장음표시 사용
41쪽
livae theologiae idem quae tam incerta est, deprimeret Ilii in ro jure iii piam quaerat, quum antii verba ex solo primo operae critico deprompta modo sexs Miderim, perstiteritnes ille in ea d0cenda fidemi DII vidimus. Quaestio si liui ut respondeam, ali quot locos exirili ea judicii excerpt0s jam assero ; et prim quidem postquam Kantius morale argit men-lum jam alibi relatum exp0suit, ita de illo censet ipse
ii Hoc argumentum morale nullam debet quae objeclive valeat rationem pro exsistentia Dei Suppeditare neque Deum esse dubitanter credenti vincere, sed monere ut si ut 0raliter velit eum constantia cogitars, eum Sumpti0nem hujus nunciali oporteal ad 0rmas recipere rationis Suae praclicae Argumentum est subjectivum, naturi moralibus idoneum l) Videt, credo, lector, nihil in asilio immutatum; sed audiamus illa quoque Verba: olque hujus fluidem argu menti non ea vis est a Si perinde necessuria sit exsistentia Dei Sumenda ae alor legis moralis agnoscendus; proindei 3 quinei lueat sibi de hoe posteriori 2)persuadere, etiam non 3 possit ab obligationibus eae illa superiori 4 liberum sese judicare Minime
Solum . . . elicita naturarum rationalium mitti deberet 5 Haec ad id sui liciunt ut jam non miretur
l. Ita Born vol. III. Critici judic. Meuiod ira in nota. Barni, ibid. 86, p. 168, Ole. 2. Legas potius : de illo superiori.
lector si antius dicat infirmam esse fidem qua Deum esse ei edimus; sed dicentem tamen audiamus: Rerum cognoscibilium, inquit, triplex genus est et opinabile et scibile et mere credibile ... Re reSpectu debit rationis praeticae usus ... ex anticipatione cogi landae sed usui illius theoretico transcendentes res sunt mere credibiles. Cujus summum in mundo b0num est per libertatem comparandum ... 0 esseelum praeceptum atque imperatum cum conditionibus unis solisque possibilitatis nobis eogitabilibus, nempe exsistentia Dei atque anim0rum imm0rlati tale, sidei sunt. . . Ad Sensus in rebus fidei, adsensus est respectu pure practico, hoc St fides moralis quae nihil in usum cognitionis rationalis purae theore licae, Sed s0lum praeticae probat i). . Ecce itaque iterum occurimus morali illi fidei de qua mulla disseruimus quaeque, anti V0lente et desiliente, omnino in
Sed liber iste ad extrema Κanlii tempora nondum perlingit quid ergo in libris posterioribus Τ Librum adeo cui titulus Beligio intra terminos stilius rationis, atque ibi quaedam lego cum iis quae jam vidimus plane convenientiu Religi cernitur in cogniti0ne omnium olsciorum n0strorum ut praeceptorum divi-n0rum 2j. In alio scriptore quis non firmam in
42쪽
De uni si leui liis verbis declarari merito crediderit ΤΚantius autem n0s ne ita existimemus illo addito commentario monet cinae desinitione mullis viti0sis interpretati0nibus conceptus de religione in genere praecavetur in uno luci in ea, quantum ad cognitionem theorelieam allinet consessionemque, nulla scientia d Sertoria ne ipSius quidem exsistentiae Dei)pOStula lur . . . Sed tantummodo Sumptio problematica hyp0tliesis sit, si se autem qui unquam SeripSil, nisi qui Deum esse vel dubitaret vel dubitare videri vellei Sed progrediamur in Kanlii vita et majora istis inveniemus ecce enim in libro cui titulus. Duti metu
physica Ethices 2 eamdem Religionis desinili 0 nem
