Rerum Moscouiticarum commentarij

321쪽

RERvM MOSCO VITICARvM tragoediae finis est. Aula mansit, qualis erat: dc nihil remissum est a pompa, fastu, insolentia luxu, donec concideret. ut non inepte quidam ex aulicis tum dixerit,se nunquam vidisse vel audisse regnum ullum,quod maiore,atque Hungaria, gaudio & tripudio periret. Et si vero plane desperatae res Hugarorum essent, tanta tamen eorum erat insolentia, ut hostem praepotentem & vicinum, Turca,non modo superbe contemnere, sed etiam iniurijs de co-tumelijs aduersus se prouocare non dubitarent. Nam cum hie, qui nunc imperat, Solimannus, patre suo defuncto de inore denunciasset Vicinis, se paterno solio potitum esse, & portam suam patere omnibus, siue pacem siue bellum petentibus: idque praecipue per Oratores suos Hungarissignificasset . nec deessent qui suaderet,eos cum Polonis, ut antea, a Solim anno pacem petere debere: Hungari non modo repudiauere consilia salutaria, sed etiam Oratores ipsos Turcae captos detinuere. Qua contumelia tritatus Soli mannus, Hungariam hostiliter inuast: captaque primum Nandoralba,fortissimo non tantum Hungariar,

sed uniuersi orbis Christiani propugnaculo, ad alia capienda progressus, eo peruenit, ut regia sede Buda deprecipuis quibusque ac munitissimis arcibus,ipsaque regni parte optima & florentissima potiretur. Vnde ijs quae restant, nunc ita imminet, ut pene pro victis ac debellatis haberi 'ossint. Videbantur quide sibi Hungari aliquam liabere causam ad detine dos Soli manni orato-

322쪽

COMMENTARII. res, quod pater eius Oratorem Hungaroru ad se iiiii Ium Barnabam Bel detinuisset, secumq: in expeditionem aduersus Sullanii lusceptam duxit et que tamen eo bello confecto, bene muneratum remiserat. Sed mussitandum hoc erat potius Hungaris: cu, ut dicitur, vana sit sine viribus ira: quam per impotentem ultionem prouocato potentiore sibi exitium accersere, & in idem discritanaen vicinos adducere. Cum Solim annus Buda ante semel captam, sed Ioanni Zapolitano redditam, denuo profligato exercitu nostro, qui eapoli Ioannis mortem obsessam tenebat, denuo

caepillet & occupasset: ego ad eum Principis mei nomine, cu illustri Comite Nicolao a Salmis O rator accessi:& in parte pacis habui, dextia osculari tyranni. Quo tempore non tantum de tota Hungaria, sed etiam conterminis prouincijs actu esse videbatur. Porro quam inique comparata fuerit pugna

Ludovici regis cum dolim anno, notius est quam ut dicere sit necesse. Obiectus est rex adolescens,

militi te rudis, & nullo ante in bello versatus, cupaucis, magna ex parte imbellibus, hosti calli.

dissimo, ac multis recentibus victorijs exultanti: trahentique secum robur exercitus, quo oriente& magnam Europae partem debellarat. Quae prirripue suturae erant Hungarorum vires, eas joannes Zapoliensis Uuvino da Transylvanus apud se retinuit, neque in auxilium regis sui accedere permisit. Idem vero extincto rege, sceptra

inuasit, quae dudu concupiveratrimo quq ei patet

323쪽

RERUM MOSCO VITICA Ru Mipsius Stephanus Tapoliensis, adhuc puero deinstinarat . Memini enim me audiuisse a Ioanne Laethi,qui Casmiri regis Poloniae secretarius, ac postea Archiepiscopus Gne ensis fuit: hunc Stephanum Eapoliensem, quum, Mathia rege mortuo, apud quem summam authoritatem obistinuerat, de creando nouo Rege ageretur, filium suum Ioannem adhuc infantem complexu, dixisse: Si tantulus esses fili modo corporis paulo maiore ostenso nunc rex Hungariae esses. Idque idem Archiepiscopus ceu bene ominatum, & quasi praeiudici j cuiusde vim habens,no destitit iactutare, cu inter nos de pace inter Principem meum& Ioannem concilianda ageretur . Quod autem euenit, ut Ioannes dignitatem dc sedem Regiamcu aliqua parte Hungariae per Solim annum obtineret: idem nunc etiam soboles eius, aut hi potius in quorum potestate est, cotra omnia iura Mpacta at sectantenihil pensi habentes, neque cogitantes, quam perfidiose antea a tyranno traiestati, dc Budaeiecti fuerint. Sed feruntur excaecati regni adi libidine animi in interitum suum, eodemque vicinos trahunt.

