De sermone Latino, et modis Latine loquendi. Hadrianus S.Rom.ecclesiae cardinalis Nuper a mendis plerique expurgatus, & in suum pristinum candorem restitutus. Postremùm Horatius Tuscanella aliquot locos emaculauit; ordinateque Italicis elocutionibus

발행: 1568년

분량: 348페이지

출처: archive.org

분류: 연설

41쪽

II OLGratus Alexandro regi magno fuit ille Cherilus,incultis quis versibus,& male natis, Rettulit accepto regales numisima Philippos. I ulianus de iure dotium l.Talis. Socer genero suo sic legauerat. Titio filiae meae nomine, C. naeres meus damnas esto dare, hanc pecuniam generum petere debere, & ex actam, acceptam legatis referri. Ulpianus ad senatuscon. Τrebellianum .l.mulier. Dicendum est, potius fructibus hoc expensum ferendum,qtiam fideicommisso . A lphaenus de manumissionibus.l.Seruus, Sed si interea dum eum manumitterer, acceptum seruo retulisset, videri pe

culii suis

F loren.de pignoraticia actione .l. Cum& sortis nomine,&vsurarum aliquid debeatur, ab eo, qui sub pignoribus pecuniam debet, quicquid ex venditione pignorarum recipietur , primum usuris, quas tunc deberi constat, deinde si quid superest, sorti acceptum reserendum est . Pomponius de peculio.l. Si mulier, Item si mulier creditori viri fundum vendiderit,& tradiderit ea conditione,Vt emptor

acceptam pecuniam viro reserat.

P apinianus, qui potior es.l.si prior. Vt primam tantum pe'

cuniam expensam serat.

Τ itus Liuius urbe condita. Homines prope. C C C C. produxisse dicitur,quibus sine scenore pecunias tulisset. L abeo de legatis.l. Qui concubinam, Quod acceptum in

tabulis ex ea haereditate retulisset. H ircius in commen. Pecuniae locupletibus imperabantur quas Longius sibi expensas ferri non tantum patiebatur, sed etiam cogebat. Ibidem. Sanatis vulneribus accersit omnes, qui sibi pecunias expensas tulerant, acceptasque eas iubet referri, quibus parum videbatur imposuisse oneris,ampliorem pecuniam imperat.Ibidem,Sibi quod rapuerant,acceptum reserebant, quod interciderat aut erat interpolatum, Cassio assignabant.

L iquet ergo quod dixit,Acceptum referre,id esse, quod in rationibus, in tabula videlicet accepti describebatur, vel solutum esse ab aliquo,vel pro solutione admissum ; & ia esse ferre expensum , quod in tabula expensi notaba

42쪽

rur,quem debere stipulata pecunia, vel alia re contracta, ct ut notis seculo nostro verbis utar, Acceptu referre erat ad introitum quem facere creditorem,& expensum serre, erat ad exitum facere debitore.Qaod declarat etia Asconius Pedianus cum dicit : Expensum ferre, est scribere te pecuniam dedisse. Id quoque aduertendum est ;Non solum dici pecunia acceptam referri,aut expensam serri, vexumetiam & alia quoque opera, ut infra Cicero in Veri Rabo nio inde acceptum retulit.

Caelius Ciceroni, Mentio sacta est de lesione ea, quam expensam tulit C. Cesaxi Pompeius. M arcet.ad legem Iuliam repetundarum, lege, Lex Iulia;

illud quoque cauetur, ne expensum feratur opus publiciι faciendum,frumentum publice dandum,praebensim,ap prehendendum sarcta tecta tuendo , ntequam persecta . probata, praestita Iegerint. I abolenus de suppellectili legata.l. Qui vestem comunem omnem & res plurium generum supellectili expesumserre solitur erat.Plau. sine accepto posuit, quod pauci hactenus ut arbitror intellexerunt cum in asinaria dixit', Itaque ab asinos relatum praecium Sauriae, numerari iusisit seruo suo Leonidae, idest precium acceptum relatum Sauriae, quod in ratione accepti Sauriae adstriptum erat ab asinos, numerari Leonidae seruo iussit. Cicero etiam acceptum similiter omisit,cum in Verrem dixitZVe si hanc ex Mnore populo pecuniam non retuleriis reddas societati, H actenus de proprietate,vel de modo dicendi eorum verborum diximus; mox pauca de translatione dicemus. C ato Cice.Si tu,qua in re nihil fortuito sed summa tua ra-itione, & continentia Reip prouisum est, diis immortalibus gratulari nos,qua tibi referri acceptu mavis,gaudeo. C ic.Attico , Te etiam atque etiam oro, Ut me totum tuen' dum suscipias; visibis alui erunt quibus curae sum, Una cum his possim in columus esse, salutemque meam ben uolentiae tuae acceptam referre. Eidem, Ut ita diceret, si

quod esset senator, quod ciuis, quod liber quod viveret, mihi acceptum referre.

