장음표시 사용
571쪽
etur penes bonitatem, sed penes plures, vel pau-eiores peccatorum .
potentiae non tollit bonitatem alterius poten tiae;vi defectus oculi non tollit persectionem auditus;ergo neque in moralibus. 2 Circunstantia
non tollit ordinem actus ad obiectum; sed ille ordo est conismis regalis morum ; ergo non tollit conis itatem;& ideo non tollit malitia. 3. Sequeretur , quod actus dantis eleemosynam ob iactantiam haberet malitiam iactantiae,& immisericordiae; sed hoc est falsum; ergo & ant. q. Faciens eleemosynam propter iactantiam implet praeceptum faciendi eleemosynam; sed implere praeceptum est bonum i erso iacit actum
Resp.neg.consinam oculus, de auditus sunt duae potentiae disparatae , quarum una non con currit ad actum alterius;ideo actus unius nequit inficere actum alterius;at vero obiectum,de finis concurrunt ad eundem actum electionis ; ideo desermitas unius potest deformare consormita tem alterius.Ad a.neg.ma; nam ordo ad obiectu
consormis regulis morum est,q uod dirigatur ad debitum finem; de in hoc sensit selum conc. mi. Ad 3.neg. seq; non enim dicitur illum actum hahere malitiam ex obiecto ex genere, sed tantum non habere bonitatem ex illo,de ideo ex illo habere malitiam relatiuE ad finem. Ad . dist. ma. Implet praeceptum eo modo , quo debet implexe,neg;aliter,ac debet implere, G;3t in primo sensu, conc.mi;in secundo neg.
so obiit. 3. Si quis velit baptizati ex fino
inanis gloriae venialiter malo,ille actus esset bonus ex obiecto,quia esset dispositio ad gratiam, quam susciperet,quia peccatum veniale non impedit gratiam;de esset malus ex fine: ergo idem, quod supra. 2.Quando aliquis existimans se teneri ad mentiendum ob saluandam vitam proximi mentitur, ille actus est malus, quia ignoratia vincibilis no excusata peccato; dc est bonus, quia est iuxta dictamen rationis; ergo ide actus potes esse malus,& bonus. 3. Intellectus potest esse verus, de fusus respectu diuet tum obi
ctorum; putans enim Petrum, O Paulum currere
potest essc verus de cursu Petri, de filius de cursu Pauli;ergo a pari. Resp.ad I .nN. supp; volitio enim efficax baptismi nequit esse, nisi ab intentione essicaci finis , finis autem nutus essicaciter intentus est
mortaliter peccaminosus, non venialiter. Ad a. neg.2.part.ant;nam ille actus est iuxta dictamen
erroneum rationis.Ad 3.neg. cons; nam veritas unius non dependet, aut resertur ad veritatem alterius, cum unum non sit verum per aliud, de
Per ordinem ad aliud; at vero bonitas medij est relativa ad bonitatem finis;quia est propter illa, . di ideo nequit esse sine illa haec eniim est natur
de operibus Romanorum: NVs Deus hanc terrena
gloriam excetratissimi Imperj Romanis trinuisset,
non redderetur merces bonis actibus eorum, Mea virtutibas,quibus ad tanIam gloriam pertiensre nitebantur; sed opera Romanorum erat propter
Hanem gloriam,di tamen erant bona; ergo possunt dari actus boni ex genere,& mali ex fine . a Resp. aliqui opera externa posse esse moraliter bona ex genere, de mala ex sine; non tamen opera interna; ideo opera Romanorun externa ibitim mercedem recipisse . Sed contra est; nam bonitas,& malitia actus siue interni,siue externi haberiir a regulis morti;
ergo idem dicendum est de actibus internis, δρexternis.
Resp. igitur illa opera Din tantum bona
ex genere, idest ex sua natura ordinabilia ad bonum finem, de ideo mercedem temporalem m ruisse;sicut enim opera bona m suo genere se maliter ordinata ad bonum finem supernaturalem sunt formaliter bona,& meritoria mercedis aeternae; ita opera ex suo genere ordinabiliter bona, non tamen actu ordinata ad bonu fines ut formaliter mala; ex sua tamen natura sunt ordinabilia ad bonum finemi de in hoc sensu dieutut bona ex genere, idest ex sua natura ordinabilia. ad bonum finem; luia tamen actu sunt ordinata. ad finem temporalem,qui est gloria temporalis,
merent λlum mercedem naturalem temporalem. Mala autem ex genere,ut mendacium, non
sunt ex sua natura ordinabilia ad bonum finem; ideo nec mercede temporali digna sunt. S, 3ν An actus exterior addat bonisatem, vel malitiam
interiori ξs 3 A Li ui contendunt titulum dissiculi tis non meis proponi , est enim dubium,an operas sit magis in culpa prvpter opus externum,& internum,quam propter internum lum,posset autem operans esse magis in culpa propter actum externum, licEt non augeretur propter hoc malitia actus interni. Addunt eonsulto positu esse nomen culpae,non peccati quia
peccatum est quilibet actus deordinatus etiamunon imputabilis ad culpam,ut in amentibus.s Sed neg.operas posse esse magis in culpa absq; eo,quod augeatur eius malitia, quomodo-cuque illa augeatur, nam solum propter malitia aliquis est culpabilis;& ideo solium propter iorem malitiam est magis culpabilis . ubi eninis malitia non est, culpabilitas esse non potest; 8e ideo ubi non est maior malitia, quomodocumque sit maior; ibi nequit esse maior culpabilitas. Praeterea falsum est actum deordinatum ess
peccatum; nam peccatum non est peccatum,nisi sit voluntarium iuxta documeatum Beatiss. P. communiter acceptum ἱ vade c omino grotus dicta sunt. s s Igitur superaddi bonitatem, vel malitia actui interiori stat dupliciter. r.Secudum grad. Aaaa a ja-
572쪽
i mensionis ita, ut actus interior augeatur solliminiensiue. 2.Sccululum extensionein ita , ut augeatur extenti ue ; de hoc dupliciter quoque potest intelligi. i. Ita, ut bonitas, vel malitia superaddita sit realiter diuersa a bonitate, vel malitia achiis interni. 2. Ita,ut sit eadem solum extens ad actum cxternum. 3 6 Cei tu est apud omnes,ut fatetur Maser. his n. 239; actum externum addere interno aliquid bonitatis, vel malitiae intensiue regulariter loquendo vel casu aliter,uel occasionaliter; quia posito actu externo intenditur internus, nat phantasmata materialia magis roborantur praesente Obiecto externo, & sortius agunt in intellectum,qui proponit obiectum volutati Marius ;quod intensiis agit in voluntatem, ut maiori vitendat in illud. Quod etiam experientia constare potest mam si aliquis externe semel operatussi, maiori tentatione rapitur ad tendendum in illud obiectum, quam si ibi iam interne illud appetierit ut patet de eo, qui aliquando concubuit cum aliqua foemina, maiori vi illam appetit,qua ille, qui nunquam externδ illam tetigit, sed solaintei ne illam appetij t. Dubium ergo est sollinia de additione extensiva. 37 Et maximε not; quod actus internus debet iupponi omnino essicax ita , ut quantum est
ex se, tendat ad ponendum actum externum; &solii in impediatur ab aliquo extrinsecoi vi v. g. vult quis efficaciter committere adulterium,sed non pote ili quia impeditur effcaciter, ne eat ad adulteram; ves impeditur adultera.Quaeritur autem, an actus e ficax coniunctus cum actu externo habeat diuesiam malitiam superadditam ab actu cxterno; an vero habeat eandem extensam etiam ad actum externum 18 Prima sententia vult actum externum
superaddere actui interno cricaci malitiam , &bonitatem distinctam realiter. Ita nocler Greg. in 3; Scui Rubiomeraly Scotissae apud Maser.his disp. .g. . u. 26o, apud quem esiam D.Bom Ripald; Gram Amis,ctas . 19 Secunda docet non superaddere bonitatem, & malitiam simpliciter per ordinem ad praemium, vci poenam clientialem; sed tantum secundum quid per ordinem ad praemium , vel
'ri excepto Greg. Ita etiam Mag. Sens. in a.dise. .a; Alberni D.Tbo, Dum, omnes Thomsta communiter,ut videtur apud Gonet bis disp. .art. Noluibus adduntur Suas a , DI, Ouies, Naz. Arriu'. Auersi Leetan, Salm, O aly apud IIasim ct Gibb.6ci Vnica concl. Actus externus non superaddit actui interno bonitatem , & malitiam simpliciter per ordinem ad praemium, & poenali e sientialem, sed tantima per ordinem ad pi sin tu, vel poenam accidentalem. Prob. I .pars concl. I. ex illo Mati.