Si Chiistiano orbi nullu fuisset in Hungaria presidium (quod tamen fuisse maximum, quotidiana experientia, & iam clades additae cladibus testantur tarrien vel propter solas opes, quas Deus optimus maximus in Hungariam largissime essu

die & inde vicinis nationibus suppeditauit, notitantum Hungatis ipsis, sed Christianis emisibus, pxo gidi salute, tanquam pro communi pa a

324쪽

COMMENTARII. i Z tria, esset laborandum. Nam quid sere est in to- ea rerum natura boni & preciosi, quod Hungaria non habeat 'Si metalla quaeras, quae pars est orbis Hungaria foecundior auro, argento, cupso,

chalybe,ferro'Nam plumbi minus habet, & stano carere dicitur: si tamen carere est, quod nondum inueniti contigit. Quin & salem metallicuhabet, optimum &purissimum, qui instar lapidum in lapicidinis caeditur. Et quod iure mireris,alicubi etiam aovae metaliorum speciem vertunt, & ex ferio cuprum reddunt. Vina dat pro locorum diuersitate, ut fit, di uersa. sed plerisque in locis etiam extra Sirmium, vini prouentu de bonitate clarum, quod amisimus, tam generosa & excellentia, ut pro Creticis haberi possint. Taceo frugum ac omnis generis optimorum fructuum infinitam copiam. Porro feras,& quicquid venatu vel aucupio capitur,

quid attinet commemorare' Ita enim his abundat Hungaria, ut interdicere ruiti cis , ne vel venentur, Vel aucupentur, pro re valde insolente habeatur: nec pene minus plebeiorum quam nobilium epulae lint, lepores, damae, cerui, apri,tUrdi,

perdices,phallani, bonali,& quicquid est eiusmodi, quod ad mensas delicatiores alidi expetitur.

Pecoris certe adeo abundans est, ut iure mirati possis, unde proueniant tot de tanta boum & ovium agmina , quae in exteras regiones, Italiam, Germaniam, Bohemiam mittit. Nam cum per Mora uiam, Austriam, S tiliam,Slauoniam, perq;

alias Hungariar'vicinas prouincias multae pate-X ant

325쪽

RERUM M OSC O VITI C AR VMant viae, per quas pecus agminatim expellitur:

obseruatum est per solam viam Vienentem vix anno plus quam octoginta millia boum in Geta maniam acta esse. Iam de piscium omnis generis copia quid dicami quae cum ad Danubiu, Drauu, Sauum, dc alia minora flumina, tum ad Tibi lcu, mediam fere Hungariam ab Oriete 8c Septentrionib.percurrentem, tanta est, ut fere qua minimo Veneant, ac tantum non gratis dentur pisces: saepe etiam vel gratis dati, non auferantur. Nec est

tantum Vbertas quaedam pene incredibilis tantarum opum in Hungaria: sed etiam tanta bonitas, ut quae alijs in locis nascuntur eiusdem generis, Hungaricis nequaquam conferri aut aequiparari possint. Quo maior&tristior erit nota huius seculi apud posteritatem, quod non oes vires suas ad seruandum regnum tam opulentum, & ad cohercendum Christiani nominis hostem capitalem, tam opportunum,conuerterit.

ITER SE CUNDAS LEGATIONIS.

Ortuo Caesare Maximiliano, Styriensium orator ad Cariau Hispaniarum regem, archi duce

Austriae, tum electum Rom. Imperatorem, ad cuius Maiestate postea &Moscus suos miserat Oratores, qui co foederationes cum Max. Imp. initas iam denuo confirmarent, missus sum. vi autem vicissim Imperator Mosco gratificaretur, dederat negocium fratri D. Ferdinando Archiduci,

326쪽

COMMENTARII. ieivi Ludovicum Hugaris regem admoneret,quo is apud suum patruum Sigismundum Poloniae regem tantum effceret, ut ad aequas pacis seu in duciarum conditiones cum Moico consentiret, Viennae itaq; Austriae Leonhardus Comes Nu- garolae, nomine Caroli Rom. Imp.&ego fratrissuq Maiestatis Ferdinandi, infantis Hispaniaru, Archiducis Austriae, Scc. conscensis curribus Pannonicis,ad Ludovicum regem Hungariae properantes, Budam venimus: ibique expositis mandatis , negoti jsque ex sententia confectis dimi si, Viennamque redeuntes,mox cum Mosci oratoribus,qui tum en Hispani js a Caesare redierat,

egressi per oppida, Mi stibach, 6.mil.

Parn fertifodinas,et .mi I. indeque duobus mil. pontem Moraua fluuio impositum transeuntes: ibique Morauia relicta, Siletiae oppidum & principatum ingressi, Iagerndorffitibus miliaribus,tum per

Lubschi et . a. mi I. Glogouia parua,2. mil. Crepiteta,r. mil. Et post trans Oderam flu. Opolia ciuitatem cum castro, ad Oderam fluouium sitam, ubi ultimus Opoliensium Dux sua sedem habebat,3.mil. Olaschno, Ger. Rosenberg, trans fluuium MaIX et pond

327쪽

RERUM M OSCO VITI CAR VM poni, qui tum aquarum multitudine mirum iii modum redundabat, .mil.

