장음표시 사용
431쪽
DEc In Vs VARTV s. 363 habitisse poesim. De tempore uem ambigitur plurimum. Dicebat enim Leontius a Baralaam Calabro praecepto te suo,& ab aliis eruditis uitis in talibus audisse saepius temporisbus Phorones Argivorum regis qui anno naundi. iii. M. ccc. lxxxv. regnare coepit. Mu uque ex in uelocibus carminum unum diximus insigne api.d Grscos suisse uitu &eodefere tempore floruisse Linum, de quibus adhuc fama satis celebris et quae eos apud nos etiam tellat ut sacris presuisse ueterum, & his etiam additur Orpheus Thrax Sob id prismi creduntur theologi. Paulus autem Perusinus longe iuniore poesim esse dicebat non mutatis auctoribus asserens Orpheum,qui ex antiquis in uentoribus scribitur unus teluporibus Laomedontis Troianoru regis claruisse,circa annos mundi. iii. M. dccccx Eu lo pheum &Argonautis fuisse. Sc non latu succetare Mus Ied eiusde Musaei Eumolpi filii fuisse magistru. Quod etia in lib. temporii testatur Euse. Ex quo patet u i dictu est, longe iuniore qui diceretur apud Graecos esse poesim .Attamen ad haec respodebat Leonatius arbitrati a doctis Graecis plurimos fuisse Orpheos at Musaeos. Verum illum uetere Museo ueteriata Lino contemporaneu CKcum suisse, ubi Thrax iunior praedicat. Sane
quonia hic iunior Bacchi orgia adinvenit,&Menadum nocturnos coetus, dc multa cita cauetetum sacra in nouauit, Sc plurimum oratione ualuit, ex quibus apud coaevos ingetis existimatiois suit a potatis primus creditus est Orpheus, cui opinioni Misan adhaerendum est,cum quorundam ueterum testimonio constet, etiam ante natum Ioue Cretens
sena non ullos su ita poetas, cum post raptii a Ioue Europam per Eusebium constet datuisse Orpheum Thrace. cum igitur inter se sic discordates sint nec ullum satis ualidii testis monium ex antiquis autocibus ad corroborandas opiniones suas inducat, non satis certum habeo cui fides praestanda sit. Apparet tamen ex temporibus descriptis si Leontio credendum sit apud Graecos potius, quam apud Haebreos 5 si Veneto apud Chaldeos prialaro, quam apud Graecos apparuisse poestin. S i ueto Paulo fide praestare uelimus, sequee Mosen primo quam Babylonios aut Grecos eiusde suisse magistru . Ego aute quantumcunq; Aristoteles dicat ratione mi sui superiori tractus, poetas primos suisse Theologos existimans eos Circos intellexisse, quod aliquale adminiculu opinioni Leontii uides ametre. Non creda huius poesis lablimes enectus sinamus in belua illa Nembroth sed nec iii Musaeo seu Lino uel Orpheo, quan tum cuni uetussissimis poetis nisi ut arbitratu talis qui,Mus as &Moses unum, Midem sint, primo insulas quin immo in iactatissimi; Mdeo dicatis prophetis cum legantias Mosen hoc percitu, ut te ardesiderio penthateuci paetem maximam reon solum stilo, sed heroico scripsisse carmine spiritu sancto dictante. Et sic alios nonnullos aequo modo magnalia sub metrico uelamine litetali, quod poeticu nuncupamus finxisse. or una ego nec Milan insipide reor poetas gentiles in coponendis poematibus secutos uestigia. Verii ubi diuini homines sancto pleni spiritu eo tin pelatente scripsere, M sic alii ui mentis unde uates dicti, hoc urgente seruore sua poemata condidere. Τu autem rex inclyte cum nil aliud circa huius originem, quid dicam habea tuae serenitatis iudicio sume quod libet.
stiam inutilem, er impiam quoq; reiiciunt tinnant.
Composuisse fabulas apparet utile potiusquam damnosum. Cap. IX. Sserunt insuper hi boatores magnifici. poetas sabulosos homines eta. & uti deiectori seu detestando magis utant ut uocabulo, stomachates illos aliquai do uocitant fabulones. Nec dubite quin ignans execranda plurimum talis uideatur obiectio Ast ego flocci facio. non habet aliquorum litigias spurciti es illustrium uirorii gloriosum nomen inficere. Doleo quod iudens lios lis uore percitos in innocuos sese infrenes emite. Sed quid tandem cocedo fabulosos, id est sabularum compositores esse poetas . nec hoc ignominiosum existimonisi uti tarmasse philosopho fullogismum. Nam si ostedat ut quid sit labula.&quae sabularu sint species, ecquibus hi sabulones usi sint, reot non adeo praegrande piaculu uidebie, ut hi uolunt
432쪽
364 LIBER fibulas condidisse. pabula igitur an te alia a sol satis honesta sumito figitiem,&ab ea cUsabulatio, quae nil aliud quam collocutio sonat, quod satis per Lucam in Evangelio dor μ' monstratur dum dicit de duobus discipulis post Christi passionem euntibus in castellueui nomen Ematis, sic aiens. Et ipsi loquebantur adinvicem, de his omnibus quae accis derant, & factum est cum confabularentur & secum quaereret,& ipse Christus appropinquans ibat cum illis 6cc. Et si confabulati sanctis hominibus non imputatur in uitium, non erit sabulam composuisse peccatum. Sed cedamias paululum his.Superuacaneum est composuisse fabellas, non inficiat si simplices tan tu poetas fabulas composuisse cocesserina . uerei nusquam legetur, quin ab ilitelligetati homine cognoscatur aliquid magni sub sabuloso cortice palliam,& ob id consueuere nonnulli sic fabulam distinire. Fabula est exemplatis seu demon strativa sub figmento locutio,cuius amoto cortice patet intens spe