장음표시 사용
11쪽
fuisset; sed illud firmasset animuiti luod multi jam et ii quidem aculissimi ingenii homines in t0ta antii doctrina explicanda laboraverunt ita lue una illa mihi provincia reliqua, ut videbatur, suisset ut quae illi ite universa eous disciplina disseruerunt, ea ego in sola theologia expendenda et dijudicanda conclude rem illud obstaculo pr0rsus sui iluod ejusmodi opus in volumen crevisset multo maria quam consueta et tuas legitima latinae qualis hic a me componilur thesis brevitas erre videretur. Interim animadverti coarctandi vel potius partiendi hujus operi ab tuum s p 0rtunitatem Sse: Κanlius enim universam theoli giam in peculativam ac mo- Iaidl 1 divi Sil, liri lue in tota ejus d0eli in tantis controverSiis Occasione in dedit, cum alii utramque Xanlii theol0giam unius trita Silenullae Sententiae eSM, alii vero eum in theologia morali sententiam mula Sse atque ad orlliodoxam Iihil OSOphi: im rediisse contenderint, alii denique alia mulla dixerint. Itaque operam ni eam in una theologia m0rali coll0care constitui et illa duo, quam maxima polero Usa, anquirere et explicare :Primum quid ipse antius in hac theologia docuerit, quidque re ipSa Sibi ir0 posuerit. Tum quanti haec theologia per se valeat. Quae quidem duo ordine dispulata et illus irata
hocce opusculo lector Osseram. Sed antequam labori manum admoveam, lectorem monere cogor, ne sorte purae latinitatis amantior,
barbaras in80lentes aul ab usitatis licentius detortas
voces abh0rreat quas Sae Iussi me usurpare necesse erit;
licebit enim mihi eam sequi regulam quam lim
Bossuetus, iuri c0mpulSu necesSitate, rectissime sic faex litessit Verbis utimur vulgatissimis atque
notissimis, nihil scilicet verili fastidi0sas aures quae nihil nisi ex Tulliano Terentian0ve penu depromptum admittant, hujus eloquii plerumque imperitissimi.
logicam veritatem monitis horrida incultaque ac scholastica oratione explicari posse putant sic ab iis abh0rremus qui ne id quidem sequo animo patiantur, novas res novis designari vocibus. Itaque investituras,
homilitum, seudos i aliaque hujuscem0di, tanquam venena horrent; at dum refugiunt infallibilitatem,
superioritatem, dia Silemque generis in Schola receptas usitatasque voces, in e08 se Verborum circuitus induunt, unde ev0lvere Se non possit orati0 2 . In istam ego sententiam e ; at lamen id enitar ut eos limites ne egrediar quos nobis qu0dasi modo
Ludovicus Quichera descripsit 3 in opere n0to, in quo scilicet vocabula c0llegit quae usque ad annum Christi DC producia Sunt. II. Tolam igitur an lius heologiam, rationalem puta ac solo hominis ingenio repertam atque elabo ratam, duplici, uti et ipsam c0gni li0nem , rati0ne
