Paraeneses christianae, siue Loci communes, ad religionem et pietatem christianam pertinentes, ... Auctore ... Iodoco Damhouderio, Brugensi, ..

611쪽

laborabat, suamq; poculis pecunia insumebat, monitus ab uxore aliquando, & obiurgatus est acrius, expostulan te illa,qd laborare oporteret, ut sibi ipsi, ac prolibus suis uictu & amictu procuraret ut lucra. retur necessaria, rei terando illud in iacie freque ter: tandem accerrimὰ uxor expostulauit,quod oes pecu nias suas in taberna expenderet, adeo quod non haberet circa hyemem unde emeret bouem, vaccam, porcum,aut semi boue, semiuacca, semi porcumve ut facieba ni uicini sui in quo toto anno commeatu haberet n utriendae familiae suae, parataque alimenta, uulgo prouisionem dicunt: cui ille irato animo ira- .cundus respondit,habebo bovem, aux uaccam, uel salte porcum,quamuis darem animam meam diabo lo Sathanae. Ita mense Octobri progressus uersus mirum, quo tepore mactari solet boues communi initio, in media uia obuium habuit quenda bene uesti , tum, tanquam egregium cive, qui ei dici quid agis, tam es tristis,& moestus , is statim illi plene totunegotiu exponit,& querelas uxoris, suamq; coditio. nem aperit. Tum ille duodecim nummos coronatos solares, aspectu pulcherrimos dedit et,quib.em: Iet bouem,uel uaccam, uel porcos si uellet , is ergo nocuctatus adiit, sorti bovem emit, postquam boue duxisset domum, dixit uxori suae, ecce emi nobis bouem, mactemus hunc: mactato autem boue is statim a diabolo possessus est, & annos uexatus misere quatuor, tandem liberatus est preci bus, suasu , Mopera bonorum uirorum,qui consuluerunt illi, imo

imperauerunt, ut candelam ceream cosecratam deferret ad Sacellum S. Basilij in quo extructo Theodoricus ab Alsatia portione Dominici cruoris Hierosolymis allatam ueneradam condiditJac offerret,c0fitereturq; sua peccata, & sumeret ibidem sacram Eucharistia. His enim ritὰ peractis liberatus, diu postea uixit. Nec omittendu illud, quod contigit ante annos plus minus sedecim in orietali Frisia: Quida

hirurgus certis solis cum diabolo secit pactu,ut

nunquam

612쪽

n unquam esset pauperior septem cistis, se voeant monetam pretii medii stuseri nostrae monetae:postea emit: lusit,conuiuia seci domum omni supellectile plenam,ac commeatu habuit,accusatus de surto, de rapina, se defendi t,ac sine iniuria alterius se illa possidere ostendit. Iterum deprehensus maximus

aleator, otiosus,potator, conuiuator, in arte in sellis,

uel nullus,& accusatus ueneficii rem ipsam detexit, uocarioue suum diabolum Tuet, quo se quoque significabat, tadem danatus, eapitali supplicio est assectus a generoso nobiliq; Diio Nicolao de Frisiis Frisio Satrapa tuc Arcis Lerortanae. Quinimo videmus nonnullos otiosos,dc prodigos abundare pecuniis, contra operarios & diligentes Agricolas semper egere, pecuniis destitui optimos quosque serE, quid ad haec dicemus nonne diabolus uidetur largitor pecuniae, & contra raptorὶScio quod huiusmodi plurima exempla & argumenta adduci possunt ad docendam hane potentiam diaboli:sed opus est, ut paulo altius hoc negotium perscrutemur, ne diabolualiuesse putemus quam re ipsa est, nam huius hoc est proprium ut fallat,ut mentiatur, finga ut laedat . ut destruat, ut ementito honore colatur. Quare dico quod diabolus non potest etiamsi maximὸ uelit, pocuniam elargiri uel bonam, uel quantam aliquis de syderat: creare enim materiam diabolus non potest ex qua sit pecunia, lius enim Dei hoc est, ipse ma-dauit,& creata sunt. Diabolus creata corrumpere,destruere, adulterare, transformare praesumit, nec amplius potest,quam illi a Deo permittitur,semper se Deo, & Dei operationi apponit, unde aduersarius

dicitur, dc trustra praeualere laborat. Hoc nanq; modo continuo magis ac magis affligitur, du suo optato successu fiustiatur, & laboris fructu priuatur. Deus est omnipotens,& qui omnipotens, est Deus, si diabolus posset creare materiam bonae pecuniae, expendere bonam monetam, esset in has parte potens cum Deo: Nunc autem miser est, execratus,Mmalus.

