장음표시 사용
81쪽
&fame, qua nihil peius, pestilentiaque liberari poterit
quae quam prudentia maiorem promereri laudem, quam ea quae suas vires conferat ad cultum suorum salutem tu tandam A fortasset aec virtus vestra tantum ciuitati commoditaten affert, illa vero quam optimarum artium cognitione comparastis, non iam propria,non iam priuata, sed ad communem orbis terrarum utilitatem parta sie cxistimatur, ea Iuris, S Ciuilis,& Pontifici cognitio, ea regendarum ciuitatum diencia, ea Doctorum eius arris excellentia in hac una clucet ciuitate, ad quam quasi ad oracu- Ium aliquod ex uniuersa Italia sit concursiis. In quo etiam singularis vestra bonitas apparet, nemini enim ca, quae sunt honesta negatis, preceis omnitiva mira facilitate auditis, ut denique omnibus cumulatissime satisfiat operam datis. Integerrime itaque administratis,optimcque costi
tutis eorum,ad quos crat usu crit, ciuitatibus, summa om
nium approbatione desiderioque inde disceditis, quitatis antegritatis,Prii dentiae, sit inmae denique virtutis laudem rcportantes Testis est Florentia,testis Rallenna, Bononia, Parma, Genua, plures ire aliae ciuitates, quae Sadoletos, Bellinc in os, Thas nos, Valentinos, GrillinZonos, plurimosque alios, ta orum nomina vix persequi possem, quasi aurtim ad ignem sunt expertae. o Fortunatam ciuitatena, quae talortim virorum copia floreat, virtutisq; domicilitim habeatur. Iam diti in arti tui manarumq; reru scientia, summaque loqtietia ana plissimo laonores, maximas dignitates haec ciuitas est adepta deficero me dies, si sin- ulo commemorare vellem, qui clarissimis his artibus in altillimum dignitatis gradum peruenerui. V are Iacobus Sadoletus, Gregorius Cortcsitis, Thomasque Badi is, quos honoris amplitudinisq; causa nomino, omniti instar mihi Crunt, hi enim ob summam doctrinam, singularemqtie loquentia lauden a summo Pontifice in Potificium Collegium asciti, amplissima virtutis praemia tandem accepcrunt, ostenderuntque caeteris qui ad summos honores videntia aspirare quaeratio, quis in C dus sit tenendus, ut ad
82쪽
ruiti Heroum virtute frui liceat a Lei bonitate dati arbe a tos' os, qui ple dorciana vestro quam illorum vere potestis gloriari. Tale in igitur ciuitatem ego non cXpct crem talitin virorum coetum non ex Optarent: talcm vestrana in me beneficetiam hunaanitatena lite non desiderarem tot tantasque virtutes omni studio ego non sequerci Vtinam PatreSanaptiss. aut debitam referae gratia, aut ucstras lau- dc pro eo ac mereti i Oratione mea pers qui postem, sed troniam neutrum d attir, meo te animo refcrendi aliqui chipidissimo satisfaciendum erat accipite si minit si iti od vestra virtus postulat, statem illud quod mea vires, im eumque ingunt olum reddere alant. quid eaaim vestra beneficia augeam quid ea qui assequi dicendo neque O,. tractare temere audeam sciam si quid superius attigi, feci. id quidem, ut meae volutati morem pererem, quae Vel breui hac vestrarum laudum comemoratione, vestra humanitati satisfactum iri existimabat, quod si assecuta non est, vestrae virtutis altitudini culpa datida est. Uiquum an, videtur vi siquid etiam a me in os Vestramque iuuentu-Lem profici se potest,id omne pollicear ac deferam. Quarta ita vobis persitasti m sit me neque Vobis, neque it men- tuti vestrae unquam defaturum,meque daturum.
omnem operam ut vestrae erga me liberalitati, ac pietati pro Virituri. tenuitate satisfiat.
