De capella regis utriusque Siciliæ et aliorum principum liber unus auctore Josepho Carafa c.r

201쪽

i78 .mis militum , seu Dux unius legionis peditum, quae Comitatus Molilii dicitur , & Regis a cubiculo aurea clave donatus , datis supplicibus libellis petiisset a Romano Pontifice , ut liba facultas concederetur legendi libros, quorum interusa elilectio , atque ruri, & alibi habendi domestici oratorv.

CAPUT V.

DE LITURGIA PALATINA .

m- LItumio in Oratorio Palatino Imperatorum orientis. In Ordo eelebrandae Liturgis in Capella Regum Galliae. titi Diu Capella Regum inopam c. iv. Ac Regum SardinIae. U. De Liturgia in Aula Regum Sicilic. H. Et Regum Neapolitanorum. Vii. Ordo Liturgic in Capella Pria a Neapolitos, regumutat Ar MMD- vin Et subsequemibus f eulis, utque ad haec tempora . IX. De Regia mensa In magnis solamnibus. κ. Mius olim obfemati in mense Regum Neapolitanorum. Apellae palatinae Summorum Principum publicis Ecclesiis aequiparantur, ubi Divina officia omnia solemni ritu peraguntur a Clericis pluribus illarum obsequio addims , quibus Lepe Reges adesse solent, non privatim tantum-i i modo, sed Regia plane pompa, tuncque sacrum ipsum ministerium, vulgo dici solet, Camella Reale. in quindem jam diu in more suit apud Imperatores orientis , utpote qui instigniores anni sessivitates Pascha, Magnam Hebdomindam, Nativitatem Domini, Festum Spiritus Saneti, Exali ion em S inctae Crucis in oratorio Palatino celebrarunt solemni pompa , ac splendido apparatu, uti resert Codinus in libro de Officiis Aulae, &Ecclesiae Constantinopolitana Hisd ebus ImiHrator accedebat ad Ecclesiam Palatinam , Impinrialibus indutus ornamentiS, sergns dextra mλnu Crucem vsinistra lampadem: prarebant LampadariuS praeserens accensis

ui adem, at mos fuit Graecis Imperatoribus , nonnulli uo

202쪽

Proeeres Aulae serentes duodecim flammula, seu vexilla, in

quibus expressae erant imagines Crucis, quorumdam Sanctorum Pontificum , aut Martyrum. Imperatorem comitabantur

Magnates Aulae, & Imperii, quorum quilibet sui ordinis gerebat indumenta. Sed in festo Palmarum parabatur ambulacrum ab Imperatorio cubiculo usque ad oratorium floribus, ranaisque stratum . Despotae sua etiam habebant vexilla, suas itidem lampades. Ingrediente Imperatore Ecclesiam Palatiis nam , Cantores, Lectoresque acclamabant: Diuturnum faciat Deus imperium tuum; & hujusmodi acclamationes frequentissimae erant in ipsa Liturgiae celebratione . Tum Imperator Osculabatur Imagines , vel Crucem , aut Evangelium ; atque S lio insidebat, in aedicula extra cancellos Bematis, quae dicebatur Solea, eique adhaerebat Magnus Domesticus tenens manaensem Imperatorium. Proceres vero adstabant, servato ordine suae dignitatis . Imperatrix , & coeterae Augustae consist bant in quibusdam aulis, seu cubiculis naedio in Templo politis , quὰ dicebantur sedes Imperstricis , uti legitur apud Cangium lib. I. Constantinopolis Christianae. Sacris operabatur Patriarcha, aut Protopapa Palatii. In Paschate oecantatis Mistutinis, & inchoata Liturgia, ante Apostoli lectionem accedebant ad Imperatorem Solio insidentem Proceres euneti, &illius osculabantur pedem, manum , & genam. Feria quinta Magnae Hebdomadae Patriarcha, Episcopi, caeterique Praesules adibant Palatium ad salutandum Imperatorem in sella Regia considentem ὸ quem Patriarcha thure adolebat, tum osculabatur; caeteri vero Praesules Oseulabantur Imperatoris manum, & genam. Eadem seria quinta, hoc ritu agebatur ab Imperatore lotio pedum, quem ita destribit Codinus cap. I a. Constituunt duodecim pauperes, e que subuculis, Isse tunicis, curtis braccis, seu erilis , o calceis vestiunt l, o posita se tui in Imperatoris conclavi, Pros asta ad januam eonMReπι, reeitat illud: Benedictiis Deus noster, cum Trigetis. Dein de lem per illum Evangelio, quando processit usque ad illa verba: Mittit aquam in pelvim. Postea adducant jam antea praeparatos pauperet Agillatim quemlibet, quorum quipis ma cereum ardentem gesu i di hoc quidem jedeme, Protopos Z a aut m

