De Vesuuiano incendio nuntius. Auctore Iulio Caesare Recupito Neapolitano e Societate Iesu

21쪽

motus conquieuere. unde etiam licet con cere, Vesuuianum incendium maximo Dei bencsicio esse adscribondum squidem terrymotus , conflagrationum comites,leuiores esse solent,& citra ingentem ruinam . Nulla in maximo illo Vesuuii plia tis,iis inccndio sub Tito ex terraemotu iactura: adeo ut i e Geps.senior Pl nius,tcsse iuniore,nutantibus tectis, alte,&secure dormierit, halitu postea igneo sui catus in littore. Sub Nerone vero,ut rcfert in libello deterraemotu Seneca,Ob terrarin tus, qui absque vi- in o. la conflagratione contigere Vesuuio,magna Hera tr/m .culani pars,& Pompeij integri absorpti. Quare, si paene immensa spirituum, & materiae bituminatae copia, quae iam perpetuo in cineres, & fumum egeritur,subterraneis constricta mecubus, obstructos aditus reperisset: facile,quauper latentes cuniculos accenso puluere tormentario, oram omnem Vesuuio finitimam,ipsamque Neapolim subruisset. Ita Vrbis regiae incolumitas unius Montis ruina , & multorum oppidorum impendio coempta est. Haec de terraemotu,qui Vesuuianae flammae comes, & primus vicinarum urbium terror

i Secundus terror, pluuia cinerum. Nam nubes illa,quar,ut paulo ante diximus, o Vesuvij fastigio inter incendij primordia se in similitudinem montis erexerat,paene momento temporis Ventorum

impulsu delata Neapolim, mox desedit in cineurem. qui interdiu minutissimus , mctis accessu spissor,grauiorque decidit, frigore constipante partes terreas, easque ab igneis excernente. Postridie mane, ut illuxit, apparuere omnia consper-

22쪽

sa cinere,iecta,Elaria,viae. Crederes Urbem QIuto in cineres Vesuuio tumulum condidisse. Quanquam non Vrbs una, sed orbis ipse terrarum augustiorem Vesuuiano cineri parabat urnam. Parne fidem excedit,quod dicam: led, qui veteres leget annales,multo etiam maiora reperiet. Eodem die, quo Mons primum ardere visus, per plerasque νNeapolitani regni urbes cinis depluit, Beneuenti, Baroli,Barij,Tarenti, Lupijs: quo nubes cinerea vicesima secunda eiusdem diei hora, peruenerat, octo dierum itinere totidem horis confecto. Nubes alia expeditior, ventis serentibus, in Dalmatiam transi nisit,igneum globum, quasi sacem praeferens inter eam, quam vehebat,noctem serali luce internitente, quae periculum ostentaret. Ignis aspectum secutus est cinis, qui per diem integrum pluit Ascri vij.Neque immunia suere maria. Cinis excussus e nube, Aegaeum prope texit, horrendo

spectaculo fluctu inter cineres canescente. Nauibus incidens, a nautis exceptus, atque inter merces asseruatus,circumlatusque ostenti loco .Ex altera vero parte,quae meridiem spectat, cinerem aduectum nouimus in Lucaniam, atque Stilum , extremae Calabriae oppidum,facile hinc, traiecto mari, in Africam transfretaturum . Ridebunt prosecto haec posteri, quae nos flenda conspicimus ;vicemque nobis rependent, qui Vesuuianum cinerem pluisse Bigantij,quod Procopius, & alij reserunt; transitolasse in Africam, quod tradit Dio; rota Euro' aciem comtexisse,quod refert in Chronico Marcellinus;denique resimonio agnitum uersitatis , ut loquitur in epistolis Cassiodorus,n

23쪽

merabamus inter splendidiora mendacia. Nimiarum hac postrema conctagratione vidimus per triginta sere dies perpetuo cinerem e Montis seu cibus inhalari compactum in nubes , quas ventis quotidie diuersis commissas, in omnes Orbis te rarum partes immigrasse credimus,quasi eas quouis destinante Vesuuio, nuncias incendij, testes sortunae suae. Has tandem vento senescente destitutas, ac per dii sitas Mundi plagas iam solutas

in cinerem , propediem nuncios CXpectamus : ut non immerito dixerim, Vesuuiano cineri urnam esse Orbem terrarum. Quantos vero in ijs vrbia bus,unde litteras iam accepimus, prodigiosa ea pluuia motus animorum exciverit, nemo facile poterit aut cogitatione assequi, aut narratione complecti . Lupijs,duabus ante Solis occasum horis,offusa nox visa est solito celerius maturasse . Subducta repente lux nocturnis in die tenebris, ut