id, fabiis uo fabulantis. Harii quadruplice mae speciem credo. Quarum prima omnino ueritate citis 4. mit retin cortice, ut puta quado animalia bruta,ut etiam insentata interloquetia inducimus. OIoga, pa S autor harum pernaaximus suit Aesopus, uir G cus antiquitate, ac etiam grauitate uerium, Argu nerabilis,& dato, his tro solum ciuile uulgus. sed etiam agrestes utantur ut plurimum. mentis, o non fastidiuit aliquando suis bbris inserere Aristote. caelestis ingenii uirum,&peripatetiniaM. corum principem philosophorum. Secunda autem species in superficie non nunquam ueritati fabulosa comiscet, ut si dicamus Minei filias nentes, sperneres orgia Bacchi in uespertiliones uersas. Has aute a primaeuo uetustissimat inuenere poem, quibus curae fuit diuina & humana pariter pallia te figmentis, S qui poetarum sublimiores secun sunt in melius euiescere, posito nonnulli comici deprauauerint, eas magis de assensu lasciuietatis mulgi.qtiani de honestate cura uete. Species uero terna potius historiae quam sabu Iae similis est. hac aliter 8c aliter usi poetae caelebres sunt. Nam heroici quantumcunm uideans historiam scribere, ut Uirgilius dum Aeneam tempestate maris agitat si scribit,& Homerus alligatum malo nauis Vlyssem, ne a Syrenarum cantu traheretur, longe tame aliud sub Delamine sentitant quam monstretur Comici insuper honestiores, ut Plautus a Tereutius hac confabulandi specie etiam usi sunt, nil aliud praeter quod littera tanat intelligentes tamen arte sua diuersorum hominum mores,& uerba describere, Sinterim lectores docete & cautos sacere & haec si de facto no fuerint cum communia sin .esse potuere uapossent. Quarta quidem species nil penitus in superficie nec tia abscodito ueniatis habet, cum sit delirantium uetulatum inuentio. Ex quibus si hi redargutotes eximii prima spes ciena damnent, quod etiam sacris litetis legimus, ligna scilicet sylvarum de costituendo
rege sibi habuisse coIloquium damnandum etiam ueniet. Si uero reprobetur secunda. Omne fere iactum ueteris testamenti uolumen ueniet reprobadum, quod absit,cimae
dem passu, in eodem scripta cum Mitionibus poetarum uidean tur incedere,& hoc quatum ad componedi modum. Nam ubi absit historia, neuter de possibilitate superficiat curat,&quod poeta fibulam aut fictionem nuncupat, figuram nostri theologi uocauare. Quod nunquid ita sit uideant iudices aequiores,aequo pondetantes libramine supeetuciem literarum uisionum Isais, Erechielis, Danielis, & aliorum sacrorum hominum, Mpoetarum postea fictionum. Et si in ritu contingendi uideant discrepantes, damnationi consentiam. Si tertiam,quod neqeunt dixerint esse damnanda nil aluad erit quam eam sermonis speciem danasse qua saepissini e usus est Iesus Christus dei filius saluator nostea
dum essent in came,quamquam non eo pro poetae uocabulo sacrae uocitent litem,qui Dimmo uocauere parabolam, in nonnulli exemptu dicunt eo quod ratione exempli dicatur. Quod autem quatuor damnentur cum a nullo latis congruo uideatur principio moueri, nem alicuius artis uallari suffragio, aut in fine ordine deduci debitu no magnis facio. Non enim in aliquo cum sabulis poeterum coueniunt.&esto,credam redarguto
tes hos arbitrati poeticas ab illis in nullo differre.Nunc quaeso nunquid sanctum spititia .fabulonem, nunquid Christum deum dicturi fuit qui ambo sub eadem deitate fab Ias edidete. Non credant si sapiunt. Ego autem si liberet in sermonem longum excedere, optime
433쪽
optime nominu diuersitate non obesse, si styli qualitates co uelitat, demonstrate, sed ipsi videant. Fabulas quippe, quas isti ob uocabulum ita despiciunt, nonnuquam legimus, Utilitas ab.
incitatos intino furore animos suisse sedatos, dc in mansuetudinem redactos pristina, ut putandum a Menenio Aggrippa grauissimo uiro, Romana plebs a patribus dissides e lacra monte in patria per tabula reuocata est pabulis sessis illustrium uirorum circa nasiama animis uires persaepe restitutae sunt, quod non tantum exemplo ueteri, sed assiduis demonstratur. Cernimus enim principes maximis occupatos rebus, quasi retum natura docente post tegnotii suorum sublimes dispositiones in melius, ut sessas in neruii reuoscent uites conuocare,qui iocosis conlabulationibus recreent animos latigatos, labulis laborantibus sub pondete aduersantis fortunae nonni inqua solame impensum est, quod apud Lucium Apuleiu cernitur, que penes charis generola uirgo infortunio suo apud
prsdones captiua, captiuitatem suam deplorans ab anicula labuit Psiches lepiditate paululum rem illata est. Fabulis labantium in desidia mentium in meliore frugem lapsus, reuocatos iam nouimus, S ut de minoribus&meipta sinam, audiui iamduduillusite uitu Iacobu de lancto Seuerino Tricarici Sc clari motis comitem dicente, se a patre suo habuisse Robertu Caroli regis filium, postea inclytu Hierusale&Siciliae regem, tam torpemns ingenii filium fuisse, ut non absq; maxima demo strantis difficultate prima literarii elementa peruiperet. 5 cum sere de eo hac in parte amici desperarent omnes, paedagogi esus ingenium soletu astutia rimantis labellis Aelapi in tam graia de studendi sciendi s desis