203쪽

pedes abluuntur , lavat impcrator dextrum e usue perii ,,

Diumque Fudone , quo praccinctu1 es, abstergit, osculatur. Tuo peracto, termisatur incium lotionis. Dantur autem euuibet pauperi tris aurea numismata: postmodum i

ιhoatur Liturgia, seu Misb. In magno Sabbato post Apost

Ii liationem tres e Lectorum ordine efferentes ex Ecclesia lauros, eas spargebant ante Imperatorem . In Paschatis officio accipiebat Imperator a Protopapa lampadem, dum legebatur Evangelium, Proceres Vero a caeteris ministris cereos:

sed ei rea vesperam adibat Ecclesiam S. Sophiae ad audiendos Uespertinos Hymnos , ubi ipse, & singuli Proceres thure e lebantur a Patriarcha . Addit Codinus, olim morem viguisse, ut in his Vesperis ingrederetur Imperator Sanctuarium, & ω-ctam Mensam thure adoleret, tum etiam Clericis dono daret centum libras auri. Praeter has solemnitates memorat Codinu eap. 9. Fellum adorationis Crucis, quod Dominica quadam ad id designata in Palatio celebrabatur . Eo die Archidiaconus

eum Cantoribus afferebat Crucem ex Ecclesia Palatina: cui Imperator, circumstante Aulico comitatu, obviam ibat usque ad januam, eamque semel, atque iterum adorabat, &osculabatur. Memorat etiam cap. I9. benedictionem quamdam singulis mentibus in Palatio faciendam, hoc ritu . Decantato Matutino, & Ossicio benedictionis , Proto papa accedebat ad Imperatorem medius inter Archidiaconum serenten, Crucem, &Protopsaltem serentem urceolum, ubi sanctificationis materia continebatur. His obviam ibat Imperator , tunc Protopapa acceptam ab Archidiacono Crucem imponebat fronti Imper toris cum precibus, isque Crucem osculabatur, acclamantibus omnibus : Ad multos annos. His peractis, si quod in promptu erat Rescriptum a Principe sub lignandum in alicujus gra' tiam, signabatur , omnibus pariter accinentibus : Ad multos annos. Fuit & alia insignis caeremonia Aulae Conitantinopol tanae , quum singulis annis, delinente Quadragesima, ad A Iam deserebatur e Monasterio , ubi asservabatur celeberrima

apud Graecus Imago 2 S. Virginis Victoriae, sta Hodegetrix

204쪽

x Siquam Iumma religione Graeci coluerunt , atque in bellicis expeditionibus deserre consueverunt. Atque haec sella in Palatio

agebantur, ut tradit Codinus, qui caP. IS. alia quaedam reia censet, quae extra Palatium celebrabat Imperator, silve tria

Ecclesia S. Sophiae , sive in aliis Ecclesiis, ad quas accedebat aut ad Uespertinum officium , aut ad Liturgiam; praeeuntibus nonnullis Imperatoriis ministris cum lampade, & vexillo Imperatorio, qui ibi Principem expectabant, usque ad Rei Divinae finem. Et hinc patet, antiquum , usitatumque esse amorem , ut in magnis solemniis Principes Regia pompa a sint Rei Divinae, quae celebratur, mini strantibus Clericis suis in Ecclesia Palatina . II. Olim Francorum Reges consuevisse in Aula sua insigniores solemnitates singulari cultu , & apparatu celebrare , non obscure colligitur ex antiquis Scriptoribus, qui adnotare solent loca, ubi Reges Pascha, vel Natale Domini celebrarunt, hac phrasi, Tenuit Rex Natole, qua indicatur, peculiari quadam ratione haec solemnia in Aula Regum peracta sui sese. Quibus vero ritibus Liturgia Palatina olim absolveretur

