Elementa juris criminalis liber primus libri quarti pars quarta De judiciis criminalibus

261쪽

adhue iti Foro obserVatur. Clar. I. In . qu. 2I n. 36 Farinac. qu. . n. 2o et seq. Si enim non solum desecerit Accusator, seu Fiscus in crimine probandor sed et contra Reus innocentiam demonstraverit: hoc solum caqu illo a crimino absolvitur; atque tuno plenaria dicitur absolutio, sea absolutoria sententia dos nitiva appellatur: Siti Beo nihil praestante Accusator seu Fiscus in probatione defecerit; non a crimine absolvitur Reus, sed ab instantia dumtaxat. Aemagnum quidem in Foro inter utramque ahqolvendi rationem intercedit discrimen. Nam a crimine abso-Iutus , seu, ut incI aiunt, eX capite innocentiae sosemper tuetur exceptione rei iudicatae, quam et Ii

tis finitae vocant, nee amplius in judicium rapi po

test; tum damnorum, quae passus est iniusta criminali persequutione , resarcitionem consequi debet. Contra absolutus ab instantia, etsi vinculis solvatur , eique liceat quo libet abire ; quandocumque tame uacciri, et iudicium rursus poterit in ipsum instaurari; praesertim si nova emerserint indicia, qtiae vc-hementiorem de illius crimine suspicionem ingerant. ci

x Etsi durum, atque iii hi manum videatur , rit ab Instantia dumtaxat absolutus Reus , semper de salute sua incertus et auxius inter spem metrimque pendere debeat; hanc tamen Fori praxim quantum a priseis Romauorum institutis abhorrere, tantum hodiernis moribus non male quadr- Matthaeus ipse observavit. Romae enim, scribit ad LG. 48. Dig. tit. 16. ea . 4. n. 18. delatores atque accusatores erant pilarimi , per quos , dum aut aevitiae Principiim adrepercnt. aut praemia Iegibus defitiita sectarentur . etiam innocentes multi circumveniebantur ἔut necesse taerit eoxiun improbitatem et mestitudinem mertexo,

262쪽

3. Sed eum Sententia absolutoria sertur, orimen in illa sxprimendum est; ut si sorte plura a cilsato obiccta sint, vel objici potuerint, constet a quo absolutio facta fuerit. Quod si mentio criminis

sit omissa, nequa laam Sentyntia vitiabitur; tacite e

nim intelligitur Reus ab Oiatus a crimine, quod ei objiciebatur, et cujus caussa Criminale Judicium peractum eSt. Sententia autem absolutoria statim ae Iata et Promulgata est, ex recepta forma hodierni Criminalis Processus, transit in rem iudicatam, ut helenotant rerum Criminalium Scriptores; quidquid dicendum sit in processu Accusatorio, quo decentii lapsus requiri videtur, c Bohemer. cit. h. Sect. 127 . 29o intra quod accusatori integrum est a Senutentia Rei absolutoria prOVOuare. V. De Sententia condemnatoria. 1. Quod si Reus vel sponte Titeque consessus , vel legitimo convictus sit, condemnatoria Sententia

in eum fertur. Duo circa istam Occurrunt obserVanda : primum , au damnationis caussam . deinde utrum

Legesque quasdam Reis salutares constituere; inter quas et illi numerari Potest, ut acceusatore non probante Reus. etiam si innocentiam uora Probaverit, a crimine absolvatur. At hodie de Iatorea Tari, innoeentia sere secura quin immo no licet quidem .pIcrisque in i is aecusare privatis , sed solis FiseI Procvratoribus. Non m rum ergo, eum pleraque scelera defectu aecusatoria impunita babeant, eo iure nos hodie uti; ut qui iudicio obla tus fuerit, non aIiter a crimine absolvatur , nisi innocentiam

263쪽

et poenae spediem in sententia exprimere oporteat. Criminales Scriptores viilgo tradunt necessarium non esse, ut Iudex in sententia caussam damnationis e

primat. V. Gomer S resol. IJ n. ao Sed contrarius usus recte invaluit in Foro . ubi caussa, crimen scilicet, et iisque nomen speciatim inscribitur

damnationi: ci Id enim postulat potis,inius finis

poenarum , nempe aliorum e emplum Lib. II. cap. III. I. VIII. γ. Poena autem unius Mari multi molum ingerere poterit, nisi causa, id est delictum innotescat, propter quod illa irrogatur. De Poena quoque ambigunt Interpretes Iuris Romani, an speciatim expria menda sit in sententia. Ae siquidem certa poena L gibus praescribatur, necessarium haud esse videtur Iure Romano illam in sententia eXprimere , quoniam