videris mulierem ad concupiscendam eam, iam nrachatus est in eo desuo ; super quod Marist. P. lib. de Honestat. Mulier.e.s .ait: Voluntas proua faciensi reputatur pro operefacti, de pauio post . Talis enim cogitatio, etsi aliquando impeditur casu ι non impleat voluntatem suam, nih:lominus
tamen actionis crimine condemnatum, er Ser n. q. de Verb. Domini: Nondum accessit corpore,consensit in corde, mortuum intus habet,nondum extulis ,
oc paulo post. Aly post consensem eunt in factum,
tanquam esserentes mortuum, ut quod latebat in secreto, appareat tu publico; O lib. I .ae lib. Arbitr. e. 3. Si cui etiam non contingat facultar concumbendi cum coniuge aliena εἰ planum tamen sit id eucvere, e spotestas detu facturum esse, non minus reus est, qciamsi in ipsofacto deprehenderetur; ex quibus sic. I. Si actus externus addereta tui interno malitiam realiter,& specie,vel numero distinctam, actus internus non reputaretur pro externo, nec puniretur pro illo,nec suiueret deo ominationem illius; sed cons. est coni. Scriptidi SS. PPiergo & ant. Prob. ma; nam quia mae-chia addit m ilitiam supra larium; ideo furtu tria nequit puniri pro maechia; aliter non esset ratio, cur unum peccatum non puniretur pro malitia
omnium peccatorum specie distinctorum ; imo quia unum peccatum numero distinet uni addit malitiam numero distinctam alteri actui ; ideo unum peccatu nequit reputari pro duplici peccato, nec pro duplici puniri; & quia maechia distinguitur specie a fibrio, ideo maechia nequit furtum denominari; ergo si actus externus adderet interno malitiam numero, vel specie distinctam,actus internus non posset reputari,aut puniri pro externo, aut sumere denominatione illius. Prob. mi; quia Se rura actum internum, quo quis desiderat externe marchari, vocat inaechiam,& reputatur, de punitur pro maechia. 6I Arguitur a. Actus cxternus nihil aliud est, quam quaedam manifestatio,stu prolatio externa malitiae actus interni ; sed manifestatio rei externa nihil addit supra rem essentialiter distinctum ab ipsa re; ergo actus externus nullam malitiam addit distinctam a malitia actus interni. M a. prob. a Beati P. de Uerb. Domini vi bisv. cxemplo filiae Archisnagogi Mare. 11,9μ- ν ι duae Le. 7;-Laetari Io. Ir; ubi in mortessis adhuc latentis in domo figurat actum maluma internum adhuc latentem in corde; in morte Ay Vidua, qui ferebatur extra portam domus sfiguratur actus malus internus publice manifestatus per actum externum ; di per mortem La zam figuratur peccatum ex consuetudine; ergo actus externus nihil aliud est, quam quaed in manifestatio actus interni. Prob. mi. Delati liVitilua extra domum , seu manifestatio extera mortis illius, non superaddit nouam mortem , aliter unusquisque bis moreretur , scilicet cumefiat animam in domo, & cum desertur extra domum ad lepulcrulu. Conf
573쪽
6 a Cons. Eodem modo loquuntur
ra.de morte animae, ac de morte corpo-i is sed mors corporis ex eo, quod per actus cx-tcrnos publicetur, non duplicatur ; ergo morsnnimae ex eo, quod publicetur per actus exteri os,no duplicatur ἱ atqui actus malus internus
cst mors animq; ergo ex eo,quod publicetur peractus externos, non duplicatur; & ideo non habet duplicem malitian quae esset duplex mors . 63 Roboratur ratione. Ita se habet bonitas, ct malitia per ordinem ad voluntatem, sicut veritas,de falsitas per ordinem ad intellectum: nam sicut veritas est ratio formalis specificativa intellectus, cuius oppositum est fallitas ; ita se habet bonitas respectu voluntatis, cuius oppolituest malitia; sed ex eo, quod veritas,& fallitas intellostiis manifestetur per locutionem externa, vel per alios actus externos, non dicitur actus internus acquirere distinctam veritatem,& falsiitatem ergo ex eo,qubd bonitas, & malitia actus interni manifestetur per actus externos , actus
internus noli acquirit distinctim bonitatem, &malitiain. Idem docet Beatiss. P.in U i r I ; ubi ait: Si furtum nonfeceris foris forsitan ille non meruit perdere, cui disponebas auferre; ille nihilpe diris,ct tu de furto dam eris. Decreuiset occidere hominem, dixisi in coris, sonuit de ore tuo
interiore homicidium; adhuc vivit homo,= tu homicida puniris. βω s apud Deum,quaeriturino quid nondum apparueris apud homines. 6 Prob. a. Bonitas, & malitia sol malis reperiuntur tantum formaliter in illo a tu, qui est formaliter liber; sed actus externus non est sor- maliter liber; ergo in actu externo non reperiu-tur sormaliter bonitas,de malitia; & ideo nequit superaddere actui interno bonitatem, & malitia distinctam. Prob. ma; nam ad bonitatem,& malitiam moralem formalem actus essentialiter requiritur,quod actus sit format iter liber, ut dictucst g. in n. I .5.2 ; ergo ad hoc, ut aliquis actus sit intrinsece serinali ter bonus, vel malus, clientialiter requiritiar,quod sit intrinsece sor maliter liber.Prob. mi. Ille actus est intrinsece, & rnia litcr liber, qui elicitur, & producitur formalitera potentia tormaliter libera, tuae est voluntas: S: ille tantum est denominative extrinsecE liber, qui imperatur a potentia sor maliter libera; ab illa tamen non elicitur formaliter I & ideo productio, qua terra producit triticum,est denominatiue cxti insece libera respectu agricolae, qui libere triticum seminavit; poterat enim illud nosensi nare, sed hordeum ; attamen respectu terrae est necessaria ; quia potentia productilia tritici, quae est in terra, non est sorinaliter libera; sed actus internus non est clicitus a potentia sor- maliter libera; quia potentiae cxternae sunt necessariae, chin s bla voluntas sit formaliter libera;& cst tantum libet imperativo,quatenus subijcitur imperio voluntatis; ergo actus externus nunes formaliter intrinsece liber. ues Cons. Quotiescunque aliqua forma reperitur tantum intrinsece in uno de de alijs tantum extrinsece dicitur, tunc illa forma non multiplicatur, ut patet de s mitate, quae quia reperitur tantum intrinsece in animali, dc de medicina, aere dcc. dicitur tantum extrinsece; ideo non es alia sanitas animalis,alia medicinae,aeris &c; sed una tantiam,& eadem atqui bonitas, & malitia moralis dicuntur tantum extrinsece de actibus externis; quia de illis tantum extrinsece dicitur libertas,cum secundum se praecisE, prout eliciu-tur a potent ijs externis,sint necessaris,& ideo inis capaces bonitatis, 'e malitiae; ergo non est alia , bonitas,& malitia actuum externorum,& internorum, sed una tantum, & eadem; & ideo actus externi non superaddunt nouam bonitatem, &malitiam actui interno.