minime constat , uti observavit Petratius lib. a. cap. 37. & Ω-quentibus; neque enim aliud e veterum monumentis colligitur , nisi quod hisce sestis diebus Principes Regalia induebant

ornamenta , splendidis epulis Aulicos excipiebant , donis, ac beneficiis quosdam cumulabant, Comitia , sive Placita generalia agebant. Quod etiam Angliae Regibus usitatum fuit ;s quidem Anglicanarum rerum Scriptores frequentiis me in-nuunt habita Placita generalia a Regibus in magnis solemniis. Neque silentio praetereundum est, olim Episcopos Galliae, inflante Natalis Domini sesto, consuevisse munuscula quaedam ad Regem transmittere, eumdemque per epistolas sciscitari, an bene valeret, ut pro illius valetudine preces apud Deum suaderent, quarum litterarum formula exstat apud Marcul-phum lib. 2. cap. qq. & 45. In celebrandis vero Di vinis officiis tradit Petratius lib. a. cap. io. servatum fuisse in Capella Palatina Regum Galliae, primo ritum Gallicanum , tum sub Carolo M., &ejus stirpe ritum Romanum; at imperantibus

Regibus tertiae stirpis ritum Ecclesiae Parisiensis; & hinc Guille,

205쪽

lelmus Carnotensis refert, S. Ludovicum Regem celebrasse DI- vina ossicia secundum morem Pari Mia Eccles , hine etiam Bullae Clementis VI. a Tilletio relatae purmittunt Capellanis Regiis ritum Parili sena , buncquo viguille usque ad Caro-ium I x. & Henricum III. quo temporis Rouranus ritus in Capella Regum Galliae obtinuit. In ea Capella is est ordo agendi solemnia, & Liturgiam , quem ex Dumuntio, & Roussetio libro ῖ. cap. I. q. 6. Geremonialis Galliae, & ex Petratio toto libro secundo de Oratorio Regis Galliae, aliisque desum psimus. In magnis solemniis quandoque Episcopus aliquis, quandoque aliquis Capellanus Regis Rem Divinam iacit in Capella Regis . Nam in festis Pentecostes, Circumcitionis,N Purificationis, Sacrum iacit Episcopus aliquis, qui amplissenae Societati Equestri Spiritus Sancti iit adscriptus. In Paschate , Natali Domini, Fello omnium Sanctorum , pariter Antistes aliquis Operatur Sacris , tum ad Missam, tum ad U speras, quae iis diebus solemniter a Mulicis Capellae Regiae decantantur. At in aliis festi vis diebus, ut in Ascensione Domini, Alsumptione Dei para: Virginis, Dominica Palmarum , Peria quinta Coenae Domini, Parasceve , Sabbato Sancto , aliisque festis, quibus Rex solemni Liturgiar adesse vellet , Sacrum facit aliquis e Capellanis Regis . Is etiam agit sacrum ministerium in Uesperis: quae olim decantabantur in

Capella Palatina singulis Dominicis, & sestis diebus ; sed jussu Regis anno I 669. statutum est, ut nonnisi in recensit is Q- lemnitatibus decantarentur. Pariter a Capellano aliquo Regis, cerei in die Purificationis, & rami olivarum in Dominica Pal inarum benedicuntur ὁ & Regi traduntur a Magno Eleemosynario, qui etiam initio Quadragesimae, cinere adspergit Re gium caput. Ad Capellanum quoque Regis spectat lingulis diebus Sacrum facere coram Rege, & dum Milia celebratur, decantari solet a Musicis Palatinis aliquod Responsorium . In Capella Palatina Capellani Regis dextram occupant; Episcopi , Abbates, Capellani Reginae , & Delphini sinistram zprope Regem adest Magnus Eleenaosynarius, huic adhaeret Primus Eleemosynarius ; ex altera vero parte adest prope a Regem ejui Consessarius. Locum inter Altare, & Regem o

206쪽

eupant EIeemosynarii Regis Rota hetto, & Mantelletia induti ; post hos consistunt Capellani, Clericique Capellae Regiae .

