장음표시 사용
31쪽
totusque ZO-neam declinatio Π.diacus recte divisus erit.
Usurri huius Zodiaci disces in sequentibus, tibi vide his ad signa in horologiis inscribe
Alio modo describere Zodiacum ra
diolum. I. Fiat linea A. B. in dicta figura. Dein ex
A. ducatur circulus, seu arcus C. D. in hoo arcu ex puncto E. versus C. & D. sumatur maxim a declinatio solis, ut prius factum est, quae est 3o'. termineturque in C. S D.
II. aeratur declinatio solis minor in V& CL quae semper aequalis est declinationi α& Θ, & invenies illam in sequenti tabula esseao'. I 2'. hanc transfer ex E. versius C. & D. indicto arcu & lac punctum, ad quod ex A. Iineam ducas. quae designat declinationem solis in H. S m. Hli I. Quaeratur declinatio solis in b. & Iry. quae etiam semper aequalis est declinationi sio. Iis in κ. & in. & invenies illam in sequenti tabula esse Ia'. 3o'. Hanc transfer ex E. versus C. & D. & acquires punctum L. & Mad haec puncta ducantur lineae A. L.& A. M. per quas declinationes solis in-nip. &κ nisi designantur. Vides, quam facili negotio zodiacus radiosius etiam hoc modo dividi possit Z iam tibi tabulam ostendam, eX qua ad singulos gradus solis ejus declinationem eXmpere poteris. Tabur
32쪽
Tabuia Declinationum folis pro omnibus
33쪽
IO Benevole lector, ut Q. fgna Zodiaci sa-cilius capere possis,m memoria retine sequen- tes duos versus:
uni Aries, Taurus, Gemini, Caneer, Leo, Libraque , Scorpius, Arcitenens, Caper, Habes in his duobus versibus Omnia Ia . signa, quae hoc modo facile in memoria reti
nere poteris. Notandum est , quod semper omnes gradus, quando de eorum translatione ex quadrante in alium arcum fit mentio, in aequali arcu nec malore, nec minore facienda sit; magnus enim fieret error, si ex quadrante major in minorem arcum fieret translatio; prius enim semper arcus minor in quadrantem maiorem faciendus est, dein in illo arcu debet fieri graduum translatio. In Exemplo: in nostro Zodiaco radioso dictum est, quod ex E. versus C. & D. sumi debeat maxima declinatio solis, quae est 23'. 3o'. & hi gradus ex quadrante in hunc arcum E. C.& E. D. transferri. Sciendum est. prius debere sumi circino distantia , A. C. & in quadrantem transferri, in quo hae apertura fiat arcus, &
34쪽
in Loc arcu & non in alio major, vel minor numerentur a 3'. 3 a'. qui dein in arcum nostri Zodiaci E . transferendi sunt. Quare benevolus lector in hoc cautus erit, ne impingat, dc gradus in maiorem, vel minorem arricum, quam par est, transserat. Iam ad lineam meridianam , quomodo invenienda sit, pergamus.
l k, VIII. l De linea Meridiana invenienda.
Linea Meridiana nihil aliud est, quam cIHeulus meridianus quem sol hora duodecima tangit & meridiem facit) e coelo in terram
depressus & lineam oblongam faciens. Est autem linea meridiana ad hoc necessaria, ut persecte sciam omnes quatuor partes mundi: sci.' licet Meridiem septentrionem, ortum & occasum.hLinea enim meridiana ostendit meridiem, S septentrionem ; si autem huic alia linea ducitur ad angulum rectum, erit haec lineae aequinoctialis ostendens ortum, & occasum. Sine linea aequinoctiali impossibile est feri horologium solare ; quia Index horolomgii , &hora duodecima debent cadere in lineam meridianam , & propterea index tune temporis ostendet meridiem. Invenitur autem linea meridiana singulis diebus hoc modo r
35쪽
do: Aptetur planum aliquod ex ligno quadrato,vel oblongo A. B. C. D. ducantur ex G. aliqui circuli pro placitu. Erigatur ex G. stylus cuiuscunque altitudinis, S observa mane circa horam 9. qualem circulum umbra huius styli tangat ex. gr. in H. Dein observa etiam post meridiem circa horam circiter, quo tempore iterum eundem circulum umbrastyli tangat circa I. nota hunc locum aliquo puncto, &connecte haec duo puncta H. &Lpera liquam lineam, & habebis lineam aequinoctialem. Huic lineχ duc aliam L. Κ. ad angulum rectum. & habebis lineam meridia. nam. Hoc modo singulis diebus totius anni poteris ducere lineam meridianam; tempore autem aequinoctii vernalis, aut autumnalis alio modo, & faciliori invenies, quia tempore illo sol per totum diem directe graditur , &umhra styli per totam diem lineam rectam facit; quae mulio securior est. Quare ut etiam illam addiscas, Observa sequentia.
dis inveniendi lineum meridia.
