De libertate apud Leibnitium ..

81쪽

Uuid Lothniliana de libertato soniontia valeat nobis penitus introspicere in animo non ost. Et magnus enim olparum utilis labor videretur namque ita sunt mulata tempora ut eisdem, quibus nuper Leibnitius, argumentis

nunc plerumque non OVeamur.

Igitur, illud tantummodo nos perspicere decet, num eum principiis quae Leibnitius acceperit omnia quae dixerit apte et connex cohaereant. Namque, et quid principiis suis ess-ciatur philosophi permulti non semper concludunt, et utrum Loibnitius perspexerit quid sententias praecipuas sua consequatur necne, prorsus dubium ess videtur. Sunt onim tres dissicultates quibus quid respondere possit Loibnitius, si pro veris praecipua ejus sententia sumpserimus, nullo modo patet quarum prima ad mali origi nomal quo idcirco ad divinam justitiam, secunda ad moralis atque mela physicae necessitatis distinctionem, tertia ad ipsam divinae voluntatis exsistentiam pertinet: e quibus illud consequitur ut parum cohaerens Leibnilianum doli hortalo dogma nobis esse videatur.

82쪽

I DE LIBERTATE APUD LEIBNITIUM

Malum explicari divinamque justitiam, libero humano arbitrio sublato, defendi posse Loibnitius arbitratur. Nec dubium quin explicaverit quomodo Deus, quum vi admodum bonus sit, bonum quidem, sed tamen malis pluribus corruptum mundum creavisse potuerit, si prius fieri posse admiseris, ιι Deus, quamvis bonus sit, imperfectum creare mundum vellet. Sed non sulis illis respondisse Leib-nilius videtur qui sisti posse negant, ut Deus bonus uni-Versum quodvis imperfectu in hac ipsa de causa quod sit

imperfectum, creare Voluerit. His enim argumentis eorum qui ita de rebus judicant actio continetur. Cum Deus absoluto infinita persectione praeditus sit, quando exsistit, ergo et exsistit ubsoluta ex aeternitate persectio. Deus igitur aut creare aut non crpare potest, integra persectione absoluta, quae neque major neque minor fiat. Itaque, si vel optimum Deus mundum creat, haudquaquam hac re persectionem jam anto exsistentem immutat perlaetioremve facit. Cum autem unum et idem perfectio bonumque sint, non majus creato mundo, bonum fit, quam erat dum solus Deus exsistobat, antequam creatus esset mundus. Cum igitur, ut mundus sit, Deus malum exsistere permittit, non animo ei est, ut exsistens augeatur bonum, quippe quod infinitum uni absolutumque ac prorSu perseelum esset antequam Deus malum admisisset. Ergo non ut murus sit bonum Deus in mundo malum esse sinit: ut, si quis res penitus introspexerii, fatendum sit non ut boni summa augeatur Deum mundum creaviSSe atque malum permisisse. Num autem illud Dei absoluto honi esse existimes Immo vero omnino mali, cum ei minime venia danda sit qui, cum boni eadem perma-

83쪽

0UID VALEAT LEIBNITIAN DE LIBERTATE SENTENTIA I uente summa malum non lacore possit, illud lamon faciat. Melius san egi; se Deus, si nullum creavis'et universum.

Undo concludi debet id, quod malum in mundo exsistit, a bonitale divina longissimo abhorrere.

Quibus objectis quae Leibnilius respondit parva atque

parum ad probandum firma esse videntur. Nam Deum creavisse arbitratur quia bonus sit u Sestia bonisi, inquit, si qui porto Dio a crsior asin de se communiquor . , Cur aulem exsistens persectio major sit cum Deus partem sui dederit, ut, si bonus uerit, universum quoddam esse velle debuerit, nullo modo explicat. Nam et Deum omnia suimo gratia facere, et creaturis nullo modo eguisse' pro- siletur. Nonne autem Deus, cum talis sit, melior fuisset si nihil creavisset quam cum inutile malumque universum creavit Quod etiam clarius in tolleges si cogitavoris et id omlaturum suisse bonum, exsistore necne mundus, et Deum, cum mundum creaverit, non ignorasso ore ut permulti homines poenis condemnarentur aeternis. Quae eum ita sint, non bonum, cum mundum fecerit, Deum suisse apparet