c0 mutentario illustra Significantiori e Formale relii-gionis Omnis, inquit, pro compleXu omnium ossiciorum instar praeceptorum divinorum acceptae, ad phi-l0sophiam moralem pertinet pro I iter piod eo nonni Si relatio rationis ad id eam de Deo, quam Sibi ipsa obeat, enuntiatur, silcrorumque 3 religionis luna n0ndum sit ossicium eriga Deum ut naturam extra deam OS-tiam vere ex Stantem Si qui leui in ea ab exsistentia illius adhuc nobis tena peramus ... Non pOSSumu Obligationem ... commode SubadSpectum n0bis Subjicere nisi quempiam aliunt ejusque Volusi latent. . . quippe Deum in e0 4 cogitemus . . . Sed 0 Osficium reS-
pectu Dei proprie ideae quam n ibis de ejusmodi natura cogitati0ne inlarmamus, ossietum est homini erga seipsum l). vii ergo antius jam nullam ullis usi dei vel vacillantis mentionem, utili in facit ideum
ιantummodo Dei commem0rat atqui ejusmodi est, ut salis novimus, apud Criticum ea quae idea Vocatur, ut prorsus dubitare cogamur utrilla aliquid in natura rerum illi respondeat necne. e igitur miremur si n0bis dici Κanlius religionem illam suam divinaque illa sua praecepta cum rebus quae Vere extramen lem n0stram sint minime c0njungi, sed in nostra tantum mente versari, ac proinde ossicia illa nostra non esse officia erga Deum qui sorte non sit, sed ad meram Dei deam referri, et siquidem haec dea nonnisi in nostra mente vigeat, h0inini esse erga Se- ipsum officia. Vis tandem probe scire quid sit n0bis Deus quamve nobis habeat vim Viva quaedam est pr0S0p0paea qua rali 0nem praeli eam imperia sua n0bis edi sentem sub nostrum quasi adSpellum e0mmode ponimuS. Quae cum ita sint, n0nne jure diximus arilium utramque suam theologiam iisdem sere verbis abs0l- Vere p0tuisse quae lim usurpavit Protagoras Dedit neque ut sint neque uti in sint habeo dicere 2 . Hic lamen eril 0rtasse qui mihi succenseat quasi m0destissimum et rectissimum virum Protagorae S0
l. Ita Born vol. IV, p. 8l5. Videatur Barni conclusion. 2. Cicero, De natilr Deor. lib. I, C. 23.
43쪽
phistae comparans probro ossiciam : sed parcat ille mihi oro, quando luidem Kantius ipse in hoc eodem libro, ultimis videlicet vitae annis, a Protagora, quatenus iste phil0sophabatur, stare Se proseSSUS Steumque adversus judices defendit illa enim scripsit:. Protagoras Λhil eriles librum sic exorsus est . De Diis neque ut Sint neque ut 0n in habeo dicere. Quapropter ab Atheniensibus urbe Haedioque pul SUSeSt, ejusque libri coram coetu publico imbus ii s). In quo quidem judices Atheniensium, ut homineS quidem erga illima valde injusti uerea verum ut ministri publici et judices, juste se sane e c0nVenienter geSSere: quomodo enim dicere jusjurandum potuissent nisi publice ac legaliter a Summo magi Stratu
de par te Senai 2 jussum foret ut dii Sint ... 3ὶ οQuibus Kanlii verbis quid clari iis optari iotest
Caelerum iraeler Omnia piae jam attuli ut infirmam esse, ipso antis judice, moralem theologiam iidem que ex ea natam Vae illantem esse Stenderem, illud,
credo, vim habet praecisivam quod Criticus optime videbat, etsi nusquam aperte dixit, theologiam hanc labarili undament a se imponi. Sed quare ita labans sit hoc undamentum, jam omisso antio, quaerendum mihi Si.
l. Quintil. Inst. Orat. l. 3, c. l. 2. Gallica liae Bor habet. 3. Ita Born vol l V, p. 8lb. Videatur Barni, Conclusion.