43쪽

HADRIANVS CARDINALI 8

I dem pro Cluentio,Voluit eum aliquid acceptum resem re liberalitati me Idem pro eodem;Vertim omnem tranquilitatem,& quietem senectutis refert acceptam clementiae tuae, Plancus Ciceroni, Quod sperant, quod audent, omne Cesari acceptum referre possunt. T. Liuius ab urbe cone. Nec senatui, sed familiae Licinae acceptum referebant.

I d quoque aduertendum est, ut supra dixi trastatione quoque fieri in verbo expensum fero,dum aliquid male curatur,vi Scaruola , Qvqin fraudem. l. Pupillus. Creditores suae negligentis expensum fere debent.

QVOTI εNsCvNu VS bonos autores legens, incurro in unum aliquod ex his , quae iam dudum colligo, neganter dictis totiens mihi uehementer gaudeo, ac quasi grandem aliquem nitidumq; unionem inuenerim , t

titia gestio, mox uarietatem eorum considerans, eam uoluptatem mente melius concipio, quam verbis exprimo,

aut in publicum profero, mirarique non desino, cum illoruperfectissimorum uirorum diuinitatem, tum multorum barbariem, ac quasi oculis obductam caliginem, uidere licet uel ex hiς clausulis, quas infra scripsi: Aliud ,aliter,cotra, secus, iuxta, statim,proXime, par, a que,ide, simile,magis, pariter,quandoq; etiam comparativum,& aliis huiusmodi non enim omnes collegisse me putem) quam elegatex post se particulas,ac, atqt ut, quam, S quanta uarietate obtineant. Quare uix conliderari potest, quam belle:&quam diuerse, quamve apposite,& proprio ii de uiri disertissimi illis utantur. Igitur primum de Alio tu particula ac coniuncto mos de reliquis aliqua subiiciamus. Τ erenti. in Pholmione; Aliud mihi respondes, ac rogo. Varro de re Rustica: Armentarius non aliud, ac bubulcus. Cicero in Verrem: Ne alio mense, ac fas erat, comitia ha

berentur.

1 dc in Attico: Quod quidem agere si liceret, alio modo ac

nunc agendum es et .

Ι dem de oratore: Potcst enim non solum aliud mihi, ac tibi, sed mihi ipsi aliud alias uideri. Idem

44쪽

DE MODIS LATINE LO. ao I dem pro Marco Caeli. Lux denique longe alia est Solis ac

lychnorum.

I dem pro Cor. bal. Quid ergo hi possunt aliud iudicare,ac

iudicauerunt. I dem de ac te Rethorica: Aut si alia ratione,aut alia ob cauiam, ac dicet te reus fecisse, demostrabitur esse factum. C. et ar in coin. Qui longe alia ratione, ac reliqui Galli bellum gerunt. Vatinius Ciceroni; Longe alia condonne ego sum, ac caete- ri imperatoris. . Τ it. Liuius ab urbe cond. Aliam suam,ac traffugarum causam csse. De alio cum particula atque coniuncto. Plautus in P sedulo; Illi sunt alio ingenio, atq; tu. Tereia. in And. Alium nunc censes esse me atque olim cum

dabam.

I dem in Eunucho: Verreorne aliorsum atq; ego feci .ac

Varro de lingua Latina: Potest enim esse Saturnus hic alia de causa dictus,atql in Sabinis. Cic. pro Planco . Nec erit haec alia ratio Planco.atque La

ter ensi.