Legum auctoritati poenae reservantur. Dig. lib. intit. i8 Leg. 33 3 Si vero arbitraria poena sit, et extra ordinem infligatur , utique in specie Poenam

solemno soli Romaliis eatissam damnationis non προ- tum expilmero ita sententia ἰ aed etiam clim haec exequutioniti,deretur, Palam omnibus facere ἰ ita ut ea detriintiaretur peehiseeonem, aut patibulo inscriberetur. ut faetiun constat in Gu-- ena Sab ator noster a Romanis militibus suffixus est. En Miem e emptiun caussae damnationis in sententia expressae. quod ceteris a Matthaso collectis heiu seligimus reserendum ea σου. ro Cum Cum hostem fugientesm aciens suscepctrit . in i ta ortari ; Philoctetem, quod occultari eum non .n

264쪽

Judex exprimere debet; ut constet quid subeunduri Reo, quidve ei irrogandum. Veruintamen moribus nostris supervactanea est huiusmodi disti tisitio , non solum quia Poenae sere omnes extraordinariae evas runt c Lib. II. Cap Vl. I. IV. 3; sed etiam quod soleat semper in sententia spicies poenae a Iudico designari; ne ulli dubitationi, aut errori aditus pintere pOSsit. 2. Ceterum quamvis sententia absolutoria vim rei judicatae statim nanciscantur I. IV. ; secus

tamen receptum est observari de sententia con lemn toria. Cum enim Summum ea nocumentum condemnato

pariat; merito obtinuit; ut possit et saepe, et qua documqtie . V. Bohemer. Ioc. cit. q. 293 re tamen integra, impugnari; adeoque in rem iudicatam non

transeat.

VI. Quae solemnia in Sententiae promulgatione Obseruanda 3 Sed qualiscuntque Sententia fuerit, sive absolutoria , sive condemnatoria , quibusdam intercedentibus solemniis serenda est, quae iuxta diversa Populorum institula ubique sere variant. Romae olim Iudices sedentes cognoscebant, sedentes iudicabant, ci majo-

1 Hodiernis quoque moribus receptum . ut Iudices sentcntias suas pr umici ut sedentes, quemadmodum iudicatur communi illa solemnique formula Aro tribunali sedentes , et Ium etc. Prosocto cum sapientia quietem amet, stantes autem mi S quiescant bomium ἰ propterea fortasse inductum est, ut Iudex sedere debeat sentetitiam dicens. Eam sedentes aliqVRudo magis vi--

265쪽

res quidem Magistratus pro . tribunali mInores Vero.

velut Tribuni, Triumviri, Quaestores et alii minora iudicia exercentes, in subsellii . Ascon. in Ver. I. Dicebant autem sententiam Iudices ante Legem Cassiam viva voce, sed potest ejus rogationem; ut liberum foret cuique quid iustum sibi videretur statuere, suffragia iniri coeperunt tabis is in cistam coniectis , quarum tres , una absolutionis, altera condemnationis , tertia ampliationis singulis Iudicibus . distribuebantur. Sigon. IL de Iudic. .22 . EXole vit tamen postea mos ille clam serendi sententiam , praescriptumque Imperatoris constitutionibus, ut I dices in causis gravioribus de tabεlla palam recita- Tent sententiam et ipsi quidem; exceptis illustribus,

qui per Officialem id possent. d. lib. 7 tit. 4o

Leg. 2 . Quod tamen moribus , ut scribit Mase

thaeus, non aeque observatur. Nam passim videmus inferiores etiam Judices non ipsos recitare sente

tiam , sed hanc rem iniungere Exceptori suo, quem hod io Secretarium, seu Notarium, vel Cancellarium. BPPellamus. Ao ne in loco quidem Judicii semper

