장음표시 사용
71쪽
idearum, quae in audientium animis. existunt;
sed earum duntaxat, quas loquens in mente ihabet, quasque per eadem exprimere cupit.
CorOu. Cum pro diversa cognitione dive lsar in diversis hominibus do eadem re ideae
sint, necesse est, ut idem vocabulum a diversis pronunciatum diversum et rim sensum contineat: sic infans in metallo, quod
audit aurum compellari, nihil observat prae- iter fulgentem quemdam colorem faυum s
alius praeterea gravitatem Speciscam ma- .jorem, tertius malleabilitatem , quartus Euctilitatem, quintus soIubilitatem in a- qua regis, Oc sorte plura ejusmodi cognoscit: omnes hi data occasione pronunciant hanc vocem surum; quare evidens est in cujuslibet ore per idem vocabulum. aliam .ideam multum discrepantem exprimi hinc videmus ab infantibus quamlibet rem, quae . simili colore imbuta ipsis occurrit, aurum . Vocitari. . . . COmll. a. Si igitur verum vocabuli significa- , tum determinare velis, ut aliorum sensa assequaris, noli ea interpretari ex propriis idsis, sed ex seribentis, aut loquentis mente ; sic si audis enunciari vocabulum Deus, vide, num is, qui eo utitur, Idololatra, e an Spinoaista, an Christianus sit λSchol. Verum res haec multis nonnumquam dissicultatibus obsepta est, propterea prae cipue, quod ideae nostrae, dum aliorum vel
scripta legimus, vel sermones audimu S, la- , luenter. Subrepunt, essiciunt lue, ut aliorum S.nsa in nostram sententiam rniquissime εdistorqueanaus. Inde certo evenit, ut passim eaperiamur, multos etiam ex dqctiori- :bus in antiquis philosophorum scriptis ea
ad praeconceptam suam opiqionem stabi- .
liendam invenire, de quibus ii ne somniarunt quidem. Exemplo sit Cud orthus, qui, :dum seu pro philosophia, ut ait, corpuscae
72쪽
Iari, seu pro natura genitrice acerrime d pugnat, eas opiniones apud omnes Graec rum philosophos se deprehendisse sibi videtur, quod . tamen quam falsum sit, C. Moshemius in eruditissimis suis adnotationibus commonstravit. Curandum itaque, ut animo ab omnibus ideis vacuo ad sermones audiendos aut legendos. libros accedamus, neque alias vocabulis ideas substituamus, atque eas, quas auctorem ipsum in mente habuisse expensis omnibus simillimum vero est. Sed hac de re in ultima pari. plura dicemus.
De vocabulortam inu, Abusu, ejusque remediis.
. LXXXII. Vocabula sunt signa idearum, .. quas mente concipimus β. 74. : haec por- ' io m signa vel ad nos tantum, vel ad alios r. um usus feruntur. Quatenus ad nos, memoriae imesecomPM-viunt; cum enim a pueritia assueverimus xς suam cuilibet vocabulo ideam assigere, nexus hic ideam inter, ac vocλulum, licet arbitrarius sit, labente tamen tompore ita invalescit, ut in naturalem propae abeat. Hinc fit, ut numquam fere sine vocabulorum uSuetiam 'aciti. cogitemus, & frequenter vocabula priuε animo occurrant, quam idctae ipMS. Sches. In hoc vocabulorum usu non Θst magnopere laborandum circa forum delectum, neque metuendum, ne iis male utendo in errorem prolabamur; cum enim nobis, non aliis loquamur, omnesquo soni aeque indisserentes sine, quodlibet vocabulum aptum erit ad ideam, quam cupimus, in memo riam revocandam, si modo id observemus, ut constanter eamdem eidem vocabulo subjiciamus.
