장음표시 사용
51쪽
Sed transeamus ad aliud praedi statum De Voluntas ea scilicet unica et Suprema 0mnipotens Si oportet, ut ei subjeciae sint tum rerum natura, tum hujus habitudo ad moralitatem quae in mundo Si l). ii Igitur, uti Supra antius pronuntiabat, natura rerum sola ad auctoris potestatem maximam quidem sed plane inde termina iam nos ducit Verum si naturae rerum addatur ejusdem naturae ad moralitatem
habitudo, tum omnipotentia ipsa omnino in Deo requiritur. Sed perspicit quilibet rationem hanc
parum recte SSe c0nella Sam et OleStalem it se, si maxima suerit, naturam rerum regere Valet, augeri
quidem sed minime infinitam fieri ex eo quod naturae huic regendae addatur ejusdem eum Orali tale conelli alio. Simili autem modo de aliis praedicalis disseram, atque ut uno verbo rem totam absolvam, sequar de hac anlianae theologiae parte Adulphum arnier ita scribentem et Maximum illud intervallum quod inter corpore mundi magnitudinem etinani p0tentiam Dei, inter universi ordinem et infinitam Dei sapientialia, idem omnino manet inter ordinem moralem qualem alio nostra c0n Spicite infinitam tuam eadem ratio in Deo esse credit b0uitatem. Ecquid verum est Viliorum ac moralis legis
pugna ni elius Dei uni latem pr0di quam iugna diei et lucis, vel rigoris et cal0ris, vel abundantiae et penu rite acquid verum est ad id ut pectora penitus
t Crit rat pur Melli Od. cap. 2 Seet. 2. Barni, t. 2, p. 378.
explorentur infinitam opus esse sapientiam Aut potestatem limite carentem ad conciliandam cum felicitate virtutem 'imitibus coercitus est moralis
mundus non minus quam corporeu parVUS Si numerus hominum qu 0rum vel c0gnoscendi sunt animi et male saeta punienda aut virtute remunerandae praeterea lex moralis insultis non constat axiomatibus: non hi s igitur in ira sud Deum illum inveniemus infinitum omnipotentem, in sinite sapientem ad b0num cui n0stra supplicat fide si . . . sH. Parum ergo felix anlius est ubi disserendo, sed s0lis m0ralibus alionibus Deum determinare c0na lui uitne elici 0 ubi in auxilium advocavit philo sophiae ade0que t0tius humanae ali0nis his l0riam Qui autem fieri potuisset ut odiri nam male mente conceptam historia rebus com sirobareta antius, in primo quidem opere, historiae t0tum cursum in duas partes Christi ortu distinguit, dicitque m0rales noli 0-nes ante Christum rude suisse, Sed p0Stea SSe purgatas ac Sic Saniorem genuisse 'heol0gium. Erus verba jam attulimus 2, Sed videamus nune quam multa in his pro more suxerit. Omnin quidem satemur rudem humilemque ore Dei noli0nem, nisi moralia axiomala et pura et rite determinata suerint, quia sine his nunquam Deo ut 0ralia praedi stata tribuere poterimus quae Omnium Sunt maxime Vene-
52쪽
randa : quod quidem ante jam diximus. Sed praeter
quam quod antius per moralis ordinis notionem praedicata musae metaphysica nuncup:inlur inveniri poSSe Sali perperam contendit, salsum omnino estante Christum natum morales n0liones nihil certi,
nihil puri habuisse. Ecquid meminit Criticus Socratem, Plat0nem atque, alii simissis, Tullium mir0 requidem quod sic tela quibus ipsum confodiam ipse mihi ministret Illud enim quod et moratis doctrinatam sublimis sui apud mult0s, apud Tullium, verbigralia, in libro de offlictis aliisque scriptis, et tamen eorum theologia humi atque in caligine sese volu lavit,
manifestissime ostendit quantum a vero Criticus aberret, cum morali doctrinae tantam in he0l0gia vim tribui l Λlque, ut universim pronuntiem, nonne moralis in h0udne rationis Vim admiramur quae incera integra lue permanSit, quani Vis salsa absurdaque et corruptissima theologia tot seeulis regnarita Siceres, antius de veteribus lolluens labitur sed praeterea, si de Sacris christianorum libris ex ipso judicaverim a S, morales tantum praeceptiones in istis reperiri facile credemta S, cum contra, CeritSSimum Sit novas tuae ibi in lucem diantur doctrinas majori ex parte de Deo esse deque huju tum silerna natura, tum circa humanum geniis pr0 videntia οῦ unde patet
divinum Christianae Religi0nis C0nditorem non illud
cum Katili existima SSe, Si morum doctrina omnibus absolveretur numeris, Statim the0logiam quoque n0n Solum omniblis purgatum iri erroribus, sed plenissimu
veritalis luce perfundendam. Nihil autem mirum si inter homines omnium petatum majori Semper luce fulsit d00 trina morum quam theologia : altera enim quasi in mente efficta statim manifestissime conscientis sese ostendit altera aulem non nisi investi gando et disserendo ad id ii collineat pertingere p0lest, uti Saepe diximus.