accidisse olim inciusdem montis incendio, Ma cellinus tradit. Cinis mox decidens, tactu potius, quam visu deprehensus. Sane maior ex insperato metus. Nihil ciues de Vesuvij conflagratione audierant: nihil omnino suspicabantur. Obstupuere

primum: tum,admiratione in metum versa, obriguere omnium animi: non quidem, Ut olim apud

ethnicos contigisse resert Dio, arbitrati omnia in Dis in nursabulosum Chaos reditura,sed igneum diluuium elementa soluturum in cineres, & Mundo iam ades e supremum diem.Itaque hac,illac lymphati,& vix mentis compotes serebantur. Vt vero ex inopinato metu spiritum collegerunt, ad flagita dam a Deo misericordiam, ac veniam, Omnium C a curara

24쪽

curae, & cogitationes conuersae. Itur e vestigio, , ad preces,ad supplic tiones, ad vota. Interea n bes illa cinerea ita prospectum oculorum abstulerat ; ut, dum sacras per urbem imagines circumferrent,comes comitem non videret. Quod Nolae etiam,& alibi euenisse traditur, priscis Aegypti tenebris denuo redditis, quando denuo in multis mortalium cor veluti Pharaonis obduruit.Iden Dia inrita. plane in incendio sub Tito contigisse narrat Dio. qui occultatus,inquit,Sol no aliter,qua idefecisset. Cinis Lupijs usque ad quintam noctis horam pluuius tecta,viasque omnes oppleuit. Par Bario terror illatus,quo, quamuis ea Vrbs multo propius a Vesuuio dis et,quam Lupiae; cinis multo serius inuectus est,nimirum circa secundam noctis horam. Quid noctu non potuit caligo illa tadissima, qua noctem obtruserat in diem ΘNempe ad taeterrimae nubis aspectum tenebrae viis exhorrescere,&nOX

ipsa noctescere. Secuta monstra multo maiora , . Pluit primo cinere,ium arena, postremo fuligine . Nox precationibus,ac votis exacta, nocturno tumultu veros,Vanosque aggerante metus. Illucescente die apparuere campi late nigrantes,& qua si pulla veste contecti,Vesuuio quodammodo parentaturi . Ferunt, cum omnes ad D. Nicolai confugerent,Sacerdotem quendam, accepta crystallina phiala , in qua manna e sacris Nicolai ossiabus fluens asseritabatur,eo aerem aspersisse,cui cunereus turbo insidebat hunc disiectum mox alio aduolasse. Scilicet eius liquorem,cuius patrocianio , ut canit Ecclesia, a Gehennae incendidis liber

25쪽

I3 quidpiam admirabilius contigisse traditur. Nam,

cum ciues in eodem metu , ac periculo versare

tur, & sacram Eucharistiam per plateas christiano ritu circumgestarent; scribunt viri fide digni, ad salutaris hostiae aspectum nubem luctificam resu-sisse: columbam praeterea cuidam visam neque turba,neque clamoribus territam, ante sacra mysteria leuiter volitasse, ijsque in templum illatis, prae soribus constitisse, omen felicitatis . Certe,

quas memorauimus urbes, eae leue hactenus a portentosa pluuia detrimentum cepere. timetur

quidem campis,timetur frugibus, timetur segeti. Non defuere tamen loca,quibus cinis damnum creauit timore maius. Nolae cinis tectis insidens, tanto oneri fuit; ut lacunaria decubuerint,& multae domus,parietibus hinc inde stantibus,caelo pateant,detecto vertice. Erat quippe cinis ille grauissimus, tantique ponderis, ut in cinere Montem

agnosceres. Vidi ego e diuersis Apuliae locis huc ad nos missum,quan ad inspectandum prodigium. Vbique pluerat onerosus,nempe lapidum flammis absumptorum reliquiae, spissus,subnigri coloris,illique simillimus,quo Christianorum capita rite conspergi solent, Sacerdote insusurrante,JI mento homo, quia puluis es: ut, quando ad hominum voces obsurdescimus,montes ipsi diuino nutu v cales fiant, spar que cinere nostrae nos mortalitatis admoneant. Nuntiatum est etiam ex agro

Melphitano pluisse serro, serreum testante seculti j pluisse etiam chalybe.Certu cinis inde huc remis. ius,partes aliquas praeserebat internitetes, & chalybi simile s. Enimuero armatus e caelo cadebat imber,