Sit planum ex ligno B. D. E. F. circa M. Insgestylum cujuscunque altitudinis, observa mane quacunque hora obvia, quorsum Umbra styli cadat, & nota ex. gr. in N.post horam
36쪽
prandium in P. s Q icet hae duae ultimae
observationes non sint necessariae, sed tamen ad melius esse, illas etiam observa,& videbis, cinnia haec puncta coincidere in unam li- . neam, quam n OS aequinoctialem vocamus; huic lineae sequinoctiali ducas aliam R. S. ad , angulum rectum, quae persectissima linea me ν; et in Ie omnia horologia solaria apta Altitudo poli nihil aliud est, quam elevatio cujusdam centri, circa quod coeum mos vetur, supra horizonrem. Centrum hoc vocatur polus. & est duplex: Boreali . sive Arcticus; S Meridiona. lis, seu antarcticus. Nos hic in Europa solum Borealem videmus. Relicto igitur polo meridionali ad Borealem procedamus, eius que altitudinem , quomodo invenienda sit, investigemus. Polo Boreali seu arctico proxima est stella aliqua secundae magnitudinis, distans a centro poli a'.circiter,& est ultima stella ursiae mi. noris. Hujus stellae altitudinem Ohserva, quanin' do est in meridiano circulo infra, & semel supra polum, sed semper in meridiano circu- lo. Horum observationum differentiarn di-
37쪽
vide in duas partes & adde .unam observationi minori, vel deme illam majori, & habebis perfectam altitudinem poli.
Notandum tamen est, tales duas observationes debere institui hyeme, ubi noctes sunt majores; ab una enim observatione debebis expectare I a. horis, usque dum poteris instituere alteram observationem, quod in hyeme fieri poterit; tunc enim hora's. noctu poteris primam altitudinem huius stellae observare; & deinde mane altero die elapsis 1. horis secundam. Debebit autem stella semper esse in meridiano circulo, hoc autem ut accurate acquiras, debebis tibi procurare truangulum filare supra lineam meridianam, &se poteris deprehendere, an stella sit in meri. diano, vel non. Triangulum autem filare. de quo mentionem feci, fit hoc modo: ducatur in pavimento, seu plano horigontali imis mobili linea meridiana , iuxta modum V IlI. praescriptum satis longa Io. circiter cubitorum. Ex parte laptentrionali eri gatur perpendiculum ex filo cum appenso pondere supra hanc lineam meridianam. In apice huius perpendiculi appendatur aliud
filum, quod altera extremitate sua iterum in terram cadat supra lineam meridianam verosus meridiem, ibique in linea meridiana firmetur. Jam si observationem instituere cciis
is, aspice per duo fila sic extensa stellam po-arem. Si stella non incidit in ista duo fila,
38쪽
is in circulo meridiano; si autem incidit,& er tuum radium Visualem, qui per duo filaransit, etiam ipsam stellam tangis, signum: st, stellam esse in circulo meridiano; obser altitudinem eius , & expecta II. horas,lonec iterum in meridiano circulo ipsium de irehendas& altitudinem eius observes. Has luas observationes nota,& majorem a minoe subtrahe; subtractum in duas partes divi, de; unam harum adde observationi minori, vel subtrahe malori & habebis veram altitudinem poli, loci, & civitatis tuae. In exemplo ali. poli 48'. Prima observatio stellae erit σφ. Secunda erit so'. differentia harum est '. divide hunc quartum munerum in duas partes, & remanebunt Σ'. hos duos gradus adde observationi minori, vel subtrahe maiori.& remanebunt 48'. quae est vera altitudo poli. Et hoc modo oneraberis in omni loco, & civitate, ubi investiganda erit altitudo poli; modus enim iste est accura issimus,& certissimus.& nunquam fallet, nisi forsan observationem tuam male institueris.
horigontali, & horizonte. Quare, ut illam
39쪽
rigon planum aliquod terrestre undique a Ze' nith po'. distans. geniti, est punctum in coe lo. quod homo facit capite suo, si ab illo in coeum, versus linea imaginaria ducitur. Ha het pro opposito suo Nadir, quod est pun- Euim in serius. Horizon est proprie planum quod coelum terminat, & quasi in medio abscindit. Persecti ssimum horirontem facit, aqua fluendo,& propterea libra aquatica Ho- rizon,& linea horigon talis persectissme haberi potest. Est quidem verum, quod etiam alio modo nempe perpendiculo linea horizontalis inveniri possit. Si enim in muro perpendiculo aliquo seceris lineam perpendicularem habe- his etiam horizontalem, si illi ad angulum rectum aliam duxeris. Sed haec res patitur hanc difficultatem. quod perpendiculum facile litvento moVeatur,& consequenter difficulter . linea perpendicularis absq; errore duci possit. . Quo modo igitur facies lineam horizonta. lem persectam, eX linea perpendiculari non perfecta Τ Praesero igitur libram aquaticam. lineae perpendiculari ad inveniendam lineam horizontalem.
Deelinatorium est instrumentum aliquod dianum, quo muri, in quo horologium descri
40쪽
IThendum est, declinatio desumi possit an, " gradus in ortum vel oecasum murus deis clinet. Instrumentum hoc. ut vides Fig. X. est clivisum in duos quadrantes, seu in I 8o'. in Centro E hahet lineale mobile. Huic lineali si Compassum cum lingula magnetica instructum applicueris, deprehendes, quantum murus in ortum, vel occasum decliner. Si enim positurus es latus A. B. ad murum, delineale cum Compasso lingula instructo manserit in quadrante G. B. murus declinabit lix occasum tot gradibus, quot distat lineale thG. Si autem lineale cum magnete manserit in quadrante A. G. murus declinabit versus oristum tot gradibus, quot distat lineale a G. st quo loco gradus declinationum numerandi sunt. Haec omnia tibi scitu necessaria sunt ad facienda horologia; qui enim vult finem, etiam debebit velle media ad finem. Si consequenter, qui vult discere horologia facere, etiam omnia instrumenta prius scire debebit. Instrumentis igitur relictis, ad opus ipsum procedamus, & de horologio horizontali initium suma