tius a seipso non dissentire non potuisse videtur in opere enim do Batione praetica, id veteribus graecis tribuit quod primum Christianae Religioni in aeceptis retulerat. Sic enim scribit Post qua in acuta illa ingenia tantum in investigando pro secissent ut
ipsas res morales de quibus ulli p0puli nihil nisi sunt
nugali, philoS01 hie explicarent, tunc tali in n0vam humanae rationis cupiditatem invenerunt, praeticam
scilicet cupiditatem quae id non efficere n0n 0lerat, ut ipsis de Ente originari determinatam n0tionem ministra rel l Sed sed antii sententia priori est simillima : simillima qu0que Sunt quae in ea reprehendi possent. Ei primum, cur temp0ra 0nsignavit quibus Grae ei de m0rali 0ctrina philos0phice disserere ceperunt ΤFaeilius ita antium, si recla diceret, recla dixisse appareret. Sed 0 tanti
non est constat enim multis ante Christum speculis moralem doctrinam mire apud Graeeosi0ruisse. Sed
quid de heol0gia dicenduma In S0erate quidem et
53쪽
in Platone salis sana es tuis Arist0teleum Deum non pro libitu conficium dicata Quid, quod postea
stris aut D l n isse docuit, aut risu dignum produxi nu quod Stoici, et ii quid est Tropter doctri 0rum celebratissimi, Deum cum mundo CODI IUUIUIII, ita ut mundi inseparabilem animam eSSe contenderenta
Atque lect0rem m0 ne illud hic a me non quaeri quid in intima penitus antii mente moralis heologia valeat huic enim quaestioni jam alibi est a me responsum Sed quaero quid ex ista he0l0gia per sec0nsiderata jam re Stet, OStquam rite X pen Sa St. Atqui judicio meo, vix aliud ex ea restat, nisi illud qu0d nos eo ducit ut conjiciamus eSSe aliquem Deum, quodque plane Videmus rerum naturam liquando, si Deus aliquis eSSet humano generi ore c0mmodi0- rem et luod landem, nisi Sit Deus, virtus praemia sibi debita nunquam conSequetur.
Alia quoque argumenta quae ex lege morali ducuntur, vel moralia quodam SenSu 0 minantur, parum, Si per Se con Siderentur, essiicere con incuntur. - De lineatur certa argumentandi sorma ad quam caetera argumenta quae recta SSevideantur, quasi Sponte rediguntur. - Εpilogus OpuSculi.
I. Sed, uti promisi, lolam theologiam moralem
qualem nunc, antii, ut equidem credo, exempl0, edi SSerere S0lent, expendere volo. Et prim occurrit argumentum quod passim hodie reperias qu0dque illis sere verbis explicatur . Ostendit nobis conscientia moralem legem quae nos obligatu jam vero nulla lex sine legis lat0re exsistere poluit porro legislat0 iste homo Sse nequit non enim homo necessarias eas rerum inter Se habitudines creavit quibus lex ista nititur : non ipse sibi naturalem indidit b0ni amorem malique ilium non ipse tandem legem hanc sanctione sirmavit. Est ergo aliquis moralis legis auct0 hic autem Deus
prima r0nte quis seu n0n libenter accipiat et Verissima putet, quia veritati et proxima sunt et si millim Sed si propius inspiciantur perque parieS,
ui 0p0rtet, considerentur, tunc n0n Sussistere comperimus laudandosque intelligimus veteres qui, cum legis moralis ad Deum habitudinem probe n0SSent, eam tamen nunquam, luantum equidem Scio, Surpabant veluti peculiare argumentum qu Deum 8Seratione ac via pervincerent.
