장음표시 사용
541쪽
tur ratione sui,idest ratione excellentiae Drmalia ter eontentae in imagine, cone; sed in hoe sensu neg.mi; media eam eliguntur ratione sitae bonitatis,quanuis relatiuε ad finem; ratione sui, ides non relate ad finem,neg.ma; ex hoc enim, quod aliquod habeat esse relate ad aliud,no arguitur , quod non habeat esse in se ipse se aliteriundenotada est aequivocatio. Ad a.neg. ant; proximus . enim habet in se ipis rationem Armalem amabilitatis,quantas relate ad Deum,ut dictum est. Ad 3.dicitur,quia illud,quod ordinatur ad corpus mobile DB, vel ordinatur,taquam inferius ad superius, ut planta, leo &c; Ze De fallam est, quod consideretur materialiter; habet enim seria militer in se ipssi rationem sermalem considera-dLquae est corpus mobile; vel consideratur per accidensint priuatio,de sic eoqcant;& nes consimedia enim non eliguntur per accidens, sed per se, quanuis non propter se; est enim magnum discrimen interr Iridi propte R. nam perse dictat causam,seu rationem sermalem ; at propter se dicit causam finalε; de quanuis causa finalis non dicatur de medijs,ut media sunt ; attamen de illis dieitur causa,seu ratio sermalis.s a Obije. . si media haberent propriam bonitatem, mouerent, et allicerent voluntatemibonitas enim est ratio motiua , At illectiva volunt iis;sed cons est eom. Philosephos 2 ubi dicuturiquod mouere,dc allicere voluntatem est causalitas causae finalis;ergo antinequit admitti. Resp.dis .ma.Μouerent,de allicerent volsitatem per ordinem ad finem,conc;sed in hoc sc-su neg. ini; propter se, neg; de in hoc sensu concimi; nam finis causat mouendo , ερ alliciendo v luntatem ad se media autem ad finem.
h D electionem mediorum sequitur x usus illorum; postquam igitur acta
est de electione, prosequimur agere dc usu . a Vsus dupliciter sumi potest, scilicet acti-nλεt passive. Vsus estiue semptus importat actu potentiae utentis , pastiuὸ autem importat passionem rei , qua potentia utitur. Sic homo utens equo ad iterandum dieitur actiω uti ; equus autem pasta usus . Hic loquimur de usu active aci
3 BeatissP. Io. de istic. II. docet Gunia actiue sumptum adhuc sumi dupliciter. I .Impr pr .a.Proprie. Usus impropriε sumptus est Us mere aliquid infacultatem voluntatis, siue illud referat ad aliquida flue in rerum fine delactataeonquiescat; de in hoc sensu omnis, qui fruitur , utitur;& vius non differt a stultione , de ideo est impropria usus acceptio. Vsus proprie sumptus est assumere aliquid in facultatem voluntatis, non propteri um AEdpropter aliud.Idem docet lib. r. ae DoLyrchris. c.ε.
quod usus est assimere aliquid in facultatem voluntatis referendo illud in finem debitumst aut εreferatur in finem indebitum,est abusus,ut docet idem Beatiss P lib.83.qq.q-33.s Hanc definitionem usus tradit Funae DoLI.
6 Dieitur assumere infacultarem voluntatis; per quod indicatur usum esse actuui voluntatis. Dicitur non propters,sed propter aliud ; ex quo habetur usum esse solum circa media, non circa
7 Id autem,quod controuertiturinsitan usus sit actus distinctus ab electione; vel sit idem, ac electio ξ8 Prima sententia opinatur usum non distingui ab electione.Ita Ua .hic disp. 7.c.2.π.6ISat. DMI.6.disp. I MEI. I. 9 Nostra tamen,& communis sententia d eet usum esse actum voluntatis distinctum ab electione. Io Unica concl.Vsus est actus voluntatis distinctus ab electione.
Prob. I.pars conci ex BeatissP. M. Io.de Trin. . II .vocante usum appetitum,quo quis asse
sumit aliquid in facultatem voluntatis n6 prointer ipsu, sed propter aliud,his verbis: omnis,qui viritur, id, quod in facultatem voluntatis assimis, non propter illud ipsum,sed propter aliud assumit; sed appetitus est actus voluntatis ; ergo usus est
actus voluntatis. Ir Prob.2.Vti est assumere aliquid reserem
do illud in finem ; sed referre in finem est actus voluntatis, quae sola habet tendere in finem, de ideo sola habet referre omnia alia in fine ergo usus est amas voluntatis. Tum quia usus distinguitur a stultione,ut docet Beati .mbifin hoc, quod usus est propter aliud ; & fruitio est propter ipsum,de ideo usus est circa media,fiuitio v ro circa finem;sed actus circa mediain circa finε est actus voluntatis,quia voluntas non consequiatur, seu non tendit in finem, nisi tendendo in m dia; & ideo tendentum finem, & in media est actus ipsius;ergo usus est actus voluntatis Tum quia usus habet pro obiecto se ali bonum virule; sed bonum utile specificat actum voluntatis, quia voluntas habet tendere in bonum, ut sidei deo in quantibet speciem bonitatis, a propterea in bonum utile,quod est species diuidens b
num,ut se ergo usus est actus voluntatis. Tum
quia usus,de abusus sunt actus eiusdem potentiq; quia oppositorum est ratio; & ideo vetitas,& falsiatas spectant ad eandem potentiam intellectiva; sed abusus est actus voluntatis volentis dirigere media in finem indebitum; tum quia abusus est se aliter peccatum; & peccatum formaliter est actus voluntatis, quia est actus potentiae formaliter liberae;ergo & usus. Ia Prob. a . pars concI. Vsus non dicit accep
542쪽
tionem unius prae alio, sed applicationem voluntatis ad uniani iam piae clectima; ergo distinguitur realiter ab elcctione. Ant. patet; nam quis prius eliuit equum ad iterandum;& postea equo laniae te, o utitur in itinere. Cons. pariter costa imam quae habent rationem prioris,& posterioris tempore,rea litor distinguuntur; potest autem volumias prius tempore cligere unum mediu ex alijs,& postea illo uti, v. g potest quis eligere equum in vespcre, de altero mane potest illo uti iterado. a Cons. Potest voluntas determinare utivno medio,& usum sus pendere usque ad mense, vel annum; v. g. potest quis ad celebritatem sui nominis cligere arma ex literis; & suspendere vlum armorum ad annum sequente in ac deindeo transacto nno actualiter uti armis; ergo electio, di usus sunt actus realiter distincti; nam quae fiunt distinc is temporibus, realiter distinguuntur. Sicuti si occurrat tantum unum inedium,potest illo voluntas uti, & tamen ille usus non est electio;
quia electio essentialiter est ex pluribus ; ergo usus realiter distinguitur inclectione ; quia realiter de illa negatur; de realiter negari est realiter distingui; cum distinistio sit negatio. I Vrgetur amplius . Potest quis uti ipso actu clectionis; ergo usus realiter distinguitur ab
electione; nam actio, qua quis utitur, distinguitur realiter a re, qua utitur; quia idem inepte diceretur uti se ipsb. Prob. ant. Po est quis referre actu electionis,tanquam medium ad consecutionen iafinis; ut v. g. cum quis elegit eleemosyna ad orationem, potest referre actum electionis in Deu ;est enim actus bonus, Se ideo est referibilis in Deum; ergo potest quis uti actu electionis .is Tandem usus dicit applicationem aliarsi potentiarum ad agendum, vel sui ipsius,ctim v suntas utitur actu elicito a semetipsa; sed electio non dicit huiusmodi applicationem; nam illi prς- supponitur, ut est manifestum; ergo usus non est
idem, ac clectio. 16 Obij c. I. Iq.c5t. I .par concl. D. Dam. lib. a.de Fid.e. 22.actum elicitum ab cxterioribus potent ijs vocat usum; ergo praeter actum electi nis non datur in volutate actus,qui vocetur usus.