Quuin vero Rex Citristianii simus solemni Liturgiae adest, pergit ad Palatinam Ecclesiam, praeeuntibus militibus praetoriantis, sonitu tympanorum, ac tibiarum, & iis , qui Regis sunt a cubiculo; sequentibus vero Magnatibus Aulae, &Soetis Equestris Confratriae Spiritus Sancti: tum, si Eucharistico pane reficiendus est, ingreditur oratorium , ubi Regem expectat Confessarius, cui peccata sua confitetur. Interea siι-lent bellica instruinenta, atque sex milites agendis apud Regem excubiis destinati, cum eorum Duce consistunt ad Oratorii sores. Sacra Confessione expleta, redit ad Ecclesia tuta , ibi que sub umbella, seu baldacchino consistit, supposito genibus pulvinari. Tum Episcopus, qui Sacris est operaturus , salutato Rege, eumdem adspergit aqua benedicta , & Sacrum inchoat: quo incipiente, Rex Eleemosynario, qui ei proximus est, servandas tradit chirothecas, pileumque; ac Magno Eleemosynario, vel Primo Eleemosynario accipit libellum precum, vel Divini Cursus. Decantato Evangelio, Diaconus Sacrum Codicem porrigit Magno Eleemosynario,

qui illum praebet Regi deosculandum, his verbis: me sunt verbasancta, quibus Rex: Credo, ct eonfiteor. Quandoquo

tamen honoris causa alicui Episcopo , ex iis , qui adsunt, tra ditur Evangeliorum liber, ut ad Regem deseratur. Ad OG fertorium fit a Rege oblatio. Et olim quidem, ut refert Pei ratius lib. 2. cap. I. quotidie , ae bis in Missa Rex offerebat, nempe ad offertorium, R ad finem Liturgiae : utraque tamen

oblatio exigui suit valoris, & nonnisi sub Ludovico VIII, &Ludovico XI. aucta est ad aureos duos. At uberiores erant O

Iationes in Parasceve Domini ad adorationem Crucis, & in aliis solemnitatibus, praesertim Epiphania, quo die Reges

ςOnieverunt offerre aurum, thus, &myrrham. Hae oblationes olim concedebantur Capellanis Regiis; sed iubente 1 enrico II. anno II 8. concessae suerunt Parochis locorum, Lil a Rex degebat: & hinc mos invaluit , ut ubicumque Regium fuerit domicilium , Paroelius illius loci, singulis diebus nuimn una Aureum accipiat nomine quotidianae Regiae oblationis . Nunc

207쪽

Nunc vero temporis una tantum in Missa fit a Rege Oblatio unius nummi, sequenti ritu . E Clericis Regiae Capellat unus porrigit primo ex Principibus Regiae stirpis , vel alicui Magnati ex illorum numero, quos vocant ossiciales Coronae, nummum offerendum : interea ab aliquo Eleemosynario Regis apponitur pulvinar ad infimum Altaris gradum, ac prope ipse sistit flexis genibus ; ex altera vero parte sit stit Magnus Eleemo

synarius flexus & ipse genibus, tenens argenteam concham. Tum Rex ad Altare accedit, eumque sequuntur duo praeto riani milites cum eorum Duce, procumbit in genua, num

naum accipit a Principe Regiae stirpis, atque in concham injicit ; deinde Patenam osculatur, & salutato Altari, redit ad locum unde discesserat. Ad elevationem sanctae Hostiae, Cantores Palatini decantant hos versiculos: O salutaris Hostis 2: me exii pandis ostium: Bella premunt bosilia: Da rebar,fersa lilium. Hujus moris initia repetit Petratius lib. 2. cap. SS. a Ludovici XII. aetate , quum anno III a. plures Europae Prin cipes, inito foedere, illi bellum indixere. Ea occasionei sEpiscopi Gallicani pro Regis , Regnique incolumitate preces illas effundendas decrevere; quod nedum in Regia Capella , sed & in aliis quibusdam Gallicanis Ecclesiis observatur. Cum ad pacis Osculum Sacerdos pervenit, Diaconus porrigit pacis instrumentum Magno Eleemosynario, vel digniori Episcopo praesenti, a quo defertur ad Regem. Si a Rege sumenda sit sacra Eucharistia, id hoc ritu peragitur . Antequam Sacerdos