Altera nunc laboris mei pars est aggredienda elp0stquam diu Salis interpretem explicatoremque egi, judicem qu0que ui initio pr0misi, agere debe0. Neque hac in re magno antii nomine nimis m0vebor existimant videlicet aliqui standum esse iis quae vir ille edixi qui totum philos0phiae ambitum anim0 0mplexus, lam subtili acumine falsa et dubia a veris et certis discrevit, tantuque fortitudine
humanum genus ad in onuit ne vanas Suae mentis imagines, ne dulce natulae suae impetu pr Veritate
proque rebuS extra mentem positis acciperet. Sed, ut libere quod senti diebui, puto ego salis inania esse non pauca eorum quae antius nova intulit, puto humanam intelligentiam male ab ipso descriptam et judicatam; ut denique, ut in subjecta nunc materia me contineam, pertieram ab ip80 inductam theol0giam illam inere utque unice moralem eamque omnibus prope reprehensionibus dignissimam esse
44쪽
quibus ipse speculativam theol0giam clam cinique
exagitavit. Velim autem intelligat lector quonam modo hic a Kantio dissentiam : ego enim et ille theologiam m0ralem parum validam salemur esse ; ille autem eam eSSe ulla In contendit quam criticum judicium n0n prorsus disSipet ego c0ntra et moralem Κanlii the0l0giam et aliam quamlibet quae a lege morali ducatur, non theologiam eSSe per riae consistentem judic0, Sed partem et quasi elementum ejus theologiae quae omnibus si absolui numeris adeoque integra et me judice ulli ea it. Itaque p0Si quam On StraVero Κanli ima tui merito, caeteri rejeeli S, 0ralem Suam theologiam intrusisse et lantis laudibus praedica SSe, ostendere non dubitabo idem sentiendum esse de alia qualibet theologia morali, quatenus videlicet per se sola Spellabitur. Hic vero lectorem monitum volo tuo sim loco in hac dispulatione constitulus, quaeve pericula vi lare religioni habeasti. Imprimis piidem timendum mihi est ne, Si argumenta quaelibet ex lege morali ducta parum valida esse disputavero, theologica universim argumenta pro libitu contemnere et tollere multish0minibus videar. Qitibus latim responde quaeSti0nem hic a me considerari ilualem Κanlius ponit, ita scilidet ut in nullo habeantur numero ea quae a pecula liva alione ducuntur quaeque a quolibet tum nisi vel indocti SSini0, ub0bseure orta SSe, Vere lamen et quasi poniae mentes ins0rmantur. Quid
mirum si humana ratio ita ex anlii arbitri manea, jam nulla reperit plene valentia argumenta quibuS
Deum esse firmet ΤPraeterea eosdem homines oro ut animadvertant
aliud periculum mihi declinandum esse . Si enim
omnia argumenta quae Sal magno numero cireumferri solent, nullo delectu recepero, dubium n0n Sin0nnull0 lare, et eos quidem religi0nis vel naturalis parum amantes, qui ea ad rationem quasi obrussam exigant, et, ubi h0 illud ve parum validum compererint, inclamen phil0soph0S, 0nui Si vanis undamentis innix0s dogmala sua jactare. Porr0, cum eum SSe me profitear qui naturalis non solum religi0nis sed catholicae oluoque Tulli servatilissimus studiosissimusque sim, 0lis viribus cavere debeone is l0s superbioris sorte judicii homines offendam. Audi enim Beatum Augustinum gravissimis Verbis christianos scriptores increpantem, si lari in Seripturis Sacris invenire se acriter contendant ea quae docti homilies et a lide catholica alieni, rationi vel experientiae c0ntraria esse prorsus noverint ij. ltu quo lue senti Divus Th0mas, cum Onet Secernenda quae ad calliolicam idem quaei lue ad humanam Scientiam pertinent, . ne sorte aliquis, inquit, qu0dsi dei est demonstrare praesumen S, ratione non neceS-
Saria inducat, quae praebeant materiam irridendi usi delibus existimantibus nos propter hujus in idi ra-
l. De genes ad litt. l. 1, c. 20.
45쪽
iiones credere quae fidei sunt ij. a is exemplis, his praeceptis retus, reprehendere n0n dubitabo, siquid, luna in moralibus, tum in aliis argumentis, reprehen Si 0ne di brnum mihi videbitur. Sed postquam ita critici munus exercuero, dogmaticus lam, et certam argumentandi i 0rmam delinea bo quae quamvis nihil novi asserat, quod quidem vix fieri p0SSe credo, hoc tamen excelle quod caetera sere
argumenta ac moralia praesertim, uno oriaSSe Anselmiano excepto , non solum Deillime in se admittet a recipiet, verum etiam uti neceSSaria sibi advocabit, eaque in unam quasi compage in ordinata exhibebit. Illa igitur sunt quae persequar ut lucubrationem hanc ad finem perducam: Primo morale antii argumentum non ita valere ostendam ut Deum Sse prorsus ei filiat. Dein probabo morale rationes non magis quam specula livas prodeSSe ut qualis sit Deus desiniamus. Tertio deliique, postquam m0ralem quamlibet the0logiam sibi non sufficere disputavero, tum certam argumentandi tormulam deline ab caetera argumenta complectentem quibus recta via Deum allingimUS.