83쪽
Finistisci Porti Cretensis oratiuncula in priale interpretandi a Llate elinguae Graecaepraefantia, o de publico munere deliter
istinat, Atiditores ita ornatissim, simum hoc die vobis stercdum cstet, quo vestrae expectationi. mori,s Mennique sitidi ortim initio satis victimque Cc rem, qua in cogitatione opportline loci huius, muneris memoria occurrEs, me haonti ut aliqvid de interpretadi facultate, citis hie laridibus sulci peroni dicendum. Non esse ii 'shium quis lite muniis, quasi lioddam opus charum, iu-CUndumque habeat S ad quantam pol cst maximam dignitate idit C e concitari praesertim silaccoris ac domestici splendoris no parum a re ipsὰ afferatur. Hominis praeterea ingrati est ii ,rnata in voce Lia eam fictiliatem relinquere,.qua ipse ornam et tiri Eic qui l abcat, id omne accepjlle videatur. Quare no est cui restigiana,cur iustus :ac debitum ossiciti nare chiscita, commotu hac re atq; mo niti ne quod passus sum, ut mihi hoc omis imponeretur, magnisi profecto natatioque grati ius quam ut aetate viribtis pineis possit his lineri feci ta incia Uidacias in coci tib citrado Vt, quia vos' anni superioris asti ino conchirs M,S hodier- ia hac honori ficentii finia frequentia significatis quatum Honore, tria tum dignitate me auctum ClitFS: Ogo tioque V cstri catis, in itificiam equarem, irci iiD eni quam-ca Cttnque the in clinat, periclitarer. Hoc on si Vos e stra humanitate vestris i in ne surdiis aliqua e parteat lauaritis, non ista do me ad extremum usque id laturum.&,virotero, Obis, huic loco meo munere soleuibusque
84쪽
r V. studiorum initiis satisfacturum. Atque ut ad rem pro post tam Veniam, mula siliat, Auditores Ornatissi. quae in natura rerum sic excellunt, ut sita dignitate ac praestati magnamna oueant quo quo te vertas admirationem,acit caetera o mittam summa,ima,quae circum sunt, Coelu, crras, Maria, quaeque his ipsis continentur, quoruna speciem dcisiis qui miretur, obstupescat necesse est, natura hominis in primis non mediocrem in modum videtur admiranda, quae non modo tanta molis, ac mundanae fabricae ornatum, praeclarissimamque gerit imaginem,itaq; μ/ηρος κωμος a Grς-cis appellatur:Verum etiam praecipua duo illa habet orna- meta, rationem orationem de quibus antequam deco, quod proposui, Verba faciam, agendum esse cens eo. Nam cum o iamis interpretadi ratio in oratione posita versetur, ipsa tatem oratio rationis animi tae officio regatur,shquitur ut qui munus interpretis ornandum sibi proposuerit, ei prius de oratione sit ag endum, qui de oratione dicat aliquid, ei ante sit de ratione ipsa disserendum. De ratione igitur primum, de oratione deinde, postremo de facultate interpretandi, cuique Iaudibus agemus. Videte igitur Auditores ornatissimi,quam admirabili, quam pulchro ornanient ac munere natura nos donarit, mente ita quam atque ratione,ea primum intelligimus ac per sensus numires comprehendimus , deinde quid quamque rem consequatur, quid repugnet, anina aduertimus, quid deinde ex quibusque rebus efficiatur ratione cocludimus, singulaq;. definimus, ac circumscribimus, unde postremo scientia, quae per omnes partes .pientiae diffunditur,cmergit. Iam cxrcbus ipsis, quas Ensa comprehendi diximus, collatis inter se, comparatis, artes efficiuntur, aliae necessitatis, utilitatis aliae, aliae quoque delectationis causa ac voluptatis.Nihil enim tam necessarium, Vel ad vidium hominum, quam agri cultura ac venatio, vel ad depellandos calores Solis,frigora,& imbre is,quam ars aedificandi, eiusque complures comites, vel ad corpus Vesti edum, quam extoris, Sutorisque ars Nihil etiam utilitis, sule ad tuendam, recuperandam-Ve sanitate,arte medica, siue ad custodiendam δndem,re Gymnastica,vel ad propulsandavi in hostium,
85쪽
fine ii tuendos militari scientia vel ad ea Comoda comparanda, qUibus nos caremus abundant iij, nauium aedis
catlCne,rcium nauticarum scictia, ac mercatura, non nul
lisque aliis eiusdem generis. Atque ut necessitate V suque hominum hae artes partae lint, ita delectatione Olliptateque Poesis, Musica, Pictura, no a nullaeque aliae in lucem proditae, qua quidem omneis quamuis ab ossicio mentis proficiscantur , tamen in iis rebus apparent S remanent, quae sub sensum aliquem cadere positant. At sunt aliae praestantiores, quae in iis versantur,qui; chim fixint,tamen a quo satin non scitingitiatur, ut est ca Philosbphiae pars, quae ad
