Rerum Moscouiticarum commentarij

311쪽

RERUM MOSCO VITIC ARUM

V utinam ladem p euenimus ibiq; post regis in Poloniam discessum,paucis diebus,dum seruitores cum equis meis ex Nomogardia per Liwoniam reuerterentur, comoratus sum. quibus receptis, mox inde quatuor miliaribus de via in Troui deflexi, ut ibi in quodam horto conclusos ac

conseptos Bisontes, quos alii Vros, Ger.vero Auroxn appellant, viderem. Palatinus porro, etsi meo inexpectato ac improuiso aduentu quoda- modo offendebatur, me nihilominus tamen ad prandium inuitauit: cui intererat Scheachmetrex Sa olensis Tartarus: qui eo loci in duo b .muratis,&inter lacus extructis cassiris, veluti liberis custodijs, honeste seruabatur. Is inter prandendii varijs de rebus per interpretem mecum colloquebatur. C sarem praeterea fratrem suum appellabat, omnesque principes ac reges inter se esse fratres dicebat. Sumpto prandio, acceptoq; a Palatino iuxta Lith vanorum cosuetudinem munere, primum

Morolchei oppidum, dein Gro diro ii miliaria, Grinhi, 6. miliar. Sylva post superata, Narew,8. miliar. arq, piet sho oppidum venimus, ubi Nicolaum Radowil palatinum Villiensem offendi, cui iam antea Caesaris literas reddideram: qui etsi antea me equo gradario, duobusq; alijs pro vehiculo donauerat, castratu tamen & bonu ia denuo equudono dedit: obtrusitq; praeterea aureos aliquot Hugaticales, adhortado, ut ex his annulu mihi fieri curare,quo induto, quotidieq; in sp ecto, sui faciliust,

312쪽

COMMENTARII. iii cilius , & praesertim apud Caesarem recordarer. Ex Bielfho in Brie isti castru cu oppido ligneo,ad fluuium Buli, in quem Muci ametet illabitur, Lamas oppidum. ubi Lithmania relicta, Poloniae primum oppidum Parleton infremsus,supra quod non ita longo interuallo Iasonica fluuiolus labitur, Lithnaniamq; a Polonia dirimit . post Lublin,' .miliar. Rubin, V rsendo fi dichost,ad traiectum Istulae .

Sando mir ciuitatem cum castro, ad Istulam sitam, distantemq; a Lublini S. miliar. Polonieta, adnuuiu Ceterna: in quo nobilissimi pisces, quos vulgo Laclis appellant, capiuntur. Ciuitatem nouam Corigin appellatam, Oppi

dum cum castro murato.

Admonet me hic locus rei prodigiosae,& pene incredibilis, quam minime praetereundam esse putaui. Cum quodam tempore ex Lithwania redirem per hanc regionem, incidi in hominem apud Polonos primarium Martinum Smorowski: qui me multis precibus inuitatum, in domum suam deduxit, ibiq; quam lautissime habuit. Duque, ut fit, familiariter multis de rebus colloqueremur,narrauit idem mihi, virum quendam nobilem cognomento Plestin siti, quo temporegi undus rex circa Borysthenem belligeraretur, grauiorem armaturam equestrem indutum,

313쪽

RERUM MOSCO VITICARvMbrownam ingressum Bor thenem, ibique ab e quo rabie correpto, in medium flumen abreptum de excussum ege. & cum diu non comparuisset, ac plane pro perdito & deplorato habitus esset, subito sub aquis in ripam egressum esse, ipso rege Sigismundo & eius exercitu tribus fere

hominum millibus inspectantibus. Et si vero authoritate hominis mouebar, tamen cum difficilia creditu dicere visus esset,euenit, ut eodem die ipso, Martino comitante, huc ad nouam ciuitate Corcetin perueniremus: ubi tum vir summa apud Polonos dignitate, Christophorus Schidio. Hecata castellanus Craco iniensis, & eiusdem loci Capitaneus, agebat. Ibi cum idem me splendidissimo conuiuio cum multis alijs clarissimis viris excepisset, recurrente narrationis illius de Pierstitishi memoria, non potui mihi temperare, quin de ea mentionem facerem: qu od sane petaopportune accidit. Nam hoc non tantum conuiuae ipsi, etiam regem ipsum tanquam oculatum testem citantes, confirmarunt: sed aderat in eodem conuiuio ipsemet Pterstinshi, qui casum hunc suum ita exposuit, ut pro credibili haberi possit. Dixit autem, quod equo excussus ter se extulerit supra aquas: atq; ibi venisse sibi in mentem, quod ante dici audiuisset, pro perdito habendum esse eum , cui non succurritur, cum tertio effertur. Itaque se oculos aperuisse, atque ita sublata altera manu esse progressum, ceu signo dato, ut ei subueniretur. Rogatus autem,an