66 Prob. 3. Si actus externus haberet in seipso bonitatem, de malitia in distinctain, sequerc-tur,quod aliquis inuitus possiet priuari metito, vel demerito essentiali; quia posset impediri actus externus; sed eos .est falsum; quia meritum est donum Dei, quod a nulla creatura potest impediri; sicut nequit impediri praemium ei sentia in
te; de ideo creatura non posset acquirere tantam gloriam, quantam vellet,quod est coni. Ecclesiam docentem de S. 'fartini ani u Etsi gladius perseeutoris non abstulit,palmam tamen martyrν non amisitaergo actus externus non habet bonitate ,& malitiam distinctain a bonitate, di malitiae
actus interni. 67 Prob. a. pars concl. ἀμ-. Doct. I.
Actus externus est terminus actus interni; sed terminus habet perficere id, quod est ad terminum;quia est complementum illius; ergo actus externus perficit, di magis intendit bonitatem,& malitiam actus interni; atqui gradus intensionis non superaddit, nisi aliquod accidentale per ordinem ad aliquod accidentale; ergo actus ex ternus non superaddit actui interno, nisi bonitatem, & malitiam per ordinem ad praemium , vel
poenam accidentalem. 2. Actus externus magis
intendit charitatem,& gratiam; & ideo magis unit cum Deo, & sie e contra dicendum est domalitia; crgo accidentaliter auget bonitarem,&malitiam. 3. Actui cxterno correspondebit in patria praemium accidentale; quia martyrio cor respondebit aureola: sicut Doctoratui, & Virginitati ; ergo in via debet dari meritum accidentale in actu externo illi correspondens. q.Magis delectatur voluntas de actu externo, & interno simu quam solum de actu interno: ergo bonitas actus interni extenditur etiam ad actum externum,cui extensioni uon respondet, nisi praemisi accidentale ; & ideo actus externus superaddit statim actui uiterno bonitatem, & malitiam per ordinem ad aliquod accidentale. Hoc probant omnes rationes Aduersariorum, quae videri possunt apud Affir; ut patebit in earum solutione; atque adeo non improbant primam partenti
574쪽
eonili sed probant secundam. 68 Obijc. i. Sent. Reatis P .lib. r 3 e Trin. e. s .ait: Mala volutate qui que miser incitur M
fertur c. Νonfatis dis. 6. Non satis es velis,nisi sudeas O benefacere; O-Gl . e. Si cui de Pomd s. Dict e. Magna aes. I.oppositum nostrae se tentiae videtur docere . Tandem inter errores Ab tardi reperitur haec propositio: Voluntass-D a Deo remuneratur, reo per opera homo incitu melio ,aut peior.
Resp. satis patere mentem Beatiss. P. ex tex- tibiisIU.allegatis;dicitur enim miseriorem effici voluntatem per actum externum , non quod acquirat nouam miseriam realiter distinctama , hic enim sensus est contra ipsum,ut superius clare visum est; sed quia miseria actus interni magis intenditur,& extenditur, & acquiritur malitiaia, accidon talis per ordinem ad poenam accidenta-
Iem,ut dictu est. Ad D. Ambr. dicitur nihil aliud velle, nisi quod debemus velle efficaciter beno
sacere,non tantum inefficaciter; voIumus autem
cistaciter, cum ponitur actus externus, nisi impediatur ab impotentia; ut explicat Glosibia ide. allegate. Duae as.43; quod habetur apud Beati .P.Mm. 6. ex I. so. Ad Guf. dicit Nauarrus clofi ct Panormitanum hanc qtiaestionem non bene tractasse; sibi enim in pluribus contradicit ;nam in e. Magna oppositum docet. Ad Masar. dum dicitur,sicut ad Beati Patrem. Vel dicitur Aba lardum locutum iiiisse de operibus externis, prout coniunguntur cum internis, & in hoc
sensu dixisse hominem non issici meliorem, vel peiorem non autem de externis priciliuξ ab imternis,in quo sensu dicimus non habere bonit tem,vel malitiam distinctam. 69 Inst. Mas . Quanuis aliqui actiis inte ni intendantur per actus externos; attamen actus externi facti ex metu,& ex concupiscentia diminuunt actus internos,quia minuunt Iibertatem; ergo nulla responsio; dictum enim Beatiss. P. est uniuersale. 2. Actus externus ves addit nouum peccatum, vel non Si primum; habetur intentu; si secuti dum; ergo falsum est,qubd accrescat malitia actus interni. 3. Per actus externos acquiritur noua poena accidentalis; ergo actus externus
habet malitiam distincta a malitia actus interni. Resp. ad I. in actibus factis ex metu duosa has internos oppositos inter se debere considerari; ut voluntas non proijciendi, & voluntas
proij ciendi merces , quarum una pugnat cum, alia; qi ianuis autem una in his voluntatibus minuat aliam,quia facit, ut voluntas non feratur in illam toto conatinat tamen ex eo, quod voluntas
proij ciendi coniungatur cum actuali proiectione, magis intenditur; unde non bene distinxie Masr; a quo minuatur voluntas proij ciendi, &a quo intendatur, sic enitia non dixisset voluntatem proij ciendi minui ab actuali pioiectiomo,
sed solis, a voluntate non proisciendia qua veluti detinetur, ne proijciat. Ad a. dicitur addi
nouum gradum intensionis malitiae, cui respondet poena accidentalis; sicut cum intenditur c lor in ligno, non additur noua entitas caloris, aliter duo accidentia eiusdem speciei essent naturaliter in eodem subiecto; sed tantum illa entitas caloris iam existens in ligno magis intendia
pur. Ad 3. neg.cons nam si actus cxternus haberet malitiam distinctam , augeretur poena esset tialis, quae respondet nouae malitiae, non accide
talis, quae respondet solum intensioni eiusdem malitiae. o Repl. Maiori gradui charitatis correspo- det maius praemium essentiate; ergo nulla r sponsio.