1. Habent editi seudos pro seuda. 2. Des decl. Cler gall. edit Luxemb. Praelatio ad finem. . Addenda Lex lat.
12쪽
considerat, primum quatenu e St heuretica , tum uuatenus est practica quae si utilem sole ninis eum , lium divisio. Iam vero luid ista significent sta limes edieturus a Cognitionem heoreticum ulli, inquit, desini qua quae sunt cogn0Sco: praetica roeam qua quid esse debeat cogito. Qu0
aliquid a priori ut nee S Sarium eSSe cogn0Seo praelicus autem in e quod a priori cogn0M quae
esse debeant l) a Paulo post haec addit 4 0gnitio
the Virile a speculativa erit, si relata fuerit ad rem vel ad conceptum rei quam nulla experientia possumusat HlgUIt. Eadem Opponitur c09mti0niotaturae, quae
ad alias res, non ad alia praedicat speetat quam ad ea quae in aliqua possibili experientia ccurrere forte possunt 2). Ex duplici autem h0 cogn0scendi genere duplexoritur, judice Κantio, theologia prior Oeatur specu lativa, tuae luidem nequaquam illi naturae cognitionii luam modo Kralius de itinebat respondere possit uii Salis aer Se patet poSterior aulem practica nomine dicitur Gravissima porro est sententia quam de utraque longissimi habili disputationibus, anil ferre placuit . Contendo, inquit, pericli latione omnes quae seri potuerunt ut in re theologi ea mere Spe eulativus adhiberetur rationi usus, Omnino irritas
sutiae, et Secundum intimam Suam naturam nullas
nulliusque virtutis esse i). Dubitat ergo, inquies, antius utrum Sit Deus nee ne Haec est ipsissima ejus doctrina. Sed rursus audi quid de theologia praeli ea pr0nuntiet et Sunt quaedam praelicae leges, m0rale videlicet leges,
quae absolute neceSSariae Sunt ... hae aulem non
Solum ponunt en aliqu0d supremum sed etiam jure merito illud postulant, respectu tamen duntaxat praelico 2 . ii immane quantum disserre videatitur istae duae apud Κanlium theologi se sed disserentia haec in speciem
pr0pe tota est: videbimuS enim ut antius per multas ambage S, perque multa Sestum pugnante c00elu Siones, ut Semper c0nsilii c0nscius ad unam eam
denique in utraque theologia pergat metam : meta autem haec nihil aliud est quam dubitati utrum Deus sit necne adeo ut in sine heologic0rum suorum scripl0rum Κuntius jure meritissimo ponere potuisset quod in principio sui libri I,0suerat olim Protag0ras Abderiles, Sophiste vel maximus De Diis neque ut Sint, neque ut non sint habe dioere 3). .lli. Sed ut materiam hanc recte di Stribuere et perSpicuo lylo explicare poSSim, duo mihi ante omnia Sunt praestanda prii num enim quaedam adtolam antii de humana cognitione disciplinam Spec-
l. Diat transc. lib. 2, cap. 3. ecl. 7. - orni, t. 2, p. 220.et Barni l. 2, p. 22. l. Barni, t. 2, p. 23. 2. Ibidem i. 2, p. 221. 3 Cic. de nat Deor. lib. l, cap. 23.
13쪽
tantia exponere debeo tit os it lector ejus theologia in latente capereri luna, Sub oculos lectoris p0nenda est speculii liva ejus theol0gia ad brevia quidem capita redacta, ut curia theologia morali post c0mparari queat.
E iii idem de humani animi c0gnitionibus illa uni
versim tueor videlicet eas omnes duplicis generis faeio: unu in genus est, eum rem Cognitam, quali S- eumque haec dem sim uerit, Iisam mente Omnino tenemus ac plenissima luce intuemur quae quidem
cognitio quam intuitum vocare ortasse expedierit ,
quam rara Sit, quani ait 'a Omplectatur, acile perspiciet quisquis secum repulare volet quid illud sit
rem cognitam quasi tenere et plene intueri. Alterum genus est cognitionis, cum rem cognitam, etsi assi mamus, non ipsam tamen in Se tenemus hoc cogn0scendi genus credere sali commode Oeari I, 3lest huic aulem verbo vix est in latina lingua i0men qu0d apte respondeat eligam igitur nomen fidei qu0d quidem si de genus cognitionum OStrarum partem longe inuiore ni complectitur, Siquidem priu illud cognoscen ii genus tanta est excellentia ut in paucis, imis rebus locu ut hibeat. Celerum ista fides mullo eosque inaequales callit gradus, a certi ludine quae lamino concussa est usque ad I sam dubita tionem et pro tempore ae loe diversa recipit nomina, exempli gratia, per Sua Si 0nem, XiStimationem, conjecturam, opinionem.