Tecitatur sententia , quemadmodum antiquitus obtinebat: Interdum enim Judex aut domi e aut In ca

ceris vestiuulo coram Notario aliisque viris probis,. iisque ut plurimum causidicis, Beo praesenti exscripto sententiam recitat; nonnunquam solus Notarius ex breviculo a Iudice dato sub commenta

266쪽

riensis conspecta Reo in carcere sententiam γο- niuitiat. VII. De exequutione Sententiae. Boo autem praeter eetera intercedit discrimen eo demnatoriam inter, et absolatoriam Sententiam; quod haec illico Reo manifestanda, et exequenda est; at illa non statim ac promulgatur, tradi debet exequutio ni nisi Reus condemnatus sit in poenam pecuniariam. Tunc enim exequutio sententiae statim fit, nee Reus gaudent quadrimestri spatio, quod Iure Romano debitoribus humanitatis gratia indulgstur. c cod. lib. 9tit. . Leg. 5 Quod si solvendo non sit, ne egesta te poenam pecuniariam eludat, corporis coercitionem Κωstinebit c Lib. II. cap. XI. I. III. circa alias poenaS , praesertim vero capitales, earum exequutio tantisper disserri debet; quantum nocesse est, ut Reus vel ad eas si possit. declinandas, vel forti animo subeundas se paret. Et quamvis quo fieri potest oeyus poena crimen sequi debeat, ut vehementior celerio

que sit vis publici exempli Lib. II. cap. XV. I. II. .

Ionga tamen existimanda non est mora c Clar. quaest. 96 n. I , quis Reo aut ad defensionem innocentiae . cui exhibendae etiam Post latam eondemnatoriam sententiam manet locus c cap. XVI. I. IX. λ , aut cir stianam agendam poenitentiam Meessaria esso vide tur. aure quidem Romano praesor itur Reorum suae

plicia per triginta dies disserenda, c Cod. lib. 9 tit. et Leg. ao Sed hodie hujusmodi temporis spatium

capite damnatis non ubique prorogatur. Apud nos lo se breviori tempore suspensa mauet sors Reorum ε

267쪽

atque inter Promulgationem capitalis sententiae , quae fit ipsi Reo , illiusque exequutionem Paucae solum horae intercedunt. VIII Quibus ex eaussis condemnatoriae Sententiae

exequutio differi possit, aut debeat 3

coeterum quoties aut humanitas postulet ; aut pu-Blica salus Tequirat, procrastinari condemnatoriae 'semientiae exequutionem . ea quousque oportebit dissere da erit. Sio Beo graviter nega otante inhumanum Videretur Poenae eumdem subjicere, donec morbo laboraverit. Sic quoque mulieris Praegnantis suspendendum supplicium , quamdiu uterum gerit. Ut entinhumaniter pronunciarunt Iurisconsulti Romani , ca- , Iamitas matris non debet nocere ei, qui in utero est.

tura sit nutrix , hoc similiter casu recte visum Scriptoribus criminalibus puerperam non statim esse necandam. Publicae vero salutis interest , ut quando timeri merito potest, ne tumultus vel seditionis occasionem praebeat in civitate potentium Reorum supplietum; tantisper illud differatur, quamdiu prudem ter metuendi caum durat. Quod saciendum est etiam . quando inquirere oportet de sociis delicti. Carpaον. quaest. IS7 rium. IS Quousque enim probabilis spes manet illos ex condemnato Reos investigandi et e gnoscendi , hujus poena proroganda erit. contra vero si antisquam sententia exequutioni tradatur aliquid tale emergat, unde innocentia Rei appareat, exempli gratia si Testium, quorum fide ille damnatus est, subomatio, falsitas, vel Accusatoris calumnia inno im a

268쪽

tescant, aut veru deprehendatur auctor eriminἰs , s vo temere, sive tormentorum metu, vel impatientia ab eodem Reo confessi; tunc aequissi ma, i inino necessaria habebitur caussa disierendi supplicium, dω nec quid justum sit Magistratus, aut Princeps ου-gnoscat atque decernat. Etenim aeque pertinet ad pu-hlicam salutem , ut sontes meritis poenis afficiantur, ac ne pereant invocentes. ci