2. In brutis non datur aliquis actus,quo se applicent suis obibistis,praeter actum, quo per potentiam Iocomotivam se mouent in sua obiecta; ergo neque in homine dandus est aliquis actus , qui vocetur usus,praeter actum, quo potetiae imperatae a voluntate se mouent in sua obiecta. Resp.ad I. D. Dam. loqui de usu passivo,nside activo,visu.dictum est. Ad a.neg.cons; nam bruta necessarib operantur circa sua obiecta ex instinctu naturae; &ideo non indigent se dete minare ad tendendum tu illa; at vero homines liabere operantur; & post electionem voluntas adhuc eli indifferens ad utendum me dijs, vel no utendu;& ideo necessario admittendus est actus, quo se determinet.
Iuntate antecedens executionem potest clari sine
cxecutione, sed usus nequit dari sine executione ergo non est actus elicitus a voluntate. a. Aeo,& passo sunt in codem subiecto; sed usus Passi iaci
acceptus est in potent ijs exequentibus; Ergo Musus active sumptus.3. Si usus csset actus CIicitus voluntatis, non distingueretur ab electione ; feci consscst falsum; ergo & ant. Resp. ad I .dis .ma. Omnis actus elicitus formaliter immanens,cone; virtualiter transigS, Πας-
Et sic ad a.dist. ma. Aetiosormaliter transienS,M passo sunt in eodem subiecto, conc; virtualiter transiens, neg. Ad 3.nes .ma; ut est per habita manifestum .
I 8 Inst. Omnis actus essiem , qui versatur circa utile, est electio; sicut omnis actus enicaN , qui versatur circa finem, est intentio; seclusus cst actus cssicax,qui versatur circa utile; ergo Est idem, ac clectio. a. Desiderium effera circa unti medium prae alio est electio; sed usus est huiusmodi; ergo est electio. 3.Voluntas per actum immpeii; applicat alias potentias ad operandum; C go per actum clectionis applicat potentias ad
Resp.ad I .neyma; nam es ectio est determinatio unius me dij prae alio; usus autem est appi catio medis electi. Item retori. arg.Sicut circa sinem datur fruitio,quae non est intentio ; ita circa media datur usus,qui non est electio. Ad a. g. mi; ut dictum est. Ad 3. ineg. conselectio enitria sui dictum est, potest esse sine usu . I9 Quaeres I; an ad rationem usus requiratur,quod medium reseratur in finem actuiliter; vel tussiciat referri habitualiter, aut uirtualiter e Resp. suscere,quod reseratur habitualiter, vel virtualiter. Ita nos Greg.in I .vbis hoc enim suffcit,ut uoluntas dicatur agere propter finem,
2 o Quaeres 2; an imus, & idem actus ponit esse simul usus,& fruitio λResp.rirmative quia uoluntas, ut superius diximus,potest per eunde actu tendere in finem,& in ea,qus s sit ad ad finem Est coni.nsm Greg.
cuius rationes soluimus ubis. Vid.noster Ger. at Q 'res 3; quibus competat uti Resp. Fund.DoL .etibi scompetere Deo,Angelis,& hominibus uiatoribus; no tamen brutis, pueris, alijsque rationis usu carentibus. Ratio est . Usus conuenit solum agentibus liberis, qui sunt compotes usu rationis; est enim assumere In facultatem uoluntatis id, quod uoluntas Poterat
22 Quaeres Ian damnatis competat usus λResp;quod proprie loquendo non utunturῆnam usus proprie sumptus refert rem assumptam iii finem debitum; damnati autem omnia peruer Se operantur illa reserendo in finem indebitum. 23 Quaeres s; quibus rebus liceat uti
Resp. licere uti solis creaturis, non autem Deo; unde solae creaturae sunt obiectum usus. ID
543쪽
Ita Beatiss.P. G.83.qq. .33, ct lib. I. de Doctris. Chrisae.anistrum illo Fund.Doct. Mis, ct communiter omnes.I ad est lectum usus,quod potest referri in finem , sed Qtae creaturae possunt reserri in finem,Deus autem nequit re&rri;ergo solae creaturae sunt obiectum usus, Deus autem nequaquam. α Dices. Deus est bonum utile, ut docet D Ambr. Ἀρολ. II 8; er3o possumus uti Deo. Σ.Beati utuntur Diuina essentia,tanquam sprete ad uidendum Deum; ergo possumus uti Deo. 3. Potest quis licith seruire Deo propter gloriam, tanquam propter mercedem , ergo possumus Deo uti. Resp. ad i. distanti Deus est bonum utilis sermaliter, neg; eminenter, cone. Ad a. dicitur
beatos improprie dici uti Diuina essentia , quia illam non referunt in alium finem. Propriό igitur dicuntur solum actuari a Diuina essentia,tanquam a forma intelligi Ii,ad uidendum Deum. Ad salicitur,quod seruire Deo propter gloriam non est uti quia gloria obiectiuό sumpta est ipse
Deus,& ideo est seruire Deo propter Deum; e go non est referre Deum ia alium finem,de ideo non est uti Deo. di s Inst. Amor Dei in via ordinatur ad am rem Dei in patria; eigo in uia utimur Deo. Resp.amorem Dei in uia importare fruitio nem in spe; sicut amor Dei in patria importat stititionem in re;ut diximus de Mat. 16 Collig.m dictis,quod quando Beatis . U.8yqq.q.3o. docuit hominem peccare,quando fruitur utendis, & utitur fruendis; loquitur non sollim de peccato nu,rtali,sed etiam ueniali. Est edint . mu'mosin traditur tamen a Fund. 'Doqvbisup. ine. a. q.3. Mari Iat. Ratio est; etiam peccatum siue mortale, siue ueniale reduplicatiuε, ut peccatum , non refertur in Deum, 'quia Deus non esteausa illius; omne enim,quod refertur ad Deum,tanquam in finem,est a Deo, tanquam a principio, ergo homo peccando siue mortaliter, siue uenialiter constituit ultimum S rem in creatura; & ideo fruitur creatura,qua uti debet; & utitur Deo, quo sollim debet fiui. Uid.
βι id importet fruitio λ' 1 stat stationem esse ultimum actu, , quo fine habito conquiescimus,ideo de illa ultimo loco agendum est. et Qineritur autem, an importet formaliter delectati5hem,uel amorem;de an importet delectationem sequentem ad amorem simplicis b 'ii' lentiae,amicitiar,vel eoncupiscentiae e 3 'Certum est fruitionem temper importaream4 is, ii ossessionem & delectationem;nam Oi suireres h6obieetsi, illud amat, de possidet; qu rhur Hismsin quonam ex his tribus consistae
4 Prima sententia vult fiuitionem se alia ter consistere in consecutione obicisti, quae est actus intellectus; ad uoluntatem autem pertinere solum per modum obiecti. Ita Sol. in . diu.
s Secunda sententia vult consistere in ana re. Ita Scot.in I.q.3;cti .dis=.69σ.TtRie,sa inser Greg;c, as. 6 Tertia sententia vult essentialiter consistere in amore, & delectatione simul. Ita D.Bom Henric.autem vult consistere in amore,possessi ne,& delectatione. Quarta sententia vult fruitionem consistere in deleetatione, quae sequitur ad amorem
concupiscentiae tantum;non autem,quae sequitur ad amorem beneuolentiae;scilicet ad amorem, quo volumus bonum alterius in ordine ad nos. Ita Dur.
