De libertate apud Leibnitium ..

61쪽

dibus quas u Spiritus is dicit solis omnino apium esse putat. Cum enim intellogentiam osse liber latis animam asserat hisque vortiis libertatem designet u libertas est spontanoitasu intellegentis,' tuli proposito et brutis et materialibus rebus omnem libertatem lollit. Nam intellegontia in Monadibus cum clarae distinctaeque fiunt perceptiones esse incipit,

atque illo laniummodo intellegit qui Spiritus est, scilicet

principiorum conscius est quae sub rationis nomine imperant urataque quod spontaneum est in bruto vel in aliau substantia intellectus experte, id in homine vel alia sub-u stantia intellegente altius assurgit et liberum appel

Cur autem, ceteris Monadibus negatam, sic Spiritibus solis libertatem Loibnitius tribuat, duae rationes esse videntur quarum unam externam et quasi ad populum dixerimus, allera contra firmissimis philosophi nostri opinionum principiis respondet. Quae externa est facile intellegitur. Nam cum ab intellegentia spontane itatem conlingentem compleri Leibnitius contondit ut libortas fiat , talibus verbis ex sola intellegentia, et judicium et ratiocinationem et deliberalionum unde oriatur selectio nasci posse confirmat. Quod quidem permultis locis intendit, cum scribit Ducit, a decla contin- unco dans mille actions de a nature mais orsque le

l Theod. Gerh. t. VI, p. 288. 2. De libertate Gerh. t. VII, p. 108.3. Ibid. 4. La liberte consiste dans intelligenc qui enueloppe une Ponnais-sance distincte dest objet de la deliberation, dans la spontandite ave laquei lenous nous determinons, et dans la contingenee, c est-a-dire dans l'exclusiondo laissicessite logique et mhtaphysique L intelligetice est commera'amo dela liberte, et e reste en est comme e corps ou a Me n. Theou. Gerh. . t. VI, p. 288.

62쪽

u de liberi S u. Atque alio loco, de anima brutorum locutus quam nequaquam esse Spiritum dicit Car quoi tu 'ollore ait u sentiment, olle n' pas Pen tendement qui rensermeu a connaissance dos aisons sit 'est pou cela aussi que

, es botos non potnt de liberte n. Quam opinionem otiam atquo etiam statuit cum id tantum liberum esse ad Conringium scribit quod post deliberationem decernat quid sibi suciondum sit. Quibus rebus positis, quare Leibnitius Spirituum de-

crota libora, aliarum sero Monadum non libera esse assevero satis intellegitur. Multum enim inter brulorum intellegentiumque Mona- dum actiones iniere St.

Ei enim, primo, quaecumque intellectu privata Monas agit, neque deliberat, nec inter consilia seligit diversa quae capi possunt, sed rebus consus perceptis revera impellitur. Non mechanica lamen, sed spontanea ejus ad agendum inclinatio ex qua actio sit. Sed cum neque rerum delerminantium, nec sui ipsius, dum semet ipsa determinat, illius generis Monas quam conscia sit, caeca Vere est atque spontaneo ut quo in intelligenti impetu suo, et momenta ad agendum percipit ei appetitus format vos.

Ergo, quoniam quare hoc aut illud suciat non intellegit, aliquid bruti ejus actio implicat Monas auto cui aliquid

sit intellectus, cum quae sint ad agendum rationes distincte percipiti atquo inter eas delectum habeat, et quae suciat, et cur ea faciatisti spicue novit ergo, nedum sine conscientia et quasi obligatis oculis se erat ad agendum, ut contra ei decreti sui conscia est, o quibus hoc decretum sulciatur rationibus comperium habet. Fortasse etiam, explanata interpretando atque ultra quum ipse expressi deducta Leibniti sententia, altiorem

l . Theod. Gerti. t. VI, p. 122.2. observ. sve a Plicle te Ba de Isorarius . Gerh. t. IV. P. 527.

63쪽

DE LMANA DIVINAQUE LIBERTATE Ial quo magis reconditam inve uire causam possimus cur intellegentia, ut ipse docet, anima sit libertatis. Etenim verbi quadam interpretatione, liberum hunc dicere possumus qui quod vero velit faciat. Illud autem vere quaeque Monas vult quod appetitu suo cupit me est dubium quin easdem

ros Monados velint omnes. Nam cum unaquarque re pars Sit

totalis , id est, universum tolum, ut ipso Deus, in sua unitate percipiat, partim autem id obscure, partim claro et distincto in monte habeat, inde Monudis cujusque nascitur appetitus, propterea quod unaquaeque omnia ut ipse Deus, clare et distincte percipere concupiscit, et quasi ii parvus Deus is Onas quἴeque est, Deus verus fieri exoptans. His aulom positis rebus illas tantummodo Monades quae intellectum quemdam habeant vero liberas, quo sensu ineunte paragrapho verbum hoc usurpavimus, fieri posse patet. Si enim intellectu omni privata Monas aliqua erit, quando neque quo veri sui londant appetilus, nse qua via se Vere divinam efficere queat, intellegere

poterit, haudquaquam ergo libera et Sin autem quid intellectus Monudi cuidam erit, quando et sui conscia fieri et universi, cujus pars erit, leges cognoscere valebit Sem per ergo qua voluerit tacere atque idcirco libera vero diei pol erit quod quidem intellectui suo debebit quo libera,

illo nostro sensu lacla erit.