Resp; quod Iicet maiori gradui charitatis
correspondeat maius praemium essentiate; attamen actui cxterno,qui mere extrinsece, & accidentaliter illum causat, non correspondet, nisi praemium accidentale. Dicitur autem actum internum augeri accidentaliter ab actu externo ;quia charitas potest esse aequaliter intelis a etiasine actu externo; quapropter ait Beatiss. P.
Bono Coniug.c. a . non fuisse maiorem charitate
in petrir,qui passus est, quam in Ioamie, qui passus non est;& in Abrabam, qui nuptit,quam in alijs,qui coelibes fueruiit; quod a sortiori dice dum est de Beati f. Virgine .
7I Obij c. 2. Si actus externus non haberet malitiam distinctam, non esset in confessione emplicandus; sussiceret enim dicere habuisse voluntatem essicacem adulterandi; sed cons. est eontra praxi in Ecclesiae;ergo & ant. Prob. ma; nam in confessione solum explicandus est actus, qui si eundum se est malus, & affert nouam maIitiam. Rcsp. neg. ma; & ad prob. omissis variis re sponsionibus, quorum aliquae possunt recte su stineri, neg.assumpt .absolute sicut enim infirmus nedum debet aperire medico morbum corporalem contractum,sed etiam illa,ex quibus aliquomodo cum contraxit, ut sciat apponere medicamentum illis contrarium,ut v.g.si contractus est
morbus in malignitate aeris, illum curabit trasemittendo aegrotuin ad aerem salubrem; si ex nimietate vini imponendo ei parcitatem; si ex debilitate n iturae,ipiam confortando,& sic dereliquis; ita peccator debet aperire Consessario omnia ea, qtiae aliquo modo concurrerunt ad morbum :inimae,ut sciat applicare medicinam aptam ad illum eurandam . Et qua nuis admittatur circuli stantias aggravantes intra eandem speciem necessario non esse explicanda de quosvo ioco; attamen explicandus est actus externus, qui non est circunstantia aggravans intra eandem specie,
sed est aliquod pertinens ad diuersum genus ἔquia actus moralis diuiditur in actum internum & externum tala quam in duo genera subalterna, ut patet. Igitur actus exicrnus est explicandus saltem propter poenitentiam proportio: ara in .
575쪽
eta Dices. Actus externus addit actui interno damnum proximi , de aliquando etiam pe eatum ipsius proximi, ut patet in adultero, qui externE consumans adulterium,superaddit actui interno peccatum inulterat .ergo importat noui malitiam. Resp. neg. anti nam intendens efficaciter actum externum, intεdit etiam damnum,dc pe catum proximi saltem virtualiter; & ideo habet malitiam illius in intentione;quapropter exec tio non superaddit nouam malitiam , quam non habetat actus intemus.
3 Obiic. 3. Sequeretur Fidem, e haeresim,
ac omnes alios actus intellectus , imo de actus irascibilis , & concupiscibilis nullam habere intrinsecam bonitatem,vel malitiam, quia non habet libertatem intrinsecam, sed cons .est falsum aergo & ant. 2.Actus externus habet diuersam integritatem ab actu interno; ergo habet diueselasti malitiam. 3.Illa habent diuersam malitiam,
quae possunt cadere sub diuerso praecepto; sed
actus internus, & externus cadunt sub diuerso praecepto , ergo habent diuersam malitiam. q. Falsum esset illud axioma Adicto adfactum magnum e patiam. s. Haec doctrina tribueret ocis casionem negligendi bona opera exteriora, &fugiendi mala; de ideo c&ionatores fiustra versarentur circa hoc. Resp.ad I .neg. supp. quoad I .pare; nam ad
Fidem requiritur essentialiter pia affectio; & adhaeresim praua intentis,quae sunt actus voluntatis,in quibus est intrinsecε libertas , & sine quibus non est Fides,aut haeresis Drmaliter,sed ibrum materialiter.Ad aliud dicitur actus irascibiis iis, & concupiscibilis secundum se non esse bonos, aut malos,sed prout tantum subiiciuntur liabertati, ut pater in brutis . Ad a. neg.antinam actus externus non est conformis, aut disimis
regulis moruma quibus potest sumere suam imtegritatem,nisi prout est liber,sed est tant lim extrinsecὰ liber, scilicet per ordinem ad actum internum;ergo tamdm extrinsece, & per ordinem ad illum est conformis,aut ditarmis.Ad 3.neg. mai in tantum enim actus internus prohibetur diuerso praecepto,ne putaretur ipsum non essta peccatum, & hoc patet de eo, qui frangit ieiunium ex praecepto Ecclesiae,& ex praecepto Co-sessarii; non enim est duplex peccatum; & ideo dicitur peccatum multiplicari specie, solium ex multiplicatione virtutis, cui opponitur; & n mero in repetitione actus interni,sed de hoc suo Deo. Ad 4. dicitur illud axioma verificari extemsu quatenus malitia unius generis,scilicet actus interni extenditur ad aliud genus, scilicee ad
actu externu,inter quae duo genera magnum est
spatiunt o modo tamen, quo dictum est. Ad s. neg.asiumpi; nam actus externus est prohibitus a Deo,quanuis non li ibeat distinctam malitiam,& ii pei addit intensionem actus in teini, nouam causam motbi,de Pinham accidentaleui;de sic di-
ondum de actu bono, adeoque ille est grauiter
puniendusdste maxime consulendus.7 Obijcq. Martyrium,& Sacramenta habent specialem bonitatem ex opere operato 3 quod non habet sola voluntas,quantunuis intera; ergo opera externa habent bonitatem distinctim. a. Actibus eκternis imponuntur paeaae a
iuribusciuilibus,ut mors;&a canonicis,ut ex mmunicatio; quas poenas non incurrunt, qui habent actum internum, quantun uis intensium, sed
tales poenae correspondent malitiae;ergo habene malitiam disti iactam. 3.Actus externus perficit, de complet luternum,ergo superaddit ei bonitatem,vel malitiam. 4.Qui desiderat habere tanta charitatem,quantam habuit D.Patiis continuo illam non habet. F. Sequeretur, quod qui vellet dare eleemosynam infinitam, haberet meritum infinitum. Res p. ad I. neyeonsi nos enim Ne loquimur de bonitate,& malitia ex opere operantis , quae habetur ab ipso operantemon de bonitate, quae habetur ex meritis Christi Domini . Ada. dicitur a iuribus imponi poenas actibus externis , prout coniunguntur cum actibus internis snam si quis in scaenesim versus, vel quocunque alio modo carens usu rationis occideret alique, non puniretur , non imponi autem selis actibus internis, quia Ecclesia non iudicat de internis . Ad 3. dicitur, quod ex eo, qu6d actus externus compleat internum,sequitur potius habere ea dem bonitatem, vel malitiam. Vel dicitur complere tantum accidentaliter extrinsece; & ideo non habere nisi bonitatem, vel malitiam extrinsech. Ad .dist.Si desideret efficaciter, neg; si imessicaciter,conc. Ad s.neyassumpt. nam voluntas dandi eleemosynam nequit esse infiniae intε la,quia non est capax intensionis infinitae; ideo nequit habere meritum infinitum. Potest autem quis velle dare eleemosynain infinitam syncathegorematic no autem catheg rematice, quia illam tantum syncathegorematice potest cognoscere .