Ex hac et si brevissima explicatione jam vident qui
sunt in Kanlio versali, videbuntque confestim Omnes
quam l0nge diversa sit hae fides ab ea quam antius n0bis exp0nil l et in qua vix quidquam perspicui, vix quidquam firmi invenimus. Sed prius illud e0gnoscendi genus, Si perspicui tale quam maxima loqui volumus, iterum in alia duo est dividendum duplici
enim et quidem diversissima ratione, intuendo O-gn0 Seere p0SSUMUS, percipiendo vi delicet et unci piendo quae quideria nomina a me imp0sita explicanda sunt itaque percipere voeab0, cum res menti obversans ea erit quae ab ipso percipiendi actu mi ni me pendeat qua uali0ne percipere dicuntur et
Sen Su et conscientia et quaedam aliae animi sucul tales. Sed concipere Vocabo, cum re ab ipS concipiendi actu distincta non erit ac proinde nonnisi per hunc aelum exsistet, inque actu ipso versabitur, peri tura Statim atque actus ipSe evaneSeet. Si e concipimus ea omnia quae, I OS lactam perceptionem, animus ibi per ubStracti0nem restraesentat; Sic ea concipimus quae, Sine ullo exemplari extrinsecti percepto, Sed ope tamen quarumdam perceptionunt, animuS, Viquadam inlerna, pari ac sibi ess0rmat; cujusm0di Sunt et unitas numerica ei res geometricie. In his
autem intelligentis aetionibus tum dividendis lumdenominandis, n0bilem n0stii sevi philos0phum se resecutus sum Adulphum Garnier 2 .
l. Crit rat Pur Method. cap. 2, ecl. 3.
2. rait de fac de ranae. Fac inteli.
14쪽
nlius autem de humana notitia infinita disserit in suis libris ex quibus pauca adm0dum delibabo
quae ad intelligendam ejus theologiam magi DeeeS-saria videantur. Et primo quidem ex diverSi cognoscendi facultatibus res praecipue illustrat, sensibilitatem iusti lectum et rationem, Sic enim ipSe nominat, ei Sque magnu ua in condentia et quasi aedificanda sua phil0sophia munus assignat et Omnis, ait ille, cogniti nostra a sensibus in ilium sumit transit inde ad intellectum et in ratione absolvitur l). v De lu00bservab animi saeuilalem quae hoc nomine vere digna sit, ejusmodi esse debere quae operationem suam ipsa me abSolvat et diu paulo magis tres istas sacultates ex ipso explicemus : Sensibilitas sintilich-keil igitur, capacita ea est qua ex rebu perque O- dum quo res nos afficiunt, accipi inus repraeSenlationes vorstelliing Seu inluili0nes anScha uulti ), quae quidem prima sunt cognitionis materia et sine quibus nulla p0sset haberi cogitatio. Intellectus verstand autem ea iacullus est quae m0bis conceptu SSuppeditat luibus res a Sensibilitate oblatas cogitamus. Era nim, Si anlio des caecae forent enSibili- talis in tu iliones, nisi adesset intellectus, iii Sihi vero intellectus conceptus sine sensibili tale vacui issent 2 . Munus ergo intellectus Si judicare, Seu,
Primigenium autem hoc intellectus munus antius in multa alia distribuit et p0stea ad rationem rancit. Rati0nis vernunsi vero quale munus est Axiomata intellectus puri nullum alium habent usum nisi empiricunt, Suid naturali quodam ludibrio mentis, usum ipsis tribuimus transcendentalem, unde multi catenterr0res atqui ille ipse mentis error, Sic certe Κantius, in ratione pura sedem hibet suam. Ista namque saeuitas illud exercet munus ut 0gilationem 2 Supremam unitalem redigat. Itaque dum intellectus, quarumdam regularum pe, phaenomena ad unitatem redigit ratio, c0ntra, quorumdam axiomatum spe, re gulas intellectus ipsas rursus redigit ad unitatem. Quo quidem munere in multus err0res nos impellit l). Ad eamdem rationem referri Satis commode p0SSepules ea, e quidem pr0lixa atque haud lautum intricata, quae disserit de opinione, scientia ac fide,
sive de variis mentis n0strae in judicando assecti0nibus. De qua quidem antii praecepti0ne jure meritissimo, mea certe sententia, illa scripsit vir acutus ac diligens Adulphus Garnier Cum pleraSque intelligendi nostrae operationeS, perperam X plicarit, inde conjieere possumus fore ut illud quod est crudab eo quod est credere parum sane distinxerit 2) alsis tamen commentationes, qualeSeumque Suni, ad intelligendam veram antii in theol0gia sententiam,