73쪽
a 'rs I. Ciap. V. - LXXXIII. Quatenus haec signa ad alios re
feruntur, communicationi inserviunt: Sermones enim instituendo per vocabula aliis cogitabiones nostras manifestamus. Est porro ser-mst noster vel civiliS, quem in usu quotidia no, & ordinario cum hominibus commercio adhibemus, 'ut negotia nostra pertractemuS,& reliqua vitae civilis commoda procuremus :vel philosophicum, quo in scientiis utimur, dum vel veritatem ipsis quaerimus, vel inventae jam alios quoque participes essicere. studemus, vel aestheticus, quem amoeniores litterae deposcunt. Schol. Civilis sermo magnam accurationem haud postulat; facile enim intelligimus alios, dc intelligimur, cum de rebus ad communes vitae usus necessariis agitur. Leges, quibus aestheticus adstringitur, separata ejusdem nominis disciplina subministrat. Restat igitur, ut vitia, quae in philosophico. Potissimum SMrmone cavenda . Sunt, nonnihil expendamus, ac opportuna simul rem Θ-dia suppeditemus. i. ) Nonnulla ex naturali vocabulorum imperfectione ortum ducunt, ipsa quippe eorum natura essicit, ut plurimorum significatio val- de dubia, ac incerta evadat. Et primum quidem, Cum vocabulorum numerus relate ax ideas, quas mens humana sibi comparare pot- mi, admodum exiguus sit, necessitate quadam Oompellimur, ut diversas, ac multum etiam discrepantes inter sct ideas una, eademque voce eX primamus. Deinde vero, ut loquentis sermo rite intelligatur, requiritur, ut id Sam, quam Vox quaelibet ' significat, accuratissimΘConcipiamus, ac mente retineamus: id vero est, cujus exsecutio quandoque difficillima evadit, ac praecipue quidem in tribus casibus.
i. in Quando ideae per voces significandae admodum compleXae, & ex quamplurimis partialibus quasi compositae sunt; inde saepius
74쪽
contingit, ut vix duo homines eamdem prorsus, invasiatamque de eadem re ideam hab-
Eant, etsi eodem utantur vocabulo : tot, tamque diversae populorum opiniones in rebus quam plurimis; praesertim moralibus, id lu-Culente evincunt, ut Cum quaeritur, , , quid justum, injustumve sit a. Quando ideae partiales, ex quibus. una Complex consurgit, seu quando notae illae, quae distinctam objecti
ideam essiciunt, absque naturali inter Se Connexione prorsus ex arbitrio, atque sine respectu ad objectum reipsa existens, colliguntur, sicque collectae certo designantur vocabulor sicut Enim haec idearum colligatio sine certa lege fit, ita pronum. est, ut termini eamdem denotantis significatio diversa sit in divorsis mentibus: ejusmodi sunt termini, , honor, gloria, grati lucio Atque inde est, quod: veterum Scripta tantam quandoque obscuritatem praeseserant, quam doctorum commentationes adeo non tollunt, ut etiam augeant. 5.) Quando significatio vocis ressertur quidem ad objectum reapse in natura existens, cujus tamen interna, ac realis constitutio non latet; id contingit vocabulis sere omnibus, quibus corpora naturalia exprimimus : sic quis determinet, quam accurate ideam terminus aurum designet 3 an in ea solus color cum soliditare reluceat λ an etiam se . ductilitas λ gravitas λmalleabilitas Θ solubilitas in acqua regis λ num aliae. Praeterea proprietates solis sertasse chemici' notae λHuic porro obscuritati ex naturali vocum
imperfectione oriundae ex parte medemur, si vocabula, quibus utimur, accurata definitione declaremus, atque hac ratione eorum significatum determinemus; si enim notae omnes, quas una idea complecti volumus, enumerentur, evanescet dissicultas prope omnis, quam nos audiens experitur in eo, ut tot
solum ideas partiales, nec plures, nec Pau Slorchenau, Log. 4
75쪽
eiores, has & non alias in unam complexam. Componat: Sic non Est timendum, ne enuncians vocabula, εἰ ia, honestay, aurum nourite intelligar, si enumerando notas Omnes
quamlibet ideam his terminis subjectam distincte declarem. Quodsi talis notarum enumeratio fieri nequeat, ut contingit in omnibus ideis confusis, sive simplicibus, obscuritas tolletur quandoque adhibendo vocabulum synonimum, quod vulgo notius esse solet; semper vero, α certius vet. designando aliquod subjectum auditori alioquin non inc gnitum, in quo objectum illius ideae simplicis deprehendatur: vel ponendo etiam apte sensus ipsum illud subjectum, quod sua impressione eam. in alterius mente ideam excitet : sic si quis ignoret, quis sit COIor Coνω- Ieus, jubendus est de die, tempestate admodum serena coelum intueri, vel vero corpus aliquod eo colore imbutum ante ipsos oculos .