consecrandum panem offerat, Magnus Eleemosynarius acci pit a Clerico aliquo Capellae Regiae capsulam argenteam serico velo tectam , & in argentea concha politam, in qua capsula plures continentur Hostiae , illarumque unam tradit eidem Clerico praegustandam, ut periculum faciat, Rege praesente. Deinde reliquae Hostiae exhibentur Regi, ut illarum unam se ligat, quam serico velo involutam deserunt ad Antistitem Sacra facientem, consecrandam pro communione Regis. Hau

sto ab Antistite Christi Domini Sanguine , apponuntur propoAltare pulvinaria duo, scabellum, ubi Rex genua flectit, &mappa, quam manibus suffulciunt duo Principes Regiae stirpis, vel in horum absentia duo Proceres Regni, Magnus Ele

208쪽

faciens versus ad Regem, eumdem paucis alloquitur ad rem, de qua agitur, &consueto mox Ecclesiae ritu, illi Eucharistiam porrigit. Quo facto, Praefectus Domus Regiae praebet eidem vinum hauriendum , ut facilius Eucharistiam deglutiat. Olim usque ad Henrici I U. tempora , Reges Galliae utramque speciem sumebant; exinde mos invaluit, ut nonnisi in Coronatione sua, communionem utriusque speciei percipe rent . Praeterea in Liturgia Capollae Palatinae Regum Galliae servatur mos vetustissimus Eulogias , seu panem benedictum distribuendi. Nam Clericus aliquis Regiae Capellae exhibet Antistiti celebranti panes nonnullos in argentea concha ab eo dem benedicendos ; tum iidem panes Magno Eleemosynario traduntur, qiii accepto ex iis uno , dissectoque in partes duas, Iaasce praegustandas tradit Clerico, & Eleemosynariorum uni ad periculum iaciendum. Praegustatione facta , Magnus Eleemosynarius desert Eulogias ad Regem, Reginam, Regiamque prolem , ab iis, quas velint, seligendas e caeteris vero

Principibus Regiae stirpis , R Aulae Magnatibus inferior Eleemosynarius Eulogias distribuit. Huic ritui similis est alter, quo in Parochia Regii Palatii benedicuntur panes Regio stemmate distincti, qui ab Aula ad Ecclesiam magna pompa de feruntur , Rege adstante Rei Divinae sub umbella, atque ad Cisertorium cereum offerente . Panes illi benedicti dicuntur Eulogiae Regis. Atque hi sunt praecipui ritus in solemni Li- turgia Capellae Palatinae Regum Galliae . Ibi solet Rex Claristianissimus adesse Divinis officiis in praecipuis solemnitatibus , praesertim vero in Magna Hebdomada, Sc seria quinta Coenae Domini pauperum pedes abluere , hoc ordine. Die spraecedenti, ab aliquo ex Eleemosynari is Regis, & a Medi-αo, Chirurgo, Tonsore Aulicis, tredecim seliguntur pau

Peres , quos nulla lue, nulloque ulcere insectos probaverint, Morumque nomina destribuntur. Hi sequenti die ad AEdes Megias ducuntur, ubi totis eorum pedibus. , amputatis umguibus, ac capillis , tunicam induunt rubet coloris ad genuatisque demissam; tum ab eorum consanguineis deducunt tir ad Aulam quamdam Domus Regiae, ubi sacra caeremonia est per-

209쪽

agenda. Ibi sedent in scamno, e regione Antistitis, qui seIlae insidens brevem habet ad eos concionem , tum dicto Psalmo Miserere, eis absolutionem impertit. Quo facto , singulis Rex Christianissimus dextrum pedem abluit, &osculatur ἐMagno Eleemosynario pelvim , altero Eleemosynario pedem pauperis fulcientibus. Lotione expleta , ibidem accumbunt mensae; singulis tredecim fercula apponuntur , Rege eis mi nistrante, Regemque adjuvantibus Principibus Regiae stirpis,

