장음표시 사용
41쪽
Tmlammenum. nec in divers s quoque sectas antIquorum tuae eieWxemplo abirest. Atqus ab origine quidem in ' duas dispescebantur partes doctores schola 'stici; Nominales alii, xlii Reales dicti, quoa 'illi universales naturas in vocibus solum consistere, logicamqua unice circa vocabula ver - , , .. . Sari: hi reapSU exstare, atque res ipsas 'B i. Li' gicae' objectum esse contenderent. Nominavi'
.. .i sium princeps existit Rucellinus Anglus: vae v. ' rum tum quidem brevi exstincta postliminio' revixit schola istaec in Guillielmo Occamo iminosi Oxon iensi Professore Doctorei Dincibili,qu em insecuti sunt Richardus Suisset, Gregorius niti de Arimino, Gabriel mel, Petrus de Aliaco
Eeeι. Cardinalis Caine racensis, Joannes Gerson in tom. s. cellarius Parisiensis. Reatin m doctrinam jam A. I olim a Boethio traditam saec. I amo suscita - vit odo, seu Oudardus Abbas S. Martini 'Tornaci, postea Episcopus Cameracensis , hunc Secutus est Petrus Ombardus Episcopus Parisinus Magister sententiarum dictus propterea, quod Sy. Patrum antiquorstm so tendias in ordinem redegit, ac exposuit, in cujus opera comm 2ntatus est Alexander Halensis octor irrefragabilis & Fons vitae. Hos Exceperunt B. Albertus Μ. Ratis nensis. I piscopus, & Ss. Thomae Aquinatis & Bonaventurae praeceptor , qui conscriptis quam- plurimis libris Parisiis, & Coloniae Agrippinae docuit; D. Thomas Λquinas Doctor An- gelicus, a quo schola Thomistica descendit ; S. Bonaventura Doctor Seraphicus, postm dum S. R. K. Cardinalibus adnumeratus; amgidius Romanus Doctor Fundatissimus Ioannes Duns Scotus Magister substilis, qui eum vehementsr D. Thomae doctrinam impugnaret, novam schoIam, quae Scotistica apyellata est, grexit- Duabus tamen hi Sce. scholis,.Thomusticae nimirum, & Scotisticae, alii paulis post se opposuerunt, qui Neutrales dicti sunt,
quod nulli alioquin parti adhaerentos Aristo-
42쪽
solum placita in plurimis sestEm, ac praecipuis defendebant. Infelicius' long Arist
vestem' propugnavit Petrus Pomponatius. Ita- Ius, vir argutus ceteroquin, at impius, aperta enim in opere a se composito atheismi semina sparsit x ex ejus, schola prodiit Jul. Coes, vaninus extremo ob athei sinum supplicio Tolosae asseclusi, Atque ab his Hobbesius
desinceps, ac Minoga monstruosa illa abominandae doctrinae principia desumsisse videntur. XXXV. Cum ita mari mo mimorum aestu riuom -- ros Aristotelis in scholis agebatur , parum do Phi ab suit, quis omnis pene philosophia, In inte- losophia. ritum rueret, relicta solum egregis de rebus re tau
abstractissimis disputandi mete, in quam illa y-
d senique desiit. Non potuit ea res non juStismisimam iis, quibus acrior inurat intelIigentiae vis, indignationem movere ; quarct complures, dispari tamen successu, in diversis Europae partibus, qua . libris editis, qua novis Circa res naturales inventis, iisque publicam in lucem datis in. id operam contulerunτ, ut philosophiae laboranti succurreretur: qua
demum ' ratione, Accedente etiam summorum
Principum cura Effectum est, ut illa ad eum splendoris gradum, quem hodies felieiter tenet t&rdissimis licet passibus perveniret. Jam igitur Νovatorum in philosophia praeci pui sunt promendi.