Consulatur Aantius qui solo argumento morali deum Sse efficere Vult.
Expendamus igitur primam longeque praecipuam quae in Kanlii argumentali 0ne occurrit propositionem ; atque illud diligentissime curemus ne inter dissurendum Deo quasi jam cognito jamque recept0ulamur mu0d quidem, quamvis omnino si a contra disserendi leges, ubi nempe hoc ipsum contendimus ut Deum esse iervincamus, nihilo lamen minia Saepe si a nobis, et, dum quaerere Deum videmur, illum judicio praeSumimus, et quaecumque huic veritali
consequuntur a StatuimuS, ea USUrpam US.
Quid ergo primum antius affirmat 3 4 abel, inquit, unuSquisque cur Speret elicitatem pro ratapoitione sibi adventuram qua se illa dignum actis suis reddiderit lin s Statim hic aliquid antium rogabo : Si Deum Sse neScimus, qualem elicitatem, ut plurimum, me ille c0neipiemus, vel certe Sperabimus 3 ullam utique, nisi hanc qua tum OS- metipsos, tum alios rui videmus, qua videlicet conscientia bonorum factorum gaudemus, et ab aliis pr0bi reputamur, prosperamque in caeteris rebus
l. Crit rat pur Method. cap. 2 seel. 2. Barni, t. 2, p. 369.
46쪽
vitam ducimus. qui ejusmodi selicitas, cum et a nobis ipsis et ab aliis hominibus, et a corporea natura hujusque legibus t0la meiatur, quomodo nos eo adige ut Deum aliquem fateamur 3 Ipse antius, in
hoc quidem pr0priae causae vel voluntarius vel inv luntarius inimicus illa seripsit . a rerum On Sli tuli in qua humana liberias se ipsa remuneraretur,
non potest ad essectum perduci nisi ea lege ut quod quisque debeat hoc agat l). a Criticus ergo saletur
homines felleilalem virtuti congruam quadam lenu Sparare sibi posse. Non ergo disserendi legibus oblem perat, cum Sta Via Deum SSe firmare conatur. Sed
quid faceret 8 Vult ilia ali eumque m0do Deum illum
ponere quem Sola peculativa ratione veniri non p0SSe pro libitu excogitavit. At enim corporea natura ejuSque cui SuS, ut alia omittantur, minime ab humana voluntate pendent
atque inde multa elicitati contraria pr0sluunt i uidium ' Malum est illud tot tantisque aliis malis annumerandum sed ista, Si per Se considerentur, minime evincunt esse Deum. Dices quoque res melius ore, nostrosque animOS magis erigendos, si, uti Vult antius, Sperare OSSimus selicitatem virtuti nostrae pro rata portione redditu inciri. 0 quis negaverit 3 Sed ubi aut tuando
vota OStra pro argumentis valuere 3 Quis n0n alis Superque expertus novit voti desiderit silue n0SiriS
res saepe deesse oon ergo ex eo qu0dManlius se lerique summum bonum vocant, Virtutem nempe cum suis praemiis conjunctam, erui p0leSt argumentum Deum esse essiciens Sed contra, ut credamu S, ut peremus summum aliquando bonum nobis adventurum, jam ante Deum SSe credere debemus qui
virtuti praemia redda debila Nisi ergo Deum esse prius quis probaverit, de unam b0n loqui p0test
ut re c0ncepta et desiderata, n0n aulem ut re prudenter speranda : scilicet si nulla Suprema potestas omnia regit, qui sieri p0ssit ut eaeeu naturae cursu Sunicuique elicitatem pro merit asserat II. Nec magis proficies, si dixeris rationem praelicam necessaria, incommutabilia, aeterna judicia pronuntiate, iam dialem pronuntiare Virtutem pari