vitam pertinet S mores, Ut ea quae dicratiam rege darum citi ita itim polii Cetur, Vicaci emtiquae rei familiaristia cndae S augendae praecepta dat, quam Graeci iκοita mi: i, appellant. Ac simul istae omnes tam quae in operibus effectis Ytant,qtiam quae sunt penes opificem, ad agendi finem referuntur. Nam si mi aliae, quae ad contemplationem pertinent, quaeque in Q gnitione tantum occupantur, haequamuis num ero pauci ore sint , genere tamen haben thir magis abditae,atque obscuriores, quarum aliae in iis re bus positae sunt, tuae neque prope materia nudantur, ne Qsine ea in definitionem veniunt, ut est ea quae de natura obscuritate agit, quae quidem pars quam sit multiplex , a clitissimi illius abditissimarum rerum indagatoris Aristotelis, inquam,tot volumina declarat. Aliae vero versantur in iis, quς etsi sit apte natura non existunt,verum definitio ni detracta quasi materia stibiiciuntur, huius generis sunt artes Mathematicorum subtile ac reconditae, Sc in magna renim positae obscuritate. Restat ex iis artibus, quae contemplandi munus habent ea quae res tractat ab omni a teria remotissimas, tiae tamen vel desinitionibus, vel cr-
tu desdriptionibus cognosci possunt , Metaphysici , seu Theologi dicuntur , qui scientiae hoc gelati profitentur. Inuenta praetero est disserendi subtilitas; Vt, quoniam contemplatio, ad veritatem cognoscendam, cin filium actio, ad bonum adipiscendum, cui malum opponitur, quasi adeestremum quoddaspectat, hac una facultate a falsis vera dignosceretur, bonis mala,contraria corum secerni possiL. -
86쪽
Juae ratio Vocatur, qua tanqua ex quodam fonte tot riui e fluxerunt. Neque vero ego iam ut rerum magistet , a Cpraeceptor, disputatione . hac suscepi, quid enim ego qui semper discendi desiderio ardeo,quique ingenuit item,S
ruborem meum modestia verborum praestare cupio, quae praesertim extra limites, chesque mei sunt muneris vobis praecipiamtaut quid eos docere ego possim,quorum alitin nobilissimo hoc Gymnasio, rerumq; maximarum cognitione quotidie versantur, alij limina cum laude varia disciplinarum genera publice profitentur Quid ergo volui
hodie profecto spectator, non doctor, admirator non demonstrator tantarum e sic artium, diuini muneris humanaeque rationis, quae tot semina silae foecunditatis gremiqcomplectatur , canaque ob causam non omnia sum accu- te persequutus, ne fortasse specimen scientiae iam darς voluisse existimarer,volui timuletiam naturam ducem sc- qui, quae duo haec in homine, rationem dc orationem ita coniunxit, ut alterum ab altero diuelli disio clarique nesciat,ut qui de oratione verba facturus sit,huic prius de ratione linguae moderatrice sit agendum. De ossicio itaque mentis satis actum, sequitur ut de linguae orationis i ii inere iam disseramus, qua parte abibluta, tum de prς stantia huius nostra muneris, S interpretandi laudibus dic cinus. Atq; ut facilius appareat praeclara ista S diuina eloquendi vis,Cocipiamtas ea cogitatione quae iam .postumiis, itidhumano generi futurum cstet si quamuis naente ac ratione sit praeditum, linguae tamen S orationis usu caruisset. Primum enim rationem ipsam, aut nullam, aut certe paruam hominibus comimoditatem fuiste allaturam , cui dubium: Namsi detracto velo corporis eadem fuisset homo conditione, qtia coelestes illae intelligentiae, quas Angelos vocamus, quaeque ad se ipsas intestigendas nudo ita ternuntio indigent sed intelligunt tacitae ipsae inter ψatque intelliguntur, praelare commodeque an cum eo ageretur, iam vero cum eius naes S animus corporis quasi quibus-
87쪽
iti fibusdam sit integumentis inuoliatus, qui sententiarum ratiotae explicare voluisset vel impressas notiones'tio
modo cum altero sensa loe sua contuli stet nonne Verborum loco perinde atqtie qui sensu auditus a natali capti sunt, nutibiis capriis manuum significatione sit sitiisset itaque altera laude Poliatus,alter a mancus imperfectusq, iacuisset, bestiarii in gregibus natantum xe disteres Artes deinde atque commoditates per eas hominum societati importatae quae fuissent, si vis orationis abfuisset nam ut nunquam nega tum hominem docilem ingenio. ad