a Alii vocabulorum abusus partim ex v luntaria Socordia, partim ex neglectu debitae attentionis, partim aliis etiam ex caussis proficiscuntur. Abutimur nimirum vocabulis, cum iis claram, aut distinctam ideam non assigimus , aut, quod deterius. ESt, prorsus nullam, ut termini enunciati sint inanes si-- ne mente soni. Vitium hoc ex eo potissimum oritur, quod a teneris annis voces prius memoriae imprimamus, quam ideam per eas significatam accurate in mente Conformemus; immo per longam ab ipsa pueritia consuetudinem habitum quemdam contrahimus, vocabula. quaedam ideo solum pronunciandi, quod ad linguam veniant, quin umquam de eorum significatione determinanda soliciti simus, quo fit, ut presaepe non tam hominum, quam psittacorum more loquamur. Sed & pertinacia, qua nonnulli 'pinioni etiam falsae adhae-mne, frequenter in caussa est, ut ejusmodi
76쪽
De Vocab. Usu, Abusu, eae. Uvocabula excogitentur, tamquam firma despe
ratae caussae propugnacula, intra quae ab adversariorum telis sese tutos existimant. Scarent certe terretinis inanibus multorum, praesertim veterum philosophorum Scripta, qui non alio ex fine conficti videntur, quam ut non intelligantur, litesque, ac disputationes, in quibus sere. solis doctrinae prosunditatem reposuerunt, diutius protrahantur. Sed promptum est huic vitio remedium e prius ideam in mente concipiamus, tum de Signo, quo ea exprimatur, solliciti simus; abideis enim vocabula dirigi, ac ordinari. debent, non vicissim a vocabulis ideae, . quippe ideas ex verbis. non verba ex ideis discimus. Oportet igitur ideas absque vocabulorum ad-jumento efformare, ita ut menti nostrae repraesentemus id, quod de qualibet re cogno-SCimus, quin sonus, compositio, aut vocabulorum . suavitas quidpiam immutet, addat, aut minuat ex eo, quod antea nitide, ac distincte concepimus. Id. porro eo. majori cura praestandum erit, quo idea enuncianda magis fuerit complexa: quam multi quotidie vocem justitia usurpant, qui tamen rogati, quam adearum collectionem per eam significent, responsi. loco tacere coguntur, quod nempe iadeas litas partiales, quae hanc complexam
ingrediuntur, numquam clare conceperunt, neque earumdem numerum accurate defini-
5. Cum in continuo sermonis decursu eamdem vocem in diversa significatione adhibemus ; quod vitium valde pervulgatum est, ac Saepe quidem ex vocabulorum penuria, s - . quentiuS. tamen ex incuria quadam, aut etiam malitia . proficiscitur. Ejusmodi homines Lochius, qui toto libro tertio cle intellectu humano praessantissima de vocabulorum usu praecepta tradidit, unde complura huc tran tulimus, cum eo comparat, qui, dRin ratio
77쪽
nes quasdam componit, eodem charactere 3. iam septem, jam novem designaret, prout sibi commodius videretur. Talis profecto aut insaniae, aut insignis doli notam effugere haud