8 Nostra tandem limentia docet fruitione
maliter consistere in delectatione. Ira Funia. Doct in I A . r. prme. rQ. I; TMetam D. o; eromnes alis eommuniter V Hoc nomen fruitio derivatur a fructu arboris,qui est ultimus inter ea,quae de arbore expectamus,& quem cum delectatione capimus,ut obseruat noster Gre; ex quo deducitur fruitione esse tantum de fine ultimo,vel simpliciter, ut est Deus:vel secundum quid, qui ad alium non ordinatur,ut quando peccator fluitur creatura. I o Vnica concl.Fruitio non conlistit formalit et in visione, aut in amore, sed in desectatione sequente ad amorem beneuolentiae. Prob. I.pars concl. I. ex Beatiss P. Aug. lib. et de DoctriCDH. e. 33;vbi docet: Frui est cum delectatione iii.Ite ruis laetari,ini gaudere de aliquare; de lib. Io. de Trina. Io. Fruimur eo- gestis .in quibus votienias j propter ipsa detectata quiescinde lib. rr.de Civit. Deie. as. Frui disiamur ea re qua nos non ad aliud referend' perie ipsam delectat 9 Iib.83.M.q.3o.Frui dicimur ea re, de qua capimus volanatem; ergo fiuitio formaliter importat delectationem, quae estactus
II Prob. a. a Fund.Doct. Tunc propriE diacitur stultio,quando est quietatio,& voluptas de obiecto amato; sed per solam delectationem non per visionem,aut amorem, uoluntas quieratur,&voluptatem capit de obie amat ergo fiuitio importat solam dele stationem formaliter, qui est actus uoluntatis. Prob.ma; nam stulti dicitura fructu, qui ab arbore ultimo expectatur,& cum voluptate percipitur; quapropter Auctores simgua Latinae docent frui formaliter significare voluptatem capere. Prob.mi.Uiso,& amato obiecto voluntas non quietatur,sed ulterius procedit ad delectandum de illo; per ipsam aute delectationem ultimo quietatur; ergo uoluntas non quietatur per visionem,& amorem,sed per solam de- . lectationem.Tum qui afui pro eodem sumitur, ac gaudere cum plura quietatione, & satietate
544쪽
appetitus; sed hoc est delectari sormaliter; ergo stultio sor maliter importat delectationem. Tum quia, ut docet Reatris. P. lib. s. de civit. Dei e. p.
Nemo beatus ess, qui et Mod amatino ruitum, ex
quo patet possc dari amorem sine fruitione, &ideo fruitionem importare aliquod posterius ad amorem; sed illud, quod est posterius ad amore, est delectatio, qua ultimate quiescimus; ergos uitio importat delectationem formaliter.
sese propter ipse delectata quiescis, ex quo sic. Delectatio,quq i equitur ad obiectum propivr ipsu, descendit ab amore simplicis beneuolentiae, qui essenti ab ter est de obiecto propter ipsum, idest ut honum est in se ipso, no prout est bonum nobis: sic enim est amor concupi Icentiae; sed fruitio importat delectatione de obiecto propter seipsum ι ergo importat delectationem sequentem , seu descendentem ab amore beneuolentiae . a .Ille non est uerus amicus, qui non gaudet de amico, prout est bonus in se; ergo de obiecto bono,
ut bonum est in seipso, potest dari gaudium, fledclectatio,in per consequens fiuitio ; Ihaec enimetria formatissime idem tignificanti sed gaudium de Ohiecto, ut est bonum in se, consequitur ad amore beneuolentiae ergo & fiuitio. 3. Maisi P. ι . t o. οὐ sydocetr Totumgaudiνm beatore esse de Deo propter Devnnex quo sic. Persectismina delectatio sequitur amorem perfectissimum; quo enim magis amamus aliquam rem,eo magis ea delectamur; sed amor beneuolentiae est perfectissimus; quia est de Deo,ut est bonus in se ipso; Deus autem, ut bonus in se ipsis,est infinite, &incomprehensibiliter bonus, amor vero concupiscentiae est de Deo, ut est bonus nobis ι Deus autem non est bonus nobis infinite,& incomprehensibiliter; quia nos non sumus capaces bonitatis infinitae; neque possumus comprehendere id ,
quod est nobis incomprehesibile; implicat enim in terminis , ergo perlectissima delectatio, seu
fruitio sequitur amorem beneuolentiae.13 Non negamus tamen fruitionem, seu dolectationem posse etiam sequi ad amorem conis cupiscentiae; quia delectatio est pallio amoris i sed dicimus fi uitionem descendere etia ex amo. re beneuoleotiae, imo hanc esse perfectiorem.
damnat Beguardos, O 'tu iras asserentes animam non indigere lumine Floriae ad visionemae fruitionem; ex quo sic. Si liuitio non consisteret forma litor in visit, ne, locutio Cone16ῆ nonctet formalis; sed hoc non eli dicendum ι ergo neque primum. 2. Reat P. P. de Moribus Ecd. e. 3. ait i
iur; sed per uitionem praesto h .ibcinus Deum; e so fruitio consistit in visione. 3. De Doctr.chryr. c. 2 Iio 3 3,hab tur: Suma merces es t Deopem fruamur, iud ex eodem visio Dei est tota merces, ergo fruitio ma portat visionem formaliter.
Resp ad I. one. statuere lumen gloriae prPrequiri, tanquam aliquid praesuppositum ad Q. sionem, & cognitionem; & sicut lumen praesupponitur uisioni, ita uisio praesupponitur fruitioni.
Ad arg.ergo ueg. miniam Conc. loquitur causali ter,non formaliter; sicuti enim uilio non est foris maliter lumen, ita fruitio non est uisio. Ad 2.diciatur friti esse praesto habere per delectatione ino , ut toe.eit .se cxplicat Beatis P. Ad 3. dist. mi. Uisio Dei est tota merces pertinens ad intellectum, cone; pertinens ad uoluntatem, neg; nain sicut gratia viae, quae est meritum a Deo nobis don
tum, pertinet nedum ad voluntatem, sed etiam ad intellectum , ut diximus to. a. de Spem. Dei g. .aνι. I.9.2;ita gloria,quae est merces correspondes merito viae, debet se tenere nedii in ex parte vinluntatis, sed etiam ex parte intellectus . Fruitio autem est mere es la tenens ex parte voluntatis, non autem ex parte intellectus, nisi tantum praesuppositiu8.rs obite. a. Frui est voluptatem capere; sed
voluntas non capit voluptatem,nisi per alias pinretias; nam stui cibo est gustare cibum; ergo uo. luntas proprie non fiuitur. a. Flui est fiuctumo capere; sed solus intellectus percipit obiectum aergo talus intellectus seu itur. 3. Fruitio dicit muximam unionem; sed Deo magis unimur per vi
sionem,quam per amorem; quia visio fit per albquod intrinseeum intellectui; amor vero est ad aliquod extrinsecum a ergo fi uitio importat ubsionem.