igitur parum ad persuadendum aptum Loibnilii responsum. Quod nihil os causae cur admirari possimus. Etenim omnia pro veris proposita Loibnilius accepit o quibus concludi debeat Deum, si bonus sit, malum vel minimum creare aut permittere non potuisse. Namque declarat et justitiam divinam eumdem atque humanam esse, ut quod

justum nobis, id et Deo justum esse videatur ' jure igitur nos do justitia divina dispulares et Deum tam ampla perlaetissimaque persectione laui ut mutari non possit uileu, u ait cum Baylio possede de toute uernite uno loire et uneu beatitude qui ne poli ventu amat ni crolire, ni diminuer n;

l. Mori Gerh. t. VI, p. 253. 2. Ibid. p. 385. 3. Ibia. p. 220.4. IMd. p. l63.

84쪽

et Deum non creare potuisse u Ilis 'siluit pus, sicessat roni essontie quo Diu crdat, ni qu'il cro ut e monile en particulier is et omnia qua fecerit non creaturarum spis sui ipsius amor socisse et qui imperfecte agat cum persectius agere possit malum esse si est agi imparsallement qued'ugi uve molns de persections qu'on,'aurai pu est trouver a redire a n ouurugo 'un architecto quo mont rerqu'il le ou vult latre me illeuris Quomodo uulem, his omnibus acceptis rebus, argumentum quod supra diximusessugere poterat itenim molior os agon per suetus si nihil admodum creat quam si vel optimum, cum illud li audquaquam sit necessarium, universum facit, in quo vel minimum malum exsistat. Quod cum esse noluerit, parum cum principiis quae acceperat consentaneam opinionem Loibnitius dolendisse videtur. Omnino igitur dubium nobis est, num sublato libero hominis arbitrio, malum quod in mundo exsisti Leibnitius bene explicaVerii.

Nec levius illud argumentum esse videtur quod Loibnitio plorique objecerunt atque ad distinctionem setaphysicae

moralisque necessitatis ultinet. Metaphysicae sive logicae necessitati obnoxiam esse rem cujus contrarium contradictionem implicet physicί autem aut hypotholicae aut morali, cujus contrarium tantummodore imperfectionem, seu absurditatem moruloni , Lethnilius putat. Quam distinctionem ejus de humana divinaque libertate doctrina iundamentum esse Salis jam ostendimus.

85쪽

QUID VALEAT EI BNITIAN DE LIBERTO SENTENTI 9Sed utrum illa usta meri laque sit necne apud nos omnino ambigitur. Cum in intollectu divino innumera sint possibilium universorum deae, atque absolutum bonum antecedenti voluntate Deus velit, illorum optimum univerSorum exsistere sinit. Sed primo cetera quae Deus non creavit universa adhuc possibilia sunt, deinde, si voluisset, non optimum, sed alium quemlibet mundum Deus creare potuisset. Ergo, si Leit,nilio fides, non motu physice necessarium esse universum pale Ilis 'impliquo potia con-u tradiction, inquit, que Di ou euillo directemon Ou per-u missivement uno chos qui' 'implique potnt et, dans co sens, inest permis de dire que Diuuio ut la volitotes . Quod distinctionis inter moralem molaphysicumque

necessitatem undamentum est. Nonne autem in controversiam adduci posso videtur ΤDoi xsis lentiam Leibnitio metaphysice necessaliam visam esse, primo non obliviscondum est quippe quion tologicum argumentum pro vero acceperit. Nec dubium quin illud persiciendum complendumque esse judicaverit, cum Deum necessario exsistero tantum si possibilis sit arbitrandum sit . Deum autem exsistere posse a priori atque aposteriori apparere putat. Namque omnino persectum esse Deum, scilico omnibus persectionibus compositum, quae, cum simplices sint, igitur sine ulla contradictione in una eademque essentia conglobatae osse possint . Nihil porro exsistere posse vel etiam esse possibilo, nisi exsistat Deus qui possibilium realiumque rerum quasi undamentum

sit . Ergo exsistere Deum, neque seri posse ut non exsistat cimmo adeo necessarium esse ut, si non ex Si S-

l. Theocl. Gerh. t. VI, p. 25 . 2. Monaclologie par. 40. 3. Gerh. t. IV, p. 296.4. Ibid. p. 406.