hausisset aquam bis te hausisse,respondit. Haec

314쪽

COMMENTARII ut audita mihi sunt,ita alijs narrata volo. Sed nucad continuandum iter meum reuertor. Pros mitra, ubi optima cervisa coquitur.5 deq; Craco Wiam,caput regni, sedem regalem, ad l-stulam sitam, i S. mil. ad an domi r dili antem, VIbe inquam clericorum, studiosorum atq; mercato rum frequentia celebrem, peruenimus et ex qua, a Rege ipso, cui opera mea grata erat, munere acincepto, honestissime fui dimissus. rectaq;Lipometet sub castrum, sacerdotum aliquid grauius delinquentium carcerem: Indeq; g. mil. Os entetin, Silesiae quidem oppidum. Polonicae tamen ditionis, ad Istulam situ et quo loco Sola fluuius ex montibus, qui Silesiam ab Hungaria diuidunt, decurrens, Istulam ingreditur. Non longe sub eodem oppido Pre fi a fluvius ex alia parte Istulae, Sile ham a Polonica MBohemica ditione dirimit, Illulam quoq; influit. Pigina, Ger. Ples, principatum in Silesia Bo hemicae ditionis, 3. mil.

Freystaeti, ducum Teschinensium oppidum, quod Elsa fluuius praeteriabitur, qui in Oderam

exoneratur.

Moraui se dein Ostrama oppidum, quod Ostramiteta fluuius alluit, Silesiaq; a Morauia diuidit,

Iischin, Ger. Titet ein oppidum, quatuor milia. Hranitet Ger. Vueilfenkirchen oppidui, quod Betwna fluuius praeterlabitur,t .mil. Lipnihil . mil. unde cum vulstriciam,r. miliar. recta contendentes, forte ex quodam colle

315쪽

RERUM MOSCO VITICARUM

Nicolaus Cetaplitet, eius prouinciae nobilis, sibi

nos obuios conspexisset, mox pixi de arrepta, ac codictum se quodammodo cum duobus comitibus praeparabat. Qua re equidem non temeritatem hominis, sed ebrietatem potius animadue

teram ac continuo servitoribus mandaueram,ut

ei nobis oecurrenti media via cederent. Sed ille hoc humanitatis ossicio neglecto, in altam niue

se coniecerat, nosq; praetereuntes torve intuebature seruosq; a tergo cum vehiculis sequentes,

ad hoc ipsum genus ossici j, quod illi praestare

haudquaqua poterant,cogebat: strictoq, gladio minabatur. Ea re exorto utrinq; clamore, factoq; servoru qui post erant concursu,ipse mox telobalistae laesus, equus pariter vulneratus sub eo cociderat. Postea cum Moscis Oratoribus iter institutum prosecutus, veni Olmulatu, quo ille quoinq; saucius peruenerat: statim ue,veluti eius regionis incola notus, turba hominum(qui in fode dis aggerendisq; piscinis opera locat)collecta, vici

ci sele volebat. Cuius ego tamen conatus maturo consilio repressi, ac intercepi. Ex Olmutetio, Bischow oppidulum, .miliari Ni l spurg, .mil. arcem splendidam, cum oppido. quod etsi uno miliari ultra Tuam fluuium, qui multis in locis Austriam a Morauia dirimit, situm est, Morauite tamen adiacet, eiusque di tioni subiecta est. Austria inde oppidulum Misti bach, 3. milian Virichshirchen, 3. miliar. Viennam, ad Danubium sitam vibe, a multis scriptorum

316쪽

COMMENTARII.