613쪽

VITUPER I V M.

28t malus.Itaque non potest creare pecuniae materiam, non dare pecuniam, nisi deus illi permiserit propter peccata mortalium punienda,uel ad tentandos probandosque bonos, unde deprehensum est pecuniam a diabolo datam plerunque esse falsam, nam du odς cim illi coronati pro boue dat i a Carpentario Brutagensi,cuius modo mentionem feci, postea informatione habita a bonis uiris, qui diaboli figmentum suspicabantur,mere deprehensi pulchri uale intuitu, iustique ponderis, sed tamen uilissimae materiar, pauci stimi, ac nullius valoris. nimiru hoc ludibriit, ars & scientia est diaboli, ut Prothea agat, ut se in Angelum lucis transformet, nunc hanc, ianiacillam emetiatur figuram,idque non adiuuandi, sed decipiendi causa, quamobrem quit mirum si adulteret monetam, uel chymicam fraudulentam exerceat ξ sed tamen ne hac quidem in parte suum integrum habet ius,suam potestatem, aut desiderium, inexplebile nocendi cacoethes, nam si integram hanc facultatem habuisset, illi utique carpentario plures quam duodecim dedisset coronatos nummos:& alteri plures quam septem cistas. Quamobrem secundum facio tale argumentum .Quod si diabolus habetet potestatem vitandi, sicut Deus habet pauci reperirentur Imperatores,Reges, Duces, Comites, Barones,

ae huius generis principes, imo pauci mortalium, ut non animam suam diabolo quotidie offerrent, arent,& subderet, ut susEcientes ab ipso pecunias

impetrarent,ut haberent, quo se defenderent contra suos hostes,quo uindicarent suos inimicos,& ut in omnibus possent potiri rebus explende concupiscentiat, desiderioque carnali necessariis , aut utilibus, ut scilicet mundanis satiarent, quin passim iactitarent illud Sardanapali ditissimi Regis.

Ede, bibe,lude pori mortem milia uoluptas.

Et illud.

. . --- msis morialis presentibus opti

614쪽

Nec dicerem modo, sed etiam facerent, si a diabo Io pecunias habere possent, praesertim profligati sumi homi nes,per turbatores pacis , decoctores suarurerum, uentriq;, gulaeque dediti ut pecora capi, α qui

pecuniam suam animam, uitae suaeTangliine, neruubelli uocant. Quu uero ipse diabolus natus sit pet-dendis & ad damnatione perducendis hominibus, possitq; subsidio pecuniae plurimos expugnare, qEhoe facit minime in causa est, quia non potest dare

quot uult pecunias, impotentia ditandi: ita ex parte petentium necunias,& ex parte dantis diaboli couincitur, quod diabolus non habet ditandi uel conserendi quot uelit pecunias. Nam nec illi animam dant diabolo, aut si darent, non haberent susscientia, quod multorum exemplis patet, nec potest quatum homines poscunt mali, Sathanas suppeditarer ut Sagae maleficae multis modis referre possent, Aex consessione maleficorum Sathanicorum tormentis expressa multi didicerunt, cuius generis uerissimum exemplum non omittam. ApEo Mellonius

rusticus in agro Gron ingens non procul oppidulo Dam maleficium Sathanicum didicerat,&se diaboli societati sic dederat, ut copiam pecuniae semper Scabundantiam rerum terrenarum habere sed quum

importunius praeriperet pecunias,& formosissimas puellis,quas demon in societate congregabat, uerulei gaudere, occccatus est utroq; oculo, unde,nec pecuma dignoscere potuit, nec ab illusionibus tutus suilino in sufficietes illi daemon pecunias subministrare potuit, na primus suit in Gron ingens Frisia ille Apho, qui sortius pecuniae malo excpio , maximoq; conuitio auxit,haud dubiae diaboli instinctu,& auxilio, ut sic quod diabolus dare non posset, per alia media propter hominum peccata illata obtineret, tandem hic Apho a loci iudice captus, sciustissen tentiis damnatus, ac ex ustus est non procul oppidulo Dam. Iudex uero bona nobilitate Frsica clarus

