Doculas ouanuis immania, honore siccante non fraudat: hios etiam regionum felicitati nostrarum eiusdem ante pretation nominis non longe petita, sed obuia gratulemur Vt citrum a cl-tra, loci adverbio, deducamus: suumque nunc citro nomen praedicemus conuenire ve cum maxime: quod arborem hanc diu transimarinam,' irrito veterum labore saepius tentatam transferri ad nos, a
atq ue indocilem hospitari, h Palladij tandem solertissima culturo, , ulate propagato per I aliae pomaria nemore , citeriorem rccit. Rem .ii ...centissimum limonis nomen patriam habet magis incertam. Attamen (quae communis est affingendae noctis obscurisque natalibus Vetustae nobilitatis ambitio) antiquae originis dignitatem probabilibus coniecturis a Graecia Latioue deducit. Etenim graecam vocem, iis, quae usurpatione vetustissima pratum irriguum , locumue nu- - , mentem sonat, ad sui appellationem transtulisse creditur id arboris , quae prae caeteris consimilibus humore plurimo, atque irrigatione uberrima hetatur. - Sunt etiam, qui existiment appellari malum e re auctlimonium a viridi colore, quem eadem graeca vox exhibete . Nam, Gula. hiis
est pratum, prati viror: Vnde ' limoniares gemma denominatur : quod indidisse smaragdo nomen viriditas videtur. Atqui limones, si alijs narrantibus, si nobis intuentibus fidem habemus , in luteo virent. Idem praeterea nomen duplicis Pontanus ex Icausa impositum esse, ita coniectat:
'euta vero aut Gridem trahit d radice colorem Frondibus ac fructu, aut acuit sensiumque palatumque, Hinc nomeu dubia certum sub origine mansit.
Et prima quidem origo satis iam explicata: sed altera obscurior . Ea fortassis est vel graecum aliud vocabulum, A. ., quod famem sonat : vel certe latinam, lima. Vt inde pomum hoc dicatur Limonia, quod acri sapore cibi auiditatem facie, suauique asperitate instar Iima: y latum exacuit. Ab alio quoque Graecorum vocabulo, mi Ais ,
66쪽
quod Latinorum malum est,concinnare limon putatur per me late- sim nomen suum: quia inter mala , & quidem pulcherrima numeratur . Sic latinum sal a graeco litteris de more transpositis , componitur: dc transformatur in sermam. In hoc etiam nomine ' Cimber interpres pugnat pro patria, & nugas loquitur eruditas. Aut enim limon, inquit, primigenium eius pomi vocabulum est: &: viseum defraudo significat: quia Lim vi cum dicitur a Cimbris. Nullum autem glutinose humani corporis humori aeque aduersatur, ut hoc acerrima incidendi facultate praeditum pomum Aut certe ab hispanica lima idem limon deducitur , vocabulorum ritu apud Hispanos miro attistu grandestentium: dc eodem recidit simillima interpretatio . Nam Lim Hat , & mitiore seno lima idem
est , ac viscum odio habens. Ita peregrinae interpretationis auceps haeret in visco . Inter acida postremum poma Lagacissimi coniecto- Auraniij. res recentiore nomine appellant vel h Arantium ab Arantia , pomo
rum feracissimo Achaiae oppido: quo mala Hesperidum primum
risu ..ta, Hercules tulisse credebatur. Vci 'Aranium, quasi Arianum,idest Per eη - sicum: est enim Aria, ut ait Hellanicus q alij lve, Persidis regio . Vela rerum. . certe rantium, tanqUam raudum, hoc est aeris colore fulvum . Vela Neratio inuentore neratium. Vel cum veteri ' Nicandri scholiastenerantEion. Vel (quod etiam s Hermolao placet) narantium a Narantia, quae Ptolemaei videtur esse Naranga: ex qua idem cum Pausania existimat ab Hercule id pomi fuisse in Graeciam asporta tum . R s Vel demum quia, ut modo diximus, relucet auri colore, attren-Remb.DoLo. gium, malum aUrantium, unaque expuncta littera arantium, de avi
, . . i. reum malum: quod veteres hespericum etiam vocavere. Sed nondum potuit malum aurantium auri , quod nomine praeseri, lucra suos satis demonstrare natales . Et quanquam inter cognata coloris aurei poma singularis praerogativa vocabuli aurescit: ambigitur tamen, an illustris nomenclatura sic caeteris illud antiquitate prasire significet, ut idem olim fuerit malum aureum, quod iam dicitur aurantium. Atqui grauis author in medicina , i, Nicolaus Monardes epistola de malis citreis, auranti js, desimoniis ad Quadram amicum