detium tractus est, ut breui non tantii domesticas has nobis liberales artes didicerit, ueruad ipla usi lactae philosophiae penetralia inita perspicacitate transiret, talerni de se fecisse
regem, ut a Salomone citra regum nullum doctiore mortales agnouerint. Quid multa Et hine Hira Tanti quidem sunt labulae, ut earum ptimo contextu oblectentur indocti,&citra abscoo tius. Et h/dita doctorum exerceantur ingenia. Et sic una eadem l lectione proficiunt S delectanti dese vob/it, Non ergo tam erecta ceruice tam lastidiosa sententia nauseantes hi liuorem 6 ignoranu ex Mecti eam suam evomant in poetas, suas si satis lani sunt, primo curet illecebras,quam alienos poetae. splendores maledictoru nebulis obfuscare conent. Videant, uideant censores hi,quibus α quam perniciosis ad excitandu muliercularii tisum non unqua utantur stomatibus. Et dii te ipsos purgaue int, aliorumirens purgate labella memores Christu madassiectacculatoribus his primus, qui innocens esse primu sumeret lapide in adultera muliere. Stultum credere poetas nil seiasisse sub cortice labularum. Cap. X. Vnt ex his nonnulli tantae temeticius, ut nulla autoritate suffulci non uere
an tui dicere stolidissimu arbitrati clarissimos poetas sensum alique suis supposuis si bestis,quin immo illas fecisse ostii a lati, quam magna possent eloquentiae suae uires, Sc potissime dum eis agentibus credetentur ab insipidis salia pro uetis. O iniquitas hominu. O ridenda stoliditas. O ineptum lacianus, dum alios deprimunt, se putant ignorantes extollere,quis pra ter ignaras ditat.secestum labulas poetae uacuas Se inanes solo ualentes cottice, ut eloquentia demonstrarent, quasi circa uerauis eloquenda: non possit ostendi Male prosecto nouerunt Quintiliani sententiam. Cuius maximi oratoris opinio est circa lalla nullum eloquentis neruu posse sistere.Sed de hoc alias. Quis enim ut ad hoc uenia, talia demens, tanal vecors eri qui a legens in buccolicis Virgilii. Nani o canebat uti magnu per inane coacta, una cum nonnullis in hanc sententia sequetibus tam nibus. Et in georgicis esse apibus partim diuini metis &haustus cum applicitis ad hoc. Et in Aen Ade. Principio calu 8c tetras cana poςφliquentes. cum annexis. ex quibus metus philosophi succus exprimitur,no uideas liquido Virgilium suisse philosophu, & arbitretur eruditissimum hominem ob ostendenda eloquenta suam,qua profecto plurimum ualuit, Atisteum pastore in penetralia tetiae ad Climen e matre deduxin, aut Aeneam ut patrem uideret ad inferos absis abscodito sub fabuloso uesamine intellectu scripsissee auis tam sui inscius qui aduertens nostru Dante lac theologiae implicitos pedare nexus mira demonstratione soluente, non sentiat eu
434쪽
tiam multa grauiter dicta habes in ortii
3M LIBER non solum philosophum, sed&theologii insignena suisse Et si hoc existimet, qua sulatus latione arbitrabitur eu in bimem bre griphem cu mi in culmine seueri mota tis trahetitem septem candelabris, Sc totidem sociatum nymphis cum reliqua triumphali ponispa, ut ostenderet quia rithmos fabulas i sciret coponere r quis insuper adeo insinus erit, ut putet praeclarissimum uirum ait Clinilianissim una Franci scum Petrarcham, cuius uitam 5e mores eius, sanctitate laudabiles uidimus ipsi, atq; praestante deo diu uidebimus, S quo neminem magis redimentem, nO dicam tempus tantum, sed quoscunq; tempo tis labentis atomos noscimus expedisse, tot uigilias, tot sacras meditauoes, tot horas dies& annos, quod iure possunt us existimare impellos, si buccolici sui carminis grauitatem, si ornatu, si uerboru exquisitum decus pensemus, ut gallu fingeret tyrtheno calamos ex poscentem Aut iurgantes inuicem Pamphilum & Minonem, & alios delitates aeque pMstores. Nemo aedepol compos sui laus assenuet,Wlonge minus qui uiderunt quae scripsserit solutostylo in libro solitatiae uitae,&in eo quem in titulauit de temediis ad uitan psortunam, ut alios plures omittam,in quibus quicquid in moralis philosisphiae sinu potest sanctitatis aut perspicacitatis assumi tanta uerborum maiestate percipitur, ut nil plenius, nil ornatius nil matutius, nil denis sanctius ad instructione mortalium dici queat Dossem praeterea Sc meum buccolicum carme inducere. Cuius sensus ego lana coscius, sed omittendum censui, quia nec adhuc tanti sunt, ut inter praestates uiros misceri debesani,5 quia propria sunt alienis linqueda sermonibus. Taceant igitur blateratores inscii,& obimitescit superbi si possunt, cum ne dum insignes uiros lactemularum educatos, S in latibus philosophiae uel satos, ait sacris educatos studiis, 11 fundisii mos in tuis poe malibus sensus apposuisse seinpet credendum sit. Sed etiam nullam esse usquam delira tem anicula citra foculum do inestici laris una cum uigilantibus hybernis noctibus, A. bellas Orci seu fatarum uelaminiarum με huiusmodi, ex quibus scpissime ita uetita a
fici utit singetem atq; recitantem, quae sub praetextu relatorum non i enuat aliquem iuxta uires sui modici intellectus sensum minime quado ridendu per quem uelit aut terrore incutere paruulis aut oblectare puellas, auisenes ludete, aut salte fortunae uires ostendere.