1. Dialect transc. Introd. I, II. 9. Fac de rame l. ll, c. , t a.
15쪽
Κanlius iii ulta et quidem mira de perSuaSione Vera tua Ll a Explicat quae hie referre non Si opus tumisia ad rem nostram accedentia scribit . Eii limatiorem aliquam SSe eram, vel aliis Verbis, Subjei: liva judisti vis, si reseratur ad persuasionem Veram ueberZeugung iluae uidem objective valet, res ea per potest gradus I inionem meynen), idem
illud est quod subjective non minus quam objective inSumeten tace Se eon Seit. Quando vero judicium subjeetire tantum sussciens est, simul autem velut ob Lucilis usiiciens reputatur, si des vocatur. Λ tandem, si quod judicium tum subjective, tum objective, sufficiens est, vocatur scientia. Subjecliva aulems Dissicientia vocatur persuasio ueberZeuguri gyrespectu me ipsius : objectiva vero Sufficientia, certit ad reS- peetu uniuScujusque l). . In his tribus definitionibus quis non statim agnoScat unlii ingenii indolema res oportebat utique esse ii dici gradus, si ilia idem, uti poetarum ille deus, impare e0que irino numero Κanlius gaudet, eum ubique videt, ubique praedicat. Praeterea in infimo gradu duo sunt insufficientia in supremo autem, duo Sussi eientia medius itaque gradus, ut cum duobus extre- mis quadret, non poteS alius esse nisi partim sulfi ciens, partim in Susiicietis. Quid potuit excogitari et coll0eari venustius quam opus De vermiculatum
l. Crit rat. tir Method. cap. 2. Reci. 3. Barni, t. 2, p. 28 l.
Utinam autem natura et Verila rerum istos ludos ne rideant lNunc istarum defini li0num Sen Sus quaerendus St, et primum, quid valeat illud sus iciens aut insuffleiensa untio scriptum. Sane qu0 Sufficiens dicitur, comparate ad aliud dicitur. Hoc autem aliud quid est Nusquam antius, quantum Videre potui, hoc nos docet crediderim g su Veiens illud appellari quod ita valet ut cum firmitate aliqua, sin minus absoluta, judicium pr0nuntiemuS: ex hoc autem patet quid valea quod dicitur insufflictens. Accedamus ad singulas definitiones, primumque expendamus quali ratione antius opini0uem definiat ita modo aiebat: Opini0, judicium illud est qu0d subjective haud minus quam objective insufficiens eSsese consuit s).s Quis hic non miretur qua cura antius jungat illa duo subjective et objective, quasi facile Separari queant Fingamus enim judicium quodpiam esse subjective insufficiens, et quidem hoe ibi fingamus seri ubi quod subjectivum est ab eo quod est objectivum quam lacillime secerni 0test, nempe ubi judicium, quatenus est menti Operatio, rem quampiam respicit ab ipso judicio plane alienam. Quaenam est tunc Vi Sistorum verborum judicium subjective insus ieiens Significant nempe judicantem c0nscire Se non Sufficienti lumine illustrari ut cum aliqua certitudine eam rem affirmet quae in Sch0lis vocatur judicii objeetum.
l. Crit rat pur Method. cap. 2, secl. 3. Barui, p. 81.
16쪽
Ergo plenis ima illa luce neque imam rem inluetur, neque alias res intuetur quae cum illa ipsa conjuno laesolent esse. Ulcumque eSt, n0d Subjeclive est insus- si tun, Objecti V quo JIle in Susificien non esse non potest, siquidem, dum actu ipso judicamus, ex subjeclivo atqueibjecti v judicii element fi l0lum aliquod cujus duae partesimnino Secum quadrant, eaS-demque, ut ita dicam, prae se serunt quali lates. Hieanquirere possemus nonne alia et quidem allior sortasse uerit causa cur an lius subjectivum ab objeclivo separari posse docuerit sed salis fuerit si intellexerit lector de lubili 0di judicio in praesentia agi quod utroque modo insufficiens est, videlicet non qui sciens ut cum aliqua firmitale pronuntiemus. Fidei nunc antiana definiti expendatura in fide, ut meminimus, subjective quidem judicium est sufficiens objective autem insufficiens. Prima quidem non te, existimares antium, ab opinione ad fidem verum gradum sacere, quia hie, nempe in fide, te mentum subjectivum S Sufficiens, cum contra, in opini0neutrumque elementum insufficiens esset. Sed, ut jam dixi natura e veritas istos non serunt lud ei fides ista nihilo plus valet quam mera opini0. a tura enim sua, des, uti initio dixi, judicium est quorem luampiam ei Si non immediate perceptam, a stir mamus tamen Vel negamus, tanquam ab ipso distinctam judicio quatenus judicium Si mentis operatio. Erg ubi judicium est declive insufficiens, scilicet