IX. Quomodo, et quando condemnatoria 3ententia exequenda 31. Quod si nullam disserendae exequutionis Sen tentiae justa caussa ad sit; tunc illa sie erit exequenda , ut Omnino sententiae respondeat exequutio , idest neque durius , neque levius animadvertatur in Reum ;sed poena adani assim, eoque modo irrogotur, qai sententia praescribitur. Ipsa autem Uxequutio condemnatoriae sententiae, praesertim capitalis, solemniter sit,

Palam, eo lite tristi apparatu, qai spectantium an, mos commoveat , horrificoque terrore afficiat. Clur. in . qu. 97 n. 6 Hac de caussa interdiu , non noctu supplicium Sumendum est , neque clam , sed in publieo et frequentato loco. Huc enim Poenae potissimum spectat, ut scilicet illarum Cives ouines sa-

269쪽

Iutari exemplo moniti digeant gem a delinqnendo abst, ne re Lib. II. Cap. LII. g. VIII. r Ao licet diebiis feriatis Iure Romano lege agi non possit; Cod. lib. SLeg. Io tit. 12 si id tamen publica salutis exigat , sitque in mora periculum, quis dubitaverit etiam die sacro supplicium sumi posse Τ i

a. Antiquitus Romae , qua die Jadex animadve suras erat conscenso tribunali produci damnatos , et per praeconem lege agi iubebat. Tum lictor nudatos , et virgis caesos Reos qecuri feriebat. V. Lio. mst. Lib. 26 3 Sed posteriori aevo Magistratus, et Praesis des Provinciarum sententiam plerumque per milites exequebantur. Sed nunc jαxta diversos cujusque Gemtis mores, varia adhibentur solemnia in sententiae o Pitalis exeqaatione. Hanc apud Garmanos praecedit solemnis constitutio criminalis Iudicii; Bohem. E. I. Crim. secl. 1 cap. 17 I. Sia et seq. alicubi Magistr atus ipsi, qui praesunt eriminali iurisdictioni imetersunt exequutioni sententiae, quam sere ubiquo expediunt Carnifices. Istorum ut sordidum nomen, sic quoque ministerium visum semper infame et vIlissimum; ita ut eos non solam soro, sed et Urbis d omicilio Leges Censoriae olim excluserint. Sed ut Pli irim a m exequendae capitalis sententiae cura, quemadmodum fit apud nos, Magi tratas suis familia.

x In more positum fuisse Hebraeis Reos eapitis supplicio

dIebus festis plectere nareat Moyses Marmonides m. mlhoe.ev. 4. Rctam ad festum u3qus custodiunt, ce Ose festo straragulant . quia diatum est D utem mii ev. 27. vers. 13. xe omnia Drael audiat, et timctit. - - -

270쪽

27 armatae Omeisibus committunt qui postea in aetis reserunt illam fuisse traditam exequutioni, qua relatione hodiernis moribus criminalis Processus absolvitur

I. coeterum quae superius c I. IX. dicta sunt de exequutione sententiae , toties locum habent, quoties illa aut ipso jure nulla non sit, aut Provoeati ne suspensa non fuerit. Plura sunt capita , ex D hus sententiae nullitas emergere potest: m Primum nulla est sententia a Judice vel non oompetente CamIX. I. II γ, vel corrupto lata : Tum vero si non iuxta receptum legitimumque ordinem Iudiciorum , vel ex salsis allegationibus et testimoniis, vel contra ius constitutum dicta siti nullius momenti csso exi

stimabitur c cod. lib. 7 tit. 45 Leg. 4 .

2. Quando autem appellatio fuerit interposita; n quit Judex, qui sententiam tulit, exoqiuitioni eam demandare. Quod quidem appellationis benefidium a quis,iine Legibus Romanis indultum est iis,qilico

deinnatoriam sententiam Subierunt. Hoc quippe solatio condemnationem passi haud videntur esse destituendi , ut scilicet non unius tantum Iudicis sententia nequieseere omnino cogantur; sed apud alterum quoque Indicem fortunam suam rursus experiri va-

Ieant. Quid enim si prior ille Iudex per imperitiam,

per erro m, Vel deceptus , vel malo animatus, veIpranci 98 inconsultum injustamque sententiam promin-ciaverit, nulla ne miseris Deis ratio erit illa in declibnandi , suaeque Oxpedieadae salutis 3 ditaruin idesse