aut M gnatibus Aular. Singulis etiam tredecim nummi a Rege donantur. His o nuibus peractis, Rex una cum Aulico comitatu pergit ad Liturgiam audiendam in C pella Palatina , tum serens aecensum cereum comitatur Sanctissimum Christi Corpus ad Monumentum. Exdem die, tredecim pauperum puellarum pedes a Regina abluuntur. In Parasceve, Rex Sanetalia Crucem adoraturus accedit post Sacerdotem , Diaconum , ac Subdiaconum . atque offert tredecim nummos; Eucharistiam a Monumento ad Altare deserendam cinmitatur; & sacro ministerio peracto, accumbit mensae , solisque herbis, ac leguminibus vescitur . Tum nonnullis alieno aere oppressis veniam facit, soluta pro eis pocunia ; tan

denique ad Matutinum ossicium pergit. Pariter in Magno Sabbato, ac Paschate, Divinis ossiciis in Capella sua interesse solet: quo die quandoque strumosis manus imponit, uti etiam in Pentecoste , Festo omnium Sanctorum , & N.uali Domini. Nim Christianissimi Galliae Reges eam vim curandi strumas divinitus accepereὸ quam quidem a Clodovato Rege, qui primus Christianae Religioni nomen dedit, profluxisse nonnulli opinantur . Sed obstat silentium veterum, prae sertim Gregorii Turonensis , qui nullos memorat Reges pri-nrae, aut secundae stirpis hac virtute praeditos, quamvis horum facta accurate describat . Obstat etiam, quod i storum Regum plurimi, non unctione caelestis olei, sed elevatione super clypeo, ut Olim moris erat, inaugurati suerint Reges. Quin etiam leguntur nonnulli tertiae stirpis Reges curasse astruinas, qui tamen Remensi oleo e caelo delapsio ad Clodo-vaeum ungendum , minime peruncti fuere . Prima hujus moris vestigia occurrunt in vita Roberti Regis, filii Hugonis Ca-

210쪽

i 87 peti, quem Helgaldus scribit impositione manuum infirmos

cu ralle :&deb. Ludovico disertius testantur Guillelmus Nangius, atque Gauisidus de Belloloco , illum signo Crucis stru-.mosos fanasse . Exinde Galliae Reges ad haec usquo tempora hune morem servarunt, de quo plura tradunt Galli Scriptores. Itaque inflantibus praeeipuis anni festivitatibus , si Rex

velit strumolis manum imponere , Magnus Eleemosynarius eum conseium facit quot, & qui curandi sint: notumque fit universis, Regem, statutis dio,& loco, curaturum strumosio,, quibus interea temporis eleemosyna e Regio aeratio conceditur. Stata die, primo Medici, ac Chirurgi Aulae diligenter explorant, an revera siruiuis laborant , qui curandi sunt ἱtum hi flexis genibus Regem expectant, qui singulis manum in fronte imponens , profert haec verba: Rex te tangit, Deus te sanat. Singulis deinde Magnus Eleemosynarius nummum elargitur, inquiens: Orate pro Rege. Hanc strumarum cu-eationem sibi quoque vindicant Angliae Reges: de qua re a

Polydorus Virgilius lib. . Hist. Angi. scribit: Guardus I. Rex Anglorum, qui ct sanctus aspellatur , solebas disinitus sis

tactu fanare strinosos, quod quidem immortale munus jure quasi haereditario ad Reges posteriores manavit: nam Regel Angliae etiam nunc tactu , ae quibusdam lomnis, nonflue cc remoniis prius recitatis, fruminosianant. Et Petrus Bleserissis ep. i Io. ad Clericos Aulae Regiae probat ex hac ipsa virtute. sanctitatem Regiae Majestatis: Iannus , ct Chrisus Domini

Ius e caesas nescitur, aut in dubium venit, fidem ejus su ni mam scire defectus Inguinari pestis, O curaIDoropha

Iaram. Hinc nune temporis Angliae Reges Catholici e , tuarcia familia , de Ecclesia , & Fide Catholica praeclarissime . me riti, statis quibusdam diebus, post recitatum a Capellano suo Evangelium , S quasdam preces , strumosis manum impo nunt ό uti a Jacobo III. Principe religiosissimo factum novimus . Hispanis vero Regibus caelestem vim inesse sanandi vexatos Daemone scribunt Borrellus in libro de praestantia Regis Catholici, aliique . Denique in Capella Regum Galliae , a soluta Liturgia , Episeopi recens promoti praestant side-Α a a li-