ubi judicii obseetu ν non sufficienter se monStrat, et
ipsi 0 conscimus, tum nulla res lut ali quare judicium ipsum absolute pr0nuntietur ac proinde sub jeelive qu0que judicium est insussciens Critico uti que assentirer, si diceret in fide judicium n0 esse illum mentis plenissimum intuitum quo nihil clarius esse potest: 0c enim fides ab ea cognitione dissert ius abs0lutissime rem apprehendit Suam quaeque saepe iri tuitiva vocatur. Sed ubi non clarum, ubi ne
sufficiens quidem est judicium respectu objecti, id est rei quam affirmat vel negat, ibi nulla restat fides quae opini0nem Superet qu0d tamen sibi proponit an tius , et aliquid firmitatis subjectivae habeat. At enim Kantius seri aliquando dicit ut sufficientia subjectiva adsit, quin lamen adsit sufficientia objectival Sed Κanlius non animadvertit tunc h0mini illud, quamvis
ita esse uti subjective existimatur qu0 nisi esset, jam homo non crederet, fidem non adderet, Sed c0gitati es pro libitu fingeret. Ergo elementum subjec livum et objectivum, in mente certe judicantis et
credentis, conjuncta Semper Sunt.
Nunc tertio l0eo videamus qualis natura sit, anti0judice, ea quam scientiam V0 dabat . . Iudicium, in
quit, quod subjective et simul objective sufficiens est,
Seientia Vocatur a itaque videmus pinionem et scientiam pr0rsus nihil c0mmune inter se habere extremumque quasi e regione locum tenere, fidem autem mediam lare et quasi manum alteram cum opinione, alteram cum Scientia jungere. Post definit
17쪽
Criticus quibus in rebus locum non habeat opinio sed scientia, scilicet in rebu tum mathematicis, tum moralibus.7 Ud apprime nolemia Susiicientiam Subjectivam, uti nobis ilixit Crilicus, persuasionem ueberZeugiang)reSpeetu mel pSius SSe, Objectivam Vero sufficientiam, certi ludinem esse respectu uniuscujusque itaque neque in pini0ne neque in fide, pro silente Critico, certitudo adesse potest. Du0 igitur hic observare possumus: Opinionem fidemque, si vocabula ista eodem quo antius sensu usurpare velimus judicia fluxa esse et incertissima : scientiam vero complecti judicia firma et undata, videlicet tum eas cognitiones quas Supra v0eaVi ego intuitivas, tum ea quas, quamvis certas, in eo genere qu0d est credere versari
IV. Nunc, quandoquidem palefacta Via eSt, paucissimis in speculativam antii he0l0giam lectorem intr0ducamus. B:ili illa pura de qua ante egimus, conceptus ibi pr0 pri08 parit hos antius ideas vocat, quia experientiae ne omnino egrediuntur, Omnesque re probe c0gnitas exSuperant istarum autem dearum quae praecipua est, ea nomen habet ideale transcendentale, quia ibi fingit aliqu0d ens individuum quod sit ens reulissimum, ens origina
rium, en Supremum, en enlium, Vel uno Verbo,
l. Diat transe. e. 3 seet 1, 2 Barni, t. 2, p. 164 t seq.
At nullo c0nalia ejusm0d ens revera extra cogitationem esse mens humana pervincere p0teSt. Qu0d quidem monstrare antius aggreditur, excussis dissipatisque omnibus quae asserri solent argumentis. Haec vero ad tria redigit aut enim spestulativa ratio, ea nempe quae circa id quod est versatur, a sensibili hoc mundo prosella, hinc ostendere conatur, Secundum causalitatis legem, supremam aliquam extra mundum causam vigere quod quidem est argumentum physico- theologicum aut a quolibet ente conlin gente pr0feeta, inde nece8si talem alicujus supremientis ei scit quod est argumentum cosmologicum aut tandem relicta omni experientia, simplicibusque e0nceptibus innixa, causam aliquam Supremam eSSe Ontendit quod est argumentum ontologicum Seu transcendentale. Iam vero parum validam esse, plaudentibus multis, facile stendit antius probationem onlologicam ab Anselm olim reperiam rium autem contendit, qu0d quidem est ipsi pr0prium, in hanc eamdem resolvi primam et Secundam ; quod si Verum est, ruunt utique omnes hac de re probationes, neque unquam, Si Κanti fides, ab homine Deus attingetur.