An dari possit actus indisserens λχ Ertum est I. entitatem actus hum
ni physich sumptam esse indifferentem ad bonitatem,& malitiam moralem;nam ut
dietiam est v;potest esse bona moraliter,si reseratur in bonum finem; & mala, si ad malum o
a Certum est a. actum moralem generi
praecisiuε sumptum, prout Iogice abstrahitur a suis disserentiis specificis, quae sunt bonitas, δe
malitia moralis, esse paritet indisserentem;scue animal praecisita sumptum est indisseres ad suas disserentias, quae sunt rationalitas, di irrationalitas.
3 Quaeritur ergo in praesenti; au possit dariactes humanus iudiuerens aliter; non autem
576쪽
indifferens Indisserentia per int lectum. Sol ex autem distingui duplex indifferet uia, scilicet 2- eundum speciem, & secundit in individuum. Notamen indifferentia secundum speciem est idem, ae indisserentia secundum rationem, sed dicitur secundum speciem eo,quia ille actus non est emga obiectum,quod sit bonum ex genere, seu ex
sua natura con rme regulis morummec messi,
seu disserme, vi v.g. subuenire pauperi est actus bonus secundum speciem; quia ex Pa natura est ordinatus ad obiectum alicuius virtutis, nempe misericordiae ι & ideo est eonDrme regulis mi rum; at verb occidere innocentem est actus malus secundum speciem; quia ex sua natura ordia natur ad obiectum dita e virtuti misericosediae;& ideo dissenum regulis morum. Actus autem indigerens secundum speciem est ille, qui ex sua natura ordinatur ad aliquod obiectum , quod non est conserme, nec di tarme regulis morum,ut eleuatio fessu ;actus autem in indiuiduo est actus consideratus vestitus omnibus suis circunstant ijs; & praesertim prout ordinatus ad finem,a quo principaliter contrahitur ad bonitatem,vel malitiam moralem.
4 Prima sententia vult nullum dari actum indifferentem ex sua specie i plures tamen dari actus indifferetes in indiuiduo.Tribuitur Seoninatas.7.qmnic; am sequitur Vulptaisp.69-L
s Secunda docet dari abus indifferentesseeundum speciem;non tamen secundum indiuia
e, omnes illius Dissipuli,quibus subscribui Gob.
secuntam speciem, non secundiim individuum . Prob. I. pars conci. Dantur aliqui actus versantes circa aliquod obiectum, quod per se non est obiectum alicuius virtutis moralis ;&ideo neque in conserme, nec ditarme regulis morum;led isti sunt indisserentes secundiim spe.
eiem,ut dictum emon enim fiunt boni,vel mali,nisi prout ordinantur ad bonum, vel malum finem;ergo dantur actus indisserentes secundum speciem. Prob.ma, nam eleuare festucam in hoc distinguitur a subleuatione pauperis a miseri , di ab occisione innocetis, quod subleuatio pauperis ex sua natura est obiectum misericordiae,& occisio innocentis est obiectum irae, vel crudelitatis;eleuatio autem festucae secundum seipsam, & ex sua natura non est obiectum alicuius virtutis,aut viiij, ut patet; sed quod no est obiectum alicuius virtutis, aut viti7, non est conser-me,aut dissorme regulis moruin; ergo datur allia qui actus, qui non sunt consermes,aut ditarmes regulis morsi.Mi. patetinam nomine actus indifferentis his intelligitur actus praescindens a c6Brmitate,& ditarmitate ad regulas morum. 7 Cons. Dant tir aliqui actus humani ficti ex deliberatione,qui possunt transire de bonitate ad malitiam; ergo dantur aliqui acius indifferentes secundum speciem; nam actus indiuidualiter malus,vel bonus nequit fieri bonus,veI ma. lus; quanuis enim speetes possit esse in uno, vel alio indiuiduo;quia est indifferens; attameu una
indiuiduu nequit fieri aliud; & ideo ex eo,quod aliquis actus humanus possit fieri de bono maius, benε arguitur, quod secundum se praecishsumptus ex sua natura sit indisserens. Prob.ant.
Eleuatio sestucae liber8 facta potest esse bona, si
referatur ad bonum finem, & deinde fieri mala , si ad malum finem deflectatur. 8 Praeterea dantur aliqui actus humani,qui non sunt praecenti,vel prohibiti;ergo dantur Hi, qui actus indisserentes;nam bonitas moralis habetur ex praecepto, & malitia ex prohibitione.
li eapitis vcstri omnes numerati sunt; nomine autem capillorum intelliguntur cogitationes, quae procedunt a capit in quo residet mens, quo Ggnificatur omnes cogitationes esse a Domino iudicandas,& praemio, vel poena inciendas, ergo omnes cogitationes sunt bonae,vel malε --raliter; ista enim actio moralis cadit sub iudicio, 3t ordinatur ad praemium, vel poenam ; sed omnes actus humani , quatenus humani sunt iunt
eum cogitatione,& cum usu rationis ι ergo Omnes actus humani sunt boni,vel mali moraliter . Tum quia hic est sensus communis Ecclesiae, quem docent publice Praedicatores,scilicet omnem cogitationem, & assectionem cordis, quan- tunuis minima, esse a Domino iudicandam de bonitat vel malitia ipsius;ergo omnis actus humanus,quatenus humanus,est bonur, vel malus
moraliter. 1 o Praeterea, tr. I a. ait Christus Domi
nus e Dico autem vobis,quoniam omne verbum
otiosumquod locuti uerint homines,reddent de eo rationem in die iudic=;de habetur etiam Proueo. o. In multiloquio non essugies peccatum ; super quod BeatisfP.in Prolog.Retrast. ait se pluit si
577쪽
terreri,quia in tam multis disputationibus dixerit milia,quae si non fusa, saltem videmur non
necessaria,& ideo otiosa; otiosum aure est illud, quod non ordinatur ad bonum finem, sed si me in se ipso, prout in seipso; sed actus indigerentes
in sententia Aduersariorum non ordinantur ad
bonum finem;aliter essen t boni ergo sunt otiosi; di ideo mali. ri Insuper Beati . P. Iib.2. de Hecat.merin
Motest in medio quodam ita ron ere,ut aret bona, e mala μ ; quod etiam repetit ep. I 9; ergo nequit dari actus liber voluntatis indi&rens, idest nec bonus,nec malus.
Ia Di es.seatissP.ibiae appellare pessimam voluntatem non diligentem iustitiam;& ideo nomo intelligi de actu indifferenti otioso,qui Gest pessimus, sed tantum venialiter malus.
