Tertullianea

71쪽

tionibus in universum fero sanavit. Et prius quidem ex Hartelliroeensione hoc est Uult et Cleanthes non solum corporis mea-menuis, sed et animae notis si Dial/tudrnem paremtibus in illos: respondere de speculo scilice in um et insenserum et ad ectuum. Corporis autem similitudinem et dissimilitudinem capere et animam. Itaque corpus similitudini et dissimilitudini obnoxium. Postrema servavit, ut tradita sunt in enim hodlodo deficit. Si verba interpretatur; Itaque corpus - Obnoaeium Scit. St), V ogi at Subj00 anima, odor, indem ir denSat noeli vo Cleanthes vult ab iunge in SSen, animam 88egu erg9ngen St Verum si animadvertas amborum Cloanthis urgumentorum Singula membra accuratissimo sibi respondere. altoriusque finem hunc osso luitur anima corpus, ae OVΡΟ-Walium passionum communione, forsitan tibi persuadeas v0rba similitudini obnoxium rationem eontineant ne0θSSO OSSe, eur Orsu anima it. Quam ob rem seribas velim: Itoque

corpus Seil. Si anima , .s Nimilitudini iasimilitudini

e. 6 p. 30i, V. J Sqq. Itemta P0 oriatur ert opinionem eorum, qui ideo animam rem ineOrporalem SSe arbitrantur quia nonnisi spiritalibus alimenti alatur ut sententiis litto- A0phorum o aliis huiusmodi rebus. Quid autem faciant of ac stantae animae rupicum et barbarorum, quibus si menta spientiae osunt, et tamen indoctae ita AB in octa Gel. , O prudon iapollent, et Atae cademias et porti bus u icis es arce ibus ortitis, denique ieiunantes a philosophia nihilominus Dunt Non enim substaret. θ,si scit animae Himeritu princiunt studio rum, ea disciplinae, quia nec opimiorem animam joc ut, sod ornatior8m. Indoctam quod traditur, tur anum non Sit, II OPSUS nescio. Nam etsi concedendum est τι ivticosior aliquantulum

72쪽

acutius exprimi, si scribas: ndocta prudentia, tamen, quod ad rem ipsum, unum idemque est quamquam indoctae animae scit.), tamen prudentia possent, et pollent prudentia, quamquam indocta. In postremis autem sed dis plinae in libris recto traditum et ab editoribus merit receptum est. Reiff. Ver planam, immo planissimam scriptoris sententiam haudquaquam perspiciens locum temere attemptavit. Scribebat enim non, substantiae ipsi ve dis pianae. - Neque vero parallelismum, quem dicimus, animadvertit, quo verba illa

priora non subataretιae, qui nec opimiomem posterioribus sed disciplinae, quia Orn sorem respondent. c. 9, p. 309, V. 25 Cum animae corpus asserimus propriae

quis lagis et sensui ita Α; et sui B serieris, iam .

Fortasse ex ETSENSU restituendum est ESSEENVI Scribendumque cum animis corpus asserimus propriae qualis is esse et aui sene rict .

c. 9, p. 311, V. 6 Tu nec si res ipsa de singulis persuasstris , credas' scit animae colorem esse). Si enim cor usaniama, sine dubio inter illa quae supra minus professi Perinde ει coloris propriatas omni corpori aderit.

Quae Omnia SerVari possunt, ut opinor, sublata falsa distinctione. Dicere enim vult auctor animae inter ceterua corporum proprietate colorem quoque tribuendum esse. Et quia de ceteris animae corporalis proprietatibus iam supra capite ineunte disseruit, ii scripsit inter illa parvula emendatione usus alia pro illa scribat cui lubet l), quaeso a sumus proseasi perinde e coloris propriata; omni corpor aderis. Mente enim supplendum est ergo et animae. Si autem corrigere aliquid velis, scribas: ut omni corpori Itaque gravioribus mutationibus opus non est quae Viris doctiA

73쪽

placuerunt. Nam adhaeret pro aderit omnes editores Scripserunt lectione Gangne recepta Deinde arietius pro intre reponebat in se fert vel f IV, p. 4). Reiff. autem lacunam signaverat ante illa, quam tota, ut ita dicam, fabella explevit. Haec enim intercidisse putat teneri eam μι tene

V. t Formam quoque humanam animae vindicat auctor his verbis: Sic re os imi de serim an tuo concipe non aliam animae humanae deputandam praeter humanam re, siquidem est siquidem scripsi etsi quidem AE est quidem vocula si deleta edd. , eis corporis, quod unaquaeque secumtulit. c. 11, p. 316, V. Cecidit enim eostasis supis illum indam scit.), sana τί tu vis operagris pro stiae. Nam et malas risus accidens res est. Denique Saulem tam e spirittis postea vertit in alium visum, id est in propheten, cum dictum est: quid hoc lio Cis an et Saul in prophetis', qua ιι et πιαι visistis ita A maιus visitus B, edd. postea vertit in

adium visum, in apostatam scilicet.