86쪽

u cum concipitur A exsistens plus realitatis concipi quam cum concipitur Λ possibile . , Unde necessario colligi Deum, cum omnium persectionum summa sit non exsistor nullo modo posse. Indo palo si quaelibo in mundo ea est res ut non exsis- loro, nisi sublato Deo, non possit, eam non physice aut hypotholico, sed logico ac mota physice nocessariam dicid horo. Et nimio una non sex si flore contradictions impli- cur t. Ergo, ut qua vi propositio implicarei, si illa sublata, uxioma quod quam labefactatum corrueret, ita et contradicli implicaretur si res non ex iste rei, qua sublata ipse Duus uni non exsistere possit.

Quibus accoplis principiis, utrum mundus molaphysice aut hypothetice lantummodo necessarius an non dici debet Deum, cum absolute bonus sit, bonum absolutum sempor voluisse Leit,nilius arbitratur. Utrum vero motu physica necessitato bonum absolutum Deus vult annon Noga Loibnitius. Nam quia bonus sit Deus, bonum vello; sod et noli potuisse. Quod nobis nullo modo manifestum osse vido tur. Nam cum natura et quia ea est jus essentia absolutum bonum Velit Deus, nonne ejus essentia contradictionem implicaret si quanquam absolute bonus, tamen bonum absolutum noluisset Ut triangulum quod res angulos non habeat, sic Deum qui, quamvis absolute bonus natura sit, non tamen absolutum Velit bonum, mente concipere non possumus. Quod Leibnitius quanquam non aletur, saepius tamen Verbis significat, utpulacum dicit Diei ne te petit emplcher ... sans violer au rogled me ille ur, e qui se, ait detrvire la diviniM . , Deus enim aliquid non divinitus agens nulla monte sine contra-

87쪽

dictione concipi potest: quod cum negu Leibnitius, num satis cum suis principiis colla rontem tueatur opinionem prorsus dubium videtur. Nec tamen est in liliandum quin illam defendere sententiam debeat, quandoquidem solum moralem necessitatem in mundo locum obtinere contendit. Nam, si Deu S mela- physica e necessitate, bonum abSolulum vult ergo, ut me lu- physica e necessitate, optimum exsistero Vult universum. Cum igitur non ex ulla morali, sed e metaphysica necessitate qua in univorso fiunt ipsaequo hominis actione pendeant, evanescit duarum necessi latum hibnitiana distinctio. Quod tamen Leibnitius non omnino pro certo accepisse videtur cum scripsori eu de philou sophes qui ont oulon quilis' a rien de possibi queu e qui arrive essectivenient C soni te memos qui ontu cru ou pu croire que out est sicessat re abriolument. si uel quos-unsint sile de ce sentiment parce'u'il admotu latentisne sicessito bruto et aveugio dans a cause de re existenco des cliosos, et e soni ceu quo nous avon leu plus iij et do combuitro Mais it in ala' uuires qui ne seu rompent que parce qiciis abuson des termes It con-u sondentes necessitsi morule ave laissicessiisi sit aphy- sique Lil s'imaginent que Die ne ouvant manque deu laire t mioux cela tu oto la libortsi et donne aux hososu cotte sicessiti quo es Philosophos et les hsiologiensu tactioni d'si viter I Ufast vine dispute de more ave cesti autevrs-la, ourvu i iis aecordent effectivement queu Dieu ehoisi et Ditis mellisur . Id perperum esse dictum

nos quidem arbitramur. nimvero si metaphysica necessitate bonum absolutum atque optimum mundum Deus vult, continuo metaphysice necessarium nostrum universum est, quippe quod optimum quidem sit, sed solum

. Theod. Gerh. t. VI, p. 21 l.

CREASON. in

88쪽

revera possibile esset . Implicare enim contradictionem si non exstilisset, quia tum et ipse Deus non esset. Itaque non verbis solum, sed rebus etiam disserunt qui Deum meta- physica necessitate bonum velle absolutum affirmant et qui

contra negant.

Ergo iure veroque Leibnitium incusavisse videntur qui Leibnitianam metaphysicae moralisque necessitatis distinctionem admodum suspiciosam habuere. Nunc oro, ut ad maximam difficultatem transeamus, ipsa Dei de quam Leibnilius tuetur, ac ejus d libortato doctrina quasi munimen palladiumque est, parum cum doctrinae ejus principiis consentire videtur. Nam Deo non tantum intellectum, Verum etiam voluntatem quamdam attribuit quod minime, nisi quarumdam suarum inter praecipuas sententiarum oblitus, sacere potuit. Id sal obitur quicumque perspexerit quomodo Voluntatem Loibnilius verbis designet. Etenim voluntatem Leibnilius appetitum atque tendentiam nuncupat, dummodo iis rebus et intelloctus addatur; ut voluntatis essentiam cum appetitus natura confundat.