Ob meditationis commoduni solitudines incohaere poetae. Cap. π I. Ixi hos obstrepetes insuper dicere poetas rura, moles, Sc sylvas incolerem quod urbanitate &motibus non ualerent, O ignauum honainu genus. non aduertunt sutore perciti, quia dum uolunt vetitatem Diso approbate suffragio, semedaces faciant. Ego autem poetas talia sylvas,&montes colere non solum cofiteor, quin immo nisi ipsi dixi sient ego dicturus eram, Sc forte iam dixi, sane non ob eam causam quam inflati asserunt, quod si illi urbanitate non ualeant,cum eos ualere satis testortur poemata quibus si fide praestare negligat, uos luant ueterum scripta philosophorum, annales peclegant,nec dubite quin crebro comaperiant poetas regum &nobiliu amicitiis at 3 couictu usos dum libuit, qui sordidis at ineptis hominibus non praemiatur.Nec in testimoni una uetitatis huius desu iat occurrealia quedam, possem nempe si uellem ostendere Euripidem poetam Archelai Macedonii regis contubernalem. Ennium Brundusinum Scipionum domesticum. Virgiliu Octa. uiani Caesitis amicissim una. Sc si sordent ueteia,non detunt praesentia. Dantes nostet Federico Aragoriensi Sicilidii regi. & Cani delascala magnifici Veronensu domini grana di suit amicitia iunctus. Scimus inlii per & fere orbi toto notissimum est Franciscum Potrarcham Caroli imperatoris Ioannis Francorum regis, &Robervaeque Ierusalem S Siciliae regis ac summotum pontificum plurium dilectissimum at familiatissimu suisse, Scuitioru essedum uelit. Ast si nesciunt susurrones hi,ob id solitudines incolunt, Scoluere poetae, quia non in foro cupedinatio, no in prctouis, no in theatus, no in capitoliis aut plateis
435쪽
DE cIMVs QVARTV s. Metaut plateis publicis. us locis iuersantibus, seu turbellis ciuicis immixtis, uel mulierculis ciccundatis sublimiu rerii meditatio praestas , absiqua sere assidua nec percipi possunt, nee
Dfici percepta poemata, quid insuper, uix creda illa dixissent,si sana mete legissent,quod scribit Horatius Roto,qtii postqua eleganter more suo enumerauit qtisda urbiu impedimenta dicit interrogas. Romaene poemata censes scribere posse later curas atq; labores cuolens ob hoc ut intelligat minime possie. Nec his colentus superadditis aliisliaco uenis entiis quibus ciuitates agitatur cotinue quasi comotus ait, I nuc dc uersus tecu meditare canoros. quasi dicat, no poteris. Et demu subnectit exquiros. Tu ne inter strepitus nocturnos atq; diurnos Vis onere, ta non tam sequi uestigia uat si Nec multu post superaddidit indignans hic ego terii Fluctibus in mediis &tem pellacibus urbis Verba his motura sonum committere dignet sex quibus ne plura super imponam satis apparet, cur petant a& ilicolant sylvestria loci poetae. Od etia Paulli herenaita .Antoniti,Machariti, Alieniscum,alios o plures uenerabiles ait functissimos homines non ob urbanitatis defcctuni sed ut liberiori animo deo seruitent, fecisse legitariis Esto no adeo detestabile sit, ut hi arbitrati uidentur, habitare stiluas, cum in eis nil fictu, nil sucatu, nil menti noxiis uideatur. Simplicia quide suntoia naturi opera. ibi in caelii erectae fagi 8c arbores tere, opacitate, sua recentes porrigetes umbras, ibi solii uiridantibus herbis continii, atq; mille colorii distinctu solibus lympidi lantes Scargentes rivuli lepido cum murmure ex ubertate motium declinates. Ibi pictae aues catu frondes iv lenis aurae motu resonates, Bestiolcludentes
ibi greges &a tincta, Ibi pastoria domus aut gurgustiolu nulla domestuaretallicitii, Momnia tranquillitate dc silentio plena.axit non solii sitiatis oculis auribus V delinis suis antiaria mulcet, veru mente in se colligete N ingentia, si Drae sessum sit,in uires reuotareat di illud indetur impingere in desdeitu meditationis sublimiti Matriditate etia copone di quae mira exhouatione suadent libellorii societas,& chanoti circu choreas agetes Mus lata chori, quae omnia si fite cosiderentiis, quis studiosus homo ciuitatibus talitudii ies non prsponat Sane non poetarii crii ne solitudines,etia si crini e merito dici possit. Hos mouet insoletes uiros in redargutione, quinimmo eocii insecta mens ambitione danas bili a qua discrepates poetas execrabiles aiunt esse uiros.Mos enim hominu damnatorii morti est summe cupere sibi caeteros esse commes,ut sua alieno crimine aut pallient, aut defendat Erubescat igitur Nobmutescat, si prout ipsi poetae non lactitansilior et quippere detestabile ductituiti spectabiles ficto pallore d mare lacie. Et incessu tardo uerrete assid tris circuitionibus cilii tu . horrent ait recusant turpi ait deformi hypocrisi inertis vulgi metori grana laudes et,&ab ignaris mositati digito, horrentia sces, nedum ex p scete sed optare. Aulas ambire regii aut proceru quorei cuni assentatores fieri, aut ponticu infulas aucupari, uti uentri, Sinerti octo latius indulgete queant, bladita mulierculis ut deposita subtrahant pecunia, quaesituri quod meritis quaesisse no poteriit. horrent pine rea,&totis detellantur affectibus catulcenses ob pecuniam in caelos euchercis iuxta muneris quantitate eis bibere sedes, quin immo quos isti blasphemant tenui cotenuinctahreu i somno speculatione continua, Nexercitio laudabili componendo scribendo lsbi semotari gloriam M per saecula duraturam exquirunt. O species haec hominu consvitiis deturpanda. O detestada solitudo talium Sed quid uerbis insto Haberem quippe multa quae dicerem, ni spectabilis candor, ni uirtus egregia, ni laudabilis uita poetarum illustii uim aduersus tales seipsam longe ualidiori robore tueretur. . .