sus ex nobili inter Majoricanos genΘre annora55 progenitus conscribendo Primum novam so, Logicam sub nomine Artis Magnae, ejusque phia' dein epitomen Artem Parvam , unde Ars Lutlistisa, a multis probata, a pluribus T jecta ortum traxit: tum etiam Laurentius Valla in Itallia Aristotestem acerrime impugnando primam Novatorum gloriam quaesive- runt; eam tamen Mortiosius attribuit Bo nardino Telesio Consentino ex oppido Cala- e. s . briae, qui novem libris de rerum natura se-
euadam propria principia anno ν33' compo-
43쪽
. o. 'flammenon sitis praegrandi Peripateticorum turbae bellum indixit, ac Neapoli Academiam Consentinam auspicatus est. Eodem quoque tempore flo ruit Petrus Ramus natus anno 25 5, Regius Parisiis eloquentiae, ac mathematum Proses-lsor, acerrimus omnium veterum insectator, ut nec Cicero mordaces illius dentes effuge
re potuerit: magno strepitu id egit, ut ejecto e scholis Aristoteli sua ipsius philosophia substitueretur, atque Huic in finem conscripsit tres dialecticarum disputationum 4ibros
munus novae logicae obituros; tum animad- . versiones adversus Aristotelis organum, ac
denique dialecticam magno ab iis studio a prehensam, qui subinde Ramet, vel Ram stae dici voluerunt Verum non diu post phialosophia haec publico Francisci s. decreto ex Galliarum regno exsulare iussa esr. His ac censeri possunt Thomas Hobbesicis recenti rtim temporum Epicurus, & Theophrastus sParacelsus pater Unthusiastarum a Mortiosiodictus; illo Malmesburi in Anglia anno 1583 prognatus praeter logicam, quam computationum titulo edidit, conscripsit elementa philosophiae ire tres partes divisa, de corpore, de homine, de cives his addidis librum .Leviathanis momine insignitum, in . quibus doctri- prorsus virulenta, manifestaquΘ a rheismi, ac tyranni sis principi A continentur; hic Eremum is: V. in Relvetia anno 1'495. locum natalem habuit, Salisburgi vero, ubi diutius commoratus est, anno i u i obiit studio novandi abruptus mixtum quoddam ex theologia, ac philosophia chaos consecit. Qui ex ejus schola prodiverunt, Chymici appel- . i. lati sun r, eὀrumme gregem duxit Ioannes. Espagnet Burdegalensis Curiae PraeseS. i -
oem Meliori longe successu in repa-
ολ- est, in i litteris elaboravit Franciscus Baco de iniit.:. Verulamio AngIus, regniqus Canoellarius vulvatores. gato circa annum I 6ao novo organo ab ad huic
. notis & tae, & methodo, α inquirendi
44쪽
principsis prorsus diverso, quod Peripateticorum logicae sicut & instaurationem magnam 'eorum physicae opposuit : qua rΘ, tum & muneris dignitate, oc doctrinae ingentis fama saeculi sui erudiros excitavit ψ ut adumbrata ab ipso novam philosophandi radionem dc exco-lerent magis, de deinceps, sequerentur. Idmod egregie praestiterunt Blasius paschalis
in Gallia, Galilaeuς , ejusque discipulus f vangelista Torricellius in Italia, Otto Guerichius in Germania , Robertus Boydeus in
Anglia, aliique complures, qui omnes in exsolenda philosophia , ae praecipue quidem
physica non sine ingenti fructu desudarunt. Atque hac demum ratione effectum est, ur, Aristotelis auctoritate in scholis sensim de-o crescente philosophia novam faciem induerit . ἡ ἶ at quod jam boli in ejas incremΘntis plurimum exori. rQbsuit, ne tum quidem sadis praecaveri potuit, sectarun, varietatem intelligo, ea enim , invalescente. Cont Ingit, ut. philosophi quam frequentissime, non quod in quaque re verissimum, sed quod magistri sui placitis ma-
gis conformatum videtur, adoptoni ; nequctvam veritatis inquirendae, quam receptae antea opinionis duendae studiosi essiciantur. Has jam sectas quas communi. nomine Recentiores, sives Neotericas vocant, breviter attingendas esse res ipsa loquitur.