Respjquod postquam BratifP.generaliter
statuit voluntatem esse bonam, vel malam, postea descendit ad ostendendam particularem speciem malitiae voluntatis malae, quae habetur ex eo, quhd voluntas nullo modo iustitiam dii gat v.g. si quis diceret animal vel est rationale vel irrationalel si mimn irrationale, vet minino expers motus, & sc est imperfectissmsi animal. Sic igitur arguit: istantas veI es bona,vel mala, aut enim iusti iam disedimus, hora est,ctsi mauis intinnis magis besia; mihi ,--s bino aut si omnino Mn diligimus, non Mua est; ex qui bus patet ex illa propositione uniueridi descen, dere ad species particularis malitiae,s: bonitatiss sonenim,& minor bonitas sunt species bonitati insilide ideo pessima voluntas,qua omnino non diligimus iustitiam nee habituditer, nec virtualiter, nec actualiter,in species malitiae, κυρβς, quae asi verificatur de actu otiostaqui est alia species minus grauis malitiae. ry Potest insuper roborari seri. rs;vbi pomquam dicitur Deum dedisse liberum arbitrium homini,subditur ante ipsum esse boum, O ma- -non enim etiam additur indisserens; ex quo inani E eolligitur actum liberum humanuntia esse bonum,& malum, nautem indifierentem. I Prob.a .ratione. . Quilibet actus moralis vel ordinaturin Deumvehdebrdinata Deos Si primum;ergo est bonus moraliteri quia est con-Drmis tectae rationi, delegi aeternae ordinanti omnes actiones motaes in finem debitum, qui est Deus.Si secundumἐergo est malus . quia ea disirmis rectae rationi radinanti in finem debitum; ergo non dat actus indifferens in individuo. Prob.ma. Si daremet aliquis actus Poralis,qui non esset ordinatus in Deum inec deordinaret a Deoidaretur aliquis ructus, qui taugeret ordinem Diuinae Prouidentiae; in tantum enim aliquis actus vidit sub Diuina Prouidentia, his quatillan ita illa ordinatur ad debitum finem; dei sto si daretur amas moralis non ordinatus, proiicinosatis,ad Miamin finem, daretur aliquis Mag.Fri eris.ως. uardi τ om. 3.
actus in genere moris, qui non eaderet sub Di uina Providetia;& omnino rasualiter, & Artuito contingeret Deo in genere moris; quia sicut
si esset praeter intentionem creaturae ordinatem illum in finem debitum, esset casualis, de Lituitus creaturaei ita si esset praeter intentionem Dei ordinantis illum ad finem moralem,contingeret Deo in genere moris omnino casualiter, & Qrtuith;8e sic Deus non esset uniuersalissimus prouisor simpliciter in omni genere neque esset vltimus finis simpliciter; quia ad illum non ordinarentur omnes actus in omni genere, sed consest absurdum; ergo & ant. Is Confr.Implicatiquδddetur aliqua entitas ita esse physico,quae non sit a Deo,ut a prima causa efficiente; aliter si daretur,esset ab illo independens in esse physico; dependentia enim sumitur eκ e quod creatura habeat esse efficiε- ter a Deo; & sic Deus non esset causa uniuers lissima omnium entium in genere physico; ergo implicae, quod detur aliquis actus in genere moris,qui non sit ordinatus ad Deum, tanquam
ad ultimum finem, in quε tendit,uel a quo deordinat;sed ex eo, quod redit in Deum,m bonus & ex eo,quod deordinet a Deo,in malus; ergo implicat, quod detur actus moralis, qui non sit
betau neque malus; atqui aetus indifferens itis
indiuiduo est ille, qui non est bonus, neque mulus secundum cireunstantias,& secundiim finem, in quem dirigitur; ergo implicat dari actum ii differentem in indiuiduo. . 1 re Cons. a. omnis actus humanus, prinit humanus,debet esse is consilio ν & deliberati necinam si esset indeliberatus,esset quidemactus hominis sed n6 humanias;&ideo actus humanuscindebeat esse ex dictamine rationis, vel est eo, formis, auidi mis reein rationi per ordinem ad finem debitum, vel indebitum; & per cons
quem bonus,vel malus moraliter; ergo omnis actus humanus vel est bonus, vel malus mor
a7 Pro . euertendo rationem Horum Si posset dari actus moralis indigerens. maximo,quiae posset quis alicui actui morali prς figere finem commoditatis naturae, vel delectabilitatis: sed hoc est falsiim ; quia commoditas iraturae,& delectabilitas physica in esse physico est obiectum actionis naturalis in esse physico;
de ideo nequit esse chiectum actionis moralis in osse moris; mmoditas enim naturae,de delectatio naturalis intenditur etiam a brutis, quibus non. competit agere moraliter; & ideo obiectu actus moralis debet esse aliud a commoditat naturae,& desectatione naturali, quod respiciatur solum ab agente morali; ergo nequit dati
actus in disserens in indiuiduo
1 8 ConfActus moralis respiciens delectabilitatem moralem est essentialiter malus; ut 'liticomedit extra necessitatem ob solam delectis litatem moralem, peccatῆ sed ille actus moralis
578쪽
Indifferens esset ob solam delectabilitatem ni ratem;alias non esset moralis,sed physicus; ficut enim delectabilitas physica specificat actu phyneum; ita delectabilitas moralis specificat amni
moralem;ergo esset malus moraliter.Et sic euellunt ur omnes aliae rationes,ut patebit in eorum solutionibuS.
Is Prob. Non potest dari aliquod genus, nisi in aliqua sui specie; neque species,nisi in aliquo indiuiduo;vt patet in naturalibus, sed actus moralis indifferens est genus ad aetum bonum,& malum, quia potest esse bonus , & malus , de ideo est potentialiter contrat,ibilis per bonitatem, & malitiam, quae sunt differentiae specificae illius ι ergo non potest dari actus moralis indi ferens . Praeterea si posset dari animal, visie, a parte rei,non esset animal in indiuiduo, quia noe hi contracti im per disserentiam indiuiduale iergo etiansi posset dari aBus moralis indigetes, non esset in indiuiduo, quia repugnat, quod indisserens sit individuum;indisserens enim potest contrahi ad aliquam speciem; individuum vero non est contraiubile, quia non est diuisibile ilia species ι unde ad summuni posset obtinere sententia contraria posse dati alique actu narurale, qui est indifferens in genere moris; ille tame actus naturalis nullo modo essEt in genere moris;
se opposita non datur medium , sed bonum,&malum opponuntur priuatiue t ergo non datur. indifferens,quod est medium. a. Inter verum,&sellam non datur medium;ergo neque inter bo. num,de malum.3.Omuis actus livmanus respicit
suum obiectum tuti ratioae conuenienti vel dustonuenieatis; ergo sit, ratio ae boni,vel mali. Quod eonuenit rei secun&im speciem, ei essentialiter eouuenit ; sed actui humano non conuenit indifferentia essentialiter, laeus semper effetindifferens; ergo non est indifferens secundiu speciem. s.Indisserentia non dicitur per ordine ad regulas morum;quia per ordinem ad illas dieitur tantum laus, vel vituperium, & ideo bonitas,& mstlitia i ergo nequit comaenire actui hu
Re ad I .dist. .later opposita priuatiuE' non datur medium formale, coc; materies neg; aer enim, quod est subiectum materiale receptiuum lucis,de tenebrarum, dicitur medium materiale,quod est indisserens ad utrunque;sic itia casu. Ad a. eodem modo ι eadem enim entitas
actus potest subesse veritati, ac falsitati, quanuis non possit dari aliqua inedia veluti forma, quae
Illam assiciat praeter veritatem, Iesusitatem. Ad p. g. supp; nam circa obiectum indiffereos, ut indifferens,non datur actus humanus, sed natu- talis;prout autem humanus est, respicit regulas morum,quae habent respicere finem, qui indiuiduat illum actum . Ad .neg. ma.uniuersaliter.