Ι dem attico: 111hi uideris aliud tu honestum,meq; dignum in hac causa iudicare atq; ego existimem. I dem pro Murena,Si aliquid, atq; existimas. I dem Lentulo. Non alius essem atque nunc sum. I dem de oratore,Tantum & aliud esse, atque hoc sine illo summum esse posie. I dem pro Citientio,Si ipse A. Cluentius sentcntiam de iudiciis rogaret aliam non diceret;atq;ii dixerunt, quorum sententiis. Cluentium condemnatum esse dicitis. I dem in Rcademicis: Cum aliud agnosceret, atq; sentiret. I dem in rhetorica, Alio nomine illam rem de qua agitur, appellari oportet, atq; aduersarii di Cunt. I dem pro Aulo Cecinna,Longe alia ratione Recuperato mres ad agendum hac actione uenio, atq; initio ueneram .

45쪽

HADRIANVS CARDINALI s

cem Terentiar. Nostra factum esse negligentia, ut long i si h ilarx RHR euot, atque eius platas , ac dignitas postu- Caesar in coin. docet. longet alia ratione esse bellum eterendum,atq; antea gestum sit. 'I dem ibidem, Longe aliud sibi capiendum consiliuia Latu; antea senserat. γ' NI dem ibidem: Ac longe aliam esse nauigationem in concluso mari,atq; in apertissimo oceano perspicebant.b alustius in Catilina, Ad hqc quicunq; aliarum partium,

atque benatus erant, conturbari rem p. quam manus ualere ipsi malebant. Caesar in com. Aliae sunt legati parte is, atque imperatoris Hirclus in commentariis: Neque enim aliud ius esse Cappadociae, atq; Armeniae. Ι bi. Si alio esset littoris Aegytii natura, atq; omnium remtiquorum. ιHaec non habentur in exemplari Ecvnano. APPENDI x. C. Caesar in Anticato ne priore. Uno. n. accepi quem aliusmodi,atque omnis natura finxit, suos quis'; habet charos.

Vbi aduertendum,alii esse varii casus, quemadmodum , &antis,quod non solum masculino, uerumetiam in sceminino genere ostenditur. laus in primo. Antequam Barcha perierat, alii rei cauia in Africam misius. De particula Similiter,ci 1n ac,atqsse,ut coniuncta.

. e latura deorum: Tu autem quid queris similiter

facis: acti me rogeS.

a dem an Philippica prima:Neque uero illum similiter,atq;

apte eram, commotum esse uidi. 1 dem de offricis Similiter eos lacero, qui inter se contenerent uter rem p. potius administraret, ut si nautae anterici I δ id γ i ii eorum: potissimum gubernaret. Pau-e beras,&c.l. Filius familias: Miles similiter ut paganus

46쪽

DE MODIS LATINE LO. ae

paganus nominatim a patre, aut haeres scribi aut exharis redari debet. De particula simili,ac diffinilli,cum atq; ct ac, coniuncta. Plautus in Bacchidibus;Haud consimili ingenio atque illie est. Terenti. in prolog. Phormi. Ne simili utamur fortuna,atque usi sumus. Ci.pro G.Rabirio: Et similis uiri tu ulcisceris patris morte atq; ille persequeretur fratris sui λ1 demide finibus bonorum, & malorum ; Itaque , & similisterit finis boni atq; antea fuerat. dem de lege Agraria,Hic tamen excipit Pompeium simillime,ut mihi uidetur,atq; in illa lege. 1 dem Attico, Aut quiescendum, quod non dissimile,atque ire non Solonium, aut Antium. Caesar in cona. Hortatur eos,ut simili ratione,atque ipsi secerunt,suas iniurias persequantur. Τ. Liuius ab urbe condita, Hςc sunt Tribuni consilia uestra haud hercule dissimilia, ac si quis ex aegro qui curari se fortiter passiis , extemplo conualescere possit. I bidem,Similem pauorem inde, fugamque fore, ac bello, Gallico fuerat. N eratius de acquirendo rerum dominio.l.Quod in littore Nec dissimilis eorum conditio est, atque piscium, & s

i rarum. .

Τ ripho eod. titulo .l.Si is.Simile est atque in haereditate,&subdit. Nunquid simile sit,atq; cum stipulatui 3

De particula Item,cumat O ut coniuncta.

Varro de lingua Latina, Ana gia non item ea desinienda, quae dirigitur ad naturam uerborum, atque illa , quae ad usum loquendi. I dem de re rustica. Alii ad cursuram,alii ad praedam non item sunt spectandi,atq; habendi. I bidem; Hosce item ut equulos,& educunt,& alunt.

De cumparativo cum ac, ct at' coniuncto.

Cicero Attico,Mihi quidem uidetur diutius abfuturus aο

uellem.

