장음표시 사용
51쪽
, . 5ο De Ueis earumq. Objectis P. L. Quae eo- XLIX. Cogitata nostra cum aliis quoque hum , ς0mmunicare oportet: istud absque signis sen-ehi sibilibus, quorum vices potissimum vocabula' sub ut, neri non potest. Id ea exprimitur per terminum 9 judicium per enunciationem, ratiocinatio per arguimentationem. Quod ar- Schol. Cum hac in parte de facultate cuno-gumen- scitiva agendum sit β. 46. , res ipsa po-- ρη stulat, ut harum trium operationum ab ea =p kM ' facultate elicitarum natura, proprietatos, ' legesque, quibus eae reguntur, dilucide exponavitur, ac suis etiam in locis addantur, quae ad rectum signorum sensibilium usum
pertinent. Id quod jam ordine exsequemur. L. Idea est simplex rei cujusdam reprae-lu' , sentatio in mente factas ut cum mihi sim- μ' pliciter solem repraesento, & quasi 'ento intueor, habeo idetam SOIiS.Coroll. Idea existit in menter est proindes quid spirituale, seu spiritualis quaedam mentis affectio. 'id . LI. Objectum ideae est res quaecumque per
Id 'm menti repraesentata. Sic ideae, quae' mihi solem repraesentat, ObjeCtum 2st S I. CorOII. I. Omnis res, de qui cogitari potest, potest nobis per aliquam ideam repraesen-' tars, atque adeo objectum nostrarum idearum est omnis res cogitabilis. v quotm coroll. a. Bes cogit stilis vel actu eristit, ut Fἰς t hic mundus vel non existit quidem, at tamen potest existere, ut mundus auer ;hinc objectum nostrarum idearum aliud ustpossibiIst, aliud existens. coroll. 5. Nihilum, seu impossibile non estres cogitabilis, igitur per ideam repraesentari
52쪽
De Meis, e tamque Objectis Si Schol. Nimirum illud tantum percipio, quod mihi' idea repraesentat, & toties aliquid percipio , quoties habeo aliquam ideam . Iam fingamus, id ea quampiam repraesentare' nihil : igitur ope huius iaeae percipio nihil; si vero hoc tum nihil percipio, hoc est nullam habeo ideam; nam percipe nihil re nihil percipere, & nullam habere si eam
Quomodo igitur, inquies, cogito de nihilo Quatenus cogitas de privatione, atat ablatione cujuspiam rei. Sic mons sive val-l est nihilum , neque illius potes haberei am & quando cogitas : mons sine valle est impossibilis, idem est , ac si cogitares : mons necessario adjunctam habet val
LII. Notu dicitur id, per qu0d res una Quid ob differe ab alia, estque vel c stans, quae num- jectorum quam a re abesse potest ἰ l mutabilis, quae notae: adesse, vel abesse potest. Constantes porro dividuntur in essentiales, O attributa ; illae primo concipiuntur: hae ex illis profluunt. Similiter notae inutabiles duplicis generis sunt; aliae in ipsa re insunt, proptereaque internae, sive modi dicuntur: aliae extrinsecus tantum rei cm alia comparatae conveniunt, &eaeternae, sive relationes nuncupantur. Sic in homine nota essentialis est Dis gentiendi, item Dis ratiocinandi , attributum capacitas eruditionis, modus, actualis eruditio, relatio denique magnitulo ipsius, vel nobilitas. 'Coroll. Quaelibet res cogitabilis ab omni alia differt: igitur. Certae quaedam notae ei. conmVeniunt; cumque omnis res cogitabilis objectum nostrarum idearum esse possit β. 5 i. cor. i. , idem de quovis ideae objecto sen- aut re
LIII. Ideae inteae se .comparatae vel quoad n modum repraesentationis, vel quoad objectumn repraesenta. differunt. Illa differentia for- α, i
53쪽
sa Pars. T. Cap. I. tulis; haec materialis audit. Utraque atten-iynem meretur.