scriptoribus celebratam,tribus paliter miliaribus e thectis peruenimus : quo equidem duo integra

vehicula ex Molcowia usque deduxi . Ex Vienna, Nouam ciuitate. 8.mliar. indeque ultra montem Semring, interque Styriae montes Salisburgiam usq; veni. Post Oeniponti, in Comiatu Tiro tensi oppido. C sarem assecutus. cuius Maiestati non solum ea quae ex man datis gesse ram,grata erant: sed etia relatio de c remoni js 8ccosuetudine, Mosco uitarum, auditu valde iucunda. Quare etiam Matthaeus Caldinalis Salisburgensis, Caesari admodum chartis, Princeps industrius, & in rebus age dis versatissimus,loco se cora Caesare protestatus est, ne Caesar se absente, reliquu caeremoniaru ex me audiret, cognosceretUe.

Expedito mox ac dimisso a Caesare Moscoruoratore, equidem in Hungariam ad regem Ludovicum, cum sub id tempus institutus Orator fuisissem, eundem per Oeneum ac Danubium Viennam deduxi. eoque ibi relicto, ipse continuo Pannonium currum conscendi, quo trijugis equabus

curru volitante celerrime ferebar, paucisque horis Budam trigin ta duobus miliar. perueni. Tanistae autem caleritatis causa est, tam commoda

per iusta interualla respiratio equorum, & permutatio. Quarum prima utuntur in Prithh,oppi,dulo ad Lenham fluuium, qui austriam ab Hungaria diuidit, distatq; a Vienna. 6. mil. Secunda in O war castro,cum oppidulo, Ger. Attenburg , . mil. Tertia in Iaurino oppido, sede que Episcopali. Huneso cumHungari Iurr. Germani vero ab

317쪽

RERUM MOSCO VITICARvM Raba fluuio, qui oppidum alluit, Danubium ne ingreditur, Rab appelIant. Hoc quidem in loco, qui ab Oisar. . miliaribus distat, equos primi

tant Quarta, lex infra Iaurinum miliaribus, in pago Coleti, a quo & vectores currus nomen acceperunt:Cotetique adhuc promiscue appellantur. VI ima in Uliath pago, quinque a Coteti miliaribus : quo Ioci equorum soleas, num qui claui vacillent, aut defint,inspiciunt, currus loraque sarciunt: quibus omnibus refectis, Budam,sedem regalem, . iude mil. inuehuntur. Budar sede regia exposita, ac consecta legatione,finitisque comitijs, quae haud procul ab urbe,ab eo loco quo celebrantur, Rakhusch vulgo appellantur, a rege honestit sime dimissus,ad Caesarem redi j: qui proximo Ianuario post,anno sci- Iicet Domini. isi'. mortem obiit. Hancq; in Hugariam profectionem, quod Moscomiticae coniuncta, unoque prope & continuo itinere confecta fuit,adij cere volui. Caeterum cum in regni Hungariae mention et inciderim, non possum equidem sine gemitu regrauissimo dolore commemorare , quomodo hoc regnum arreea florentissimum & potentissimum,omnibus quodammodo intuentibns tam subito afflictis simu factum sit. Est quidem, ut caeteris rebus omnibus, ita etiam regnis & imperijs terminus quidam constitutus: sed nobilissimum

Hungariae regnum certe non tam fatis trahentibus, quam mala & iniqua administratione, plane ad interitum redactum esse videtur . Mathias

318쪽

COMMENTARII, i g. cm,neque regio sanguine natus,neq; vetusto ducum aut principum stemmate clarus,non tamen nomine solum rex fuit, sed ipsa re regem praest tit: ac non modo Turcarum principi fortiter restitit, eiusq; grauissimas impressiones inuictus sustinuit. verum & ipsi Romanorum Imperato hri,atque adeo Boemiae & Poloniae regibus negocium feest. denique omnibus vicinis luis terrori fuit. Quemadmodum autem huius regis virtutet, ac rebus praeclare gestis, Hungariae regnum ad summam potentiam ipso vivente peruenerat ita