Sanum est, quod praebet, mari spiritus. Nam hic mali, i. e. diaboli spiritus opponitur dei spiritui. E in errorem inducti sunt viri docti, quod supra de sancto et malo spiritu loeutus erat auctor. c. 12, p. 317 V. 6 Denique et ipse Aristoteles scit. 'de- ί onmm animi cum disse reis, interim alterum animi genuη

pronuntiose, illum disinum, quem rursus e imp sibilem sub- ostendens abstulit et ipse, cum a consortio animae.

Sana esse ut quae traduntur deleto scilicet illo, ante ipse, quippe quod facillime inrepere potuerit, cum ex iteratione syllabae st, tum qui et ipse paulo runt exuraVerat

74쪽

librarius. Supplendetu enim est breviloquentiae illius ertullianeae ratione habita: cum a morem anιmae Ruferret. Cf. exemplum illud egregium, quod attuli ad p. 380 v. 2b ud. infra p. 76l At Reiff. scripsit quem rursus est in passibilems Hostendrens alat ιά et ipsum a consortio animae. Quod ego quidem me non intellegere ingenue confiteor. c. 17, p. 325 V. 1 - Furiis' u redundantia fialis auri/

Haec sine omni sensu carent. Quomodo enim homines auruginantes dici possunt amara 3 Iane scribendum est: Furua Ma , qui iuruginant, amara sunt omnia. Unde enim omissio orta sit, liquet. o. 24, p. 337, V. 26: gitur de opinione illa latonis, qua animae ex altera quadam vita in hanc traductae nascendo quidem dearum obliviscantur, paullatim vero earum recordentur. Adversarium Academicum sic interpellat

Τeri. Natura compotem animam facis dearum illarum an non Immo natura, inquis. Nemo res concedet naturalem Acisn-tiam naturalium eaecidere artium Eaec dei studiorum, incidet doctrinarum, dis Funarum; incidet fortasse et ingemorum et foramin.

Ρaullo aliter distinguendus erit locus. Sic enim scripserit

auctor neceSSe est: - natura lem scientiam naturalium eaecidere Artium eaecidet, studiorum sectae doctrinarum, dis plinarum Motae fortasse . rimum enim, qui non videat symmetricam esse sententiam et cum unaquaque ἀναφορ' bina Vocabula coniuncta esse doctrinarunι, disciplinarum: -- ingeniorum, assectuum' Ergo et ritum, studiorum. Sed et hoc planum est, non de naturalibu artibus loqui eri. ,

sed simpliciter Me noluralibus. Dicit enim p. 338, 3. 5):

75쪽

Naturalium reo sciantha ne in binias quidem defiat. Et rursus p. 338, v. ): Mores bestiam relinquent, scientia naturalit/m

permaniast. Denique in c. 38 p. 364 v. 2 sqq. haec legimus:

omnia naturalia animae ipsi substantiae ne e , sed paullatim, procedere et varie per accidentia trudere ro ari

bus, pro inaesturis, pro locis . Similiter et in c. 20 p. 333, V. 3 sqq.): Quanto magis de accidentibus habebuntur quae animam scit. - uunt vel optundunt. Acuunt doctrino e disciplinae artes everiantiae nessotia studίa. - Dubitari igitur nequit, quin artes a Tertulliano non inter naturalia animae, sed inter accidentia computentur. c. 24, p. 338 V. 17 sqq. Perinde et homini, omnium seil. unimalium forsitan obliviosissimo, noblisistrata perare rabit sola

scientia naturalium, ut sola scilice naturalis, memor empem'inan candi in esurie et bibendi in sit et oculis Mena/ιπε et auribus audianaum et naribus odoranaum et ore uitan-αυ- et manu contre uanaum. Igitur si naturalis scientia βω-Hiam premanet, quomodo intellectuadium, inter dis 'Verba et o lis videndum et manti contrectandum XAtructura excidere recte sensit Reiff., qui vid-dί- cludiandi odorandi standi contrectandi suspicatus est. Verum hoc non tradita sanare est, sed plane vim eis inferre. quidem haec sic restituerim, ni mor gentiper e manducandi in esuria et bibe di in sti scs et oculis videndum, et manu contrectandum. - quod ad Omissionem verbi esse attinet, Onserat cui lubet de idolol. c. 12 p. 43 v. 23) scit estiam famem

non tau sibi contemnendam propter sum quam omne mortis mu8.

c. 25, p. 341, V. 6 Contendit ert iam fetum in ventro Viisere meque movere. Cuius uel cim festimonium feminas

76쪽

Aterae. ι est masculi taceanit, v trae naturae veritas quaeritur, veκtrae pasaionis de convenitur.