De formali Mearum Dicterentia. Quid idea Idea Cἰσω est, quae objectum ita dici ara & lucide repraesentat, ut illius ope illico, ikob cu a t omni tempore ab Fmni alio discerni queaz quae vero id lion praestat, obscura dicitur. Sic dρ sole omnes habemus ideam claram at vero obscuram FIamiae alicujus peregrinae, cum dubitamus, num eadem sint cum alias
CorolI. Objecta idearum per certas notas discernuntur β. 52. cor.): igitur necesse est ut idea clara notas objecti aliquo modo repraesentet.
duid con- LV. Notae objectorum repraesentari possuntiosa ct vel simul omnes, & quasi 4n confuso ; vel diri inς t seorsum, & distinctes: in casu priori idea clara erit confusa: in posteriori vero distincta. Sic de coloribus, is odoribus habemus ideas tantum confusas I sed qui in sole magnitudinem, figuram, SpIendorem, dixta tiam, motum discernit, habet solis ideam
Coroll. id ea distincta objecti complectitur in
se ideas claras notarum objecti, atquου ex iisdem quasi conflatur : sic idsea solis distin- constat ex id eis claris magnitudinis, splendoris, figurae, distantiae, motus soli S. Contra id ea confusa ex obscuris notarum i- deis coalescit.
Schol. Qui ideam distinctam alicujus objecti
habet, scit per accuratam notarum enumerationem illud explicare I secus, qui ideam habet solum confusam: sic nemo verbis alteri exponere potest, quid Sit color albus, aut sonus; neque ulla declara isne ingene-
54쪽
rari poterit aut caeco. coloris albi, aut sur-- do soni idea. fatet hinc, qua sollicitudine philosophus ad comparandas sibi distinctas, rerum ideas, ubi id seri potest, eniti de
beat, quodque signum sit manifestum, eum id genus ideas consecutum ESSO.. LVI. Idea distincta dicitur completa, si Quid
tot duntaxat notas distincte repraesentet, quot comple
sussiciunt ad obiectum ab omni alio discernen -
idea auri est completa, quae distincte col rem ejus, & graditatem specificam repraesentat ; his enim duabus solum notis jam aurum ab omni alio metallo discernitur . LVII. Cum notae objecti seorsum, ac distincte repraesentantur; tum rursus haruinosaelluat in discum notas ab se invicem discernuntur, α ιη d vel non: si in quopiam objecto notae notarum 'I'' ab sti invicem discernantur, idea distincta , quae via objectum repraesentat, est Gil aequa-τα ; si non, inadaequata. Sic qui in solis ma- , ignitudine, fgura, splendore, distantia, motinnovas notas discernit, ideam solis habet adae
Coroll. Idea adaequata objecti . complectitur in
se ideas notarum objecti distinctas , ac ex iis quodam modo componitur. Sic idea ad 3 quata solis constat ex id eis distinctis magnitudinis , splendoris , figurae , distantiae , motus solis. Contra idea inadaequata ex con- susis notarum id eis coalescit . Schol. Facile patet, in ideis adsequatis diversos perfectionis gradus dari; possumus enim ulterius progrediendo novas de notis notarum notas investigare , & sic. porro : . quae id earum adaequatarum formatio a philosophis idearum ana IJ Sis nuncupatur : Nec minus perspicuum est, scientiarum incrementa ab hac idearum: analysi pendere , ut adeo in id praecipue incumbendum videatur, ut ideae nostrae magis semper, atque
55쪽
magis adaequatae evadant. At vero non tam pronum est illuc pervenire: quare necesse est, ut antea in claris, distinctisque idois efformandis egregie exerceamur: eam in rem non inutiliter observabuntur sequentes
Leges de conformandis claris , O distinctis
Τ i. Neque plura objecta, neque plures ejusdem objecti notae simul contemplandae sunt; est enim secundum vetus illud: pluribus intentus minor ad singula Sensus. ad Objectum , quod contemplationi objicitur , illico in suas notas resolvatur, atque in earum quaVis . novae ust rius notae investigentur, quae actio, quamdiu fieri potest, continuari debet. . . 5. Attentioni, quae requirit, ut me longiore tempore in uno, eodemque objec. co templando defigatur, quaequs vividit juvenum animis adeo difficilis videtur, omnino assu scendum cavendaque opposita: eidem praecipitantia, quae Vel ex naturali quadam. levitate , vel nimia ingenii fiducia potissimum
bolis algebraicis , aut geometricis,. brevi in charta adnotatione, aut etiam imaginibus corporeis per phantasiam eisictis, quae tamen inresbus insensibilibus & rarissime , & cautissime adhibendae sunt.
tes versetur, compareturque cum aliis aliundes notis, ut quid iis commune, quid. diversum , quid cuivis proprium sit, acutissime pervideatur ἀ
56쪽
De MateriaIi Idearum Dicterentia. LVIII. Determinatum hoc Iosae dicitur il- uuid
lud, quod, cum pluribus, iisquE diversis mo- determidis esse possit, nunc hoc potius, quam alio RRt mimodo est: sic marmor quoddam potest esse vel existens, vel tantum possibile: quadratum, vel rotundum: album, vel rubrum: in hoc, vel illo aedificio: in hoc vel illo aedificii latere: sit ergo existens, quadratum, album, in fronte palatii locatum e en marmor quoad Existentiam, figuram, colorem, & locum determinatum.