26쪽

r imber, quasi cum hostibus dimicaturus, chabbe,

ac ferro bellum serentibus, cinere senerum nuntio . Longe dispar eius cineris conditio , quem

primo incendij die Neapoli pluisse diximus . hic

enim,ut animaduerterunt non pauci, continebat probatissimi argenti non parum,quasi caeso argenteus imber efflueret, Ianuario Martyre metus, ac terrores populorum in auspicium nobis vertente selicitatiS. Tertius terror fuit,pluuia lapidum . Lapidatum enim de caeso in modum creberrimae grandinis

non solum Nolae & in oppidis Vcsuuio vicinioribus ; sed etiam, quod magis mirere, in agro Melphitano. qui quidem quasi in umbilico Apuliae Gius, distat fere centum millibus passitum a Vesuuio. unde lapides exerti tanta copia, Vt imbrem saxeum efficerent; tanta vi,ut procul etiam naturalis obliti ponderis auolarent. Oppressere antimantia sub dio reperta: protrivere portaS: pe rupere muros: perfregere tecta; ut prosecto lapiadibus vi sammarum iactatis, quasi tormentarijs pilis immissis,Mons unus urbes plurimas quatere, ac bello petere videretur. Neque tantum pumi-M . .,;a ςibu p si aduersuS quos olim, quia magno impetu concidebant, Plinius auunculus,Vt nepos refert,capiti ceruical imposuit;sed saxis etia magnitudine plane immanibus.quoru unum serunt tantae repertum molis, ut decem boum paria vix, aut ne vix quidem dimouere loco potuissent.Diceres non lapidem pluisse,sed rupe.Fides esto penes au- . in Tiso. tores . Consonant tamen his ea, quae refert Dio,

dum dicit, ex hoc monte immensos lapides exilitise .

27쪽

Concinnius rem eandem explicat Cassiodorus, caum . t qui de Vesuuio loquens, Longe, inquit, pul- 'Meres rotate vicinis autem quasdam moles erun at castis credat tam ingentes glebas usique in plana deductas de tam profundis hiatibus ebulliisse; ct piritu

quodam efflante, montis ore consputas,quasi leues paleas, e proiectas Hactenus Cassiodorus. Neque inconsulto Marcellinus addit,eundem Vesuuium Ara rauis. . Gusta viscera euomere. Quippe non desunt testes oculati quamplurimi, qui montem viderunt lapides ignitos eiaculantem. Hi, quocumque incidissent , ceteras inter clades noua miscebant incendia: atque obluctantes arbores,Vesuuij dorso imminentes, tum mole, tum flamina evulsas, atq; incensas, propellebant ad maria. Littora ego ipse vidi pluribus in locis sumantia, ingentes truncoS, ac ramos adhuc depascente flamma. Sunt, qui testantur, lapides in altum iactos quandoque in easdem montis fauces, unde prodierant, decidentes occurrisse alijs eodem impetu subsilientibus tanta inter se collisione,ac fragore; ut inde mugitus ille contingeret, quo identidem vicina omnia

personabant. Vicina, dixi addiderim etiam,remOtiora ; si res, quam in superiori aeuo absque exemplo reperio, repertura sit apud posteros fidem. Dicam tamen id, quod ideo solum euenire potuisse credo, quia scio euenisse. Teate, & Adriae in Samnio, Baroli, & Siponti in Apulia, Recineti in Piceno,Perusij in Hetruria,&,ut postremi nun-cij reserunt, Ascriuii in Dalmatia, auditus est Vesuuis bonibus adeo terrificus ; ut Teatini e prori

mo monte Nicate Matellam vulgus indigitat,

28쪽

uero.

eiusmodi fremitum accipi existimarent. Barolitani vero sedentes ad maris littora,similitudine ionidecepti, qui a tormentis aeneis in pilarum iactu

reddi solet,arbitrarciatur aut nauali bello duas ii ter se classes in alto decernere, aut, quia e contianenti sonus accidere videbatur, urbem aliquam ex improuiso obsinam,tormentis peti. Dalmatae etiam, praemissis exploratoribus, instruxere aciem, ac strcnue comparauere se ad practium ., Alibi quoque ad arma conclamatum ab ignaris, cum monte esse bellandum. Huius rei testes habemus, quotquot eae urbes incolas habent. Olim emugiis Vesuuius, ut testatur Procopius,qproximos accolas ingenti formidine assecit. Aliquando eiusdem 'tantos mugitus extitisse, ut Capuam usque audiremtur urbem, quae a Vesuuio quindecim milliaribus distat, pamu miraculo vertit Xiphilinus. Vesuvij sonus nunc ad trecenta milliaria auditus: dum ijs, qui propius aberant, non tam strepere, quam Obmurmurare Mons , & quasi mussare videretur. Sane, quod fragor is exaudiri potuerit in Apulia, ac Dalmatia,expeditior est ratio : quia venti eo e