felicitate dignam esse P Animadverte, quaeS0, quid ipse didasci dignum felicitate virtutem pronuntiatrali praelica, ea nempe quae itidem pr0nuntiat irtutem coli oportere sed non diei felicitate virtutem donatum iri qu0d tamen hie a nobi unum quaeritur Ratio practica, qua lalis est, nihil aliud nisi has illasve laetiones liberas quas conscientia illi offert, m0rali nota quasi signat Sed nequaquam d0cet n0S
quid extra mentem nostram lota in rerum natura Vel Selur, nec luidiluam videt in omnibus causis unde selici ius riri potest, nec proinde speculativae rati0ni
quidquam Suppeditat unde se judicio necessario pronuntiet virtutem elicitate aliquando donatum iri. Umnino igitur ruit unlii larguimentationis unda -
47쪽
mentum ae proin ipsa argumentini t0la collabili irneque is perseei Critieus ut propositio haec . Deus est η postulatum esse Stenderetur, Videlice propositio theo relica quidem, quaeque, eum On 0SSli, qua lenia tali est, argumentis rite probari, legi lamen ilus a priori et abs0hite obliget si inseparabili
Vide interim ut pro arbitri necessarias disserendi leges sua gerae vellet antius D ut enim alia multa omittam a scepticis pelita, sed quae theologiae propria
non sunt, ,excentie Crilicus antea pronuntiaverat causalitatis axioma, si extra experientiam provehatur, non solum incertum sed nullius etiam Sensus SSe quo quidem placito relus, t0t 'antaque de rebus altioribus negat Altamen axioma hoc rebus quae Vere sun totum ii militur videli et ab homine a mundo isto proficiscitur, ut pronuntiet universi haec, si e SSe coeperunt, nonnisi per causam efficientcis esse aliquando coepisSe. Nunc autem aliquid invenit an
tius in qu i, quod quidem ubique repulit, videt rea litatem objectivum l . Sed quid tandem illud est Nihil aliud quam leges morales seu in rationi purae pronuntiata quae definiunt non quod egi, sed qu0desse debet, sed quod per liberum hominis arbitriump0S sibile e St, quodque de Saepe n0n Si, etsi Semper esse debere i En quod Criticus pro solido unda
mento nune habet, tu paulo ante quae Omnino elue
vera sunt, lanto fastidio rejiciebat. Quom0do autem ea quae tam non esSe quam SSe 0SSunt, nostra de ii quae absolute sunt cognitiones di hi labunt mihil Vanius excogitari poSSet. Ill. Invenio tamen aliquiis apud antium quod sorte nos movere valeata et Postulata rationis practi- eae, inquit, n0n ad aliquem speculationis arbitrarium sinem usurpantur, Sed ad sinem praelisse neceSSarium voluntatis rationalis et quidem purae haec autem nihil eligit sed inflexibili rationis jusso oblemperat, cujus undamentum constitulum est objective in rerum natura, quatenus istae res universim judicari dei erit, non autem in aliqua animi propen Si 0 ne quod nisi perlinet ad res quas propter ait Sa mere subjectivas optamus, propenSi n0Stra nequaquam nobis iliam conserti0testatem ut vel possibilem re putemus Viam qua eas conSequamur, vel etiam istas
res tanquam vere in natura Silas judicemus l). Η0ec modo Κanlius elicitatem virtuti congruentem ab alia elicitate distinguere conatur, ita ut per pri0- rem illam esse Deum pr0bare aggrediatur. Et quidem sateor rationem hanc dignam videri quae perpendatur. Principies igitur observemus illud jati0nis jussum quod tantopere an liu praedicat, non pr0prie ad selicitatem neque ad hum felicitatis auctorem pertinere Sed lanium ad laeta n0Stra, et quidem n0nita ut desiniat qualia sint sutura, Sed qualia SSe de