Sensus igitur vocabulorum in eodem Semmonis filo constanter idem retineatur. Quodsi necessitas quandoque contrarium exigat , praemoneatur auditor, vel lector , nisi id ad- Iuncta manifeste ostendant, quod tamen facile eraesumi non debet, cum auditorum mens sensui primum stabilito intenta saepius ad eadem non reflectat. Praecipue id ae terminis aequivocis intelligendum , quibus , ut Optan dum foret, prorsus abstinere non licet. Non equidem grande erroris periculum ESt, cum res diversae per aequivocum terminum indicatae nullam inter Se relationem aut nexum haben Sic nemo propterea confusas ideas concipiet, quod voce vertex jam ad extremitatem capitis. humani, jam ad montis, aut arboris summitatem denotandam utar; pra
terquam enim quod haec , &. similia jam sere
in vulgus nota sunt, Etiam inter caput humanum , & montis Summitatem nullus datur
nexus. At ubi res illae inter se nexu quodam copulantur, vel relationem causae , ct effectus habent, tum omnino obscuritatis, & consu-sionis periculum ingens est. Notum est inter philosophos, quanta fiducia Malebranchius post Cartesium pronunciaverit; calorem in nobis Esse , contra Peripateticos , qui eumdem in igne latere contendebant; notum. est pariter, Juanta, quamque diuturna inde lis exarserit; c tamen tota dissidii caussa alia non suit,
quam terminus aequivocus calor diversis rebus inter . Se tamen connexis attributus. Sic artesiani ex una parte declarassent, Se per terminum cnior intelligere sensationem illam, quam admoto nostro corpori igne sentimus;
cc si Aristotelici ex altera praemonuissent,
78쪽
sse per calorem denotare illum facultatem, quam ignis habet eam in nobis sensationem caussandi, lis tota uno pene momento decssa suisset; tam parum enim. quispiam negasset Calorem secundum CarteStan'rum mentem
in nobis, ac eumdem in sensu Aristotelicorum in igne esse, quam parum aliquit de vulgo ignorat, dolorem in nobis, pungendi vero facultatem in acu admota inesse.
4. Cum obscuritatem de industria affectamus, caetantes inde reconditae cujusdam, ac sublimioris doctrinae famam. Fit id potissimum vel adhibendo vocabula barbara, ac peregrina seriendae imaginationi apta, quod al-chemistis perfamiliare. est: vel utendo terminis receptis in . significationct nova, inusitata , ac ad arbitrium . privatum instituta ;vel introducendo terminos novos, . quin ulla declaratio praemittatur; vel denique usitatos etiam terminos praepostere conjungendo, ut sensus ordinarius confundatur, & quaedam quasi aenigmata prodeant. Omnes diversae antiquorum philosophorum, Ac haereticorum sectar obscuritatis nujus affectatae exempla prope infinita nobis suppeditant . Sed oc nunc
quoqus ea a nonnullis, ut subtilitas quaedam, ac nescio, quae mentis penetrantis. vis ad ratur, cum tamen aliud in se non sit, quam docta ignorantia. Utamur . igitur vocabulis usitatis receptaque eorum significatione; etsi enim haec quoad
originem suam arbitraria sit, non tamen. pro
gerea cuivis privato eam jam in usum induam immutare licet. Quis namque te intelligat, si illam belluam, quam equum vulgo
vocant, canis nomine compelles, & vicissim, licet utrumque vocabulum ex aequo indiis rens sit ad . hanc, vel illam denotandam Quae porro sit usitata vocabulorum significatio, ' consuetudine vulgi desumendum non
est; is enim potissimum nonnisi vagas , ac
79쪽
1ndeterminatas ideas terminis subjicit, nec
in retinendo eorum sensu constans ESSE SOlet.