Vesuuio flantes, una cum nubibus cinereis conuexere sonum . nam recta per aerem multo minus

spatium intercipitur, quam per sola terrarum; ubi iter agentes,viarum anfractibus circumducuntur. Non eadem ratio est de Samnio, & Piceno: quo, si venti e Vesuuio mouissent; Vna cum fremitu cianerem importassent, quod minime euenisse compertum est. An,dum prope Vesuuium Apenninus in Samnium, ac Picenum continenti tractu moritium ducitur,per latentes cauernas,di specus alte

29쪽

desosias, sibI inuicem responsantes ita stagor est

ductus ; ut mons monti sonum, numerosiore re percussu,Echo cogeminantc,redderete Aia,quod vero videtur similius, immensa igneorum spiri tuum copia, quae in Vesuvij visceribus rixabatur, aliqua sui parte per occultos ter meatus ad SDnij, Picenique montes traducta, ibidcin eod tempore tumultuata, stremum edidit Vclauiano similem An denique Mons . tonitru sonare potuit,qui rupibus pluerat ξ Certe , undecunque id contigerit,res fuit admiratione dignissima: tantumq; sonum inter naturae miracula recensendum, fama in aeternitatem protendet. Haec occasione

soni, quo Mons immugijt in illa ingentium lapidum eruptione: quae tertia lues,ac terror fuit is incendio Vesuuiano . Quarta lues,ac terror,torrens igneus. Portem tum narro, cui fidem faciunt populorum clades, oppidorum ruinae,camporum vastitas .i Die Me curii,qui ab ortu incendi; alter illuxit,muliis mo testum, totique sere Campaniae feralis , nobis,ac posteris luctuosus , cum cinerum, pumicumq; re petita pluuia, & crebri terraemotus terr em ipsa mei multitudine mimiissent, multisq; assuetudo paene securitatem fecisset: non pauci oppidano, rum,quibus pecunia potior, quam salus fuit, dotimos ad bona vel tuenda,vel recuperanda, redie ire . Percrebuerat rumor,nec sine suspicione veri, fures eo aduolasse, unde coloni decesserant ; omi rtunitatem nactos surandi,non cinerum, nin , lapidum,non flammariun vicino periculo territos:

a quorum unguibus magis,quam a Vesuvij fauci

30쪽

bus bonorum depopulatio timebatur. Multi praeterea, cum in extremo discrimine quis'; sibi pros piceret,in ilIo aestu se a coniugibus, ac laberis que-xebantur auulses; ad quos quaerendos amor extimulabat,subituros eam lem fortunam,& commune periculum. Non pauci destituerant parentes, quibus aetate consectis animus, aut pes ad fugam desuerat: eoque pietas reuocabat, unde metus deduxerat. Alios cura Larium,& ipse nescio qua

perfusus dulcedine patrij caeli halitus allicie is

cum veI inter calamitates, & clades dulcis Ithaca sit cuique sua. Multos fames adigebat flammata, vicinior,& durum teIum, necessitas . etenim per campos vagabantur palabundi,& extorres,custoδἰ hus ad Neapolitanae urbis portas dispositis, ne tanta multitudine agrestium introducta plusquam decem millia ferebanturJ annonae charitas,&fames ciuibus importaretur Quod postea decr=tum meliore consilio mutatum est et dum plus ciuium ex urbe terraemotuum metus deduceret, uuam eo Maenarum adduceret Μontis aestus .E

Uo,dum ab iis,qui aditu Prohibiti fuerant, aliisque non paucis, ut diximus deserta oppida repetuntur; & iam quisque domi sedet vicini spectator incendij,formidine paene in voluptatem conuerta et ecce tibi subito sub meridiem inter sumeos tu bines caeca nox; quasi recedente SoIe ne Mundi

oculus aspicere cogeretur tot senera. mox Iucena serenAquae tenebras horrore vicit cincredibile

dicta in torrens igneus e vertice Montis exilht,qui bitumine, sulphare, cinere illitus per clivum se

summo impet parique fragore dehciens, in pla'