nam speciei conuenit ine praedicabilem de plu-
ribtis;& tamen hoc ei non competit,ut est in I diuiduo.Ad s.distant. Indiflarentia non dieitur per ordinem ad regulas morum materialiter, lesubiectiuE, quatenus potest fundare bonitatem,& malit iam,quae sermaliter respiciuntur a regu
si malum es luxuria: inter virus ue indifferti ambulare 6 Hoc nee horium, nec malum est, sue
enim feceris , siue nos reris, nee tu iam his bis, nee in. ιiam. Addit haec non posse intelli
gi,nisi in indiuiduo, quia quod fit, in indiuiduo
enim quisquis supplicio haud dignus es, non idem
similiter laudem e praedicatisinem merem'super uod Uias interpres ait: Nota medium quendamatum a Magno hoe Viro exe*i,ct a tui. Resp. D. Hieri loqui de indifferentia mobiecto,non aut em in indiuiduo;quaestio enim erat,an ceremoniae legales post mortem Christi essent malae ex obiecto; de resp.afirma iuri quavis enim essen e bonae ex fine; attamen erant malae ex obiecto; quia erat prohibitum. Sicut luxu ria, quia est nitia ex obie , ideo nequit fieri bona ex fiae;actiones vero,quae sunt indissere tes ex obiecto, potant esse bonae, vel malae ex fine.P-erea dicitur D.Hieri loqui de bonitate ,
quati inponat iustitiam sussicientem ad salutem; di de malitia, quae importae iniustitiam,quae ficit
ad perditionem; ve Aari constat ex illis verbis rSiue enim feceris aeninfeceris;nee iustitiam ha bebis inee iniustitiam inter hanc autem bonitate,& malitiam dantur actiones indifferentes ex genere,quae neutram habent, sicut enim si sint malae eo,quia carent fine, sunt latum venialiter in
lae,itast malitia, quae non priuat iustitia ad salutem;ita si sint bonae, non inducut gratiam necessariam ad salutem Sie ad id, quod subditur,dieitur illas actiones non habere in indiuiduo boni. ratem, & malitiam importantem iustitiam, vesiniustitiam iacientem ad salutem, vel perditi ε;& ideo in hoe sensu posse voeari indisserentes ;non tamen en indifferentes simpliciter, quia habent malitiam venialem, vel bonitatem, quae non sussicit ad iustificandum. Praeterea dieitur, quod licet actiones non fiant, nisi in indiuiduo sat tamen D.Hi,. non loquebatur de illis se udum omnia, quae illis competunt in indiuiduo; quia volebat assignare di men inter actiones bonas et malas ex genere;de actiones indisser, tes; prout aut ε sunt in indiuiduo,non distingus tur, quia omnes bonitaes, 4e malitia habent ex fine,qui illas indiuiduatiergo licet actiones non fiant,nisi in indiuiduo; attam ea non loquebatur de illis, prout in indiuiduo;aliter non assignasset discrimen inter illa quia in hoc conueniunt. Ad
adicitur D. me. asserere ratum est quas acti
nes esse de praecepto, di alias de consilio, quae si omittantur,non est peccatum. Ad Elimis dicitur
579쪽
asterere dari aliquas actiones mediocris virtutis, quod nos non negamus. 2 a Obije. a .isasMomnis natura specifica
Petit conseruari in aliquo itidiuiduo; sed datur actus moralis secundum speciem ; ergo & in i cliuiduo. r. Ideo datur acius moralis indifferens s ecundum speciem ; quia illud obiectum sccumclum se est indifferens; sed etiam circitustantiae possunt esse indisserentes; ergo actus potest etiael se indifferens in itidiuiduo . Resp.ad I .retorq .arg.omnis natura specia fica petit coseruari in indiuiduis; sed natura lur-mana secundum se est indifferens ad lioc, ut sit in laoc,vel in illo indiuiduo ἰ ergo etiam,prout est in hoc indiuidum est indifferens. Igitur dist. ma.omnis natura specifiea petit conseruari in aliquo indiuiduo,prout ad illud contracta,conc; prout indifferens, neg. Ad 2.neg.m nam inter circunstantias est finis eo modo, quosv. diximus,sed finis vel est ipse Deus, & sic est bonus, vel est creatura ordinata ad Deum;de sic pariter est boniis;vel non ordinata;& sic est malus;quia
dessediit a Deo, qui cst regula omnis bonitatis.13 obiic.3.Nullum cstasAgnabile praeceptum obligans ad referendum in finem honestum omnes actus deliberatos; unde inquit Arria a nihil unquam de tali obligatione se cogitas O ; nec propter hoc se putaia faciem lauando aliquid meruisse,ves demeruisse; ergo aliqui actus
deliberati non relati in finem honestum non sunt moraliter mali. 2.Tales actus non sunt materia conicssionis;ergo non sunt moraliter mali. 3.Non potest assignari virtus , cui opponantur tales aetus,neque vitium, a quo procedant;ergo nullam habent malitiam. . Tales actus sunt leuis momenti,irgo non curantur, solet enim dicit
Respuid I. esse praeceptum naturae,quae dictat omnia esse referenda in Deum, quae a Deo descendunt,& accipiuntur; & hoc expressh innuit Apost. I .cor. Io. Sitie manducatis ue bibitis omnia in Dei gloriam facite. Quod autem quis ignoret,& putet se non peccare, non facit nor esse peccatum;regula enim peccati non est scie-tia alicuius particularis. Ad a. negami; omne
enim opus otiosum in materia eonfessionis; &licet non teneamur ea plicare in particularisquia
non possumus recordari cuiuscunque;attamen a tenemur generaliter accusare. Ad 3.dicitur opponi virtuti sollicitudinis, & produci a vitio ignauiae.Ad ;qubd saepe repetit δειην, dicitur per illud axioma probari Deum non habere prouidentiam de rebus vilibus, quod est contra
Scripturam, ut diximus to. a.de Prouid.q. 2 agri. M
dicitur ergo veritate habere in hoc setasu, quod Praetor non punit,nec quaerit minima tanta ibi icitudine,quantam habet de maximis; haber tamen siquam solicitudinem etiam de minimis; quia maxima a minimis incipiunt.
z obijc. . Datur omissio indisserens in indiuiduo , ut dum quis omittit facere aliquod, quod non est de praecepto,sed de consilio;sed inpura omissione regulariter interuenit aliquis actus ergo datur assis indifferens in indiuiduo. Resp.dimissama.neg.mimam vel ille actus intendens omissionem est ex desidia, aut voluptate corporis, & sic est malus; vel ordinatur ad honum finem,& sic est bonus.
a s obhc.s. Si quis det eleemosynam nihil
cogitans de Demnon operatur bene, nec mue , ergo indifferenter.Prob.ant Si quis det eleem synam ex motivo compastionis humanae, nolia operatur bendi quia non refert illam in Deum; nec male; quia agere ex pietate non est malum.