XXXVI II. Familiam in iis ducit Gassen- uuae
. distica a Pistro Gassendo Presbytero b cclesiae Gasseim . Diniens s. in GalIla Ρraeposito, ac Regio in academia Parisina matheseos ProseSSOre, na- Gassen
to anno I 59a. Epicuri is, pardes suscepit, e-diu Ljusque de atomis systema, repudiatis illis, ruae cum Religione male cosaerebant, emenatum physicae recent tori accommodavit, quo labare multorum tulit approbationem , nec . parvus. est numerus eorum, qui eam doctrinam sibi sequendam esse putarunt, quos in Uter eminuerunt Franciscus Bemerius, Ne
45쪽
in Philasophiam. Peculiari suo de id eis systemate, quod Cal thesii principiis superstruxit, ab Enthusiasmo re fanatismo prope abest. Huc quoque' referri debet Bensdictus Spinosa, qui ubi Iudaicam
superstitionem quam materno cum lacte Combiberat, natus Amstelodami anno r652, cum Christianis sacris commutasset, Ola enutandem in superos' pi 'tatem exuens, Atheus
ova sit, ediditque prinei pia philosophias Carthesianae geometrice demonstrata, tum Ethicam methodo geometrica demonstratam, tractatum theologico-politicum, aliaquθ nonnulla opusculata, in quibus omnibus male intortis Carthesii principiis; ad stabiliendum athei Smum abusus, est, & uesct genuinum Hobb sit discipulum testaretur, virus illud, quod is
est quae tamen ratione occulta rei studuerat, aperto Evomuit.
XL. At vero non longo post tempore potentem nacta est philosophia Carthi Siana' in N..t,-- Anglia adversarium Isaacum Nemronum an-niana,Mno i 6 et in lucem datum, a quo Νeπtonianorum Secta ortum ducit. Oppositam ille prorsus Inivit philoSophandi rationem ; cum enim Cartes ius ad naturalium effectuum examen non descendendum esse, nisi cognitIS antea caussis, putaret; ipse contra ex effectibus caussas inquirendas, docuit, iis insuper adjiciensa nullam umquam a philosopho caussam assignari debere, nisi cujus veritas aut ratione, aut experimentis liquide demonstrari queat s quod principio fabulosae Cartesii bypotheses penitus evertuntur. Doctrina haec,
novaque philosophandi methodus partim in opere, quod inscripsit Principia Philos6phias Maphematica , partim in optrica proposita ita
eruditis omnibus sese probavit, ut hac, qua vivimus aetate, Borum sere nullus sit, qui eamdem non profiteatur. Longum fbret enumerare. Eos omnes viroy & a scientia experimentali, & a geometriae, algebraeque subli- . mi oris peritia: silarissimos, qui inde jam ab
46쪽
in Philosoplatam, . . 45 res in Germania praecipue non paucos, ex quibus. Leibnitianorum secta hodie in meta- physicis praecipue florens conflata est . O- Quismnium antesignanus .est Christianus Volfius Volsi sal
magno editorum voluminum numero clarissimus, quibus omnes philosophiae partes, ac mathesin univorsam est complexus: hunc ingem turma comitatur eorum qui logicam, ac memta physicam ad mentem Leibnitii concinnarunt; sed non attinet eos nominatim recensere, cum in omnium sere manibus versentur, nec nisi Volfiana premant vestigia. Praetereundus. tamen non est Ioach. Georgius Daries, ' qui in Elementis Μeta physices Jenae anno i 755 recusis Leibnitium, Volfiumque ita
sequitur, ut vere solam ipsorum methodum retinuisse, cetera de suo attulisse videatur.
Ad extremum hic loci dissimulandum non est, Leibnitium, uti eruditis suis laboribus ad logicae praesertim, & metaphysicae splendorem plurimum contulit, ita abstractis, quibus plus aequo indulsit, ratiociniis, ad opiniones quasdam non parum absurdas delapsum fuisse s id quod in metaphysica solidis rationibus demonstratum ibo.
