De vera sapientia seu Divinarum institutionum adversus gentes L. Caelii Lactantii Firmiani Liber 4. Recensuit, variantibus lectionibus, annotationibus, castigationibus, ac dissertationibus illustravit F. Eduardus a S. Xaverio C.E

21쪽

bam ex Aedibus S. Patris Francisci ad Ripas Tybeiaris octavo Kalendas septembris anno reparatae saluiatis septingentesimo quinquagesimo quarto supra mil

lesimum a

F. Franeiscus Antonius a colle-Longo ordiaeis Minorum Striet oris Obsertantiae S. P. Franeisc. Sae. Theologia Lector emeritus, ae Sacrorum Miuum Congregationis consultor.

APPROBATIO OPERIS. GUod auctoritate sae. Palatii Apostolici Magi

stri iniunctum mihi fuerat, perfeci, maxima, qua potui, scilicet, diligentia perlegens Commentaria , & Dissertationes, quae in singula Lactantii Firmiani opera elaboravit vir eruditione praestans Pater Eduardus Franceschini a S. Francisco Xa verio exeat-ςeatus Carmel ita . In his, magna animi voluptate, ingenii acumen , doctrinae robur , scribendi elegantiam , argumentorum vim , & copiam , atque facundiam inspexi; neque quidpiam , ut tibi, obseryare mihi licuit, quod Catholica: Fidei, honestisque moribus repugnaret et quare si , publiei iuris fiant arbitror plurimam inde legentibus utilitatem provenire possie . Romae ex Monasterio S. Agnetis extra Muros Urbis die xv. Aprilis anni II sq. D. Thomas Mea Praeses, O L. Emeritus.

APPROBATIO OPERIS. ERuditione , Doctrina , Methodo , Diligentia ἰ

caeterisque Dotibus, quae Authorum scripta commendant, abunde coruscant Commentaria, & Disser-t tiones, quae in omnia Lactantii Firmiani opera VieCl. Ρ. Eduardus Franceschini a S. Franciseo Xaveri o

22쪽

elueubravit, & non vulgari cum suis Nomini a Gloria editurus est . Quapropter quum iubente Reverendi se smo P. Mag. Sac. Pal. Apost. Opus integrum attente perlegerim , & nihil in eis, quod Fidei Dogmatibus, aut morum integritati adversetur , invenerim , Typi

vulganda censeo . Romae ipsis Kal. April. Anni I sq. Michael vaseph mrei Areadis. Custos Generatio .

23쪽

IMPRIMATUR.

Si videbitur Reverendissimo Pa i i Sacri Palatii Apostolici Magistro . F. M. de Rubeis Patriare. Constantinopol. Hicggerem.

Er. Vincentius Elena Magister Soeius Reverendissimi Patris Sacri Palatii Apostolici Magistri Ord. Praedic.

24쪽

DIpinarum institutionuis adversus gemes. LIBER OI ARTU DE V E R A SAPIENTIA.C A P. I.

. . I.

Onsideranti mihi Consantine I erator. & cum animo meo saepe reputanti priorem illum generis humani statum, & mirum pariter ε& indignum videri solet, quod unius saeculi stultitia , religiones varias suscipientis , deosque

a consideranti mihi &e. Al. Cogitanti mihi dee. Nempe ad imitaδionem Ciceronis, qui sic orsus est in ibro de Oratore; At si in hac periodo omnia , rite Perpendas, & Nostri verba, &sensa eum Tullianis