Singula igitur in hac argumentatione dispiciamuS. Primum affirmant legem in0ralem quae in n0bis Stsine legis lat0re exsistere non p0lutSSe. 0 autem eg istis phil080phis dare interim p0SSum, quamviS maxime ambiguum sit et naturalis ut 0rum ex seleris legibus immerit sequi paretur. P0Stea vero quid di citur u Legislat0 autem ille hom0 SSe nequit ii
54쪽
Hic vero aperie ain contradicenduin est: si enim in quaestionis nostrae limitibus certis nos continuerimus, si meminerimus a nobis hic Deum quaeri, ac proinde Deo quasi jam cognito nos uti nequaquam pOSSe, tum non ita pronuntiabimus sed simpliciterdicemus I sum hominem esse quasi obvium et
immediatum legis moralis auctorem, non olim larium quidem et liberum auctorem, sed eodem modo quo omnium Suarum Ilerationum est auctor Quid
enim est lex illa Τ 0nne ola quanta est, moralibus iis judiciis constat quae de saetis, tum nostris, lumalienis, pronuntia musa Porro quid est iam nostrum opus quam nostra judicia 3 Imo, si res ad vivii in reSecare placet, judicia nostra nihil aliud sunt nisi nosmetipsi qualenus judicamus. Perperam igitur aliquis hic objiciat nullum Sine legislatore legem eXSi Stere posse, quandoquidem h0m ipse et lex est et legislator. Si quis aulem de legibus loquatur quae Sunt praeter
naturalem legem laide, easque non si ualenu in mente legislatori sunt, sed quatenus in chartis aut aliis tabuli Sconsiderei, tum vere diuitur nullam Sine legislatore legem exsistere posse. Quas, verbi gratia, dubitet du0decim tabulas a romanis legum at 0ribus c0nfici debuisse Fixum i itur illud est naturalem morum legem esse elum ilia idem alii luod esSe, Sed cujus causa iam cito tam qui manifeste se star quam esseelumipSum causa autem Sta unu Squisque hominum
sibimetipsi est Hic ergo, in hac, inquam, causa
Stare c0gimur, neque in hac via gradum ullum sacere ad Deum inveniendum nobis licet, nisi moralem, quod per se patet, ordinem deSeramia ac potius cum alio ordine conjungam US. Videamus tamen quid ultra tentet ista argumenta-lio, ut hominem propriae legi naturalis non esse ausam ostendat: mon ipse homo, inquiunt, neces Sarias creavit rerum inter Se habitudines quibus lex ili: nititur a pec tanquam ambigua distinguenda
mih videntur sale0 li ominem mon id essecisse ut parentem filius colere deberet sed quis id essit diis Id si quis essecit, n0n ergo neceSSarium eStSeeumque pugnabit argumentatio. Mi Sane qui, ut
quocumque modo multa c0ngerant theol0gidas probationes, stes dicunt, minime tamen irofitentur Deum quem esse credunt, libero decreto bonum
et malum condidisse. Ne igitur id nunc asserant, ut naturali hominii legi aliquem esse ab moini ne
Sed sorte istis verbis illud significari voluerunt
hominem non Sse Sui causam, Seu Ut recte loquar, non esse Sine cauSa, 0n a SeipS0 SSe, Sed per alienae causae essectis nem aliquando esse coepisse
unde se luitur neque legem m0ralem quae ipsius naturae pars est vel inaxima, ab ipS homine uti hic lore liber prodiisse. Quo quidem pariter pertinent haec quae in argumentali0ne Sequuntur n0n ille
magis sibi impressit naturalem boni amorem malique odium mon ille tandem legem hanc sanctione fir-
55쪽
mavit . . Ego autem haec inniti reeipio ; sed moneo ea esse a probatione mere morali alienissima atque eo spectare ut humano anim0S, ut naturam humanam contingentem SS Vineant; quae quidem pars i l longe praeeipua ejuSprobati0nis quam modo per suurina capila exponam. Huc Sque igitur nullum habemus peculiare argumentum qu0 e lege morali oriatur. I Red sunt qui alia ratione probali 0nem m0ralem consormarunt, at illae ita di SSeruerunt Moralia judicia n0s obligant ; Stendunt igitur a nobis dominum alique ui agn0Sci op0rlere, Storum judici0rum auctorem hic autem dominus Deus ipse est quem quaerimu S. inde ego parvi aut nullius facio primum enim ex omnibus judiciis, modo ea manifesta suerint, pariter ratiocinari p0SSumus omnia enim haec judicia nos iidem c0gunt, nobisque dominantur, adeo ut probati ista, Si vera eSSet non esset moralis potiusquam Specula liva. Tum Vero gravius aliquid