XLII. Adnectendi hic serent ii, qui ab eo, Qui pia
quo instauratae sunt litterae, ad nostra uSque tereaPhi
tempora eclecticam philosophandi libertatem losophi Fecuti , Seu . privato studio, seu conjuncto*ςkςbyς-Φcum aliis labore, vel philosophiam universam, vel quampiam illius partem nominatim exeo, luerunt ; sed infinitus prope horum Est numerus, dc longior ne sim, prohibet praestituta operi brevitas . Ouare commemorare nolo Peurbachium , Regi Omontanum, Copernicum,&Tychonem Brahe, utrumque systematis mundani coo formatione celebrem , Keplerum,
Hevelium, de la Hirium, Cassinium , Hom- bergium , t 'Emerium, Mariotium institutis de motu, plantis, aquis, coloribus &c. istia, raminibus, acottonem Gueriςhium inventio
47쪽
ne machinae pneumaticae clarum; tum neque
araldi m , Mala pertium , levVenhoctium , I laberipin, Noletum, Bernoullium utrumques Euterum Praetereo. quoque Complures nilas illustres viros: Clavium, Scheinerum, a vi primus in sole maculas detexit, Guldinum, Κircherum, Scho tum ex Germania: Ca-beum , Zucchium , Grimaldum , Ricciolum
Θhlit. qui in re astronornica Irae steteris omni binshu. t. 2 audandus unus bibliothecae infr- esse potest 3- ut ait Morhofius, Casatum, Philippum Bonant, Franciscum de Lanis, cujus fontibus sit,bro Magisterium naturas di artis inscripto lplures recentiorum Physicorum suos hortulos irrigarunt, ex Italia: Fournierium, Claudium Ni lii et de Chales, Pardies , Daniel, Tourne mine, Regnauit, Castet ex Gallia oriundus. Praetereo denique quamplurimos alios, quorum doctis laboribus hodierni eruditi plurimum debent, atque huic protegomeno finem impono, id solum adjungens: tum demuta
maxima philosopnias incrementa accessisse, ubi suam in tutelam summi terrarum Princi-Pes eamdem susceperunt, ejusquct commoda qua erectis Academiis, qua constitutis doctissimorum virorum societatibus promoverunt, summo dc litteras, & litteratos homines fa Vore Prosequentes ἰ qua in re quid olim Carolus. M. in Germania , Gallia , c Italia. qui deinceps in Ralia Paulus II. P. Μ. &yeopol, dus Magnus Hetruriae Dux, in Anglia Caro lus II., .in Gallia Ludovicus XIII. dc XIV . in Germania Leopoldus M. Imp. Rom. , ilBorussia Fridericus Rex, in Mos via Petriae
Imp. praestiterint, notum est: quanta vctrcab Augusta Magnae Theresiae Nostrae munificentia in hanc Academiam profluxerint ornamenta, argumentum est non tam exiguo iso re pe tractandum, quam grato omnius nostro animo recolendum,
48쪽
β. XLIII. auessentem, sive animam nostram
facult/te cognoscendi pollere, nemo eit, qui in se nou experiatur. Facultas haec, etsi per sese ad veritatem tendata, frequenter tame longo ab ea intervallo aberrat; normam igitur sequatur quampiam, necesse est, qua inopΘrationibus suis dirigatur. XLIV. Quamdiu naturali tantum pruden- an id Iotia regimur, normam ham distincte non CO-Lyς so cimus, seque rogati, cur hoc, vel illud φ* Rik - ratiocinium vitiosum sit, rationem clare edicere possumus: fieri tamen interea pote=r , ut quis per longiorem usum, dc exercit tionem habitum . quemdam, sive facilitatem obviam in compluribus rebus veritatem detου-gendi sibi comparet. H.bitus hic ipsa est logica naturulis. XLV. Quodsi norma haec distincte evolva- styini