Adnotat sane Hartelius IV, p. 64): Die Orte sind wederitiaenhis noch verderbi Der Geneti hangi Von de V ausgehende Nominative ab nemo tam idoneus, testis quam testis sexus eiusdem oder quam qui sexus eiusdem est. Haudquaquam autem mihi persuasit vir doctissimus vel apud ipsum ertullianum eiusmodi structuram ferri iosae, prae- . sertim cum facillima, immo nulla fere adhibita medela locus

sanari possit. Scribas enim Velim nemo tam idoneus testia, quam mu8 ipse. O revondese m re , NOS, quae prae-9nanitere, O quae pueπσ- . In codice fuit ipse ita, quod

ab ipsius discerni vix potest. Similem corruptelam invenies p. 263 V. 14, ubi in B ex emudat, factum est emudaduA. Ceterum cum A scripsi vos, quae, quoniam non praeter matre praegnantes quoque ac puerperae interpellantur, sed matres tantum, quae i. e. quia praegnante sunt et puerperae. V. 23 sqq. Ρergit auctor ad rationi quoque argumenta, quibus demonstret iam in utero infantes vivere: si alimonia. inedia crem ita decrementa pavor motu tractatio est animae,

his qui fungi ur Dei. Dent e desinit visere qui desinit fungi. Denique et mortu eduntur; quon do si si Α; - , edd. et sui Qui autem et mortui, nisi qui prius vini Atquin re in ipso adhuc utero infans trucidatur . Recte quidem sensit Hartelius IV, p. 64), si legatur: Quoumdo nisi e nivis, id unum idemque me atque ea, quae Sequuntur: qui mortui, nisi qui prius nisi At quod ipso

77쪽

vult denique desinit visere qui, μὰ fungi, denique t mortui edunttir. Quomodo nisi ut τω - d. h. die Geburten odior Κinde gehen au dieselbe eis vor sich, Me die lebende mihi quidem, quod ad rerum naturam non minus quam ad sententiam attinet, parum aptum Saevidetur. Nam equidem vix dubitaverim Verba denique et moritii si s viri adversarii esse, haec fere obicientis: atqui, si omnes infantes iam in utero viverent, nulli mortui nasci possent. Itaque ab Agobardini lectione exorsus haec suspicor βε enim ει mortui eduntur quomodo si ut nivis Quae sic Verto: ber ea merdencia auch todie geboren Wie das, en si doch schon ala ebende ebore merdensollen Illud vero destaque non corruptelam sed ex distographia ortum esse arbitror librarius enim litteris deni, quae occurrunt in Verbis se Mim conspecti statis aerisque Scripsit, quod inpra exaraverat. - Item in respons qu0que Τertulliani illud et ante mortui melches ut recte monet Hart. Sede Begiehungis angeli', delendum puto; iteratum enim est a librario ex sententia priore, ubi recte scripserat:

et wrtui. Scribas ergo velim qui autem si tui, . nisi qui

c. 27, p. 345, V 2 Quaeritur quo do situr nimia comceptum S uta confata via tuaque a balantia, corporis animaeque,tan adtrea earum praecede te Simul eas conceptas esse vult

Tertullianus: Recogita enim de novissimo prim sprimo , hoc loco deficit primum Reiff. . Si mors non aliud deferminaltu quam disiunctio corporis ansmaeque, contrarium mortι, vita, non aliud definiatur quam coniuncise corporis animaeque.

Μutilavit Reiff. mutatione satis inutili dilucidam et

plenam sententiam. Dicit enim auctor de novissimis i. e. de morte, recogita prima, i. e. conceptum.

78쪽

c. 28, p. 346 v. 27 Θιί ilia nunc volu sermo apud momoriam Maiamia de antaarum reciproco discur- 'iassori 'ut nolunt quidam disinum Albialis Mistimat Mercurii forsitan Aegyptii Sed mulus aermo divisus nisi de uniuη, quo pro esse, qui ποδωti, quo ipse Christus Monuit. Procul dubio corrigendum esse arbitror nisi dei unico us. c. 32, p. 354 V. 22 Redarguere cum Vult ers doctr1nam illam metempsychoseos, ostendit animam in animalia transire

non posse nisi demutatam Endimvero si demutawιonem capit, amittens quod fust, non erit quae fuit, et D quae suo, non rest, soluta est vite omatos in non adscribendo Alyet si animae quae,