animadvertam: omne qui Deum an tum esse credunt, nonne agn0Scunt illum naturae necessitate
semper rationi imperium, ut in decretis, sequi Λllamen nullum propterea dominu ut De tribuunt,nia ius illum causae opus eSSe Volunt. Et jure quidem merito de Deo sic ali 0cinantur, quandoquidem in istis nulla est aut infirmitatis aut naturae minus
excellentis nota. Caveant igitur ne Secum misere pugnent, dum quae Sunt in humana natura excessentis- uim i , ipsa usurpant ut hanc naturam per cauSam
eSSe coepi Sse, utque hanc domin alicui subjectam
III. Ilae satis superque esse puto ut pateat nullam ex ordine morali peculiarem probationem elici p0SSe. Sed iamiam de moralibus agimus, nunc eXpendere v0lo aliam probationem quae, ultimis hisce seculis, moralis item vocari solet, quaeque a l0tiu generis
humani consensione repetitur. Ante omnia igitur n0lemus h0 argumentum n0mine tantum cum tis convenire quae modo excu8Si; la enim a lege morali ducuntur 0 autem, Ser mone jamdudum recepto, morale vocatur quia cum Vere argumentum non it, pro argumento tamen habetur haud immerito autem diceretur argumentum ex mera aliorum auct0ritale ductum, cum caetera aratione sola petantur. Qua pr0pter elSili 0 argumentum ad formam illam quam postea describam redigin0n40sset, nihil tamen minus p0llicitasionem qua
earem, quia de Solis ex ratione petilis argumentis id Sum possicilias. Videamus tamen nonne de hac homi num in agnoscendo De consensione quaedam obSer vari possint quibus ista qu0que pr0batio, aut imparV0m, Si S0la per Se pectetur, habeat, aut in alias easque alitiore rationes recidat. Et prim quidem r0gabo possitne qui S0l ali 0rum testimonio in Deum credere equidem vix fieri p0sse
56쪽
existimarem nisi enim quis aliquatenus ipSe per eratio inatus fuerit de contingentia tum sui ipsius, tum
eor pol C huju mundi, de iliae omnium contingentium rerum Supretra causa, atque uno verbo, niSi qui Sprobationem illam quam e ratione sp0nte fluere jam dixi, Obscure saltem mente illar marit, nihil plane in aliorum testim0ni videbit testimoniumque h0 proin inutile ipsi et Fac enim testentur caeteri cuipiam
eSSe Deum, esse videlicet supremam aeternamque Omnium rerum causam sapientemque earumdem O-
deratricem, quid haec illius mentem tangent, ni Si prius ipse rudi saltem modo has ratiocinationes inchoaverit Simili prorsus modo testimonium de rebus ex sensu cognoscendis inutile illi erit qui n0n, per ea
tuae experiundo alite cognovit, mente e0ncipere et cogitare poterit ea quae sibi a testibus narrabuntur. Caelerum inter eos homines quos aut natura non plane destituit, aut teterrima barbaries n0n reddidit brutos, neminem in Venire est cujus in animo sponten0ii nascatur illa ratiocinatio nisi enim ita seret, non exsisteret illa omnium Saeculorum a gentium c in Sen Si quae certi Ssima est et ad quam Deum esse
mus probatio illa quae ex omnium gentium testimonio Deum esse concludit, Si Sola Surparetur, non pOSSet diu usurpari, ilia in hoc ipso, quod mirabile diciti videtur, evanesceret. Si enim vel una hominum aetas, Sol pilorum40 missum testim0ni 0 Deum 8Se
crederet, statim ii qui succederen h0mines ad omnium se talum testimonium prov0care n0n 0SSeut: etenim testimonium tunc solum auctoritate pollet Sua, cum ab iis proficiscitur qui rem quam testantur aulsuis ipsi sensibus perceperunt aut propria ratione attigerunt: sae autem homines, hocce n0Stro aevo, 0njam ratiocinari ut Deum esse sibi persuadeant, sed prioribus hominibus Deum esse testantibus idem adhibere, patet hujus aevi hominum estimonium nullius apud p0steros auel oritatis suturum. Sed si vel fingere vanum est, quandoquidem ita