eo sublato,quasi mole sua laborans, inclinare coepit. Nam qui ei successit Vladisiaus Boemiae rex, Casmiri Poloniae regis filius primogenitus, princeps quidem pius, religiosus,& vitae inculpari: sed ad moderandam tam bellicosam gentem, in tanti praesertim hostis vicinitate, minime suo, fiesens fuit. Etenim tot rebus secundis ferociores& insolentiores facti Hungari, benignitate reclementia regis abutebantur ad licentiam, lux riam,desidiam, fastum: quae vitia eo tandem eua sere,ut etiam rex ipse contemptui haberetur. Porro vi adistao defuncto, sub eius filio Ludovico cum haec ipsa vitia magis ac magis inualuere:tsi si qua reliqua fuit belli disciplina, ea tota est amissa: nec potuit rex puer his malis ob aetatem mederi: nec alioqui ad eam, quam decebat grauitate educatus fuit. Primores regni,ac praecipue prelati, luxu pene incredibili diffvebant: & certabant quasi aemulatione quadam tu inter se, tum cum

baronibus, ut alij alios profusione Sc splendore

vind

319쪽

. RERUM MOSCO VITICA Ru Muincerent . Iidem nobilitatem partim beneficii a ae praemijs, partim etiam potentia ac metu biobnoxiam tenebant, ut plures assectatores haberentiae eorum studiis & acclamationibus in publicis conuentibus iuuarentur. Mirum dictu, qua pompa, quo apparatu, ac quibus equitu utriusque armaturae copis s Buda sunt ingressi,pr cinetibus

tubicinibus ad cuiusdam quasi triumphi specie.

Porro in regiam cum irent, aut inde redirent, eanto deductorum& stipatorum comitatu Vndique septi incedebant, ut vici & plateae vix cater ram caperent. Cum vero prandendum esset,lota urbe ad sedes cuiusque tubae non aliter atque in castris resonabant,& ducebantur prandia in muleas horas,quae sumnus & quies excipiebant,cum contra quasi solitudo quaedam esset circa regem:

di fines regni interea destituti necessarijs praesidiis,impune ab hostibus vastarentur. Episcopatus dignitates, Sc praecipua quaeque officia promiscue, non pro meritoru ratione, coferebantur:

di quo plus potentis quisque obtinebat,hoc plus

iuris habere credebatur. Itaq; laborabat iusticia, premebantur infirmiores: ac omni bono ordi- me sublato atq; euerso, subinde inueniebatur aliquid, quod Reipubl.labem aliquam cum vulgi de trimento afferret. cuiusmodi fuit illa innovandae Argenteq mone, licentia,per quam prioribus homis numis conflatis,alij deteriores passim cudeis hantur:& his rursum sublatis, alii fiebant meliores: qui tamen iustum precium tenere non potuecant, sed nunc pluris, nunc minoris habiti sum:

prout

320쪽

COMMENTARII. id

oro ut locupletiorum cupiditati libuit: qui etiaa quibusdam priuatis pene palam impune sunt

adulterati. Denique ea erat in uniuerta Hungaria omnium rerum inclinatio, vel po tius colasio, ut quiuis vel minimam experientiam habens, rem num hoc tot malis obnoxium , etiamsi nullum vicinum haberet hostem, mox perire oporteret perspiceret. Ego quidem certe cum oratore Principis mei Bude agerem, non dubitaui, quasi aliud agens, serenisse. Hungariae regiam Mariam admonerent futura consideraret,iibique in omne euetum praesidi j aliquid compararet&seponeret neque aut domini & mariti sui potentiae & iuuetae,

aut statrum suoru opibus nimiu fideret. Na haec omnia morti & infinitis casib. obnoxia esse. Meminisset veteris prouerbii,quo fertur, Bonsi esse, habere amicos : sed miseros esse,qui his uti cogatatur. Gentem Hungaricam ferocem & inquietam, seditiosam & turbulentam, aduenis & exteris parum aequam & amicam esse. Imminere Hugariae hostem potentissimum neq; quicqua magis affectare, quam ut id suam in potestatem redigat. Referre itaq; ipsus,ut aliquid recondat, unde sibi Sciuis,si quid aduersi accidat, opitulari possit. Et

alioqui magis regium esse,iuuare alios, quam alieno auxilio indigere. Etsi vero bonam in partem pro more regio accepta fuit haec admonitio, mihiq; actae sunt gratiar: tamen quod mihi tu praesagiebat animus. quodq; metuebam, nihil paedfi cietibus bonis ac fidis monitoribus, & consultoribus ingenti nostro malo euenit: nevi dum huius