Resp. ad I. neg. mi; nam fiui essio est des ctari de gustu cibi; delicti voluntas non possit delectari de obiectis sensibilibus, nisi mediantiabus potentijs sensitivis; attamen non sequitur, quod deleestio non sit actus proprius volunt iis; sicut licet non possit amare, nisi praesupposita cognitione, ton sequitur,quod amor n' ut actus proprius illius. Ad a.dieitur,qubd stultio est de lectatio de mictu iam percepto; unde perceptio fructus praesupps nil ut ad stultionem. Ad 3. g.
mi.cum Fund. Don.βuodi. s. q. vinam licet arietendat ad rem,ur est ad extra; attamen quia trasesermat amantem in re amata; intellectus fero ta tum modo assimilat;ideo amor magis unit.
6 Obi e. 3.ex Bearist. Pib. rase Doctr.Christ. e.4. habetur 1 Duies a mine avocat rei inbarere propter sestsem ergo fruitio importat amorem αa. Der amorem,ut abstrahita delectatione, de cte Deo inhaeremus; imo magis persecte,quim per delectationem, quia inli sio per amorem est causa delectationis per inhaesionem; de non inhi remus per delectationem,nis mediante amoreis .
ergo fruitio insistit se aliter in amore. 3.Frui tio consistit in illo actu,in quo consistit ratio me riti ac demeriti,nam tota ratio meriti consistit iafiuitione Ordinata, & ratio demeriti in fruitione inordinata ex BeatiF.P. Iciis Trinae. I o; sed ritum,le demeritu consistit formaliter in amor erso stultio consistit fumaliter in amore.
545쪽
Resp.ad I .Fruitionem esse amore inhaerere per delectationan ita, ut amor importetur pra
suppositiue , & dele statio sermaliter. Ad a. dimant. Per amorem persem inhaeremus Deo, ut est sumine bonus,conc; ut est summe frui bilis , neg;
fruitio autem consistit in persecta inluesilano Deo,ut est summe frui bilis, qtig non habetur, nus per deleetationem . Ad 3. dicitur, quod licet meritum, & demeritum postit esse in frititioni , ut habet Beatiss. P; quia delectando de peccatis
demeremur,& delectado de operibus bonis meremur; attamen falsum est, quod fruitio consistat in omni actu,in quo est meritum,& demeritum uenam quando utimii r fruendis,ille usus est peccatum,ut docet Beatis P,& tamen non est fi uitio ;quia usus contra distinguitur a fruitione,negatur crgo uniuersaliter ma;de mi.
17 Obiic. a. Fruitio est actio; sed delectatio e st passio; ergo fru itio n6 importat delectatione.
a. Fruitio est actus solius voluntatis ; delectatio vero spectat ad omnes potentias ex Phil. io. Amor, &delectatio non distinguuntur; sed fruitio non importat amorem ἔ ergo nequo delectationem . . Delectatio est etiam de medij si sed fruitio est tantum de fine; ergo fruitio non est delectatio .s .Beati perfecte fi liunturi & tame perfecte non delectantur; quia tristantur de peccato; & tristitia nequit esse simul cum persteta delectatione. Rcsp. ad Ialist. mi. Delectatio sensibilis, cone;spiritualis,neg. Ada dist. a. pars. Delectatio impliciteriquae est de bono frui bili ultimate satiativo,neg;delectatio secundum quid, prout dicit simplicitet tendentiam in obiectum,conc. Ad 3.dicitur quod delectatio distinguitur ab amore saltem secundum suum conceptum formale explicitum; de ideo fruitio potest importare formatiter explicite delectationem, non amorem. Ad a.dist.ma. Delectatio perfectὰ satiativa, de qua loquimur,neg; non satiativa, conc. Ad s. neg. a. pars animam beati non sunt capaces tristitiae; &ideo gaudent de peccatis, non prout sunt offensa Dei,sed prout fuerunt occasio maioris gratiae, poenitentiae dic. 38 Obijc. Durieontia .part. concl.Fruitio est
rei delestibilis,ut delectabilis est ; sed amor rei delectabilis,ut delectabilis; sicut amor rei utilis, est amor concupiscentiaeῆ ergo fruitio destendit
soliun in amore concupiscentiae. Resp.neg. I. pari. mi. nam possumus delectari nedum de obiecto,prout est bonum nobis, sed etiam prout est bonum in se ipso. 19 Quaeres I; an quando delectatio sequitur actuin concupiscentiae ; habeat pro obiecto inausim ipsam rem,vel etiam actum, quo coniungimur cum ipsa re γResp. obiectum delectationis esse tantii ,
ipsam remmon vero a mim, quo coniungimur cuobiecto delectabili ; aliter actus esset obiectui sui ipsius. Verum tamen est posse ipsum a nu,
quasi virtualiter restextuE tendere erga se ipssi ,
cum enim voluntas fit potentia uniuersalissim. tendens in omne bonum; ideo potest per reste-xionem delectari de suo actu, qui est bonus , dc a fortiori delectari de actibus intellectus, quate- nu s per ipsos consequimur Deum; sic enim habent rationem finis ultimi quo ; de ideo ut quo possunt satiare,& quietare voluntatem ; obiectu autem quod est sola res, de qua delectamur. Est eom. Dum cuius arg. alibi soluta sunt, & ficiliter
solui possunt distinguendo de obiecto O
quod .eto Quaeres 2; an delectatio descendens ex amore concupiscentiae sit vera fruitio Resp. affirmative; nam non est usus ; qui usus nequit esse de Deo; ergo est fruitio, quia , fruitio,& usus adaequa id diuidunt actum voluntatis;& quanuis BeatissP.vbi p. doceat fruitionem esse rei propter seipsam;dicitur tamen ipsuloqui de fruitione persectissima, quae sequitur
tantiam ad amorem beneuolentiae, non autem de omni fruitione. Est pariter eom. Dum, cuius ratio non est alicuius momenti. a I Quaeres 3 quibus rebus conueniat fruitio Resp. Fund. DoLI. ubifprint. a. q. r. res ina nimatas nullo modo frui; bruta, & pueros, ceterosq; usus rationis expertes impropriὰ, imperis-cte,& materialiter; Angelos, & homines peccatores peruersh, imperfecte, & improprie; Ang los,& homines viatores iustos propriΘ, sed non persecte; Angelos, & homines beatos in patria .
proprie,& perfectΘ, sed non primo; Deum vero proprijssime,& perfectissime,& primo.
tio supponens cognitionem; est enim gaudium
de fine poss)sso, & apprehenso satiatis desideriuillius, sed res inanimatae carent cognitione; ergo illis nullo modo competit frui. et 3 Ratio secundi est; nam ut docet Reatis . Psib. 83 qq.q.3o. Frui cibo , qualibet eorpori voluptate non adeo absurde existimantur dyM-siae; ex quo sic.Fruitio ita competit, sicut competit cognitio; sed brutii non competit, nisi cognitio sensitiua,quae est impropria,impersecta,&materialis ; ergo illis non competit fruitio, nisi impropria,imperfecta, It materialis . Tum quia fruitio competit illi , quibus competit ager propter finem; est enim delectatio de ultimo Gnc; sed brutis, ceterisque ratione carentibus c6- petit agere propter finem festim improprie, imperfecte, & materialiteri aguntur enim potius, quam agant propter finem; ergo eodem modocis competit fruitio .a Ratio tertia est. Fruitio proprie sumpta est solum circa ultimum finem simpliciter inam bilem recta ordinatio; sed peccatores deordinae ab ultimo fiue, qui est Deus, illumque constitu ut in creatura, quae est mobilis; crgo peccatorcs
peruerse, non proprie fiuuntur . .