25쪽

et Lib. IV. p. I. Seg. I. I. multos es e credentis, in tantam subito ignorationem sui ventum est, ut ablata oculis veritate , neque religio Dei veri , ne inque humanitatis ratio teneretur ., hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus,

sed in terra . conferas , statim nostes , mitatorem quidem Tullii Laetantium fuisse ; non antem ita mendicum , ut ea quoque ab eo dela meret, quae eloquentiae copiam indicarent. Lege ergo cum antiquioribus Mss. Bon. , Longob. Aldino , & Palatino-Vaticano, & disce verae imitationis modum. b CorasTANTi NE IMPERATOR ; Aliqui Mss., & typis edit; libri, hisce carent verbis , sed Schottus, realii retinere iubent ea , quae in solo Gathano M s. sic immutant uer Constantinum Imperatorem ex Bunem. e Et mirum pariter O Sc. Vel copulam , vel adverbium redundare hele visum est Heum anno ; sed Bunem. lectionem nostram propugnat, & pluribus exemplis scite illustrat. d Ablata ex oculis. Al. oblata oculis . Al. abjecta

Quam ob caussam profecto saeculorum veterv ii mutata felicitas est. Coeperunt enim relict a parente ε , & constitutore omnium

Deo , insensibilia digitorum suorum figmenta

a coeperunt enim relicto parente &e. De primis Idolo tris quaeritur heie, & merito miratur Laetan tius, sed nescio qua fronte dixerit Gallaeus: RU s

26쪽

De Vera Sapientia Seg. 2.3. . 3 venerari: quae pravitas quid effecerit - , aut quid malorum attulerit , res ipsa declarat .

eulpa etiam nunc rei sunt Papinae , qui opera digito. rum suorum venerantur, dum Idola sua exosculantur , atque eorum illis preces suas fundunt. Haec enim , iam seribente Gallim, Christianus orbis noverat, perimposturam , & columniam ab errorum magistris Luthero . di Calvino in nos e cogitata fuisse . Iccirco mirandum potius. quod huiusmodi hominum excoe catorum deliri is fidem ii adhibuerint, quibus notum iam antea erat, qua ratione a primis Eccletia inculis Prototypi, veneratione digni, in suis imaginibus coin

terentur . Error quidem dispar ἔ cauta vero eadem . ut infra visuri sumus cap. NTT. R seg. 8.

b Quid effecerit , AL fecerit . Saepe in Mss. haec

variatio occurrit.

-- 3 . a Aversi namque a summo bono , quod ideo beatum , ac sempiternum est , quia videri , tangi, comprehendi non potest , R a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt atque mortales , ad hos corruptos , & fragiles Deos lapsit, & studentes iis rebus , quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur; mortem sibi perpetuam cum Diis , & cum honis corporalibus quaesierunt , quia morti eorpus omne subjectum est.

a Ac sempiternum . Al. O sempiternum . Al. atque sempiternam .

27쪽

4 Lib. IV. Cap. I. Seg.' s.6. . injustitia , R impietas , sicuti fuerat necesser

desierunt enim vultus suos in cael una tollere: & deorsum mentes hominum depressae, terrenis, ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant .

at deorsum. Al. sed deorsum.

Secutum est discidium a generis humani,& fraus & nefas omne, quia spretis aeternis , atque incorruptis bonis , quae sola debent ab homine concupisci, temporalia , & brevia maluerunt, majorque hominibus ad in alum si des fuit, qui pravum recto , quia praesentius fuerat , praetulerunt. Discidium t Al. dissidium.

Sic humanam vitam , prioribus taculis in clarissima luce versatam , caligo , ac tenebrae somprehenderunt , & quod pravitati congruens erat, postquam sublata sapientia est is, tunc demum sibi homines sapientum nomen εvindicare caeperunt . . a Sublata sapientia est , inne dic. Al. sapientia sublata es, tum Sc. b Tune demum homines sapientum nomen. Al.μ-

pieuia . Scholius: Sapientium . 7.