48쪽
beant. Ergo ut pervincat ille vir luli congruam elici talem certo redditum iri, etsi in praesentia non adsit, aliud auxilium appellare debet quam praelieae rationis jussum quod a libero hominis arbitrio iam facile infringitur. Praeterea falsa est illa duplicis elicitatis distinctio quam antius induet ira felicitatem enim
universim consideratam ex naturae necesSitate Optamus, sive suerit sive non fuerit virtutis praemium ;cau Sae aut m quare eam optemus, Subjectivae n0nesse non OSSunt quia non aliae sunt quam ipsa hominis natura Tolum ergo ad hoc redit quod et elicitatem natura concupiscimus et sellii late dianam esse virtutem rati Ipraelica pronuntia : ila ut restet illiu summi momenti probandum virtuti eam i licitatem qua digna si redditum iri hoc autem nun iluam an lius evincet quin prius Deum esse plene agnoverit. IV. Caelerum, vix equidem rei siderint monilem hanc probationem; at illo ipsi sucum iniquam se eisse: sed hic anlii intererat anim0S pereellere peculativae iliae theol0gis imbecillitali firmitatem opponere aliunde petitam. Sed ubi ipse ad vivum rem resecuit voluit iliae Stendere l0lam theologiam sun lamento carere solido, I, lini indicavit quid valeat moralis haec pr0batio : et Hoc loco, niluit, finis praestitutus,nen .pe ut oram e parte morali legi obediam, est ex necessitate OnStilutuS, Una illae e Si quantum ego nOS- Se poSSum, e0ndilio qua p0ssit nis iste cum reli luis snibus universis cohaerere, alitiae ita praelictim a-
l0rem recipere, videlicet si si aliquis Deus vitaque
altera certus quoque ego sum nemini hominum nota Q sesse alias conditi0nes quae ad eam finium iii tateu stib lege morali ducani l). Haec ut recte judicemus, Sedulo animadvertamus Kantium, ubi sic ali0stinatur nondunt scire utrum Sit Deus necne, ac pr0inde De quasi certo uti in disserendo non posSe. Ait autem Deum s0lam esse c0nditi0nem qua possit finis se qui in m0rali lege obser- anda versatur eum seleris sinibus cohaerere Esto Quid vero postea ' Omnino nihil sequitur nisi ut, si nullus Deus sit, nunquam sines illi cohaereant. Probet autem antius certo ore ut aliquando cohaereant h0 utique negant omnes qui thei Si de n0n Sunt, qu0- cum lue Sub n0mine recenSentur. Ego certe nunquam istud pr0bare aggrediar quin priu alia via aliaque ratione Deum Sse p0Suerim, atque hunc tantum disserendi 0rdinem rectum e Sse judico. Vide quoque illud antii is una est illa conditio, quantum ego novi, et certus sum nullam aliam cuiquam nolain
esse s Num Sic loquitur qui suae probati0ni vim inesse videta In solida enim probatione non illud quaeritum quid eg0, quid alii noscant, Sed quid re ipsa Sit, quidque omne agnoscere debeant. Absit tamen ut contendam nihil per istam moralitatis elici lutisque conjunctionem in theologia efficip0sse : ubi enim qui congrua ratione Deum esse
t Crit rat pur Method. cap. 2 seel. 3. Barni, t. 2, p. 386.
49쪽
monstravit, monstratis uuadem Deum Sse qui virtutem justis praemiis remuneretur quique hominis vota his in erris nunquam Salian la, altera in Vila cumulate tandem expleat. - c0nciliantur illustranturque rationibus ejus ni0di 0gmata jam c0nStituta, minii ne vero primum eonStitui possunt.
Consulatur antii doctrina Me determinando ex ordine morali Deo.