Menno Houerda uocatur, cui huiusinodi plurima ab

615쪽

ab apxdne relata sunt pluribus praesentibias, Sed nola in hue campu ex patiar: satiis patet quod nec Plincipes, nec populares anima sua uolunt dare diabolo nisi sint penitus lumine & cog n itione ueritatis destituti, sicut Mahomethani: quia sciunt, animaduert ut,& multoru exuplo tu relatione cognoscut, quod

diabolus non potest peeuniae satis deuoueti se suppeditare,n6 potest que uelit ditare. Neq; uero alienum instituto fuerit eomemorate illud ex eplu,quod uerissime narratur a Caesario homine minime surili: quo osteditur quod nihil daemo potest, nisi a Deo p mittatur,& quod holes,quibus maxime nititulo spe pecuniae ipsis da dae imponere, set utillu no habere talem potesta ic, etenim Capanarius in pago diocoesis Coloniensis uoti persoluendi causa comitatu su u addixerat cuida sceminae, quae rogauerat, ut bene mane

pulsaret capana, quo uitadiaestus diurni causa tep ite frigidiore molestias itineris superaret, promiserat hoc Capanarius pridiὰ, noctu uenit quida, dc excitat Capanarius ut eo uocabulo utari iubet pulsare, ille putas scemina esse secu peregrinatura surgit vadit ad te Plu, interea ex Gallicinio, & lapade tepli ardenta , cognoscit adhuc multa esse nocte: itaq; regressurus ut acem i n ar ii uetaret, q uod ad huc aliq uat ut si q uiesce rotobuiu habuit tauru, qui lingua exerta illii prostrauit in xeria supinu, mox ap prehesum detulit in pinnac' dum turris Ensen burgi casiti, facta oblatione huic pecuniae magnς, multarumq; diuitiatu,uoluit ut iu.sua uerba iuraret, dicens, Huld w: rursus inde ps Olosito ni id faceret metu pr cipitii ait, Huld w, scd

Campanarius diabolum esse intelligens deceptore, praestigiatorem, adiuro te, subdit, per Deu uiuu, ut me sine periculo deponas,& a me discedas, , non te tua' curo, itaque diabolus illum detulit i ii uillam Germerihelm,ibim terrae durius illisum,sine noxa, non sine dolore magno reliquit , uicini peregrinum Linuentum , & consternatum resoralia ue-

616쪽

proximisq; locis euncta ita narrauit, tanusi desinuisisset, quu per ea a diabolo uectus esset, reuersus ad tuos orbus facti admiratione incussit, In hac sententia Caesarius narrat: Christus sciens diabolii esiem edacem, nec posse etiasi maxime uellet, pecunias,& regna mundi dare, spreuit illu, ac duris respotum,

in ellictabileq; satum illi opposuit dicens: Abi hinc

Sathana, scriptum est enim Dominum Deum tuu adorabis, Ac huic soli seruies, qui uero putant, quod daemon tale habet potestatem,& se ideo illi dedunt, ut in uno, ita in altero saliuntur, nam mendax est diabolus,& pater mendacii, impostor est diabolus, VN pater omnis imposturi, omnisque Hypocriseos, quid enim nunquid Turcet& multi impii daemoni seruiun i,& a daemon diuitias, pecunias, regnaq ue mundi petunt. tamen nunquam illis satis est,quum etiam maximE diuitias Sanctae Ecclesiς Dei eripue rint, tamen egent & plura petunt,magisque eos diabolus affligit,instigatque,ut ipsi bellis bona, pecuniasque Cnristianorum inuadat. Si diabolus potentiam ditandi haberet, quur ad bella eos instigaretisspeeuniae quantum uellet, haberet, dc erogare posset, quur suos cultores tam uariis calamitatibus perdereti pericul is exponeretὶ ardua quaeque subire cogeretὶ lied nunc non solum suos sibi pecuniae, diuiti xaq; foeculi causa deuotos mille tormentis in hae uita excruciat, sed post hanς uitam ς ternis poenia diuexat, hoe etiam Ethnicis philosophis Sc p oetas notum fuit,hinc illa: sabulae de Tantalo,de Ereficiatone,de Metire, de Arne, de Mida. Hinc virgilius

Gnosius hae Madaniantur habet durissima regna, castigasqnaudisq; dolor,subigitque fateri,Muae quis apu dispreos furto laetatus inani, lis inseram commissa piacula mortem. 'continuo senteis ultrix actinctaflagelles,

Tisiphone quatit insultans,io uosque sinistra '

617쪽

Et quae sequutur de illis, qui patria auro uendisterunt, qui libertate, na seruus diabolus inani sulgore pecuniae,quos liberos uidet in seruitutem aeterna allieit,& impellit, tu sic poenarum foetos habeat in solamen suae mi seriae. Quemadmodum Horatius de ceruo perstringit,& equo: ita ego de bono Christiano & malo id declarare possum. Ceruus est enim bonus Christianus necessuria uitς suae quaerens , contentus diuitiis Christianis, quae sunt uictus & amictus communibus elementis huius mundi eum impiis utes & frues, atqui impii, hoe est, malus Christianus ola sibi uedicat, & ut oes diuitias huius msi di obtineat, uoeat sicut equus sessorem diabolum.