Catul. Ille non minus atque tu pectore uritur intimo fi m. ura,sed penitus magis Horatius.

47쪽

HADRIANVS CARDINALIS

1 n Achaia langues minus ac me. Idem, IH is me consolor uicturum suauis,ac si Quaestor auus pater,atq;meus, patrii usq; fuissent. Ρ lautus in mercatore; Amicitior mihi nullus uiuit, atque is est. Terrenti. in Andria. Non apollinis magis hoc uerum atq; hoc est. Horatius Arctius atq; haedera procera astringitur Ilex.

De partacida. Secus,cum asiat B quam coniuncta.

Plaut. in capi. Ne me secus honore honestes. quam ego te. Cicero de oratore Me non multo secus facere, cum de oratore disputem, ac sacerem si esset mihi de histrione di

cendum.

I dem pro Lucio Murena: No secus, ac si meus esset frater. I bidem;Non dixi secus ac sentiebam. I dem Attico;Velim domum ad tuos scribas, ut mihi tui libri pateant non secus,ac si ipse adesses. I dem pro Planco, cuius ego salutem non secus, ac meam

tueri debeo.

I dem de oratore;Sed paulo secus a me, atq; illo distributa. I dem;sed aliquato secus,atq; in tradenda arte dici solet. I dem de natura deorum,Quoniam coepi secus agere, atq; initio dixeram . . Vergilius .Haud secus, atq, alto in luco. Idem. Haud secus, . ac iussi faciunt. Labeo de acquirendo rerum dominio .l.si epistolam. Non secus,atq; in continenti am'. De particula. Aliter, nisi ac regis uticoniuncta. Plautus in Truculento, Sed longe aliter est amicus, atque

amator.

Terentius in Adelphis; Nunquam te aliter atque es,in animum induxi meum. Ι dem in Heautont.Aliter tuum amorem, atq; est accipis, nam & uita est eadem,& animus erga te idem,ac fuit. Varro de lingua latina: Aliter, atq; in reliquis dicitur. I dem de re rustica;De emptione aliter dico,atq; siet.

48쪽

DE MODIS LATINE IO. 2 a

a dem.Nec multo aliter tuendum hoc pecus in pastu, atque ouillem. I dem de lingua latina;Hoc nunc aliter sit,atque olim. 1 bident: Quaedam aliter Clim, ac nunc. C icero de oratore: Vrbana etiam dissimulatio est, cum alia dicuntur,ac sentias. 1 bidem. Cum aliter sentias,ac loquare. I dem pro P.Sylla.Torquatus rursus in me irruit, me accusat,ait aliter, ac di ctum est in tabulas publicas retulisse. I dem in partitionibus oratoriis, Calu cum aliter cecidit, ac speratum& putatum sit.

I dem Sallu f.Neque enim qui ita viuit ut tu,aliter ac tu loqui potest.

I dem de oratore;Aliter dicenda, at intelligerentur. I dem de ossiciis. A liter de illis ac de nobis iudicamus. Caesar incom. Sed ratio ordoque agminis aliter se habebat;ac Belgae ad Nervios detulerant.. I bidenncoactus est aliter, ac supelloi ibus annis exercitum in Hybernis collocare. C icero pro Sexto Roscio Amerino,aliter causam agi, atq, ille existimaret. T. Liuius ab urbe condita Longe aliter patres,ac plebem as

sicere.

C icero ad pontisces;proinde quasi isti aut de Gn.Pop. aliter atque ego existimo sentiant. Ι bidem; Dubitans,ii mens, haesitans, omnia alite ac vos in monumentis habetis,& pro nunclarit,& iecerit.

I dem de arte. Rhetorica; Aut aliter hoc in sermone , atque in dicendo sit utendum. I bidem cum aliter quid accidit, atque hi qui arguuntur,arbitrati esse dicuntur. I dem de oratore. Mouent illa etiam, quae conicctura explanantur longe aliter,atque sunt. I dem pro Tito Annio Milone . Quamobrem iudi ses,ut ad causam crimenque aliquando veniamus, si ne quo omnis confessio facti est in usitata,neque de causa quicquamn stra aliter,ac nos vellcmus a Senatu iudicaraim est.

I dem in Epistola ad Seruium sul.Aliter cecidisse rem eas stimas

49쪽

HADRIANVS CARDINALI s

stimas, atque opinatus sis. I dem de finibus bonorum,& malorum. Hic loquebatur aliter, atque omnes sentiebant.