imitandum natum aptumque ratione primum natiar iX-primere conatum csse,ita clandem assii mandum oratione vel docentem alios, vel ab aliis discentem, Cum aliis communicantem, disceptantcnm, itidicar tem, ita ut ab ipsa nat ira instructus fuerat ad societatem, communemque hominum utilitatena paulatim opera naturae meliora reddidisse,gestientem deinde suis inuentis in dies, eaque ostentatuem, atque ita multitudinem ingeniorum ad maiora excitantem, ad hoc ladem, qhiod nos cernimus, fastigium Varias arteis extulisse. Nare perspicuum tis est,si defuisset bomini oratio, tot simul tant que artes .maXimas humani generis utilitatos fuisse defuturas, missias f cio eas quae oblectationis causa intrentae sunt,agrorum culti quPfuis ent,tectoriam extructiones quaeὶ quae tegumenta corporum qiuae eris quae ferri multiplex fabrica quas omneis necessitas peperit, utilitas aluit, Oratio Sc nostrorum consiliorium cum artis Communicatio educauit at que confir mauit ut non minus orationis quam metis beneficio con sequuti summa quaeda videamur ut tecti,& vestiti,ut salui esse possimus,urbes intros domicilia, terraptaque habCa-imus. Vidit ratio speluncas olimS primorum hominum
receptacula,statuit naturam imitari,at non poterat homi-nyum quisque id per se ipse praestare nisi bcios adiutores'; sibi aduocasset, eique utilitatem demonstrasset, praesto itaque fuit oratio quae id non nutu, non gestu non muto tacitoque signo persuaderet. Cognouit nauigandi usum; iam inde animus cum homines lintribus fumina trans
mittebant , at sine multorum ope qui nauigia aedificasset
88쪽
sa. ORATI V. aut qluomodo sine oratione magnas ad vitam copias ea reparari posse undique probasset Idem de mercatura,caeterisque artibus dicendum cst, quae excogitatae ratione, niti tamen bciam sese dedisset orati innullae fere fuissent, atq;
ita li omines maximo rerum omniti infructu, S ut ita di- dicam, mundi prope totius patrimonio fui stetit laudati: ramucro suis copiis cum ratione ani inique viribus con iunctis bone Deus, quae praesidia, quantas Vtilitates, quot humano generi attulit ornamentast haec hona ines inter se colunYari haec bcietate tiris, legum, Vrbatim devinxit, haec a vita immani ac fera segregauit, haec rertim nuntia, interpres animi, omnium arcium doctrinarumque parcns hac homines ignota didicerunt, nota docueruiat alios, haCali alios impellunt, hac reuocant, hac amictos c5solantur la ac metu perterritos deduculat, hac gestientes comprim int, hac cupiditates, hac irastidias restinguunt, hac denique inter coetus hominum regnat facile lateque dominantur. Sed puto iam licere nobis, Auditores ornatis at
praeter lumen rationis S splendorem, orationis etiam diuitias, thesaursis lite Contemplari, Ut facile appareat quam duo haec inaturae admiranda opera, caeteris di nitate longe antecellant. Ac de linguae circinossicio, adnata abiliqvsti orationis, quae interpretem animi agit in explicandissensis animi plura quam oportuerat fortasse sic enim seres la abet, non ita ego sum rerum omnitur ignarus Vt mulateat doctrina singularis politiores iterae, omnisque humanitas, tiae in vobis unice quasi lumen aliquod elucet,1 ed necessitati,te inpora, consuetudini parendum fuit, S in hanc Piasis cenam prodeundum, ubi siem tot,tales ille spectatores habitii rus, vestratanaen bonitate clena enfictus, ausiis sum ego homo alienigena, di ingenio excrQ-tationeque nihil fere instructus Latine vobis coram dico re, iis scit . qui in Latiato sermone nati sitim aciducati. QtLare vestra eadem virtute conlitariatus, reli illa persequaa nc privis ego descendi, quam vos attcnte audiendi sinem fecit se videar. Venio itaque ad meum munus ad hanc inscrpretandi aut hores acultatem, de citius lair dibaas .ctim dixero, sero a lusoni huic nostrae, pro ingeni tenuitatemei
89쪽