Hinc autem era studia literarum ocij nomen eos e tabunt, quod procul a repitu ais tur is vomN a in abesse uelint n*; ijs recte uacare pol it, tu curis,ars negoci s forens bus implicatur. Damnanda non est obscuritas poetarum. Cap. NII . . Bscuta autem tauillatores hi esse persaepe poemata,& hoc poetam timo id
e agentili, ut quod in extricabile est artificiosius uideatur esila coposuit, idit μ' egisse uolui immemores ueteris oratorii iussi is quo cauetur plana atq; luci da ratione esse debere. O petueris incus iudiciti, quis enim procidololam si H animam
436쪽
ies LIBER animam in cogitationem tam nefariam declinasset, ut quod ei inaccerbile est, non istum odio habeat, sed falsa, si possit, criminatioedeturpet c lateor non unquam obscuros esse poetas, sed piaebeant si uolunt ipsi responsiim. nunquid philosophorum quotu si penumero ipsi impudice se miscent,contexta comperiam adeo plana, adeo perlucida, ut debete dicut oracione incederes si a Getat men uent. Cii in ter sclipta Platonis α Ariit ut dec teris sileam perplexiones adeo in nomis Ilia ut ii si dum a multis perspicacibus uiris ab eo tum taculo in diem usi hunc examinatae, potuerint satis lucide concordi scientia explicati. Sed quid de philo sophis dico nonne diuinum eloqui una, cuius ipsi pmsessiores haberi cupiuia a spiritu sui cto prolatum obscuritatu alet ambiguitatu pletiissimum eis Est aequide, & si negent, ipsa manifesta ueritas apparebit. Testes sunt plutinii, quos inter si libet interrogent Augst. sanctissimum ait eruditissimu homine, Sc cuius ingenii tam grandes fuere uires, ut artes multas, ut quicquid de decem cathegotiis tradidere philost psi ab l, ut ipse latetur praeceptore percepetit. Nec tamen erubuit consteti sel laiae prinscipium intelligere nequiuisse. No ergo obscuritates solis poematibus insunt. Quid ergo non incusint philosophos ut poetas quid non dicunt spiritum sanctum suis operibus ut artificiosiores appareren obscuras implicuisse sententias quasi non retum omnium sublimis ipse sit artifex. Non dubitem quin illis tanta temeritas insit, ut iacerent, ni scirent
esse pbilos his defensore scin spiritum sanctum loquentibus apparata supplicia,S iccirco in poetas prosiliunt quia eos cernuntdesen sole carentes. Exim naantes p terranes Iam ibi culpam fore, ubi confestim poena non sequitur. debuerant hi uidisse nonnulla obscura uideri cum clarissima sint, intuetis uitio . Llisco quide illucescente sole quit 'mapidiis est, nebulosus uidetur aer. Quaedam alia de natura sui adeo protunda esse, ut non abstr difficultate acies etiam egregii intellectus possit in earii ni abditum penetrare, uti iasolis globo antequam eum possint ungere, nonnunquam perpsicacissimi retundunatur oculi, quedam uero, Sc si natura sui sorsan sint lucida tanto sunt singentium palliari artificio, ut aegre ebana quis possit ingenio veru ex illis excerpere sensum, ut per e intelnubila conditum solis praegrande corpus etiam doctissimi quian t astrologi, qua caeli uagetur in parte coin praehendere punctaliter oculorum intuitu, 5c ex his esse nonnunquauatum poemata non inficior. Vetu non ob id, utisti uolunt, iure damnanda,cum inter alia poe* ossicia sit non euiscerare fictionibus palliata, quinimmo si in propatulo posita sint memoratu Sc ueneratione digna,iae uilescat familiatitate nimia,quanta possinit insdustria tegere, Sab oculis torpetium auferre. Et si,quod ad eos specta secere soleries, noexecrandi sed commodandi potius poetae uenient. Et deo, ut iam dictuin est lateor, illos nonnunquam obscuros esse, sed extricabiles semper si sanus ad eos accesserit intellectus uerum reor his querulis noctuae oculos esse potius quam hi ima nos. nec sit qui existimeti poetis ueritates fictionibus inuidia conditas aut ut uelint omnino absconditorum sciasum negare lectoribus aut ut artificiosiores appareant, sed ut quae apposita uoluissensas bore ingeniorum quaesita,&diuersimode in tellecta,coperta tande faciat chariora. Quod longe magis suactu fecisse spiritu unusquisl, cui sana mens ei debet pro cemis ino arbitrat quod pet Augu .in lib. caelestis Hierusalem. xi. fit mari uidet ut dum dicit Diuini sera monis obscuritas etia ad hoc est utilis quod plures semetias ueritatis patit, &in luce nosticiae producit, dum alitis eum sic, alius sic intelligit Et alibi Augii. idem super Psalmo. . vi dicit.Ideo forte obscurius politum est, ut multos intellectus generet,&ditic res discedant homines, qui clausum inueneruut, quod multis modis appa iret ut, quam si uno modo apertia inuetiitent. Et ut eiusde Augustini testimonio adhuc aduersus recalcitratores amplius utar,ut sentiat quonia,quod ipse pro obscuritatibus sacratu literatu tuendis, ego pro obscuritatibus poematii intelligi uelina. Dico ego eum sciabere super Psalmo. c. xlij lic. Perversum nihil hic est, obscurum autem aliquid est. non ut tibi negetur, sed ut exerceat accepturu &c. Et ne ampliori utar sacrotii hominu circa hoc attestitione nolo
saltidi si ducant hi audite, quonii idem uelim de obscutitatibus poetatu sentiti quod de diuini,
437쪽