natura comparati Sumia ut Deum SSe non ex auctoritate aliena credamus, Sed ratiocinando nobis ipsi persuadeamus : quod Si autem omnium gentium, omniumque aetatum consensionem hac de re tanta diligentia ostendere studemus, hoc ideo tantum sit quia nostram cum t0lo genere human consensio nem comprobare Volumus; in qua comprobanda tantum est animi nostri gaudium, tanta udiui quies ut nilii supra esse p0SSii, cum contra, nihil magisn0bis displiceat quam aliorum a n0bis dissensio. Quis enim nescit esse homines ejusmodi qui errare cum plurimis malint quam Veritatem aut Soli, aut cum paucis amplecti Haecinania e pertinent ut ista per alienum testimonium probatio nihil verae probationi nisi aliquam animi quietem addat. Interdum tamen altius quaedam et acutius de ea re disseruntur, et saepe Tullius hanc omnium h0minum consensi0nem quasi ipsam humanae naturae V0eem praedicat. Esto
57쪽
Sed tuis non videat. Si lianc naturae vocent veritatis cauli0nem et pignus esse incere voluerimus, illa duos lati in monstrari oportere et humanam naturam conditam esse aliive eam ita a Suo c0nditore comparatam ut hunc ratiocinando agnosteret Quae quidem pr0bandi forma, nihil proprii, nihil ,eculiare jam habet,
Sed prorSus cum ea concorda quam mox deline ab0. Itaque exsolvisse ego c0nsd quod promiseram monstravique Omne quoiqu0 ex diversissimis, m0ralibus certe, eruuntur loci et Omp0nuntur pro b ilioneS, per Se ipsa mutila S Sse ac proinde nullam esse posse the0l0giam quae moralis proprie n0 mi
IV. Nunc tempus S ut per Summa capita deseri bam illam argumenti formam tuam jamdiu nuntiavi.
Ante omnia vero lectorem Omnino monilum Volo nequaquam me e Spectare ut nova probationes vel
rati0cinationes hie ali eranas ab hoc equidem ita longe absum et quasi abhorreo ut transelm Cantuariensi archiepiscopo aut Carlesio adiutSSem, quum illi 0vas illas ei utique ingeniosas ratiocinationes meditando is uasi extusas in lucem ederent, minime dubitassem cum illi hae quasi praeScriptione agere qu0d jam nihil novi, quod quidem reclum eSSet hae de re posset excogitari. Quis enim credat Saeculo p0S Christum natum undecimo vel decim septimo aliquid novi rectique reperiri polui, i ea quaeSlione tuae et inde a primis hominibus et a caeteris conSeiluenter se talibus non potuerit non Semper VerEari, quae lue nulli Sexpe-
rimentis, Sed Sola eaque obvia et sacili tum animi humani tum corpore hujuse mundi c0gnitione, sola denique cogitati0ne solvi 0SSit ac debeat, et in qua landem expendenda tot homines acutissimi ingenii impensam peram collocarini Itaque argumentum quod hic subjicere v0l0, nihil habet quod ubique non sit, et siquid reeli Sit in caeteris argumentis, hoc statim sibi ut suum vindicat: nullo peculiari nomine distin
guitur, tum quia non ad aliquam humanae mentis facultatem sed ad eam t0tam pertinet, tum quia non aliquam rerum partem Sed re generatim Omnes e0nsiderat eisque utitur in li0 denique est a verSatur ut ratione ac via describaturirdiueturque primigenia illa c0mmenlati quae Sp0nte prodit ab humana mente, cum de sui ipsius deque hujus mundi origine et natura anquirit. P0rro argumentum h00 ad tres propositiones non
inc0mmode redigitur videbitque facillime lector
earum primam Sali reSp0ndere argumento quod ubente necessari diei Olet, Secundam autem argu mento qu0d4St a contingenti mundi, tertiam denique
ei quod si ausis malibus ducitur. Hi ver tria illa
argumenta non Sic asseruntur ut per Se S0la videantur valere sed ut in unam cujus Sint necesSariae partes argumentationem coaleScant.