Quid ergo, antio judice, prodest idea theol0gica,
cum hinc Deum re esse ostendere non p0SSimus, illinc vero, alii eos et alios Similes procul amandare, ejus sententia, debeamus Sexcenties iterat Criticus ideam istam, uti et alias rationis ideas, euristicum eSSe, non e0nStitutivam Sive ostensivam quod sic
18쪽
iiis explicat et u Metim lue ad lolia in experientiae possibilis contextur pertinuerint ea debemus uni-Versa considerare tanquam si ex his, intra sensibilis mundi limites, absoluta quidem, sed omnino ab alio pendens Semperque conditionalis unitas efficeretur, et simul tanquam si omnium phaenomen0rum complexus mundus ipse sensibilis , extra Suam compagem. Supremum principium quoddam taberet, unicum et absolute Iussiciens, id est, 'ali 0nem quamdam originariam, Vi creandi donatam ac per Se OnSiSlelatem .... Id autem non significat mundi ordine II UjuSque unitatem FS te mali eam a Suprema quadam Intelligentia ortam, Sed ex idea causae Summe sapienti regulam Sumi. Secundum quam alio, ut sibimetipsi Salissiat, se gerere erga a uiarum essec-t0rumque colligali0nem debet l). . Proeul tamen abest ut Deum esse prorSus neget lolitius, Vel dum in pecula lida cientia Se continet. Haud semel enim prosiletur et procul amandari posse quaecumque MeVerant athei, deiStae anthropomor philae remque saetu facillimam esse a animadvertit, quia nimirum . quibus argumenti perVinelmu rationem humanam non id valere ut en aliquod Suprenuam eapSe SSe irinet, iiSilem argumenti necesseeSt ut vani quoque ii appareant qui en Sillud n0n esse contendant. Quanam enim Via, inquit, quae quidem ad rationis Speculationem per lineat, velis cerius fieri
l. Diat transc. c. 3 seci. l, et Barni, t. 2, p. 2b4.
nullum esse en Supremum, primum rerum mnium
L0ngissime igitur absumus ab hoc ut scientia proprie dicta qualemque superius an lius definivit, n0verimis Deum esse, Si ratione peculativa tantumulamur. Nonne autem Opinione, nonne etiam fide Deum affirmare n0bis dabitur Kanlius ad pinionem reser eas quas Oeamuchypotheses atqui incune tanter pr0nuntiat Deum non posse velut hypothesim affirmari, cum Sanae hypothesis e0ndili 0nes ne n0n
Sed condedit antius esse hic aliqu0d de genusqu0d doctrinale vocat fides haec ex eo in mente nascitur qu0d si pono sapientem hujus mundi auct0rem, commodius naturam Scrutab0r. Sed haec fides ductrinalis salis fluxa in se est 3). Summa igitur specula livae apud antium the0l0gis haec est Scire non p0ssumus utrum Sit Deus
Hic aderit sorte qui roget num post editum de Spe culativa ali 0ne librum eadem semper fuerit aulii doctrina. Resp0nde eam ubique ineuleari in altero de praetica ali 0ne per qu0d parvo 08 intervall0 in lucem prodiit, eamque iterum et quidem e0nStanter doceri in tertiompere critie cui litulus Critieujudicii qu0dque aliqu0 annis serius auctor vulgavit:
19쪽
CAPUT I PRAECOGNOSCENDA GUAEDAM .