LIBER UE cIM Vs c ARTV s. 3t 'diuitiis ab Augustino sciuitur, quinimmo ut ex fricata paululum fronte uolo considerarent obsistentes quanto magis de his sentiendum sit, quc respective paucis apponuntur. Si de lacris litetis, quae omnibus simi apposits nationibus, sentiuntur. Si forte uelint duritiem textus figuras dictionu aut orationu colores, εc peregrinorii uocabuloru incogus tam a se pulchritudine damnassie,N hinc poetas obscuros dixisse,quid aliud dicam non habeo, nisi ut gramaricales iterum scholas repetati p. aedagogi serula subeant, studQuat,distant l, quid ueterii autoritate circa talia poetis licentiae datum, scrupulosius i scruten praeter uulgaria at' domestica quae sint etiam peregrina. Sed quid talibus insto paucioribus dixisse poteta, agant ut exuto ueteri, nouum atq; generosum ingenium induant.& quod eis nuc uidebuut obscurum, tunc familiare uidebit, & apertum. Nec indigesta intellectus litigrossitiem palliare se credant, priscorum oratorii precepto,cuius non dubitem semper memores fuisse poetas. Sed aduertiit quonia perorando aliter quam fingens do uerborum ordo procedat, & fictiones in fingentis arbitrio relictas, fore tanqua opus alterius speciei,in quibus summopere a poetis seruatur stili maiestas,&Eiusde dignitas retinetur, ut ait contra medicum in libro inuectivaru tertio Franciscus Petrarcha, nec ut ipsi arbitrati uidetur, carpere neqtieutibus inuidetur, sed dulci labore preposito, delectationi simul memoriae 3 consulitur.Chatiora etaina sunt quae cum dissicultate quaesiuimus accuratius i seruantur,ut idem ubi supra Franciscus testatur. Quid multa: Si his obtusum ph)ιὰ L. ingenium est, inertiam sua, no poetas redarguant, nec aduersus eos friuolis ii steIulatta se idistis itibus a quibus secum opunieactum est. Primo enim in limine, ne scuria fatigem ignari f. Iuulo. ab ipsa rerum facie terror iniectus est. Retrahant ergo gradum in tempore potius, quam I. torpore ingenii fatigato incedetes, patiantur cum rubore repuliam. Et ut iterum dixerim cis hauolentibus intelligere, Sc nexus ambiguos enodare, legendum est,insisteiadum, uigilan ieri re ἡκt
dum, ait interrogaud de omni modo praemedae cerebri uires. Sc si non una uia potest
quis peruenire quo cupit,inti et alieni. M si obstent obices, arripiat aliam, donec si ualituutae sint uires lucidum illi appareat, quod primo uidebatur obscurum.Sanctum enim caunibus date diuino prohibemur monitu,&hoc eode ante porcos proiicere Margaritas
Poetas non Me mendaces. Op. N i II., Endaces prcterea insultantes hi dicit tesse poetas. 6c hunc conat ut locu ualidis, si possint firmare ration ibus alentes, quod Φpedictu elteos in suis sabu - lis mendacia scribere, utputa homine in Lapide uellam, quod omnino apparet uetitari contrarium. Praeterea asserunt poetas medaciter dicere multos esse deos, cum constet ueritate certissima unum tantum esse, Sc illum ueruati in tripotente. Addentes Uirg. latinoru poetarum principe recitasse Didonis Iullorui minus ueni,& huiusmodi quaeda alia etiam inserentes Creao uicisse putent, uicisseiulni esset qui eorum uociserationes insipidas uelitate retunderet. Quid igitur c Rebat in prscedentibus loco huic respondisse satis. Dum quid sit fabula, quot sabulatum species, Mquibus usi poetae sint, & per quod satis late descripsi. Sed in hanc materiam iterum redes undum est. Dico poetas, uti illi uolunt, non esse medaces. Est enim mendaciu, iudicio a meo, fallacia quaeda simillima ueritati, per quam a non ullis uerum opprimitur,ta repti mitur, quod est falsum .Huius octo esse species asserit Augu. ex quibus 8c si grauiores res P
liquis nonnullae sint, nutha tame scien tes uti possumus absi peccato at infamiae nota, qua dicimur esse medaces, cuius diffinitionis intentum, si aequo animo perspectent poenci nominis hostes redargutione hanc qua mendaces asserunt esse poetas,uiribus carere
cognoscent, cum poetam fictiones nulli adhereat speciem mendacii eo quod no sit meta tis eorum quequam fingendo sallere, nec uti mendaciu est fictiones poeticae ut plurimunis sunt nedum simillimae, sed nec similes ueritati imo ualde disson et aduersae. Et dato species sabularu una quam uideri potius historia, qua sabula diximus, si ueritati simillisma, aiatiquissimo omniunatio iau co sensu a labeniadacii inaunis est, cu sit cosuetudine
ueteri cocessium ea quis uti posse laude exempli,in quo simplex non inquitis ueritas nec piohibet ut
438쪽
1το LIBER prohibetur mendacium.&si spectetur poeta tu officiu , non nunquam insu petiolibus demonstratu uinculo huic altricli iro sunt ut ueritate utantur in superficie simonii,&si ausseratur eis uagandi per omne fictionis genus licentia eorum officium omnino resoluce in nihilum. quid plura si omnia quae dicta sunt in reprobatione merita deiicians quod fieti posse non arbitrot, hoc irreprobabile superest nemo situm tute exercens officiuna in notant potest ob hoc infamiae deuenire. Plaetor esto in legem malena eritos capitali nauticet supplicio, non iure tanae dicit ut homicida. Sic nec miles agrorum hostiu populator dicitur praedo, Nec iurisconsultus etiana si minus aequum clientulo prestet consiliit,dummodo a lucis limite non separetur, falsidici nonae merebitur. Sic & poeta quatum cunis ligendo mentiatur. medacis ignominiam non incurrit, cum suum officiu non ut falsiat, sed ut sing. at iustis irae exequatur. Si tame uelint in hoc instantia facere, quod uerum non est mendacium qualitercun dictu sit, est. Si factuna non sit, non tanae ulterius uia