Sed postquam uictor uiolent discessit ab bs 'nequitem hoc est diabolum dorso, m senum

depulit ore. Sic qui pauperiem ueritus potiore metallit, Libertate caret,dominum uehet improbur,atque Seruiet aeternum, quia paruo nesciet uti.

Prosecto qui semel se diabolo dedit, semper seruus

ipsius est, nec potest,quod uult obtinere, caret pecuniis, caret libertatricaret gaudio omni, haeret in omni miseria, & omnibus supplieiis ex earnificatur, perplacet audire Apolgoiae huie haud inc6ueniens ex epi u: auscultate: Operarius tenui hortuna cum si . milia sua contemptus, optimὸ uiuebat,sero, manE, meridie semper erat hilaris, cantabat, gaudebat etiaad stuporem uicinorum, quorum unus respiciens 'paupertate illoru,sieq; benefacere hominibus ta alactibus cupiens, summa bonae pecuniae peplo inuoluta proiecit ad ianuam illius introrsum sitis. Quum mane catado operarius ianua aperiret, mox illustrato loco eo spexit peplu albu, illud sustulit, uiditq; pecunia unde cogitabudus sine eatu regressus illa abscondit, &operati incepit,vesperisne eantu, & i se tristior tota familia tristiorε feeit,i indie'; maiore quaeda anxietas accessit. Hoc aiaduertere uicini, -

618쪽

iri, uati E quaerere, sed frustra, tande uicinoru ille qui pecunia proiecerat,ait: Nu quid deest aliquid uobis nu quid inuenistis pecunia, u ego dedi vobis thic pallersamilias tanq ueterno expergesactus, illa, ait, pe cunia est mihi eam ei doloris, silentii, & anxietatis, meae familiae, na antequam illam pecunia haberem, ieram hetissimus missi Sc una cum meis, postqua maledicta pecuniam accepi, uariae cogitationes intra-

. uere dc occupauere animum meum, ita ut non mo

do corpore, sed loge et magis animo labore, no surgo secure, n 6 operot hilari ter, aut calide, uo edo, bi- move cu appetitu , non dormio sine curis, quae cor meu coquunt, uersantq; finge do uarios metus f ru, latronu, insidiatoru: pessendo in animo de modo .illatae pecuniae, & qd possem accii fari tana ea furatus, tum et remoto tali casu in que usum expendam pecunia, quid ema, quo modo serue, hinc mala tu cogitationu inestabiles undae,aestrisq; animi uarii, ut neolibere loqui ueritus ne quid de pecunia, nec eata re ab illa hora potuerim: peto itaq; recipe tua pecu nia, aut si nolis, ego Piicia. Sic pecunia reddita ope-μarius restitutus consuetae securitati ad admiratio-tionem aliorum cum suis gaudere, bene operari, optime edere,iocundὸ occinere occepit, uere Iuuζ-

inalis ait. Cantabit vacuus, uerius adhuc.

Ploratur lach mis amissa pecunia ueris. Rursus illud.

Et maiore domur gemitu,maiore tumulin, . Planguntur n*mmi quam funera.

Adeo multiplicata mala pecuniis ut si desit, putet liquis se esse cane sine cauda: si adsit, putat esse Atla tici motis onere grauatum: si perditur, putat se esset desunt tum, si se diabolo addixit pecuniae causa, non putat, sed sentit te pauperem, seruit oppressum in co-

. scientia, occoecatum in uisu, stupefactum in sensu, .existimat esse pecunias, quae non sunt, concupiscit,

α habere non potest. Rixatur contra diabolum, &-Juocatus pauper diabolus pro pecuniis dat pugnas ligatur ta ligari via tax uexaIuli undiqueti P SDMy,