tura mater rerum plurima hominibus cum ad usum, tum ad ornatium fuerit largita, quae no mcdiocrem admirationcmailerunt, illud tamen non in postremis admirandum cst, thiod laac etiam interpretandi vi ad rationcio orna-aat, quod quidem genus ornamenti a natura etiam ipsum protectum. Cum ranae primo inchoatum rudi usque esset,
paulatim deinde polithim ac limatum, ad absolutionem quandam videturpertienisse. Atque toriginem rei propositae a principio repetani, aliquanto altius initium Orationis ducam. Vetus est opinio sacrarum literarum autho ritate, cui no essentiri ne fas, firma dc stabilis, cum ita terris scelerum , flagitiorumque omne genus latius diffundere tur in dies Noe illius posteros, qui ab eius pietate in Deuinnocentiaque iam degenerauerant, Tyrannidemque a sectabant, urbem ac turrim altissimam ambitiosius aedificandam censuisse,ium domi praesiditum, tam focis nomen sibi ac gloriam'ii aerentes, tunc illum, cuius cst numen suprem triri, S potentia praestantissima, non passilia hoc facinus , admirandiim in modum bina onem eius populi, qui Vnu idemque erat, in intilla quasi cani, radius 1li1c, atque ita dissidio linguam animo ruinque simul facto iupcrbiam cor o compressiste. freges audaciam perscctiliaque ut coepti operis molitio iaceret intemipta. Ex hoc igitur quasi diuortio scimonis facti in videtur , ut necessitate cogerentur homines vltro citroque terra marique commeantes, ignotum linguae genus discere, tio in communi vita cons hietudincuterentur. Ac fuisse intillos quidem Credendtim est , qti acumine ingenij pra stantes, quotidiana Obseruatione nae litis' tiam ali rem percipere ait Fili me etiam Uios, qui ves quod hebetiores tardiores ii Vc quodi'ς gligentiores ignauioresque essent, rationem eam Con-renai scrint,s id cum ipsi sitiam negoti nonnihil gerenduc et cum iis qui aliena lingiua utebantur, C Oaeco tandem eos fuisse ver simile est itinterpretc peritos adhiberent. Ita fit probabit qui laude ingenis antecellebat, ac sermonis vara una tenebant genus, eos diu cisas inter gentes na-rionesqile asere interprete coeptis qua primum ratione
90쪽
s I. cum facultas haec int pretandi rudior illa quidem inpa blicum prodisset paulatim tamen ficta ab lutior, seu lius uberiores reddidisse societati hominum existimatur. Sed ab hoc etiam sit, cuni ad praeclarissimarum rerum studia peruenisset, ac praemia proposita publice habuisset, ea ornamenta, eas utilitates, ea demum animi oblectam eta attulit,ut nihil amplius vel ad dignitatem vel ad commodi
tatem, vel etiam ad voluptate addi posse videretur. Quid enim tam honoratum, tam illustre, quam si aperte, manifeste , dilucideque explicentur, quae grauislsimi driptores
Iiterarum monumentis obscuratis mandarunt quid tam amplum, tam magnificum, quam si copiosius, uberitis,inter itim etiam ornatius tradantur, quae exilia, ieiuna, in culta authores reliqueruntὶ qui adoptimarum doctrinarum cognitionem tam necesi arium, quam esse diacem, cuius auspiciis cer suscipiatur, eaque in primis lingua perdiscatur,in qua via si immae omnes disciplinae eminent,& qua facile ad celsiitatem fastigij earum peruenire possit Quid proe stantius,quid excellentius quam tenere animos auditorum, vel in explicandis Poetarum carminibus, veI interpreta dis Oratoribus, vel fabulis narrandis, vel historiis exponendis,uel locis obscurioribus aperiendis faciendis ite opportune, caeteris ossiciis quae semper afferunt iis qui audiunt non paruam delectationem ac voluptatem Quid denique tam diuinu, tam admirabile, quam a Virtus, quae tantarum laudum splendorem pollicetur Neque vero haec a me ita dicuntur, quasi mihi impudentius hanClaudem arripiam, in alienam irruam possessionem sed rem ipsam S interpretadi facultatem cupio quibuscumq;, possum audibus ornare, Vt pc quam hoc munere sum ego decoratus,ipsa quoque per me iure optimo, meamque vocem utcumque illustretur. Haec enim facultas illa est quae lucem tenebris, exilitati Vbertatem , copiam inopiae,. incultis horridis ire rebus, nitorem S ornatum affert, hac ipsa ratione, Liae ab Oratoribus dicta videntur strictius, ea dilatatitur fusiusque explicatur quae obscurius callium inantur, distinguuntur, quae confusius, quae minus Ornate,
illii stramur haec si germani ror illius Eloquentiae,quae a Sapient