Polonie oppidum Crepiteta vetus, duo fere miliaria peruenimus, quo in loco cum Poloniae regent, Pieterco uiae oppidosin quo Regni colae habere comitia ac celebrare solent esse intelleximus, illico eo servitorem praemisimus. Reversus, cum inde Regem iam recta Craco uiam profecturum renuci alte t. iter nostrum ex Crepiteta eo nos pariter direximus, atq; primum Clobuletho, a. mil.

Cetestocho w monasterium , in quo imago diuae Virginis magno concursu populi, praecipue

Illiu seli insignes plumbifodinas .mil.

Craco uiam inde post i, mil. confectis, secunda Februarij die peruenimus: ubi nihil tum nobis honoris fuit exhibitum, neque nobis quisquaobuiam processit, neque hospitia designata, leuco instituta erant, neque humanitatis ossicio qui quam aulicorum nos consalutaui , excepitue,

perinde ac si de aduentu nostro nihil prorsus intellexissent. Impetrato post ad Regem aditu, cauiam legationis nostrae eleuabat, officiumq; Principum nostrorum tanquam intempestiuum reprehendebat. maxime vero, cum Oratores Mosci, a Caesare ex Hil pani j s usque redeuntes, nobiscum videret: Mos cum ideo moliri aliquid suspicabatur. Quaenam tandem, inquit, vicinitas,aut

328쪽

COMMENTARII. i 'cinguinis coniunctio Principibus vestris cum Mosco intercedit i quod vitro se medios constituerent: praesertim cum Rex ipse a Principibus nostris nihil tale peteret, hostiemque suum facile ad aequas pacis conditiones cogere posset. Hos vero consilia pia & Christiana, mentemque synceram Principum nostrorum testa bamur, illosque nihil magis quam pacem, ac mutuam inrer Christianos Principes amicitiam ac concordiam ex animo optare velle,atque omni studio procurare. Dicebamus etiam: eri Regi non videtur, ut nostra mandata prosequamur, tum aut re infecta redibimus , aut Dominis nostris ea nunciabimus, de responsum super ea re expectabimus. Quare audita, humanius aliquanto ac liberalius etiam in hospiti js tractabamur. Eo tempore data erat mihi occasio petendi mille florenos, quos mihi mater Reginae Bonae, quod iampridem ex Caesaris Maximiliani madato hoc ipsum matrimonium filiae tractassem, inscriptione data, promiserat: quam Rex tum benigne a me acceperat,ea mque ad reditum meum seruarat, mihique postea reuerso satisfieri curauerat. Die Februarii quartadecima, Cracouia relicta, trahis seu vehiculis satis commodo itinere per Poloniae oppida, Nouam ciuitatem, Conain. Poloni Ea,

329쪽

Lithisaniae tum oppidum tribus mil. PoIomieta attigimus, ubi plurima itinera,propter crebras paludes, pontibus strata transiuimus.indeque Rostowsche, Z.mi I. Pessicetate 3.milis Briesti, .mil magnu oppidum cum castro, ad Bali fluuium,in quem Muchawetet illabitur. Camenetet oppidum, cum Iapidea turri in arce lignea,s. mil.indeq; duobus fluuijs Oschna &Beschna traiectis,confectisq; 3.miliaribus, achereschom recens aedificatum oppidum in magna splua,ad fluuium Lisna,qui Camenecet praeterlabitur, situm, venimus. Nowidwor,s.milis PorossoWa,2. I. v uolhowiteta, .miliar.quo Ioco commodius hospitium in tota prosectione non habuimus.

Pieski oppidum ad fluuium SelWa, qui ex ipsius Rustiae Vuolinia prouincia procurrit, N menque influit. Mostu uno miliari ad fluuium Nemen situm oppidum, quod a ponte Nemen imposito, nomen accepit:Most enim pons est.

330쪽

COMMENTARII. iso Rudni ki, .mII. Vtinam . mil. Porro per haec loca a V uolhhohiteta usque enumerata, hoc tempore non perUeneramus Utinam . sed cursum nostrum in dextra orientem versus flectentes, perdolma, Sionin,

Moschad,

Mienslio oppidum, a Vuolcamirea ; .miliata distans .inde praeterea omnes fluuii in Borysthenem feruntur, cum alij relicti in Nemen decu

rant.

Borissow oppidum ad fluuium Beresina situm, i8, miliar.de quo supra. Rescham go . miliar. In illis porro locis, propter maximas solitudines, non compendiosa,sed communi via usi, Mogilem oppido, ad dextram interuallo, .miliar. relicto, per Schhlow, 6. miliar. Otta, 6. miliar.Dobrowna, .miliar. iaq; loca in priore itinerario exposita, Moscomiam tandem venimus: ubi diu tractantes, nec tamen aliud extorquere potuimus, quam ista: Si rex Poloniae vult nobis Cu pacem,mittat ad nos, ut consuetum est Oratores suos, ta nos volumus cum illo pacem nobis competentem. Misimus tandem nostros ad rege