placet autem ex hoc per expreSSi8Sima haec verba exscribere 4 OmneS, at ille, probandi rati0nes the0relien vel l ad argumentum Suppetunt per ratiocinati0nes logice Severas Vel nisi hoc sii 2 ad conclusionem ex na legi , lis hoc ibi te locum non habeat, 3 ad opinionem verisimilem vel denique qu0d minimum est 4 ad hyp0thesim Sumendam rati0nis explicandi duntaxa p0SSibilis. Iam dico : omnes probandi ali 0ne in genere quae ad firmitatem animi theoreticam endunt, non p0SSe ullum assen Sum hujusce generis, inde ut Sunam gradu ejus usque ad minimum efficere, si nunciatum de exsistentia En lis originarii ut Dei, in significati0 ne universo hujus conceptus complexu LeonSentanea, ut moralis auctoris mundi, proinde Sic ut e Simul creationis Scopus indicetur debeat pr0bari l . . His autem lectis, quis non videat antium de Speculativa theol0gia conflantissime sentire et l0 qui '
Nihil unquam in antio, ut dixi exordiens, tam variis interpretati0nibus ansam dedit quam qu0d
theologiam specula livam a m0rali theologia prorsus SeparaVit, quodque, 0Siquam Speculativae he0l0giae omnem in probando efficaciam ademerat, erga m0ralem liberali 0 factus, vim aliquam ei attribuit. Ita que multi antium reprehenderunt quasi secum hac in re pugnaret quin etiam videre ubique est philo-s0phos qui t0t pect0re anti gratulentur quod tam generoso tamque virili animo a prava deflexerit via, ut in rectam se reciperet. Alii contra vel dubitant verene Criticus sententiam mutarit, vel Sallem existimant inter utramque theol0giam re ea Solertia lem perulas ab ips0 utSse ut quam minimum Secum pugnaSSe argui p0SSel. Minime autem mirum quod ita
variant in judicando anti phil0sophi nihil si qui dem ille maj0ri diligentia adipisci voluisse videtur quam ut Singulari inusita l0que modo et sentiret et loqueretur mihi quidem nunquam felici 0 videtur
20쪽
quam quum de una eademque re Sententia ex parte diversa prop0nere et tueri potest. Quis Verbi gratia, Kanlio perleel perpenS0que definire audeat in qua dernum sententia de causalitatis axiomate consistat Nihilo tamen minus utilem me in expendendo an lio
operam p0 Silurum per0 qu0d quidem illo ordine jam laciam: Primo, the0l0giam Ἐantii 0ralem Simpliciter,
uti in se est, XI Onam. Seeundo autem Serulari conabor quam vim huic theol0gis in intimo penitus animo antius ipse tribuerit. Tertio denique quid eadem per Se judici me0, valeat dicam perque istam ecasionem, Omnia argumenta quae m0ralia nominantur, passimque ad id hal Deum Sse vineant, usurpare solent phil0Sophi, parum, Si per Se Separa lina Spectentur, Valere S lendam. Sed critici persunctus munere, ipSe quos lue aliquid asseram, ad umbrab Scilicet certam argu mentandi ilarinam, ad quam, nisi allor, omnia cujuslibet generis argumenta, modo lamen Sana Sint recte illi instituta, Sponte rediguntur. Hoc autem est totius reliqui opusculi institutum nune m0ralem antii theol0giam exp0nere debeo qu0d ut praestem, prim in Orate argumentum reseram quo Deum esse ille efficere v0luit dein dicamqu0 modo divinam naturam m0ralibus ilem rationibus definire sit aggreSSUS.
Explicatur quali morali argumento antius esse deum ostendere velit.
I. 0vit quicumque scripta Deum esse firmantia vel semel ultimis hisce temp0ribus attigit, nonnullas asserri probali 0nes quas m 0rales nuncupant. Huius n0minis unam antius, et quidem ab pS0, quantum g Sei0, exc0gilatam, pollicetur, latim ac de Deo disserere coepit l), sp0ndetque per eam id demum perficiendum quo genus humanum omnino indiget, nempe ut Deus vere esse Stendatur. Novus autem hic l0cus a Kanlio proprie tangitur tum in pere de Bati0ne spe eula lina ubi de hujusce alionis Canone disserit 2 , tum in opere de Ratione praetion, ubi de hujus dialec
tica agit 3 , tum denique in opere cui titulus Crattea Judieii 4 et brevissime aliis in libris 5 .
Κanlio equidem vitio vertere soleo, nec inne Ulique abnuunt, quod satis ad arbitrium libitumque de
l. Diat transc. lib. 2, cap. 3, secl. 3. Barni, t. 2, p. 82-3.2. Crit rat pur Method. cap. 2.3. Critic. at praci lib. 2, c. 2.
4 2 part Method. I et seq. Vide opus: Religio intra rationis limites, apud Born. cap. IV, part l, in nota, p. 50 l. - Vide ibid. opus: Initia metaphys Ethices, in Conclusione Vol. IV, p. ib.