a s Ratio quarti est. Viatores iusti gaudem xxx de
546쪽
de Deo possesso in spe, qui est verus finis ultimus simpliciter, ad quem recte omnia ordinantur,tanquam ad suum primum principium, & vltimum finemmon tamen illum persebe , & i mobiliter possidet, quia possunt ab illo per peccatum diuelli:ergo fruuntur proprie , sed nouis
26 Ratio quinti est.Beati in patria fruuntur immobiliter Deo per participationem, Deus autem fruitur se ipso per essentiam ; sed quod co- petit alicui per essentiam, competit primo; &quod competit per participationem, competit secundari. ἱ quia participans aliquod supponit id, quod participatur ; ergo beati fruuntur propriE,de perfecte;quia fruitio propria, & persecta est per immobilem possessionem supponentem cognitionem persectam, & quietem ultimata Dimmobilem,sed non primo;quia supponunt Deustui se ipsis, Deus autem fruitur se ipso proprijssim e,perfectissimΘ,& primo.i Sed quaeres; an stultio viatorum,& be torum sint eiusdem speciei Re .esse eiusdem speciei analogieae; sicut dicimus de charitate viae,& patriae, ad quam sequitur ipsa fruitio ; species autem analogica importat rationem partim eandem, partim diue sam; ideo fiuitio viae importat desiderium; fiuitio patriae latietatem;utraque tamen est de Deo, ut est summum bonum. 18 Collis. r. fiuitionem esse actum voluntatis sor maliter praesupponentem actum intellectus na stultio formaliter est de bono apprehenso per intellectum; sed actus de bono apprehenso est actus voluntatis formaliter supponens
actum intellectus ῆ ergo fruitio sermaliter est actus voluntatis supponens actum intellectus. as Collig.a. nullum bonum creatum esse obiectum fruitionis propriae, & perfectae;quia fiuitio propria, de perfecta est de bono simplieiter irrestribili in aliud bonum, de satiat immobiliter ipsam voluntatem; sed omne bonum creatum est referibile in Deum ; nec potest satia immobiliter voluntatem ; quia nullum mobilo potest immobiliter sitiare; ergo nullum bonum creatum potest esse obiectam fiuitionis proprie, de periei . 3o Colligitur 3. solum bonum increatum, nempe Deum,esse obiectum materiale fruitionis propriae,& perfectae; quia solus Deus non est ordinabilis ad aliud bonum uatiat immobiliter, de ultimo; obiectum autem formale esse Deum subratione ultimi filiis ; quia sola ratio finis ultimi est ultimo quietatiua motus desideri; dicitur enim finis a finiedo motum;ergo ibi a ratio finis . ut finis , est obiectum formale stultionis. 3I Collig. q. non posse beatos frui una persona sine alia; aut essentia sine attributis, & E contra.Tradituri Beatis .lib. late Docr. Chris.c.a .Res,quibus fruEdum estinum Pater,er Filius , O Spiritus Sanctus ; 6e prob. iisdem rationibus , quibus probatum est non posse beatificὰ videri,& amari una persona sine alia. Vi q. I. de Beat. n. a;cum enim omnis frustio sit actus cosequεs ad amorem beatum; ideo de stultione loquenduest,ac de beatitudine; quapropter aliae petiti nes,de dubia, quae circa stultionem possent m uertium dictis in ira I. de Beri. facillime possunt
De bonitate, S malitia actuum humanorum.
Postquam egimus de actibus humanis in speciali physicὸ consideratis, superest agendum de .
sis,prout spectant ad genus moris.& sic prout merentur laudem,lt praemium;vel vituperium,& poenam.Agimus autem de bonitate, & malitia in communi non descendendo ad speciales rati nes bonitatis,& malitiae;hoc enim praestabitur to. . eq.
In quo formaliter coUsuas moralitas λi Tri Atio formalis moralitatis exesicari vix potest, nisi prilis explicretur illius principia,seu regulae; a quibus refertur ii obiectum finem, & concunstantias, a quibus suis inunt speciem moralitatis actus humani, ut is sq.articulis dicemus.
manam sim regula moralitatis a Ausa eae a. Phis diuiditur in physia a cam,dc moralem; physica est, quae peractionem, & influxum phyncum producit
effectum;vt cum homo producit hominem. M ralis est, quae dirigit actionem,ut bene, vel malEfiat;vt clim quis consulit aliquem, ut generet sibi filium ex matrimonio,vel ex copula illicitae . Causa ergo moralis optimε voeatur regula,quia dirigit actiones humanas ; & quia dirigere prinprium est intellectus ex imperio voluntatis; ideo causa moralis proprie existit in intellectu , qu propter cita vocatur dictamen ratumis eo, quia ratio,seu intellectus dictat ita esse faciendum. 3 Quemadmodum autem eausa physica actionis factae a ereatura alia est prima , idEst Deus;alia seeuda,MEst creatura; nam si talis actio non esset a Deo,tanquam a causa prima, esset imdependens a Deo,& si non esset a creatura, tamquam a causa secunda, iam non esset actibere turae. Ita causa moralis actionis creaturae alia est prima, quae est lex aeterna existens in mente Dei dirigens omnes actiones creaturarum in fine praestitos a Diuina prouidentinalia est secunda, quae est lex rationis existeas in mete ipsius crea
547쪽
rurae dirigens suas actiones in finem sibi praestiatum a Diuina prouidentia. Sicut autem sola entitas physica habet causam 'essicientem physica ;nam defectus physici, & priuationes dicunt sola deficientiam causae physicae, quae non agit, sicut
cre debet, ita sola bonitas moralis habet cau- Lura, seu regulam moralem; malitia autem , quae est defectus bonitatis , dicit solam deordinati nem, seu dcficientiam a recta regula bonitatis ;ut saepissime docet eum BeatissP. Fund. Dori . Prima sententia vult primam regulam morum esse naturam rationalem, qua talis est. Ita Seon. Vasi. his disp.73; o disp.9M, 9T,Sat. Aiss. I fect. 2 ;Suaaliis. a se I. 2; Merat.disp. a.de LM; Iorc.dio. I 3 Aub. 2;Gm .2.2. disp. 3. dub. i; c, alν apud nosrum Gibb. Secunda sententia vult esse finem operantis.Ita quidam ex nostris. Agy vero volunt est praeponderantiam, seu eligibilitatem actus exilio Opposito . 1 Nostra sententia docet primam regulam morum esse legem aeternam exulantem in me te Dei, kcundam autem esse di men rationis existens in mente hominis. Sed diuisa est; Hiqui enim volunt legem aeternam esse regulam rem tam; dictamen vero esse proximam, ut Gones,& alis Thomisae, calaianus videtur aecedere Gibb. Aly vero utranque esse proximam, & immedi tam,unam tamen alteri subordinari. Ira Fund. Domn a.dis. I 8ag. I Martia .g.Uerum; erdis. 39.