res ad intemtrione huius obiectionis appona. sed qusta ut uidea quid resposuri sint. quo nomine uocanda fuit ea, quae per Ioannem euangelistam in Apocalyps naita cum nia testate se illa una, sed omnino persaepe prima lacte dissona ueritati, quo ipse Ioannes, quo alia alii, qui des lylo dei magnalia uel aueret Ego quide mendacia, aut med aces etiasi liceret dicere non audere. Scio tame dicent quod egomet in parte dicturus sum,s roget Ioamae scilicet alios i prophetas ueracissimos suisse uiros, quod iam cocessum est. Praeterea superaddet ab eis iciapta fictiones non esse. sed potius esse figuras, &sic nuncupari debere S per sequens liguratores earum scriptores O fidendum diffugiu quali credi nati limus quod simillitatu est in cortice mutatione seu diuersitate nominis effectus habeat diuersos efficere. Sed in hoc minus quaestionis sit, figurae sunt nunquid habeant in litetali cortice ueritate exprimat, quaeso s nae hoc uelint credete nil aliud erit quam med a iove lare mihi oculos intellectus uti illa uelat supposta uentate. Sane cum ni edaces hi diceris di nec habedi sitit, quia non sunt, sic nec poetς qui pro uiribus eoru innituntur uelligiis in fingendo. Multos aute deos scripssse poetas cum unus tantu sit deus negati no potest. Sed minime illis in mendacium imputandu, quia non credetes necu firmates, sed more suo fingetes scripsere. Quis enim sui tam inscius sit, ut existimetquequani in latibus phis lolio pluae uersit. lm tam demetis esse sentetiae, ut credat deos quani plurimos esse: Si saustam Iunius facile credere debemus eruditos uiros studiosissimos fuisse uentatis inuestigatores, eos Nuco quo humanu potest penetrare ingenium attigisse,&abso ani biguitate nouisse unum tantu deum esse. ad quam noticia deuenisse poetas eorum in opetibus percipitur liquido. Lege Virg.& orante in uenies, Iuppiter omnipotes precibus si nectetis ullis Sc quod epita illo iremini deorum alteri datum copeties. Reliqua deo tu multitudine non deos, sed dei membra aut diuinitatis officia putauere. quod Plato que theologununcupamus, etia opinati talibus aute ob uelleratione officio conlatnae deitatis dedere nonae Sed infestos hos his non acquieturos existimo, clamabunt nempe diceres, poetas de uero deo & unico, que nouisse dicimus multa scripssse med acia.& ob id metito nuscupari mendaces. Ego aute non dubito poetas gentiles de uero deo minus recte sensisse, S lic de eo non unquam quod minus uerum fuerat scripsisse,&sicuti isti uolumnaedacium, sed ob id mendaces dioedos esse non puto. Sunt enim medacium hominum spescies saltem duae. Ex quibus primi scientes Sc aduerten tes menti tuitur ut tedant, aut ut noledant seu ut prosint, & hi non med aces tantum dicendi sunt, sed propitori uocabulo mentientes. Secundi sunt qui igia ora tues semetidaci uindicere, mendaciu dixere tamen. Et inter hos opportuna cadit distinctio. Sun t enim ex his aliqui quorum iguo tantia instollerabilis est, nec excia sationem recipit aliquam, utputa. Cauetur lege publica ne quis ciuis ciuem priuato seruet in carcere Caius Seni proniu debitore suum detinuit, Sc a mu Itatutari uult ignorantia legis, quae quoniam suppina itidetur, &crassa ciuem scilicet leges
publicas ignorare, nocuu defensare non potest. Sic & Chiistianus homo state integer ab atticulorum fidei ignorantia tutati non debet. Sunt Malii quotum itidetur ignoratia excusanda
439쪽
LIBER DECIMVS QVARTV s. dilanda, ut puri si philosophia non nouerint, montanus homo si non nouelit nautisca.dccaecus natus si literarum non noscit characteres, Sc huiusmodi,quos inter numerasti postulat poetae gentiles. qui Sc si liberales artes, si poeticam, si philosophiam nouerint
Christiane religionis ueritatem nouisse non poterant. Nondum enim lux illa uetitatis aeternae in terris emiaxerat. Quae illuminat omnem hominem uenientem in hunc mulis dum.Nondum ad agni coenam inuitantes peragrat aerat orbem quouscunq; uocantes, Israelitis solis, hoc donum erat desuper datii. ut deum veru, &iuste cognoscerent, Mitte colerent Hi nedum quenquam ad communitandum secum couiuium tam celebre in/uitabant, sed nec accedentes, si qui fuissent exteri admittebant. & sic minus ueta semietes
scripserui de veto deo se uera scribere arbitrates. hac acceptabili ignoraria excusati iasi sunt dicendi mendaces. Dicent scio quacunt ignoratia mendaciu dictu sit mendax est dices, quod negati non potest esto, non eade nota labefactandi sint, qui ignotantia excusabili pectauere quam qui crassa Sc lupina, ut dictuna est,cum illos non solum aequitas, sed etiam legum austeritas habeat excusatos, & si sic est, nota mendacii non incurrunt. S si uelinteos omnino quomodocunt mendaces, ego illis socios adda plutosophos Aristo Platone, Socratem aliosi quos ipsi summe colunt. de sontes crimine. Extollet reor hi censores optimi iterii uoces in caelu,in psaltetio psilientes Sc cythara.quoniam non laus plene particula unica hutns obiectionis reiecta uideae. O insipidi si militi uno parma cis o stacta sit nondum loco mota est acies integra. non ergo exultent sed memineunt, quoniam sepissime contusi nolentes cesserint. Quod autem Virgilio obiiciunt falsum est, iacis
luit quippe uit prudens tectine Didonis historiam. Sciebat enim ut talium doctissimus , P ci v, Didone honestate precipua misse muliere eamq; manu propria mori maluisse quam in F ., fixum pio pectoti castimoniae propos tu secundis inficere nuptiis. Sed ut artificio θί uela timeto poetico cosequeretui, quod erat suo operi opportunii coposuit fabula in multis sis milem Didonis historiae,quod ut pauloante dictu est, ueteri instituto poetis cocedi ξ. Pos μ . talest tamen quis dignius resposione 6c ibi An tu ipse princeps perquirere, ad quid hoc erat V x x
necessariu Virgilio, cui ut digne resposum sit. Dico eu in hoc a quadruplici Oula tractu. Primo ut in eodestilo, que in Aeneide sumpsera poeticu sequeretur more & poti is me Homeri, cuius fuit in eo opere imitator, Nam poetae no ut hystoriographi faciunt. qui a quoda principio opus exordiuias suu ,6ccotinua ater ordinata rem gestam descriptioe in finem usq; deducunt, quod cernimus secisse Luransi. quam ob tausam multi re potius metricum historiographu quam poeta existimat, uetu artificio quoda longe maiori, aut cito medisi historiar, aut aliquado fere citra fine inchoant quod intenduti S sibi adinveniunt causam recitandi, quod ex prccedetibus obmisisse uidebant. ut in Odyssea Homerus, qui quasi circa fine erroru Vlyssis eum naustam in littus pheacu delatu scribit, Mibisdem Alcinoo regi recitante, quicquid illi ante diem illa post discessum a Troia contigerat inducit,quod uoles Virgilius lacere cum Aenea a littore Troiano fugiente scripsisset post