Illum volle, qui conetur ut objectum aliquid habeat, quia, et

bonum id esse existimaverit, et ad bonum ipso tendat. Quod o do homino et de Deo Loibnitius persaepe scripsit: u es Monades, inquit, ni lovies decla perception ... et deii 'appsilit qui n'est autre clios que la tendance d 'une perii option a uno autre qui est appete passion dans les ani-u maux, et volonisi la o la perception estis entende-

89쪽

0L ID VALEAT LEIBMTI ΑΝΑ )E LIBERΤΑT SENTENTIA 83u ment . int, alio loco volition si ossortis lau ton lance conatus it 'uller vers e u 'On troiive bon et, tot de ce qu'on troiive uuvnis, en sorte que colle ton-u anco r6sullo minsidialement de la porception quoi enu Quod ollis etiam verbis confirmutur u Dan te sensu sinsirat, o peui dire questa volonisi consisto dans Pineli re nation a sui re quelque cliose, a proportion dia bion qu'ollou enserme . , Quae sententia denique illa consuetudine corroboratur qua Verba K agere is atque u tendentiam

habere naeibnilius coniundore sol el . on igitur dubium est quin voluntatem, ubicumque reperiatur, tendentiam intellectu adiutam ess L0ibnitius Oxistimet. Ergo et in ipso

Deo idem vorum esse arbitratur.

Cotorum ex ipsis doctrinae ejus principiis hoc a priori

deduci potuisset. Namque Monadem quamlibet, cum et mutetur ei lamon extrinsecus mutari non possit, internum

mutationis habere necessario principium diximus quod principium appetitum nuncupari. Cum autem inter plures Monados nullum aliud sit discrimen nisi perceptionum gradus, quae eo distinctiores sint quo porsecliores substantiae, cumque, quod in simplicibus Monadibus dicatur appolitus, in Spiritibus voluntas nominetur, ipsam divinam voluntatem a simplicium appetitu Monadum hominumque voluntate, non nisi gradu distare posse patet. Sic et e propositis quae ipse Leibnitius exposuit, et ex ejus doctrinae principiis, humanae divinaeque voluntatis quasi stipem ac radicem tendentiam esse concludendum liquot.

Illis autem rebus positis, perperam illum pinionem Loibnitium, utpote qui alia quaedam acceperit principia,

defendisse nos existimamUS.

habere. Di

90쪽

Appolitum enim Loibnilius dixit tendontiam Monadis

qua perceptioni cuidam aliam substituere conetur . amporro opinionem coeptis suis sententiis non habere muni- fosto nullo modo poterat. Etenim cum Mona quaeque Omnium rerum in unitate quadam perceptio sit, atque dici

possit u ne uo fur univers , eam non esse patet nisi

percipiat ergo conatus ejus, cum appetit aliquid ad nihil aliud nisi ad mulandam perceptionem tendere potest; quod affirmat Loibnitius cum nihil in Monade quaque esse nisi perceptionem atque appetitum opinatur: ut ejus ipsa Verba reseramus nec dantur principia unde aliquidi aliud poti possit n. Quid igitur nisi novus perceptiones

Monus appeteret Hanc dicere possumus sive simplemiroti de I univors, , sive u unioint de perception , Sive:

u ne parti totale is nihil ergo appotor potest nisi ut haec simul omnia semper esse pergat, sed alio modo. Sic perceptione appetitum ipsum involvi confitendum est, si quidem nihil est appetitus nisi coriarum perceptionum conatu ut mutentur. Quod significat his verbis Leibnitius is Mona desu per se activas agnosco, in quibus etiam praeter perceptio-o nem quae actionem utique involvit intellegi nihil potest . Nam cum abstractis perceptionibus, nihil in Monade remaneat, ipse appetitus evanescit. Porro non tantum appetitus perceptionum, ut aliae fiant, conatus est, sed etiam confusarum ut distinctae officiantur. Namque Monades ut ad infinitum sponto sua tendere, ilii impedimentis tantum contineri Leibnilius existimat. Omnem Monadem suspenso gravi vel incurvato arcui assimilat etenim ut subluto impedimento Suspen Sum grave cadit o rectus sit arcus, sic Monas, si amoverentur Ob ice S,