Resp.neg.ant. Ad prob. dicitur tale opus esse bonum, sed male factum, quia non ordinatur in suum finem debitum, idest in Deum, qui est finis omnium.1 6 Obijc. 6. Potest dari indifferens in india uid io saltem per accidens quia sequens oninionem valde probabilem, ut est haec de indifferentia actus in indiuiduo,no ageret male nam probabilitas excusat a peccato, neque bene, quia a nullum praefigeret sibi finem bonum;ergo in alia quo casu potest dari actus indifferens in indiui
Resp.neg.ant.Ad prob. infert. dicitur probabilitatem excusare a malitia, quando refertur
in debitum finem; quod non esset in casu; ideo
AD plenam intelligentiam bonitatis,& malitiae generaliter acceptae operς pretium est tradere
notitiam synderelis,rationis & conscientiae, quae adtiue ad illas concurrunt, ut patebit ι quoniam aut m ea,quae occurrunt dicenda, nunc controuersiam non habent; ideo voico tantlim articu- Io explicabimuS .
conscientia γi Craderesis componitur ex duobus no-
minibus graecissis,quod est ide- ,
580쪽
tellectus contudicativum, seu iudicativum cum electione; ex qua fit habitus practicus, quia intellectus extensione ad voluntatem fit practicus. Ratio autem est. Sicut habitus spcculatium imtellectus versans circa principia speculabili proprio nomine dicitur intellecIus, cuius tantum est speculari ; ita habitus, praeticus inteli eius versans circa principia agibilia,qui est principium actus moralis, vocatur habitus contudicativus supponens electionem ,per ordinem ad
quam sollim fit practicus; sed synderesis est huiusmodi ; ergo est habitus practicus contudicativus principiorum agibilium. Vid. Fund. Doct. in et dist. 39. q. 3. ara. I. g. Ad quod, a Ex hoc infert. I .Fund.Do I. in Synderesi non posse esse per se errorem ; quia sicut circa principia speculativa nequit intcllcctus errare; errat enim Ibliam in deducendo conclusiones ex
principijs;ita dicendum in practicis. 3 Infert a. Syndere sim, prout dicit habitum
in nobis,beatis, dc damnatis non posse extingui; est enim proprictas naturaliter indita, sicut intellectus primorum principiorum; quantum autem ad actum, seu ad inclinationem sequentem ad ipsi im habitum coniudicatiuum ex eo enim, quod inici lectus iudicat non esse furandum, stati in inclinat ad non furandum potest in nobis extingui per accidens, quatenus potest corrumpi organum phantasticum, a quo omnis actus intellectus dependet I ut patct in amentibus. In beatis autem,& damnatis , qui non intelligunt dependenter a pliantali natibus, potest cxtingui synderesis quantum ad aliquem actum in particulari , non autem simpliciter quantum ad omnem actum, quia in beatis est extincti synderes squantum ad cognoscendum malum, quod timeant non tamen quod gaudeant se euasisse; &se in damnatis quantum ad psnitendum de malo, ita od possint cilia gere; sed solum quantum ad dolendum de malo, a quo nunquam possuiu ui uelli. Quoad astae sumitur ratio,non prout estide,ac intellectus smpliciter, sed prout est principium actuum humanorum, qui dicuntur conformes, vel difformes rectae rationi. Sicut ergo in speculabilibus vltra habitum vertantem circa principia speculabilia sine discursu admittitur ratio, quae ex illis principijs discurrit ad con- clusionem, de generat scientiam ; ita in praelicis vltra synderesim , quae versatur circa principia agibilia,admittenda est ratio practica,quae Ex illis principijs uniuersalibus descendit ad conchisiones particulares,& generat conscientiam.Ita
s Et ex hoc habetur, quod conscientia nihil aliud est,qi iam eordisscientia, siue cum alio scientia; idest scientia applicata ad obiectum agi bile ; quia ut dictuin est de syndere si, importat habitum practicum, & ideo est simul cum alio, scilicet cum clectione, aqua solum scientia fie
practica; unde conscientia definiri potest quadalax agibilium; sic enim Roma licitur:Gentes, qua legem non habet,naturaliter ea,fus legis sunt,faciunt ; eiusmodi Iegem non babeutes ipsi funilex, qui ostendum opus Iegis finirem in cordibus fuis festimonium reddente illis confirmia ipsem. Vnde habetur synderesim , di conscientiam differre ; sicut disserunt habitus primorum principiorum,dc scientia. 6 Conscientia diuiditur in rectam, errone I, probabilem, lubiam, & scrupulosam . Recta est verus habitus practicus intellectus, quod dictat sine ulla formidine erroris aliquod osse faciendum, vel omittendum. Erronea est falsus habitus piaeticus intellectus dictans aliquid esse faciendum ignorans illud esse contra legem aeternam,& rectam rationem. Probabilis est habitus
practicus dictans hoc, & oppositum licite fieri posse. Dubia est habitus practice suspendens positionem,uel omistion em actus. Scrupulosa est habitus dictans hoc, aut illud esse omittendum ex leui,& improbabili suspicione malitiae illius. Sicut cnim scientia speculativa est habitus intellectus; ita consciretia, quae est scientia praetica ;quidquid dicat is alν asserentes conscistiam consistere in actu, no in habitu intellectus;
cx quo sequeretur eum , qui actu non iudicaret practice de agibilibus , non habere actu cosci
tiam, sed tantum illam posse habere. Vid. M.
7 De his,quae occurrunt circa conscientia , ut sc ἔ an scilicet agere contra conscientiam sit unum tantum peccatum, non duplex, ut tenetur communiter eont.Hadriamo Angesi & an agere contra conscientiam erroneam sit peccatum, veonmes fatentur; & an agere contra conscientiam erroneam inuincibiliter sit bonum, non malum; contra erroneam autem vincibiliter sit malum;& an sit maius peccatum agere cotra, quam iuxta conscientiam erroneam; & an conscientia erronea debeat deponi statim,ac cognoscitur Similitei de his, quae agitari latent a Summiytis
circa conscientiam dubiam, agere Omittentes, quia proprius locus eorum est Theologia practiaca, noi aut in speculativa, quam lite versamus folia in de coia scientia probabili dubium ad Scholasticos deuolutum breuiter tractabimus.
An pn t eligi opinio mini. sprobabilis relicta probabiliori 38 TTAee difficultas eadem est, ac illa , ,
A quam resoluimus q. an. 5. S. 1.
scilicet an voluntas ex duobus holus inaequalibus possit cligere minus relicto maiori bono; naopinio magis probabilis est magis vera, de ideo