Gobict am D.TM.eaim,sfia,Cur, mr,AIMar; alm.apua Gibbate diffst.23 Aub.vis. 6 Not;quod magna est aequivocatio in hoc irier Auctores, & praeserti in secundae sententiae, ut non distinguunt regulam, seu principium irectivum morale a specificatiuo , a quo actus humani specificantur.Sicut enim in physicis prPter obiectum specificativum actus dandum est principium productivum illius; nam praeter bonum, quod est obiectum voluntatis , danda est voluntas, quae est principium physicum productivum illius; & praeter colorem, qui specificat potentiam visivam corpoream, datur potentia visiua,quae elicit visionem ita praeter specificatiuum actus humani dandum est principium morale directivum illius; nam principium morale non producit proprie,sed dirigit, visu. dictum est;& hoc principium directivum vocatur regula actionis,& de hac loquimur in praesenti. 7 Praeterea Gonetaer alij, de quibus ξφ; videntur parum sibi congrue loqui;nam eont. r. fatentur Deum immediath, & proxime concurrere ad omnes actiones physicas creaturae, tan- Quam causa playsica univcrsalissima, & prima simpliciter; & postea hic asserunt remote concurrere,ianquam causi moralis dirigens uniue salissime omnes actiones creaturarum in finem νdebitum. Quae incongruentia sic refellitur. Exco, quod Deus concurrat physice sibi subord,
nando creaturas ad actiones creaturarum, non dicitur causa remota aettonum, quae fiunt a cre tura; ergo ex eo, quod Deus concurrat moraliter,ut lex aetema uniuersalissima dirigens omnes actiones creaturarum sibi labordinans legentia, seu dictamen existens in mente creaturarum, nisdicitur regula remota bonitatis actionuin, quae fiunt a creatura.His tutis pro explic.
eis,de litiae actionsi creaturi est lex aeterna existens in mente Dei,cli qua concordat bonitas,&malitia discordat; secunda autem regula est rectum iudicium, seu dictamen rationis existens in mente creaturae; quod est quaedam scintilla luminis intellectus Diuini a Deo participata cre
Prob. I. ex Apost. Rom.7. Non cognouipe
eatum asper legemide ex BeatissPIO. et isti Ord. c.8.docenter me autem diseiplina ipsa Dei texest,quae apud eumflxa, ct inconcussasemper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut
tantos ciant vivere melius, tantoque sublimius, quanto perfectius eam eontemptantur inrelinii gendo, , visendo eu odium diligentius ;-lib. I Ae tibiarn.e. 6; eq; ubi susillimE hanc materiam pertractat: ista ilia lex, quaesumma ratio nominatuν,, cuisemper obtemperandum est cere; δρpaulo post.Ut igitur breuiter aeterea legis norioin, qua impressa nobis es,quantum valeo, verbis ex plicem a es,qua iustum e vi omnia sint ordina-ι m Ex quibus sic. r. Silis non e tratio bonitatis & malitiet, posset esse malitia sine lege;sed cons est conti Apost; ergo & ant. a. Primum dirigens actiones creaturarum in debitum finem est prima regula bonitatis illarum; & secundum dirigens est secunda regula; prout autem ab utroque discordant actiones, est regula malitiae; sed lex aeterna existens in mente Dei est primum dirigens actiones creaturarum in finem debitum;& dictamen rationis existens in mente creaturae est secundum dirigens; & prout ab utroque discordant actiones creaturae, habet rationem malitiae; ergo lex aeterna existens in mente Dei est prima regula, & dictamen rationis cristens ilia mente creaturae est secunda regula bonitatis, &malitiae actionum creaturarum. Ma.patet ex terminis; nam nomine regulae significatur dirigens aliquam actionem; hinc Logica dicitur directiva operationum nostri intellectus,quia tradit regulas,ut bene, ac sine errore eliciantur;quia autem
rectum est index fui,ct obliquis ideo prima regula bonitatis, quae regulat per concordantiam, quia est rectum; est etiam prima regula malitiae set discordantiamquae est obliquum bonitatis, quia ab illa deuiat. Prob. mi.Actus practicus voluntatis Dei est primum inciens; ergo iudicium prachieum intellectus Diuini est primum dirigens, actus enim praeticus voluntatis Diuinae supponit actum praeticum lintellectias Deia quo dirigitur ; nam dirigere est proprium solius p
548쪽
ue 3 a Q. V. De Bon; de Mai. Ar LI. g. r.
tentiae videntis;& ideo solius ilites lectus, qui est potentia videns ; sed eo ini ne legis aeternae ita telligi inus iudicium practicum intellecitus Divini; ergo lex aetcrna cxistens in intellectu Diuino est
pi imum dirigens actioncs creaturarum. Pri terea actiones creaturarum sunt ex praevio iudicio practico intellectus creat a quo diriguntur in finem; ut diximus insup. q, sed intellectus creatus est secundum dirigus; quia omnis causa creata est essentialiter causa secunda suarum operationum; supponit enim causam primam, quae essentialiter concurrit ad omnes actiones creat rarum ἱ ergo dictamen, seu iudicium practicum
intellectus creati est secundum dirigens actionum humanarum.
9 Confr. Deus& creatura ita se habent ad actiones bonas in genere moris; sicut ad aetiones bonas in genore pitysico; nam omne bonum defusum est descendens a Patre luminum ;vnde nedum bonum physicum, sed etiam morale pio luctum a creatura est a Deo, tanquam a fonte omnis bonitatis, sed actio pr ducta a creatura in esse physico intellectuali est ab intellectu
creaturae,ianquam a causa secunda dirigente, ®ulante illam actionem ι & ab intellectu Dei,
tanquam a prima causa dirigente, & regulante ἔcausa autem dirigens,& regulans est idem c r gula; ergo de opus bonum morale est a Deo,tanquam a prima regula ι & a creatura, tanquam a secunda rogula . Tum quia regula in moralibus est, sicuti causa inpliysicis; quia regula in morali hus dirigens in aliquod dicitur causa moralis illius,ut dictum est; scd actus physicus creaturae est a Deo, tanquam a prima causa physica, & a
creatura, tanquam a causa secunda physica; ergoacitio moralis creaturae est a Deo, tanquam a prima regula moralitatis;& a creatura , tanquam a secunda regula.
Confa. Deus est generalis Proviser uniuersalissim h ordinans omnes actiones humanas in finem; ut diximus D. a. de Prouid. q. a. art. Γ, erde Prades. q. 2Azrt. Diergo cius Ordinatio est prima regula omnium actionum humanarum;
sed nomine legis aeternae intelligimus ordinationem intellectus Diuini dirigentem omnes res creatas in finem debitum ; ergo lex aeterna existens in mente Diuina est prima regula omnium
actionum humanarum. ro Prob. a. a Fund. Doct.dis a8.υbifex Be rigis P. lib. 8. de Gen.ad lit. .ao. omnis motus incipit,& regulatur ab aliquo simpliciter immobili;
std omnis actio humana est motus,quo voluntas mouctur in finem;ergo incipit, &rcgulatur ab
aliquo simpliciter immobili; atqui lex Diuina est aliquod simpliciter immobile; quia est simpliciter immutabilis ; ergo lex Diuina est prima rogula regulans actiones humanas, ut bene fiant i& ideo cli prima regula bonitatis actionum h
manarum. li .constat. Prob. ma. Si motus non inciperet;& regularetur ab aliquo simpliciter immobili, daretur procullus infinitus in mouent, bus,3e motis; quia illud mobile moueretur ab
alio mobili,de illud aliud ab altero, & sic in infinitum . Tum quia videmus , quod motus unius pedis incipit a statione alterius pedis, tanquainsa cardine fixo,& immoto illius pedis I ergo omnis motus incipit, & regulatur ab aliquo simpliaciter imi nobili. Praetcrea actio humana non incipit , & regulatur tantum a principio immobili, sed etiam a principio mobili, scilicet ab intellectu ipsius hominis; aliter non esset ab homine , sed a solo Deo; ex co enini, quod intellectus proponat voluntati aliquid agendum,& ostendat ibli modum agendi dirigendo ipsam voluntatem in finem debitum, incipit inoueri voluntas; talis
tamen directio supponit uniuersalistimam directionem Dei; ergo secunda regula bonitatis actionum humanarum est dictamen, seu iudici si praeticum intellectus humani . 1 I ta hoc euertitus prima sementia; nam natura rationalis no a est simpliciter immobilis,
quia omnis creatura cst mobilis essentialiterie go nequit esse prima regula actionum humana.