Illia snta messensoma, sis diemur, quaecunque eam in uo tam permanendo pale fur. I fur si nec mutari potest, ne non sit ip8a, nec premanere in Atatu tela contraria non capis, quaero

adhuc causam aliquam fide dignam huiusmoὰ translationis. Nulla prorsus cogente necessitate addidisse ut Roimr-seheidium verba quae fuit Sententia enim haec nulla meten-sOmatoris est nisi una eademque anima munet. At non manet, immo alia fit et eo ipso perit, quae demutatur. Haec sic exprimuntur metensomatosis ei animae non adscribenda est, quae eum demutatur, non erit h. e. iam desierit esse. Quod ad sententiam attinet cf. de carn Christ. c. 'Oehi. II,

p. 429 27): Plane natura convertibilium ea lege est, ne permaneant in eo quod convertitur ia is, et ea non permunendo pereant, dum perdunt convertendo quod uerum.

o. 33, p. 56, V 26 sqq. Agitur de iustitia humana,

quippe quas malefidos omnimodo cruciet Sod ει si an a praefugerit ultimo stadis, ne corpu quoque ma8eris ferrum-. Inde iri ignem datur, ut et septiatur Funiagur Aliter denique non Ἀλει Nec tame tauta si ura ut reliquias aliae

79쪽

bestiae nveniant certe nec ossibus parcisur nec Meribu --

luisseur nudis e plecte dia. Non bene se habere illa nee tanta, ros cura, treliq/ιὶ - bestiae nveniant recte sensit Reiff., qui scribebat ut ne . Ego autem magis adsentia vir doctissimo vander liet p. 91 scribenti ut bestiae non inveniant. Verum sententiam quoque mutandam esse censet TVm. p. 112). Scribit enim: - Inde nee igne d ur, ut e Mepiatura puniam saliter denique non iacet, nec tamen tanta est rogi cura , ut Aiquia aliae bestiae inveniant. Hoc enim argumento utitur: Fieri non potest, ut coniungatur inde in ignem datur, ut et sepultura puniatur. Omnes enim mortui in ignem dantur poena igitur hoc non potest me. μSane audio, omnes in ignem dantur: ethnici scilicet. Christianos vero in ignem non dari quis est qui nesciat Certissime autem hoc loe de corporibus concrematis loquitur auctor, cum dicit nec cineribus Adulgstur nisi enim concrematis Sunt, unde Venere cineres Denique Verbis expressis altero quoque ipsius huius libri loco dicit Tert se concrematum cndRVer pro poena corporis habere. In e enim 1 contendit cum philosophis quibusdam, qui ideo mortuos in ignem dari nolunt, ut superfluo animae i. e. alicui animae particulae in corpore post mortem remanenti parcatur. Adicit autem p. 383, V. 1): Alia est autem ratio pietatis istius, ureliquias nonae adulatria, sed crudelitatis etiam corporiη nomine vera ris, quod et ipsum humo humo Hari in nota editionis homo Ara et idem IV, p. 86J, non utique me re υτ poenali eae itu inpendi Iam, opinor, satis apparet Sen8ucassa esse romanni immutatiunculas. p. 367 V. 21 Doctrinam metempsychoseos inridens Damnatus est ystur Homerus in pavum honoratus honorat a B:

80쪽

non honoratus Bmg. edd. omnes plus de aemia remunirretione gaudebis pater habitus liberadium dis plinarum ut malis famae

sua ornamenta ἐιam caudae.

Sic editores scripserunt atque distinxerunt Damnatus est igitur Homerus in savum, non honoratus Plus de sae utire merassione audebis, pater habitus . vi et codicum lectione servata interpretationem aliquam admittere mutata distinctione Damnastis est igitur Homerus in pavum, honoratu8 plus de aemu re inerat ne gaudebit, pater haluus taberalium disciplinarum, ut malis famae suae ornamenta quam caudae. ododit, quod qui non honora tu seribit mente supplent neceSSeest in pavum. Verum n savum honorari nihil esse liquet. c. 34, p. 358 V. 26: Nam et Simon Samaris , in actis apostolorum redemptor spiritu sancti, posteaquam damnatus ab ipso ab ipso AE ab apostolo ercerus, Reiff. oram se unia sua interitum frustrra levis . Ρut retineri posse Verba ab ipso, si ad spiritum sanctum

referantur.

adversarius yster est, incedens in eadem via visae communia. Ceterum opportebat nos de mundo eaeire, si cum illis conversari

non liceret. Huic ergo boni boni Α bonum B, edd. animi praestes iubet iubet m. diligis enim enim in Ninimicos vestros. inqui et Orme pro maledicemictu vos , ne