I dem Curioni. Sed aliter, atq; ostenderam facio. I dem pro domo sua, Haec homines improbi ad quosdam viros sortes longe aliter, atq; a me dicta sunt detulerunt.1 dem in Verrem. Quod iste aliter, atq; ut edixerat decreuisset. P aulus de rei vend. l. Pompo. Aliter, atq; si certis religionibus possideatis. V lpianus de seruitutibus .l. Quotiens,Nihil agitur aliter,axque si concedas, mihi ius tibi non esse in fundo tuo. I dem quando dies 3 c. l. Quanquam , Semel cedit dies aliter, atq; si cui in menses singulos, vel in dies, vel in anno singulos quid legetur. I de de haeredibus instit. l. Circa eos, Celsus. lib. 2 s.ff. de probat. aliter, atque probat in illa institutione .

De particula contra,cum ac atque,quam,conismcta.

C I C. pro Cornelio Balbo. Si denique aliquid quod non contra ac liceret factum diceretur, sed contra atque opor

teret.

I dem de oratore; Vt contra, ac dicat accipi,& sentiri velit. I dem in Verrem. Si haec contra, ac dico esse ni omnia. I dem de finibus bonoruin, Sc malorum, Itaq; contra est ac dicitis. I dem de diu i. Vides tamen omnia sere contra,ac dicta sunt euenisse. Ι dem in Philippica duodecima,Praesertim cum contra , ac Deiotarus sensit victoria belli indicauerit. s aliis .in Cati. Vbi videt Catilinam contrii, ac ratus erat

contendere,

C icero pro P.Sulla. Iam enim faciam crimi ibus omnibus pene dissolutis contra, atq; in caeteris causis fieri solet . I dem iii, Catilinam, Idemq; iusserunt simulacrii Iouis facere maius, Scin excel am collocare,cotra atq; antea fuerat. I dem in somnio Sci. Qui versatur retro,contrario motu, aeque coelum.

C aesar incom. Qui cotra,atque dictum p xliii comisissent,

50쪽

DE MODIS LATINE LO. 13

Cic.pro A. Cecinna,Miror te hoc in hac re alieno tempore,& contra quam ista causa postulas et, defendist d. I dem pro Cluentio: Generi sui contra quam sat erat amo

re capta.

I dem pro domo sua, Aut quid de vestro iure,aut religione

contra quam proposueram disputabo . 1 dem de arte rhetorica,Summa imprudentia est, cum quis contra quam scriptum sit,aliquid probare velit. I dem in Pison. Vt senatus contra quam ipse censuisset ad vestitum rediret. V lpianus de seruitutibus,quod vi,aut clam.l. Praetor ait.Si quis contra quam prohiberetur fecerit. '1 dem, quod vi aut clam. l. Si alius . Ait Iulianus,qui ante nuntiationis remissionem contra quam prohibitus fuerit opus fecerit.

De panicula Proxime,cum atque,coniuncta.

C rcgno Dollo bellae. Non positim ego non aut proxime atque ille,aut etiam aeque laborare. De particula Statim,ct confesti=n cum atque,quam coniuncta. Marcellus de fidei comissariis libertatibus. l. Cum fidei. Potest confestim ut fuerit alienatus petere. V lpianus de aedilitio aedicto. l.Aediles.Iudici eorum statimatq; iudex factus est, omnium rerum ossiciam incumbit. M artianus de ossicio pro consulis.l. Omnes proconsules statim quam urbem egressi fuerint,liabent iurisdictionem. P aulus ad Senatusconsultum Velleianum . l. Debitrix. Quamuis statim atque intercesserat mulier,competierat'. De particula Aequein peτinde cum asiat,ato ut quam,coniuncta Et primeto de Aequeinc. P lautus in stico, Scis tute facta veIle,aeque,ac tu velis. Τ erentius in Andria,Quis miser aeque ac ego λC ic.Cur.Cui charus aeque sis,ac iucu tus,ac fuisti patri. Aeque Atque. P lau .in Aul.Pumex non aeque aridus,atque hic est sencx. C qsar in cominen. Aequa fere latitudine,atq; ille coligestua

ex materia.

C ice.pro Cluentio: Aeque post hac, atque illum. dictatoria gladium pertimescamus.

SEARCH

MENU NAVIGATION