I. Uti jam novit lector Nanlius non Solum morali argunteni Deum esse ostendere voluit sed ex toto morali ordine ejus naturam comm idissime determi nari asseveravit. De hoc quid judicandum Statim initio pr0steor, ut omnis de verbo lis amoveatur, legem horalem ideo quae Omnia ilias ad h0rali
talem in nobis sertinent, ad id plurimum pro desse ut qualis sit Deus definiamus. Salis enim
patet nunqua in futurum fuisse ut moralia praedicata sane lilatis aequila lis benignitali aliaque Similia, supremae omni uni cauSae tribuerem a S, ni Si prius per conscientiae experientiam alii lu'uneorum formam in
nobismetipsis deprehendissemus. Sed minime de hoc inter asilium et alios phil0soph0s certatum ille enim h0 loe moralia Dei praedicata non tangit, imone nominat quidem, Sed per t0lum m0ralis ordinis
satis ad io valere moralem Ordinem minime nego, illud nego ordinem moralem ordine naturae aptiorem esse ad ea quae Criticus Vult consequi. Quis enim verbi gratia, nisi ad bilum omnia sngere velit, ex animo dicat n0n SSe in naturae or di i lantas quantae sunt in Ordine morali causas cur
Deum unicum esse judicem us Sie quidem loquitur ille: Nihil in theologia transcendentali vel naturali
sui sciens quidem invenimu quare Unum lanium- modo ens sumamia quod uni Versis causis naturalibus dominetur, eaSque omni ex parte pro arbitrio regat Contra, cum reSpiciendo unitatem moralem lan- quam necessariam mundi legem, anquirimus solam eam cauSam, qua essteiente, et 088it ea lex milia
perficere ad quae perficienda nata est, et proin vim adipiscatur qua homineS bliget, tune eam eSSe Oportere perspicimus in V0luntate unica Supremaque, quae eas omnes deges in Se c0n lineat. Qui enim in voluntatibus variis persectam finium uni latem invenia
Equidem salis fastile eo adducere ut dicerem Dei unitatum ex hac rerum universitate plane stendin0n 0sse : Sed h0 nihil ad praesentem nostram quaestionem : de hac Vero ineunctanter quivis pronuntiabit neque in mundo naturali neque in mund0
l. Ibid feci. 2. Barni, t. 2, p. 374.
50쪽
morali lare unquam finium unitatem, nisi aut unica sit suprema caia Sa aut plures quidem sint sed voluntate conc0rdeS. Atiui nisi fuerit, corporeus hicce mundus nec reclam Servabit partium Suarum convenien
tiam, Sed in chaos redibit, nec ad id adhiberi p0terit
ut summum bonum OnSummet, Virtuli praemia, vitiis vero poenas retribuens. Sed altius Scrutemur quae qualisve Sit illa moralis unitas quam tantopere Κanlius urget, cuique lania consequi a SSeVerat Equidem nihil in mundo morali invenio quod magis unum sit quam in mundo naturalici moralis enim mundus nihil aliud est quam hominum prope infinitus numerus, meriti diversi SSimorum, inaequalibus lue praemiis ceni Sue dign0rum. En quae sit illa unitas. Iam vero ut in mundo m0rali 0mnia rite fiant, vel Sicum Kanlio loqui placet, ut in istis unitas servetur, nihil ulique apitu MeSSe poleSi quam m0derator unus
Quod quidem ita manifestum est ut ex iis quae an anlius ipse scripsit ostendi possit animadverti enim hac qu0que in re a anti ad ipsum antium prov0cari p0SSeri qu0 mihi quam maxime jucundunt est, quia in the0l0gia, in re cilicet longe prae-
cipua ianti philos0phi auct0ritate me premi aegerrime sero. Ille igitur in Critiea judici 0stquam pr0 more physicam the0logiam depressit illa scribit
a Veleribus haud ita vitio veri potest, cum De0SSu0 partim secundum da cultatem, partim qu0adfines 40luntatesque, admodum mustilariam diver-SOS.... 0gilarunt .... Quia bonum malumque .... admodum mixta reperiebant .... vix aliter eorum de causa mundi suprema fieri judistium poterat, qualenus quippe in ratione ex normis theo retice utenda sibi prorsus constabant lin. , Quam igitur ob cau-Sam, Si antio credis ius, plurim0. Deos 'eleres excogitarunt et agnoverunt Quia b0num et malum admodum permixta reperiebant. Si PB0nusia ver0 et malum nonne ad 0ralem ordinem magna ex parte pertinent Hoc omnes, hoc antius profitetur.
Ergo, judice ips0, non minus in m0rali quam in physico ordine adsunt pericula quae the0l0gus vitare debeat, si velit divinam naturam recte definire, Si, verbi gratia, unum esse Deum ibi persuadere velit. Qu0d quidem variis hominum opinionibus c0mprobatur. 0nne enim ex plurimis dis veterum iis, alii morali 0n0, id St, li0nestati, alii morali malo, id est, vitiis praeerant Τ 0nne apud multa genies duo
numina contraria, unum bonum, malum alterum,
colebantur Et quis demum duo illa Manich eorum principia non novit