Prima propositi sic sere eoncipi potest a tota aeternitate necesSario est aliquid ; hoc autem quod ex neceSSitate St, minime ad infinitam causarum seriem redigi 0teSi, quia Serie ista, praeterquam
58쪽
quod multiplici ex parte absurda est, ex eo praecipue
illud quod rati ess vincit, quid est aut ubinam est roportet ut sit extra l0 tum hunc mundum, nempe extra illam rerum Seriem quae a corporum elementi Sad humanos animos perducitur : cuncta ni in haec adeo sunt imperseeta ut ea aliqu:mdo esse coepi SSehumana ratio sibi non persuadere non OSSil. Tertia proposilio sic concludit cum olus hic mundia eSSe coeperit, a causa illae trice neceSSario prodiit : quae quidem causa, praeterquam quod ab opere Suo distineta esse ut pol aeterna debet, tanto operi par n0n SSe 0n 0test quin etiam nullumbo iii talis suae limitem pali potes la de0que infinita est;
Ex tribus istis propositionibus prima quae p0nit esse aliquid necessarium sive aeternum facillima est, quia nihil aliud est. Si diligenter allendaS, qua in mani- , ias: simum illud causalitalis axioma Erit 0rtasse qui putet Seriem causa ruit infinitam aliquid habere difficultatis 0 ego non credo. 0n Siroque Seriem hanc caumlitali Ufunali aperta fronte adver- Sari. Secunda vero propoSitio plus habet dissicut talis ea tamen, tum naturali quadam de creditur, i recte observavit h0 sevo Adulphus Carnier lὶ,
l. Facultes de rame Des croyances, hap. 3.
lum ad sufficientem evidentiam ratiocinando adduci potest. Caeterum lacile quivis videt athe0s et pantheistas illud pro dogmate primo assumere qu0 haec Secunda propositi negat. Itaque, si quis esse Deum
recte probaSSe e putaret, quin mundum hunc esse coepisse probasset, sucum ibi, credo, laceret, quia ejus argumentum adversarios ne tangeret quidem. Tertia propositio, Si cum secunda Omparetur sa-cilis St.
Sed saepe dixi nihil fuisse unquam hac de quaeStione pr0latum quod, si tamen rectum sit, in hanc argumenti larinam non salillime admittatur hoc jam de paucis argumentis explicare Volo. Et primo quid dicam de omnibus moralibus rationibus quae jam expositae sunt Quomodo in argu mentum modo descriptum ad initti possunt, quidve ibi pr0derunt Habent pleraeque loeum suum in Secunda propositione, ubi ad id proderunt ut humani animi conlingentia demonstretur: si enim humanus animus a seipso esset, nulli utique potestati esset obnoxius, nec proinde in eo fieret pugna illa notissima inter rationem moralem imperantem et cupiditates in malum trahentes, neque illud accideret ut,
cum adversus rationem liberum arbitrium rebellaret, aegritudine animus conficeretur. Illud etiam c0nsidera: ecce aliqui virtutem c0luit, Seque praemio dignum agnoscit et miserrimus lamen ivit. Haeccine Sunt ejus qui a se esset ac proinde nulliu S
59쪽
cauSae esset ostia. Praeterea satis dixi l conceptu nostro morale e nos perducere ut Deo moralia praedicata tribuamus: quod qui dein fit in tertia arullia letili prop0Sitione. Facile igitur morales rationes
idem sere de omnibus monstrarem, si locus hie eSSet. Sed quid de illo argumento quod tam ingeni OSeCarleSius excogitavit, in quo videlice ideam In siniti
in mente OStra vigere considerans, conclusit huic ideae a Ubulli SM Oportere infinitam quae Deus est ps aleor illud argumentum quale es apud CarleSium,
hoc illa Od 0do proposui brevius esse Maleo in hoc vix posse ad miltici sed id minime doleo, quandoquidem Cartesianum ventum reprehendi debere pul dici Carlesius deam hi finiti in mente nostra Vigere. Slo Sed praeterquam quod Cartesius ipse in
libello de Methodo 2 otium docet quonam modo haec
idea in nobis a n0bis metipsis efficiatur, univerSin dico omnem deam quae in mente nostra Stra menten0stra es sici debere 0s igitur causa hic sumus integra, ei illa dea, si consideretur ut aliquod es lectum non pr0hibet quominus in nobiSmetipsis te usus neque quidquam linquiramia ultra. Sed postquam mundi humanique animi contingentia Sten Sa est, tunc plurimum prodest haec Inii niti dea, ut intelligamus quanta sit illa est ectrix Supremaque Cau Sa quae humanu ui animum tali saeul-