rum,quaestini motus, quibus voluntas movetur
in finem. Tum quia nulla creatura potest ess primum ericiens; ergo nequit esse primum dirigens,& id co nec prima regula. Tum quia prima
regula debet esse simpliciter infallibilis; sicut prima causa debet esse simpliciter immutabilis;& prima regula durationis debet osse simpliciter indefectibilis; sed creatura rationalis no est si pliciter infallibilis, quia est ex nihilo, & constat cx potentialitate passiva, ob quam contingit in
rebus error, & malitia, ut diximus q. 9. de Ang. art. I. g. 3; Crgo nequit esse prima regula bonit lis. Tu quia natura rationalis cossiderata, ut ante. uertens cognitione,& Iiberum arbitrium,no h bet, per quid distinguatur a natura necessaria,cst enim determinata ad unum ergo,ut talis, nequitcsse regula actionum humanarum; aliter eadem
esset regula aettonum determinatarum ad unsi ,& liberatum ; & ideo ad summum esset regula carum, prout sunt quid necessarium, non prouesunt quid liberum; atque adeo non prout sunt humanae; sic cnim sunt liberae . a Prob. I. euci tendo secundam sententia. Effectus,aut terminus actionis incongrue dicitur regula ipsius actionis; regula enim debet a recedere ipsiim effectum; aut terminum , quia debet dirigere ipsam actionem tu terminum; sed finis debitus, ad quem ordinatur adtio humana, est effectus, aut terminus ipsius actionis ergo nequit esse regula illius. Prob. amplitis massii effectus , aut terminus csset regula actionis, posset
aliquod posterius actione esse regula illius;&sic postquam actio posita est,posset reguIari, &dirigi; ut bene fieret; sed cons est falsum; qui af ctum infectum fieri nequiti si autem id, quod est
positum in actu,posset regulari,ut fieret beneae ctum posset fieri insectum, illud enim, quod pintest fieri neces lario est non factum; ergo idem,
549쪽
quod prius. Prob. mi. Actio ordinatur ad finem ectistum, seu terminum,quia actio est elicita a fine causa, prout est in intentione Iactio autem, prout est a causa , ordinatur ibium ad essectum, seu ad terminum; hinc actio generativa, uae est a patre,ordinatur solum ad filium; ergonis debitus, ad quem ordinatur actio humana, est essectus ipsius actionis. Tum quia nullus diceret regulas ad faciendam domum ad extra eust ipsam domum ad extra productam.Tum quia regulae proprid spectant ad intellectum, cuius Iroprium est dirigere;finis autem spectat ad vo-untatem, quae, utpote potentia caeca, indiget dirigi Tum quia si finis esset regula voluntatis,ide
dirigeret in se ipsum.Tum quia falsum est scopa dirigere sagittam in se ipsum ; fagitta enim dii i-ritur ab oculo,ut constat experientia;& Iicdi ne-essario sagitta dirigatur in scopum; & actio humana dirigatur in filiem; attamen ex hoc non sequitur,quod scopus, aut finis sint regulae dirige tes; nam scopus, & finis se habent palsiue respectu directionis sagittae,& actionis humanae; quia puct terminant; regula autem se habet active, quia est causa directiva actionis;& ex hoc apparet manifesta aequi uocatio huius sententiae. r 3 Praeponderantia autem actus prae opposito noli semper interuenit praecipue in idiotis; qui non semper reflectunt.Tum quia illa media . habent bonitatem in se ipsis antecedeter ad praeponderantiam; aliter praeponderans unum inedium seips malum daret ei bonitatem , quod est
in aliqua regula dirigente illius ccrtitudinem ;sed dictamen nostrae rationis sundatur in natura rationali; ergo natura rationalis est prima regula actionum nostrarum. a. Multa sunt,quae ob Iblam conuenientiam, di disconuenientiam ad naturam rationalem sunt bona;vi sunt ea, quae respicit lex naturae; ergo natura rationalis est prima regulata illarum. 3.Si nulla daretur lex, adhuc esset bonunon surari, misereri egeno &c; crgo lex aetern non est prima regula bonitatis. . Iudicium dictas amandum esse Deum est verum; ergo iudicium. supponit veritatem istius propositionis: Deus esainurndus, & ideo antecedenter ad tale iudicium bonum est amare Deum; atque adco iudicium non est regula huius bonitatis. Resp. ad I .neg.ma. uniuersaliter; nam si iudicium est regula, non debet fundari in alia r
sula. Diximus υniuersaliter; quia iudicium creaturae iundatur in iudicio piactico ipsius Dei, a quo sustentatur; sicut causa secunda si istentatur a prima.Vel dicitur iudicium practicinia tundari iacognitione certa speculativa. Ad a.dist.aiat Sunthona naturaliter, conc moraliter,neg; quia praecisa ordinatione Diuina , a qua es Omnis bonitas moralis, nulla est bonitas moralis; sicut praecis cilicientia physica Diuina , a qua est omnis etficientia physica creata,nulla est cfficientia creata.
Ad 3. eodem modo dist. ant. Esset bonum naturale,con morale, neg. Ad q. dis .cons. Iudicium supponit veritatem speculatiuam,conci practica, nega & sic dist.2.cons. Antecedenter ad tale iudicium amare Deum est bonum naturale potens recipere bonitatem moralem ab ordinatione Diuina,conc; est bonum morale, neg; secus dare tur aliqua bonitas moralis, quae esset praeter ordinationem Diuitiam, & non esset a Deo, quod repugnat Fidei,& rationi. is Inst. Dato,quod non esset lex aeterna,&adhue esset homo, qui haberet iudiciu rationis,
eius actiones essent moraliter bonae, quia essent conformes dictamini rationis; ergo lex aetern non est prima regula moralitatis. Re .hoc arg.probare Deum non esse causam primam physica in omnium reru; idem enim
potest fieri in esse physico, ideo nihil probat.16 Obijc. a. opera consilij sunt moraliter bona, ut votum castitatis; de quo ait Aps. molium autem do; sed opera consilij non cadunt sub
aliqua lege,aliter essent de praecepto,i on de co-silio; ergo le& aeterna non est regula bonitatis.2. Ea, quae praecipiuntur solum per legem humana, non sunt moraliter bona per legem Diuinam; aliter omnia praecepta essent de iure Diuino; &nullum praeceptu de iure pure humano; ergo lex iterna,qtiae est Diuina, non est regula omnis bonitatis ; nam ea, quae sunt praecepta per legem
humanam, sunt mor aliter bona.