uti scripta ex agricolarum testimonao diserte ait, id pomum recentioris Maluauranai' fri esse culturae inuentum : insitaque in punicam citri talea proue ni sim . i punieari
Nostri tamen coloni de mirabili hac origine dubitant: atque, vino et iiiiii pro insitionis miraculo facile insitiuum sese mendacium insinuet, ipsum inserendi periculum in oculorum certis imum iudicium vocant . Prima certe hoc anno peritorum periclitatio colonorum sui
fragata non est: insitum quippe nullum coaluit. Istorum interinia natalium infirma est fides, quod cum apud remotissimos Indos, tum apud Sinas, reliquorum a commercio mortalium pridem segre-
67쪽
Franciscus Caruallius. Indiae mala
atos, id genus pomum nostrates aduenae inuenere. Neque simile videtur veri eandem hominibus nostro penitus ab orbe diuitis industriam venisse in mentem, ut citrum punicae insererent, Vnae Ip'arum aurantium extiterit. Caeterum illius quoque orbis vastasiimi,
exterisque hominibus antea inaccessi , natiua esse, non aduentilla poma aurea, qui remigrant inde, nostrates homines contet stantur. Narrauit mihi sepius,&chirographo etiam assirmauit ordinis nostri lacerdos, Alvarus Semedus Lusitanus, qui ex ipsa Sinarum ora lociorum nostrorum, in Evangelij salubri semen te facienda strenuam illic
operam nauantium, Romam nuperus, haec dum scribo , Procurator aduenit, in Sinensi tractu aurea mala natales habuisse ante externa commercia vetustissimos: de in aliis quidem Sinarum prouinci soinclementius caelum mala citrea non progigni: sed in Cantonio caeli mitioris agro Medica omne genus poma uberrime prouenire: nominatim vero multiplicis generis aurantia omnium optima, quae aliubinaseantur: visendae magnitudinis citrea: limas etiam & limone S, cum plurimi argutique succi pusillos Se calabricis simillimos, tum gran cliores oc ad mensarum delicias expetitos, quos nuper Vly 1ponem inde translatos Lusitani Conemos vocant. Sic autem pleraque poma , quorum ipse nomina memoria teneat appellari: aurantium misius Can qu, minusculum Κin Κiu: limonium magnum Ta li miruta , pusillum Sia li inum: sponginum siue lusitano vocabulo Eamboamyeu qu . Denique arbores easdem Sinensi cultu, nostratis persimili , seri semine, insito, propagine, ramo: de in pomarijs excelsius, in fictilibus demissius, ad parietes effusius educari. Sed quando in India sumus, placet in alias indicas oras diuertere, non minus aureis malis, quam auri fodinis illustres. Ignoto in itinere praeeuntem sequor Goanum nostro ex ordine Procuratorem, Franciscum Caruat lium, cuius narratione malum citreum Brachmanae Maulingam vocant . Duplex eius fastigium, maioris alterum incrementi, minoris alterum. Visitur Goae pomum citrei cute, sed carne ac sapore po
mi eius, quod ab inquilinis Indiae lusitanis Manga , ab indigenis au
tem Ambo nominatur. Videtur in eiusdem arbore citro insita sic mistuisse genera insitio , ut alterius partem extimam, cum alterius intima composuerit. Aliud Athiopia procreat mali citrei genus a nostrate diuersum: quippe acris medullae loco carne sippletur minus densa, quam quae illi cohaeret, caeterum eiusdem, atque illa , rationis . Nec solum in Athiopia, verumetiam in uniuersa India multa proueniunt mala citrea, sapore, teneritudine, ac dulcedine prae cipua . Eadem Indi saccharo incocta dulciora faciunt, eoque dulci sile condita in longam seruant aetatem. Semina illic etiam habentur medicatissima,& cordi salutaria, ut eandem illis inesse vim putent medici,
68쪽
Liber Primus. cymedici, quam lapidi Beetahar. Denique aliud genus est rotundiore serma, quod instar praedicti mali citrei & crudum ibi manditur , &
facchari condimento incoetum . Illo etiam in Indico tractu varij ge- I imo itineris reperitur limon, qui Brachmanarum lingua vocatur Nimbuo. Alio enim , quem Lusitani gallicum appellant, succi multum habemte cibos condiunt: crassioris alio carnis crudo vescuntur, eundemque, ut serat aetatem, decoctum cum saccharo componunt. Alium
Lusitani Callaicum vocant: qui praeterquam quod in condituram expressus gratiam cibis aspergit, morbis quoque pluribus emcacissime aduersatur. Malum aurantium dicitur a Brachmanis Naringa. Aurantia.