UX.. Objectum quoad omnem sui partem ob Mterminatum singiacre, vel indisiduum, ut ira ae ct idea illud repraesentans SingulμriS. audi - gulaxis lSic idea amici mecum colloquentis singula
Schol. Cogitanti perspicuum est, omnimo- dam alicujus rei determinationem aliud non ESSO, quam collectionem certarum notarum, quae ita eidem conveniunt, ut simul sumtae nulli prorsus alteri convenire queant. Notae hae pervulgato illo versiculo continentur : forma, fgura, locus, tempus, Stit PS, patriss, nomen. Si jam porro atten- . tionem nOStram per res Omnes existentes ducamus, nullo negotio deprehendemus, similem notarum collectionem cuilibet, quae . demum cumque ea sit, convenire : Omnistro inde res existens Singularis est, Si Ve a iquod individuum: ut Cicero, Caesar, hoc . palatium, haec mensa, hic liber, hic equus, hic canis. Atque indo patet, qua via perveniatur ad ideas singulares; sensibus m-/ mirum percipimus ea, quae existunt: igi- tur usu sensuum comparantur ideae singulares. f
57쪽
Quid ob- LX. Objectum non undequaque determina- 'lam a tum, sive insteterminatum est illud, in quo omnes determinationes, quae Sunt, aut eSSepossunt, non percipiuntur; cumque illud semper pluribus conveniat, universale, Sive Commune : ac Mea id repraesentans . univerSalis audit, v. g. objectum homo est quidem det r- minatum quoad notas Dita, sensus, ratio , quae in eodem percipiuntur, non tamen quoad reliquas, ut forma, aetas, doctrina, dignitas, quae per id eam homo non exprimuntur; est igitur homo objectum in determinatum, Ac quia pluribus , . nimirum Caesari , Ciceroni, Cajo, & ceteris hominibus, convenit, universale, ac proinde etiam idea hominis estidea universaliS. LXI. Abstra mere dicimur, cum mentem nostram a consideratione aliorum objectorum, vel a contemplatione aliarum partium, sive notarum in eodem objecto aV0camus, ut eam in unum aliquod objectum, vel in unam ejusdem partem, sive notam attentius defiga proinde abstractio quasi quaedam menti, ab aliis avocatio; ut illa attentius m ditemur. Sic dum in serie librorum unum prae reliquis considero, abstraho a ceteris, quos non considero : hominis mecum loquentis solam eruditionem admirans, abstraho ab illius dignitate, pietate, jorma, Patria. 'COroll. r. Per abstractionem ex objecto singulari, sive undequaque determinato-essicitur objectum inὸerminatum, ac universale. Abstraho v. g. in objecto singulari Cicero,principatum eloquentiae, ConSulatu n Romanum, Civem Romanum, etatem, qua vixit, ipsam denique existentiam, & adquiro objectum indeterminatum, ac univer- sale homo. DorOII. 2. Igitur
per abstractionem ab id eis singularibus ascendimus ad universa
les. Est proinde hoc medium, dc qui-
58쪽
dem unicum comparandi nobis ideas universales .