erutam ciuitate no adinvenit apfiote locu , ad quem eum deduceret ante quam Italiam intraret Asricano littore. enim usq; semper inter Crgos hostes nauigauerat. Et cu littus
Astum in tempus u illud a rusticis N agrestibusato balbatis incolere ut eum ad per sonam ueneratione digna deduceret 6 a qua reciperetur,& cuius hortatu Troianoru casus suos p recitaret, nec alia praeter Didone, quae &si non tunc, multa tamen post tacula lota illa incoluisse creditu est, coperies Didone tanqua ad sua uenisset, eius hospita fecit. α ut legimus eius iussu sua suorul infortunia recitauit.Secundo quod sub uelamento latet poetico intendit Virgilius per totu opus ostendere quibus passionibus humana fragilitas in sestetur, & quibus uitibus a costanti uiro superenξ.Et cum iam non ullas ostendisset uolens demonstrare, quibus ex causis ab appetitu concupiscibili in lasciuiam rapiamur,introducit Didone generostate languinis datam, aetate iuuene, tarma spectabile,
moribus insigne diuinis abudante, rastitate lamosam, ciuitati sus 8c populo imperate, prudentia εc eloquentia conspicuam,& uiduam quasi ab expetienna veneris concupiscendae
440쪽
Gentiae aptiorem. Quae omitia genetosi cuiuscunt hominis habent animum iritare. ne duin exulis ato naufragi scin incognitam regionem deiecti atm subsidio indigentis. Et
scintendit pro Didone concupiscibilem&atractivam potentia opportunitatibus onas Dibus armatam. Aeneam autem pro quocunq; ad lubricu apto & demum capto. Taim deni osten is quo detrahamur in scelus ludibrio, qua uia in usrtutem reuehamur ostens di inducens Mercuriuro deoru inint et prpem Aeneam ab illecebra increpantem ait ad gloriosa exhortante. per quem Virgilius sentit seu conscientis propris morsum, seu amici& eloquentis hominis redargutionem, a quibus dormientes in luto turpitudinum excitamur,&in rectum pulchrum o iter reuocamur idest ad gloriam. 6c tunc nexum obtesctationis insatis soluimus, quando armati sortitudine blanditias,lachrymas pCrces, Mhuiusmodi in contrarium trahentes constanti animo spernimus ac uili pendentes omittimus. Temo curat Virgilius in Laudibus Aeneae ad honorem Octauiam Caesaris Iuliorumnus extollere,quod peragit dum illum lasciuias & immimdicias carnis,&muliebres desinas robore mentis spernentem atq; calcantem ostendit. Quarto intendit sublimare Romani nominis gIoriam, quod satis facit dum execrationes motitum Didonis desciis bit nam per eas bella Catthaonesum cum Romanis&triumphi quos ex eis Romani consecuti sunt intelliguntur,in quibus Romanu nomen satis extollitur. Et sic non mendax suit Virg ut minime intelligetes existimat. nec alii etia si qui sunt eo modo fingetes. Stulte damnatur quod minus sane intelligitur. Cap. Niri imiunt inruperati clamitant execrantes poeticum nome, omnino abolenada esse poetarum carmina eo quod lasciuiis δc nugis deorum gentilium ne serta sint, nec modo aliquo tolerabile quod uni eidem p plu res deo alitibus amur tarnaciat omnia ut poets faciunt suo Ioui uel aliis. Stulti militis more certamen intrant aduersarii nostri qui tanto nocendi hostibus fertur intapem, ut sibiipsi non uidea ex quo saepe fit, ut quos in alterum parat ictus inermis ipse suscipiat. Ego autem his obiectionibns in unum coaceruatis inuolucrum satis esse responsum in praecedentibus arbitrabar,in quibus scriptum saepi ssime memini, sub formis uastiis, lasciuiis&nugis ait nominibus, honestos ac lapidos claudi sensus,quos etiam pro uiribus ingenii mei amoto sabuloso cotesce aperuisse recordor. Actus uero deorum illecebres quocunq; modo a poetis comicis potissime descriptos . nec laudo nec commendo, quin immo detestatus sum tam scriptores in hoc, quam ipsos actus uituperandos exis
stimo. amplissima quidem fingendi est area,& pleno semper fictionum cornu poesis incedit. Non ergo deficiebant quibuscunq; sensibus honestissima tegumenta. Sane que rela haec iam diu sublata est at 3 sopita, riami in scaenis a to theatris a mimis θc histrios nibus at parasitis, & huiusmodi hominibus enormia cinebantur olim. Omnino ab
stillere atq; reprobauere Romani ueteres Cicerone teste,&ipsamae a Sc attena ludicra damnavere,agetes s notam ttinauere censoria. S eos amouere tribubus. Sic etiam Pinatorum aedicto cautum est,qui artis ludicrae pronunciandi uera usta in sciaenana prodirent
ipso Delo haberentur in lames. reo post Constantinum Caesarem Sc Sylvestium pontificem pullulante undit, Se in dies excrescente fide Catholicia talium comicorum seu scies nicorum carmina obsoluerunt a sccuto,d remanserunt illustrium & laudabilium libu&opuscula poetarum, qui res gestas S naturales augustiore stilo artificioso stomate, fascundiore locutu, sub cogruo fictionu 6c imaginu tegmine protuletat.& sic qubs semideus Plato urbe pelledos iusserat,&aduersus quos hi nostri ueritatis ignari clamitant, iam exterminati sunt Sc abiecti. Vetu ut aliquid his reprehelatibus nostris particuis obiectiois alters responsu si dico, si ante inita pugna prudeles, quibus in locis stari possent acutius inspexissent . uidissent rfecto. quod ipsi poetis getilibus obiici ut in se retorqueri telii, nucIoue, nuc caeli deu, nuc aetheris igne, nuc aquila, nuc homine, seu a quibus mauis formis a poetis descriptu mirarenti si meminissent ipsum ueta 8c unita des. nuc sole, nucinae, nucleone, nunc serpente, nucagnu, nunc uemae, nunc eua lapidea lactis describi literis.