Et huius in India varia sunt genera . Salsetana Insula Goae proxima parui quidem incrementi, sed scitissimi saporis auranti js abundat, praesertam vero eiusdem Insulae pagus, quem vocant Luttvly. Locus est in Trauancorensi regno , ubi ea maiora, & aspectu gustuqu gratissima. In Insula Ceilano, & apud Sinas numero plurima, correpore magna, sapore optima. Quin etiam Sinarum solum alia fert perpusilla, quorum arbusculta habentur in vasis, &ad ianuas apponuntur nanae ianitrices . Aureorum arbores malorum semine taleaque seruntur: neque ibi frequens est usus operis topiaris . lam vero ' Iacobus Boutonus e nostra itidem familia striptor stabilitae a Gallis sedis in Insula Martiniana, una ex Insulis Amerjcae adiacem tibus, eo nos auocat. Quae habet, inquit, ea regio poma cum Gab Aurea poesulta communia sunt mala citrea, limonia, & aurantia, magno sanem: - prouentu grandia &praestantissima . Citrei mali, ac limonis arbores fere biennio a satu serunt, auranti j triennio . Prouenit ibi praeterea citrus pusilla, sepibus hortorum utilis. Fructum ea praebet incrementi minuti, cute saxis tenera, quique succo exuberet aeque, ac fructus grandior . Nullus illic vel inserendi, vel inoculaudi vius: nam semine, ramoue posito citra curam, vel artem aliam hae feliciter a bores prosiliunt. Siluas iam alit Brasilia earundem arborum, a Lusi- Brasiliae, tanis, rum Sebastiano Berrettario teste, Societatis nostrae scriptor ,
importatarum, mansuescente illic facilius ad culturam solo , quam ad pietatem hominibus. Iam vero si cupido est auraniij conditionem minutatim nosse, cum egregio sectore Goropio nomen ipsum frustillatim examina . Illo praemonstrante disces, nerantium imcimbrica frusta dissectum, nempe in Ner, & Ranis, infimi limbi vel ordinis nuncupationem esse . Sive enim refrigerandi, siue incidendi vim spectes: id malum longe citreo , longe est uniuerso limonum generi posthabendum. Ita luxuriantis in poma hortensis auri gradatum pretium cimbrica lance a Goropio trutinatur. Illud hic tandem ut probabile, ex q Hieronymo Cardano, & ' Antonio Nebrissensi discendum , hasce in plura nomina ramosas ac discretas arbores pomorum
69쪽
Ignotum antiquitus citrei, limonis,
morum genere non differre: imo unum olim genu leui confusaque notitia non satis antiquitati exploratum . Mavit esse indicio commune mali Medicae nomen antiquIsus Usurpaturru, toc ignotam vetustiori Graeciae Latioque citraj , limonis , & auraiahis appellationem. Hoc ipsum ostendere consimiles in triplici pomorum parritione partes, curem videlicet, carnem, medullam, sement a haec omnes id genus arbores aculeatas, perpetuo virendeS tollo, bene olentes: poma similiter aurea : dilutiorem tamen esse in citreo malo colorem a magnitudine, in limonio a frigida constitution . Ar ui praeterea genus idem mutua sacilique per insitionem cuia poeticum miraculum transformatione et florum, foliorumque , ac
materiae ipsius prope indiscreta similitudine: frigoris fere pariter metuente , Calorisque peramante arborum indole: acidi saporis communi nota, de nomine: denique in omnes propemodum regioneSselici nemore distuso: ut uniuersus terrarum orbis hortus Hesperidum vocari iam posse videatur. Illa eriam coniectura persuadet, malum citream & aurantiam suisse veteri staculo indistinctas, quod eodem utranque Arabes nomine , hoc est Narange Raphelengio interprete, appellant. Huc accedit, quod eo iam vocabulo aurantium Liguria nuncupas, quo prisca etiam Graecia citreum vocavit, nempe citronem. Perinde quasi nostra etiam oculatior aetas utrunque pomum facie diuersum, genere non secernat. Hoc etiam addo ex Simone P ullo Medico Rostochiensi, malum citreum re a Suis . .
limonium ab imperita multitudine non distingui. Sed quanquam
e Cardani sententia unico genere ac nomine complexa est Medicas arbores rudis antiquitas: attamen callidior posteritas species complures & obseruatione pervidit , & cultione inuenit. Quocirca sunt , qui malum citreum naturae vetustissimum inuentum, limonium vero & aurantium cultricis artis recentius imitamentum effeta
probabiliter arbitrentur. Vt propterea solum veteres norint mali aurei, siue Medici , siue citrei nomen.