t:ue d0navit quod quidem Cartesius ipse fecit, ubi
Seeundam suam pr0bati0nem exp0suit l). Unum erg0 res latinnselmi argumentum quod larma modo proposita nulla ex parte ad millit. Itaque si argumentum hoc aliquid efficii. 0n possunt, ut egov0lebam, in unum omnia argumenta redigi Siquidem nihil cum caeleris c0mmune habet Anselmi inventum. Sed ut qu0d persuasissimum habeo cum libertate philos0phica dicam, vellem plerasque reStam bene intelligerae quam intelligo probationem illam, qualem quidem mente inflarin0, nihil efficere
posse Minime hic vacat contr0verSiam ren0vare jam sexcentie agi latum uni tamen quae non bServare non poSSum. 0nne enim jure merito Suspectum
habeo argumentum illud qu0d, postquam a nobili philosopho fuisset exe0gitatum, a suis dein defensoribus Sexcenties est retractatum et quasi incudi redditum nec lamen unquam vel ipsis plene sui probatum Fuere praeterea phil080phi qui ab Anselm flare pro fessi sententiam ejus ex lol immularent atque ita desererent: vide, verbi gratia, Fenel0nem 2 qui sic disserere incipit ut en aliquod necessarium esse asseveret quod quidem nihil cum Ansebia commune habet. Λ aliquot annis n0nnull0s audi qui dicant Bos suetum quoque An Selm assenSi8S Sed praeterquam
60쪽
tu in libro de cognoscendo De etc. ne Oeem quidem in hanc sententiam Serip Sit, in alter opere si quod nunc assertur, non id curat ut Anselmi argu mentum reserat, Sed 0stquam Deum esse sine ulla probatione affirmavit, contendit infinitam, ut aiunt, persectionem rationem potius esse cur aliquid sit quam Cur non Sil, et hoc quidem singulari illo suo et quasi divino modo edisseri Quod pertinet ad nostruit aevum, duo Sunt quae eo me impellunt ut Anse in non Ssentiar primum
quidem quod ex ontologistis ipsis vide qui 2 ejus
argumentum per Itera in conclusum dicantu dein quod
summis laudibus ex lollitur ab iis p: mlhe istis qui
id earum ordinem talia rerum ordine c0nfundere Oluerunt.
Itaque jure merito dixisse me arbitror in eam argu nienti formam quam proposui facile ad milli tuae cumque reclaratio ut De sim esse firmaret exe0gilavit haec enim Innia natura conjuncta SSe credo, et conjungi op0rlere ut vera efficiatur probatio. Ad hanc normam alitiae in hane Senientiam equidem reformari velim, hae certe in parte, phil0S0phicam disciplinam alque ila verbis DbSequor quibus
nobilis hujus sevi philoso illius, p0Si quam de Deo
praeclare diSSeruerat, Su0S monebat et Quaestiones de rebus maximis admodum faciles ad Solvendum es limabamus, et argumenta Nudes idoneae certo mon
i Elevations surcies mysteres. Initio. 2. Vide bagiis in nolis ad versionem Proslogii.
erant, parum diligenter expensa probabamus l).
Quae cum ita sint, jam tempus est in paucissima contrahendi quae hic exposita sunt vel disputata: anlius igitur the0l0giam divisit in speculativam et m0ralem in speculativa tria illa argumenta omnibus n0ta in unum quidem redegit, sed in illud quod cum du0bus aliis nihil commune habet quodque tum ab ipSo, tum ab aliis multis, vanum esse dicitur Padeo ut Statim omnis specula liva theol0gia evanescat. Deinde Κanlius moralem theologiam aggressus, ibi evidentiam et certitudinem inventum iri pollicitus erat Sed haec in speciem tantum mox enim ibi qu0que cur dubitaret inveni et in dubitatione permansit. Locus est aliud ipsum celebris et jure laudatus
et duo sunt, inquit, quae animum ad novam Semper admirationem atque ad 0Vam reverentiam m0Veni,
videlicet coelum stellis distinctum supra nos, intra nos autem lex moralis 2). v Ego qu0que antio gratul0 quod ita est animo asscelus ; sed vehementius h0mini philosopho gratularer, si in istis duobus ea vidisset quae in Sunt, Si, inquam, vidisse et caelum stellis distinctum et humanum animum lege m0rali