Schol. Universalia non existunt extra ment Isnostrae conceptum ἱ quidquid enim existit, singulare est , & undequaqus determinatum β. 59. schol. , estque hoc ita evidens, ut omnis in contrarium disputatio inanis sit, ac sutilis: ubi onim, quaeso, deprehendes talem aliquem, in quo id solum, quod .pΘr vocem homo exprimimus Dita nimirum , SCusur, ratio , insit, praete reaquου nihil λ Prosecto hae notae, etsi insint in unoquoque homine, ita tamen cum aliis quemlibet determinantibus conjunguntur, ut ab iis realiter separari nequeant: pater
tiendum. Sit . Neque tamen propterea universalia in .intellectus nostri figmetuis censenda sunt, etsi enim ut ita abstracta non existant, .eXiStum tamen re ipsa. in individuis ut conjuncta cum aliis notis determinantibus : usus praederea eorum est ingΘns, utilitas maxima in comparandis quibusvis scientiis, quae omnes in veritatibus quibusdam universalibus consistunt Denique dc illud hic monuisse juverit : quae extra mentis conceptum, sive nemine cogitante existunt, dicuntur a philosophis actu, actualiter, physice, realiter, vel etiam a paris rei existere : quae vero soli mentis nostrae conceptui existentiam debent, logicct, me taliter, aut ratius noxiFa, Sive nostro -gitandi modo secundum eosdem existunt. LXII. . oemeositio mentis est ea aceto, qua per omnes objecti notas cogitand progredi- compo mur, dum tandem per continuam novarum tuo tnotarum adjectionem ex objecto indeterminato essiciamus objectum undequaque determinatum; sive individuum. Sic ex objecto indeterminato nomo, quod menti obversatur, per continuam notarum determinantium additi
59쪽
nem mente factam v. g. eaeiStentiam, aeta- tern, qua vixit, lacum, jus ciυitatis Romatiae, ConSulatum Romanum, Principatum ei quentiae), essicio objectum singulare Cicero. - Coroll. I. Compositio, cum via contraria incedat , directe opponitur abstractioni GI. r sicut igitur per abstractionem ab ideis singularibus ascendimus ad universales =Cit. Cor. a. , ita vicissim per compositionem ab ideis universalibus descendimus, ac veluti regredimur ad ideas singulares. Hinc Compositio est via altera obtinendi ideas singulares cons β. D. Sch. sin in . . . mit. a. Si per compositionem objectum ideae universalis variis modis determinetur, pervenitur successive ad singula individua, qui-3 bus illud objectum commune est, quae propterea subjecta vel inferiora ideae universalis, ataue in ea includi dicuntur. Sic idem universalis homo subjecis sunt Caesar, CajuS,
Cicero, & quaevis individua humana; si
enim objectum indetorminatum homo variis modis, V. g. per Certum Statum, tempus , Patriam, nobilitatem, eruditisnem dcc. dcc. 4 determinem, veniam successive ad Caesarem, jum, Ciceronem, & reliqua iodividua hu- , mana, quae in hac idea universali inelu
Duid i- LXIlI. In qualibet lam universali duo sunt,
de rum quae attentionem morentur. ComprehenSis , Adni & qvδm constituunt notae omnes collecti na sum- extensiot ptF, qtiae per ideam repraesentantur : sic idear universalis homo comprehensionem absolVunditae notae: Dita, sensus, yretis, in va repra Sentatae . Extensio, quam effriunt subjecea
ipsius idear simul sumpta, id est, omnia illa
individua, quibus notae illae repraesencatae Conveniunt : sic ad extensionem ideae holmo per- . tinent omnia individua vi mana, quibus f
Coroll. Idea igitur universalis ad ea omnia se
60쪽
, extendit, quae in se includit I. 6 a. cor.
a.). Schol. Id nimirum obtinet, si Idea universalis secundum se accipiatur, sive ut ajunt, Secundum totam suam extensionem; contingit autem frequenter, ut eam solum Secundum partem aliquam extensionis usurpemus, ad quod indicandum utimur illis particulis aliquis, quidam, nonnullus . At- d Pa que ' idea hoc modo mccepta particularia 'iςvi xi audit; particulae vero illae dicuntur sisena, sive notae particularitatis ; ut cum cogito : , aliquis homo , ideam habeo particularem. LXIV. Comprehensio & Extensio inter se
Comparatae ejus sunt naturae, ut una aucta compte minuatur altera, re vlcISSim imm Inuta una is augeatur alterar Sic si In id ea animal, q Ee aer, ac vitam & sensum repraesentat, augeatur cCm- eXte-io.
prehensio; adjiciendo nimirum notam rctio,ης py. minuitur extensio; nam hae notae vita, sen- ν' 'sus, ratio, solis homini blas, & non etiam heIIuis, quae ad extensionem ideae. animal spe- ctabant, conveniunt; item si in id ea homo minuatur comprehensio, rejiciendo. notam ratio, augetur extensio ; nam vita, dc Sensus non solis hominibus, sea belluis etiam conveniunt: & ab opposito, si in priori restringi debeat extensio ad solos homines, augenda erit ejus comprehensio addendo notam ratio, & si in posteriori augeatur extensio,
ut nempe ad eam non soli homines, sed bruta quoque pertineant, minuenda erit Com- prehensio, resecando nimirum notam ratio. Coroll. r. Si igitur comprehensio augeatur, quantum est possibile, minuitur contra extensio, quantum fieri potest: id. sit, cum ex idea universali per compositionem ad singularem descendimus β. 62. coroll. r: ). Quare ideae singularis habet comprehensionem ma Ximam, omnes nimirum notas objectum undequame determinantes; existu-