Illi multo maxime attendendi sunt, qui Sta dio, dc labore persectiores de rebus ideas sibi compararunt, & in quorum scriptis, ac
Sermonibus accuratior vocabulorum USUS COm-
Log. 2. muni doctorum suffragio elucet. Eam in rems doctissimus P. Bussier suadet, ut consuetudinem cum iis arctiorem colamus, qur distin ctas, ac praecisas rerum ideas, quibus imbuti sunt, claris, nitidisque verbis eX ponere. Salamgunt ; confusio enim id earum, ut ait, est quaedam quasi pestis, quae tacite ab iis, quibus familiaribus utimur, in nos serpit. Sed quamvis sermonis nitor vocabula longo. usu Comprobata requirat, id tamen rerum, idea
Tumque novitas non semper admittit ; cum enim scientiae novas perpetuo acceSSiones Obtineant, neceSse est, ut multa decurSu tem
poris inveniantur, quae primis linguarum institutoribus prorsus ignota fuerunt, ad quae proinde significanda antiquitas nullas nobis voces transmisit. In hujusmodi igitur casibus licebit recentibus, ac minus etiam Sonantibus vocabulis uti; quin immo si necessitas ita postulet, de novo quoque configere, Si modo ideam, quam communicatam Cupimus, laccurate antea determinemus. Veniam hanc Do fi .facit ipse determinemus. Veniam hanc facit 2 S. c. I.ipge Oratorum princeps Tullius : , , Quibus etiam verba patienda sunt, imponendaque no- na novis rebus nomina, quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur, cogitans in omni
arte, cujUS USUS vulgariS, communiSque non fit, multam novitatem nominum ESSE, cum constituantur earum rerum Vocabula, quae in quaque arte VerSentur. Atque hinc etiam
minus recte agunt ii, qui vocabula alitum, ea intelligo, quae in quavis arte, ac disciplina jam civitate donata sunt, uniVerSim. Omnia, quod cum debita sermonis elegantia non co-
80쪽
De Voca b. Usu, Abusu, 6 . m haereant, expuncta volunt; id genus enim v
ces eo potissimum fine inventae sunt, ut m
gno compendio id convenientissime significent, quod secus nonnisi per multas ambages, longasque periphrases explicari posset. Neque vero ex eo, quod termini hi vulgo, aut artis illius imperitis ignoti sunt, ulla ratione conficitur, sermonem nostrum ex merito obscv
rum dici posse; cu' enim ipsa objecta a taulibus ignorentur, quid. mirum, si terminos quoque, quibus eruditi eadem exprimunt , non intelligant nolim tamen, ut quis putet, me eorum hic comprobare morem, qui ejus' modi vocabulis utuntur, quin distinctam eis ideam subjiciant, aut eo soIum fine, ut ignorantiam Suam tegant.
5. Cum sermo noster tropis, figurisque oratoriis nimium abundat. Haec equidem Ornamenta tum merito adhibentur, cum placem tantum cupimus; at quando Instruendus est auditor, quando veritas communicanda, qua do judicium corrigendum, Eorum uSus. tolerari non debet; ornatus nimius imaginationem. auditorum serit, attentionem a rebus ipsis avertit,. affectionesque vehementiores in e rum animis concitat; unde consequens ESt, ut veritas minus clare pervideatur,. judici que perturbatis animi motibus. magis, quam rationi Congrua efformentur. Sit emo stilus
philosophi planus, nitidus tamen : abstineantura tropis, & figuris, ceterisque elegantiis,
quae veritati cognoscendae plurimum obsunt. Caveatur praeterea nimia brevitas, & importuna loquacitas; utraque enim ESt. mate Obscuritatis: illa omittit multas sine quibus auditor mentem nostram assequi non potest: haec nimia verborum copia animos obruit, ac attentionem distrahit.
6 Cum vocabula accipimus pro rebus ipsis,