M . , quae ab acore nominantur, antiquitati cognita . CV IX.
X ijs , quae hactenus diximus, plane sequitur , fal
sos esse, qui sentiunt, quae ab acore dicuntur poma , priscis suisse temporibus incomperta e S: Hesperidum hortos non alio sulsisse auro , nisi quod
cydonia mala , sine cotonea mentirentur: inuictam quoque cursu Atalantam haesisse eorundem illustri remora cydoniorum, quae, Cypri pariter auriferis in hortis lacta, proiecerit Hippomenes . Nam sine dubio acida
70쪽
acida haee poma nouit antiquitas, quae diuersis nominibus notauit: sepet, i, quae certis lineamentis & partibus apud ' Virgilium, h Theophra- . .. . itum, ' Plinium, rum aliosque Veteres lcriptores expressit: quae licet non manderet, vestibus tamen odorandis, arcendisque animalium
noxis interponebat: quorum grana apud Parthos esculentis incoquebat , commendandi halitus gratia: quibus aduersus venena medicatissimis utebatur: quae iucundissime olentia Dijs apud Lacedaemonios apponebat: quorum arbores propter remedij praestantiam tentauit alio transferre fictilibus in vasis, dato per cauernas radicibus spiramento: quanquam nisi apud Medos & in Perside olim nasci. MDH I . noluerunt, donec solerti cultura Palladius ante annos circiter mil- ac ducentos in Sardinia & in territorio Neapolitano in fundis suis propagavit: quae denique in africanis Hesperidum hortis regio Airi Iubae testimonio collocauit, & nominauit hesperica . Hoc loco in iuria obstrepit veridico Regi Democritus: &, quod in Asrica nulla censet extitiue mala citrea, si haec, inquit, Iuba scripsit, valeat cum suis scriptis lybicis, & Hannonis erroribus. Nuperi enim Romae hospites, Sthiopes sacerdotes duo, innupcrrimus aduena, Hieronymus Lobus Lusitanus, nostro ex ordine sacerdos, Pthiopiae, Goae, atque Cocini Procurator, mihi diserte assirmarunt, in Athiopiae se Io, cultu propemodum nullo, nasci poma citrea, rara ea quidem, sed visendae magnitudinis, & praecipui saporis: aurantia vero, acri tantum sapore arguta, uberius prouenire: uberrimo etiam prouentu existere perexigua limonia, nullo sere usu, nisi oculis aurea specie oblectandis: ipsas demum arbores non elegantibus in pomarijs artificiose cultas nitescere, sed in rudibus septis incuriose satas siluescere. Vt hinc interpretemur, horum auro pomorum feliciter fulsisse olim cultissimos Hesperidum hortos: quando iam eadem poma sine sedula cultura uno loci ingenio secile progignuntur . Putat praetes i. r. aeuis rea f Goropius, Iubae Regis commentum fuisse, quod mala citrea vocarentur ab Afris hesperica, dc quod Hercules aurea mala indoabstulerit: quia nullam Theophrastus Hesperidum & aureorum malorum mentionem fecit, cum tamen accuratissime mala Medica descripserit. Ego vero persuadere mihi non possum, Regem sepientis simum natali solo gloriolam conquisiuisse pomi mendacio: de cunia eodem oculato teste seriptores plurimos, qui subscribunt, hallucin tos es Ie: ipsum vero, perspicaciorem nempe, Goropium acu rem tetigisse. Neque negotium Theophrastus facit: quia philosophus grauissimus de rerum causis, non de nominum syllabo laborauit. Miror praeterea, quae languide flavent, mala cydonia videri aurea Go-ropio: mala vero citrea, limonia, & aurantia, quae ardentius aurescunt, aureo nomine non dignari . At inquies S Virgilianus Menal
trum primus in Italiam transtulit. Hieronymus Lobus . In IZthiopia mala aurea nullo fere cultu h