Resp.ad 1; quod lex duplex ethalia pr eptiua
alicuius actionis absolute; alia simpliciter directiva,& ordinatiua actionis, quae in subditi volutate relinquitur; ut si quis Rex ordinaret omnes sitos subditos , qui vellent militiam sequi, prius dubere disciplinam accipere; & qui vellent Doctoratum consequi, debere prius studere in tali Ciuitate. Igitur dis .mi. Opera consilij non eadulsub aliqua lege praeceptiua, conc; simpliciter di-ι iectiva, ii g. Sic ad a.dist. aiat. Non sunt moraliterbolia per legem Diuinam piaeccptiuam, concιdi rem uam, & ordinatiuam, iacg. Ad prob. insertarieg. assumpi; nam nomine iuris Diuini intelligitur lex Dei praeceptiua, no autem simplicitur directiva,& ordinativa. 17 Obijc. I. pro a sent. Eo phil. I.Polit. . 6. Finis es mensura omnium,quae sunt ad F, ut i ta medicina datur, quantam requirit sanitas; &ratio est; nam causa dat mensuram effectui: finis autem est causa caiisarum. Hinc Mais P Lb. a.delibarrb.c. 9. ait: Errare nee ille potes, qui nihil appetii nec ille, qui hoc appetit, quod debet appetere;
error enim es. tu equimur aliquoriquod non ad id ducis,quo volumus pertimire ideo Medicus crinrat , clam non praescibit ea medicamina , qtiae ad sanitatem conducunt. Tandem Phil. a. Phf. t. 8a. deducit naturam agere propter finem, quia in ca accidunt peccata,& monstra; N Fund. Doct.ibid. t. 87. docet, quλd unum peccatum nota esset grauius alto,nisi esset finis costitutus; nam sicut pcc-
550쪽
eatum non est, nisi deuiatio a fine; ita maius peccatum non est, nisi maior deuiatio a fine , ergo rectitudo actuum non est,nisi accessus ad finem. Resp. ad I, quod omne obiectu in est mensura facultatis, cuius est obieetum; & tamen non est regula dirigens actionem tendentem in se ipsum,ut dictum est; nam domus est mensura aristis domi factoriae, & tamen non est regula ad faciendam se ipsam, ut ipsi Doministores possiant testari; lic stilogi sinus est mensura Logicae,& tamen non est regula ad conficiendum se ipsum . Quanuis igitur finis sit mensura actionum ad finem, non tamen est regula illarum. Et si instetur regulam cssc mensuram regulati, potest distinguide mensura specificante,coc;& in hoc sensu finis est mensura actioniim; de mensura dirigente, ®ulante, neg. Ad Beate P. dicitur, quod error
est,cum non assumitur medium conducens ad finem,non quia finis si regula, scis it uia fit contra rectum iudicium rationis, quod diolat medium aptum ad finem. Ad a Iiud Phil Fund. Doct. licitur recte deducerc I & ideo eκ hoc arguitur finem non esse regulam peccati,quia peccatum est id, κ quo deducitur finis ud autem, cx quo deducitur aliud,est prius illo de prius nequit regularia posteriori; unde ex hoc potitis deducitur oppositum. et dicitur deduci, tanquam asio specificativo, non tanquam a sua regula.
18 Obijc. .idem .Lex cst aliquid ordinatum ad finem,& ab eo habet suam tectitudinem; hinc illa lex dicitur recta,quae ordinatur ad bonum finem; ergo finis est resula omnis bonitatis, de m
Resp.dist. ant. Lex est aliquod ordinatimis ad finem, tanquam rcgula ipsus finis,conc; tanquam regulatum a fine, neg. Ad id,quod additur, dicitur,quod licet illa lex dicatur iusta, quae o di natur ad rectum finem, quia relativa se mutuo respiciunt non tamen sequitur, quod lex habeat
suam rectitudinem a fine, sed E contra; nam Rom. . habetur: cognoui peccatum, nissper legem; illa autem particula per indicat caulam format Erectitudinis,& malitiae; sic regula domus non habet rectitudinem a domo, sed e contra; nam si resula non esset recta, sed curua, domus fieret curis
ua,non recta, ut patet experientia .
1ς Λ Is Oralitas quattim ad nominis et hiis
1V1 mologiam communiter dicitur, quod derivatur a more, qui est operatio propria
alicuius naturae I mos autem dicitur a mora ad
indicandum ; quod mos non significat quan cunque Operationcm, scd illam tantum, in qua diu, aut frequenter versami ir; unde mos significat conluetudinem operationis.Et quan uis aliquando extendatur ad significandam etiam inclin
tionem naturalem naturae vegetatiuae, per quam etiam vegetantia solent operari; unde Deut 2Ai. citur .Hortorum more aquae dicuntur irriguae; vel
naturae sensitiuae irrationaIis ; ut a. Maehab. Ir. Leonum more impetu irruentes in hostes ἔ attamen sic mos sumitur improprie , potest enim pariter diei de rebus inanimatis, quae pariter habent naturalem incIinationem ad suos motus , ut de pigris lapidum more dicitur, quod non mouentur , haec autem translatio est impropria; quia facit tant tim selisum au instar, de ideo importat s lam similitudinem . Mos ergo proprie accipitur pro actu humano,ex cuius frequetatione generatur habitus moralis; Se in hoc sensu a more sumitur moralitas. Quantilin autem ad rem significatam per hoc nomen moratiras.
Io Prima sententia vult ad moralitatem actus non requiri libertatem necessario, sed sus-ficere esse a ratione,& voluntate absolute. Rest
additur quidam ex nostris, apud quem Lore. hicaesp. 23. at Secunda sententia vult moralitatem sor- maliter consistere in ipsa libertate. Cit.Scot in a.dis. o. S. De Secundo; Dur. i talis. 38. q. I. N. ἐmur.bi q. I 8.art. , Sal. dio. I eis. 1, Vac Gram Sua, Tanner; O as apud Gibb;xa Τertia sententia vult consistere inde nominatione extrinseca proueniente a regulis
Nostra tandem sententia docet moralitate formaliter importare entitatem actus liberi cum relatione con Armitatis ad principia regulantia,& dirigentia,ac ad finem,in quem dirigitur. Ita
Fud.Do I i ais. o.q. Iiarn.D, ubi docet; quod motus humani bonitatem habent ex eo, quod talis motus rectae rationi se conformat, malitiam vero, prout a recta ratione deuiat. Uid loe.cit. λδερ. S. Ament. in a. dis. o. q. I. art. I; Gibb.hic disp. 23.
n. 3;apud quem ScotLO alis; quan uis inter istos sit aliqualis diuersitas in modo explicandi ; alia
qui enim asserunt halic consermitatem esse modum realem superadditum actui libero cx natu ra rei distinctiim ab actu libero; a* vero esse ta-ttim modum relatilium indistinctum ab ipsa e litate actus liberi eo modo,quo diximus D. r. Veritarri. a. Sed quidquid sit de hoc,de quo noest praesens in stitutum; nam an relatio secundum
dici distinguatura suo fundamento, alibi satis
23 Not; cluod dupliciter loqui possumus
de moralitate. I .In genere causae etscientis, seu productivae. a .In genere causae formalis, seu sp cificatius; sicut materia in genere causae essicientis recipit esse ab agente; de in genere causae se malis recipit esse a Qrma, quae illam specificat . Hic loquimur de moralitate tantum in gener