619쪽

utdgo quoque dicitur,qui inseruit diabolo, rem sine ratur a diabolo sed quo modo, ni mirum obsidet ut dilania ur, & nisi Dei misericordia interueniat graritia Domini Iesu Christi, ad ea tremas gehennae pinnas detruditur pro pecunia nihil aliud 'isam ignita

prunas, ictus candentium globorum, uel tesserarum, colophos, ignitorum malleorum perpetuo durantesiliabiturus,& ea percepturus tormenta, iisque uirgis,

subiectus, quae nulla lingua humana eloqui potestii Haec sunt quae dat diabolus,quae cocupiscentia pecu, iux parax mala, haec si Iudaei, Turcae,:usuratii, haereti vi atque similis improbitatis classiarii animo reuota

uerent, si intelli Serent, uiderent pro suo, quod diabo, io praeliant, officio quid essent praemii relaturi, ma-inus serian pecuniae causa insaniret, minusque negotitii Christianis facerent, opera enim illorum diaboli. sunt opera, astu diaboli suggesta, ut per ea impote ualdi aboli suco lateat. Iudaei non faceret u suras, Turcae no gereret bella,& maria no tetaret, usurarii no pirignotibus sun estiisq; comertiis se grauaret: improb 1mercatores no curret et B siara, P mare, p igne

Horatio, nec peieraret toties, si uno periurio, uno pe riculo, una haeresi, una animae Oppignoratione pos-

ssiit a diabolo sufficientes Mabere pecunias, adeo etiam insignis est haec daemonis , & crassa impollentia, ita nulla facultas pec 'niet, ut etiamsi loca sciat; ibi absconsa est pecunia, ubi naufragio eiecta in mari haeret, ubi materia eius in terris generatur, non tainen auferre inde potest, non tribuere quibus ipsem

xime uelit nisi Deus permittat, saepe enim sic ut Deo . Blaceat erutos a diabolo Thesauros in luce proserri ad suae maiestatis gloria, ad bonoris probatione . Sic. diues urgen te conici ctia plena pecunia sportam de ulit in monasterium, ubi boni fratres morabantur,

iussitque illud paupetibus fratribus distribui, Abbas,

in teplo iussit collocari sportam,co uocatis stat taburti dixit, ut quisque sibi inde aliqua su nanaa auferet: sed, nemo fratrum obulum attigit, Qu.πς mandauit:

620쪽

secit, ac eo exemplo in fide confirmatus est plurimuopus diaboli in congerendis pecuniis omini, uixi que pius & multas eleemosynas secit. Iterum v su r rius eoilecta ingenti ui pecun iet cistam plena ae be. ne munitam in replo monasterii ordd. Cister t. deposuit non indicans quid esset: postea uen it quida oraturus Deu, is conspexit diabolu, tanqua igni tu homini ne assidente cistae itaq; perterritus, & se signas sancta Cruce, dic mihi, ait,sid hic agis,cui ille, Seruo thesauru usularii est enim magna pecunia in illa eisia, is igitur decedes hoe significauit. Abbati, qui iussit, protinus in plateas e teplo portari cista, plurimis accurrentibus Jc sciscitantibus de tam serro obducta cista de expulsa Emonasterio, fama peruenit ad usurartu,

hie nouitate territus eo accurrit, recognita & admonitus eleemosynas fecit, ac pie uixi t. Sic diabolus saepe thesauros aperit, di manifestandocti obesse putat, prodest. Huc pertinerer, quae de inquisitione thesauroru Vicentius Beluacensis comemorat. SaepE enim diabolus monstrat, de erogari iacit thesauros: f epEmonstrat,&inquirentes obruit, uel aliis atque aliis modis opprimit unde facile licet colligere, quod ipse potens non est illorum thesaurorum, nec amplius, elargiri potest, nisi quatenus illi a Deo conceditur. Ostedimus in enchiridio partu canes quoque edo ctos ad inueniendos thesauros qui ad Dominum eanis de ivrcpertinent ut docet D. Floria. in L. statuae is de usustuc. veru Berthachi. in suo repertorio, hune ea ne si haberi posset omnibus aliis canibus anteponit, itaque no parua uidetur extas in cane tali, qui siue id instituti sie humana aut uerius instinctu alicuius mali spiritus faciat siue permissu de alterius inquisitionis est. Subtexa qua rati & quod ex ia dictis sequitur argumetu quo illa diaboli impotetia manifestior declaratur, est tale. Si diabolus haberet potestate ero.

gadi pecunia & ditandi, actum esse de religione Chii aiana uideri posset: quia omnia illa media, quae sunt