xvr, lebesque, eX quibus ςoalescit, deducania ης ς --tur, oritur inde logica artifciosa, quae pro-iode aliud nun est, quam scientia, quae yr positis explicatu legibus facultatem cognosci xivam in cognoscenda veritate dirigit. . Qi. Goroll. I. Logica artificiosa a naturali quoad substantiam noo differt; eaedem enim in utraque leges obtinent. Corωι. 3. Leges, quas logica artificiosa perspicue proponit, ex ipsa naturalis mentis constitutione desumendae sunt, quas nimirum ipsum rationis lumen, experientiae, &. Observationes, Re denique diuturna meditatio suoveditant. M 'π. . XLVI. Ex data logicae artificiosae defini- Miu, o tione palam fit, quid in ea pertractare opor- peris
49쪽
48 Prole gomenon iteat: agendum nempe est primu N de lacu Ita te .cogaoscitiva quae dirigitur; tum . de veritate, quae cognoscitur; demum dct ipsa veritatis cognitione, quae expetitur. Atque haec est generalis hujus operis partitio. XLVi I. Utilitas logicae artificiosae latissim pertinet, absque ea enim non modo nemo in i scientia quacumque profundam, solidamque erudition om obtinere; sed neque in dissicilioribus communis vitae actionibus sat providus , cautusque esse potest; cum is qui. Sola sutitur logica naturali, & minus a frequenta Hrrandi periculo removesatur, & majori commissum errorem emendandi difficultate prE-
CoroII. Logica igitur primo loco ante omnia severiora studia condiscenda est, quod reinde confirmatRr: quia , antequam Veritates speciales, quae in aliis disciplinis occure runt, investigSntur, natura veritatis generatim spectatae perspecta esse debet. Ac lum' proinde agunt, qui cum Henrico Vinhierologicam metaphysicae postponendam esse in ordinata studendi methodo contendunt, Schol. Logicam maximis passim laudibus e Disrri audias. Cicero eam vocat artem mnium maximam, gine qua nihil recte
excogitari, nihil acute dici possit, Ueri , ac falsi disceptatricem , se judicem. S. Augustinus : disciplinam disciplinarum , Scientiarum judicem, atque formNιriCem . Et Vero non esse majora meritis haec prae-Conia vel exinde patet, quod ubi primum logica magis exculta est , omnes 'illico scientiae reliquae laetius efflores re coeperunt. Instauratae porro logicae glo iam post Laurentium Vallam , Rudolphuna . Agricolam, Petrum Ramum, & Verulamium jure sibi vindicant Petrus Gassendus, Ren tus Carthesius, auctorque artis cogitandi,
quem alii Antonium Arualdum, alii Nu
50쪽
in Logicam. 49cosum, alii Trognyum, vel complures ex portu regio scriptores fuisse affirmant; hi tamen omnes efficere non potuerunt, ut logica
Eum splendoris gradum attingeret, ad Mincta subinde doctissimis Nicolai Malebranchii, Joannis Lochii, ΡΡ. Bussier, Honorati Fabri, Natalis Regnauit, Fortunati a Brixia , Christini molfii, Georgii Dariesii, Antonii Genuensis, aliorum'ue hac no tra aetate erudi- torum elucubrationibus evecta est.
X. LVIII. a riplici modo mens nostra secul- ratem cognoscendi, quam habet, circa res co- opera gitabiles . exercet; vel enim i. rem quam piam sibi duntaxat repraesentat, 'atque in rui. eogno. 4ic repraesentatae contemplatione quodam mo' stati vae ldo conquiescit, cumque ea apprehendere, 'ei percipere , actus vero ipse simplex rei appreuensio, perceptio, idea, vel notio dicitur: ut cum apertis oculis solem intueor i vel a. rei ita apprehensae aliquid per assirmationem addit, aut per negationem demit ; tum ipsa judicat, actus autem judicium nuncupatur: ut cum de sole prius simpliciter apprehenso cogito, est rotundus; vel non est quadratus:
vel 5. ex facto jam tali judicio novum aliud
deducit, & tum ipsa ratiocinatur, actus vero ratiocinatio sive ratiocinium compe9atur :ut cum ex praecedenti judicio infero: ergo sol est corpus sphaericum, sive globus. MOrcheniau, Log. 5