Tum autem nemo sapiens vocabatur , quum

28쪽

quum omnes erant. Utinamque nomen illud, aliquando publicum,quamvis ad paucos redactum , tamen vim suam retineret.

a utinamque: Al. utramque . Al. nterque . Al. utique

in Z. in . Potuissent enim sortasse pauci illi vel inge

nio , vel aut horitate , vel assiduis hortamentis liberare populum vitiis, ac erroribus: sed adeo in totum sapientia Occiderat ut ex ipsa nominis arrogantia , nullum eorum , qui vocarentur, appareat Φ, suilla sapientem .

a Sapientia occiderat: Al. eeciderate Eodem senis D. Aldus legit nobiscum . b Appareat. Al. apparuerit. Aldus nobiseum legit.

Et tamen prius, quam haec philosophia quae dicitur , esset inventa - , septem sui Gla traduntur- primi omnium, qui quia de re-

A 3 hus a Philosophia , quae dicitur, esset inventa e Al. Philosophia , qua dicitur esse, inveniretur . b Septem fuisse traduntur . Scilicet Graeciae sapientes ς qui fu i sse di eunturi Thales Milesius, Cleobulus Lindius, Chilon Lacede monius , Periander Cypseli alius , & Corinthi tyrannus . Solon Salaminae natus , quamvis a Parentibus, & domicilii loeo, Atheniensis dimis, Pittacus Mitylenaeus , & Bias Prienaeus, de quibus Tretzes Gil. II. car. 39., Laertius, Plutarchus , Suidas, aliique plures tam Graeci, quam Latini luculenter agunt.

29쪽

6 Lib. IH CV. I. Seg.9.I o. II. I 2.bus naturalibus quaerere, ac disputare sunt ausi, sapientes haberi, appellarique merue

Io. in O miserum, calamitosumque seculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt , qui

hominum vocabulo cierentur ι nemo enim

potest jure dici homo β , nisi qui sapiens est.

a mininum vocabulo cierentur. Al. voeabulum eieretur. Al. crederenturr Nihil mutandum censeo οῦ

Nota enim verbi heic significatio est , di Festus pronominare , ciere dici testatur . b Potes jure dici homo. AL sere dicit Melius tamen jure, ut saepe Cicero et & heie maxime, ubi vere dici potest de quocumque homine , quod talis sit; non tamen jure , nisi sit sapiens ς quum sapientiae studere , eamque consequi, solius hominis sapientis proprium sit.

II. in Sed si caeteri omnes , praeter ipsos, stulti suerunt, ne illi quidem sapientes: quia nemo sapiens este vere, judicio stultorum potest..di I 2. Adeo ab his abfuit sapientia , ut ne postea quidem increscente doctrina , & multis, ma gnisque ingeniis in id ipsum semper intentis , Philosophia potuerit perfici, ac veritas com

30쪽

De Rera Sapienna Seg. II. 3. I . prehendi . . Nam post illorum septem sapientum gloriam, incredibile est , quanto studio ς inquirendat veritatis Grscia omnis

exarserit.b Philosophia potuerit perfici, ae seritas eo rehendi . Sic restitui lectionem hanc , ubi Al. omissa Thmosopbia legebant potuerit persspici veritas , in comprehendi .e Incredibile est, quanto studio &e. Laertium conissule, ex antiquis, & Stanteium ex reeentioribus si exaggerare heic tibi videtur Lactantius.

Ac primum , nomen ipsum Sapiens arrogans putaverunt ' : seque non sapientes , sed studiosos sapientiae vocaverunt . Quo facto& illos, qui temere sapientum sibi nome asciverunt , erroris stultitiaeque damnaverunt , & se quoque ipsos ignoraotiae , quam quidem non dissilebantur .

a 2 'men ipsum sapiens arrogans putaverunt: sic Bon. Aldus, & alii antiquiores. Nonnulli tamen pris Το sapiens habent sapientia , quae vox cum sequenti. hus non coneruit. Pythagoras enim , solum Deum , mortalium neminem , sapientem esse , primus do- euisse fertur, ideoque se philosophum, id est sapientiae studiosum , non autem sopbum , id est sapientem , voluit appellari. Vide L. III. cap. xli . seg. 3. Iq.