Sunt ergo jam graves quamvis externa rationes cur liberos Spiritus, quod intellectu ornati sint, non liberas vero ceteras Monade Loibnitius jure dicere possit. Est autem et major altiorque causa ex ipsis principiis quae supra diximus exhauriunda. Etenim eo liboriores esse Monades diximus ex ipsa Loibnilii sentontia, quo melius ex

earum naturae cognitione actiones explicentur. Diximus

autem, cum quid claro atque distincte Monas quasilum percipiat, ejus deam Do volunt alom inclinavisse ut uni

64쪽

Versum cujus illa pars sit creare velit orgo omnis Monadis quae quidem clare ac distincte percipiat actiones magna expurio ex ejus natura pendere itaque eam, quatenus clare ac distincte percipiat, agere ac liberam dici posses cum contra Monas quaevis nihil nisi consus percipiat, non quia talis sit eam a Deo creatam esse, sed quia, ut aliae Monades exsisterent, necesse fuit illa exsisteret cum igitur non a sua, sed ab aliarum natura Monadum actiones ejus pendeant, eam pati, nec liberam dici posse. - Quibus rebus positis, cur Leibnitius libertati intellegentiam necessariam esse affirmet enucleate perspicitur. Illa enim tantum Monas

intellegentia praedita dici potest quae claras atque distinctas perceptiones habeat; nam Spiritus soli aliquid intellogunt;

qui a Monadibus coloris hac una re disiant quod rationem, id est claras atque distinctas perceptiones habent. Ubi igitur intellegentia, ibi liberias, nam ibi u actio D est. Cum autem Monas quaevis, dummodo intellegentia, id est ratione privata sit, nunquam agat, semper ero si aliatur , ea nullo modo libera nisi perperam dici potest. Ergo cum eadem in omnibus Monadibus sit spontaneitas, solaeque substantiae exsistentes Monades sint, qui res quae in mundo fiant mechanice tantum fieri judicat, is perceptorum phaenomenorum apparentia decipitur. Nam mechanicae mundi actiones, ut ita dicam, morales spiritualium Monadum actiones exprimunt. Solae autem Monades quae Spiritus dici debeant, scilicet et judicent et ratiocinentur et deliberent, vere libera dici possunt ceterae contra haud quaquam nomine libertatis dignae.

65쪽

In portam nunc lucem tota de libertato pii, nitiana sententia prolata osse videtur. Quam brevitor his verbis

I. - Deus, primo, omnino liber dicendus est, quia ejus actio quae et spontanea est, et contingens, et intellegens, sola ejus natura explicatur ergo propiore quod absolutum bonum est, et absoluta persectio. Cum enim absoluto bono, nemini nisi sibi inset ipsi in servit. ΙΙ - Ηomo, Secundo, liber est, quia ejus actio quae et spontanea est, et contingens, et intellegens, ut partim Dei natura, ita partim quidem et ipsius natura explicatur. Intellegentiam enim, scilicet luras atque distinctas perceptiones homo quivis habet. Quo autem si melior o intel- logentior est, et bono arci ius inservit, eo liberior est utpote qui, quo Deo persectior in possibilibus apparuerit, eo majori fuerit adiumento, ut mundus, cujus pars St, exsisteret, alque ita suae ipse actionis causa est. ΙI1. - Mundo, tertio, quanquam non liber est, primus libertatis gradus scilicet conlingens pontaneitas est, quae sub specie rerum mechanice agentium a nobis percipitur. Mechanicae enim materia actione phamomen mera sunt; non autem mechanicae, nec magis liberae sed spontanea et contingentes actionos Monadum quibus illae respondent. Non igitur imperium esse in imperio hominem Leibnitius existimat qua de re Spinogo assentitur. Sed, upud Spi-nogam, homo naturae pars esse dicitur quia omnia homoquo ipse ex universali necessitate pendeant nostrum vero apud Leibnitium homo et natura eidem legi parent, quia et hominem et naturam liberam esse arbitratur. Est enim, ut

66쪽

DE LIBERTATE APUD LIB. ITIUM

in homine, sic in mundo, quidam liberta iis gradus, et

metaphysicae necessituli nulla exsistens res, morali vero omnia quae exsistunt obnoxia sunt.

Quam stibnitius sententiam optimo testificatur cum dicit u Ilo a d mocanique partout et u mora parto ut nEst enim utraque res in Deo, quippe qui neque possibile sacer impossibilo, nec impossibilo officere possibile valeat,

quod mechanicum est atque, dum res facit, bonum sibi absolutum unimo proponat, quod morale est. AEst quoque utraque res in homine. Nam si universi cujusdam possibilis pars non suisset, non exstitisset unde eum quodammodo e mechanica re pendere apparet sin autem optimae rerum seriei pars non fuisset, immo maxime non creatus suisset unde et e morali quadam remum pendere muni ses-lum esse videtur. - Εst denique utrumque in mundes nulla

enim ros exstitisset nisi prius universi cujusdam possibilis, posterius possibilium optimi universorum perinde ac homo pars fuisset is in qualibet re mechanicum aliquid atque aliquid morale appareat. Attamen cum in moralibus rebus gradus sint, quo magis moralibus rationibus res quaelibet Oxplicari potest, eo libello dicenda est. Itaque Deus, quandoquidem bonum ipse absolutum est, absolute liber dici debet homo vero, quo plures claras atque distinctas perceptiones habeat, eo persectior liberiorque existimandus;

denique substantiae, quibus brutorum inanimarumque rerum figurae in perceptione respondent, tam infima sunt persectione praeditae, ut, cum non sui, sed aliarum creaturarum gratia creatae sint, non liberae dici debeant.

67쪽

Quae ad demonstrandam opinionis suae veritatem argu- monta Leibnitium idonea iudicavisse diximus non sola tamen eum ad illam pro vera accipiendam impulerunt; nam alias quasdam rationes ad theologicas moralesque res pertinentes sui tuendi dogmatis habuit. Permultas, decimo septimo seculo, de humana divinaquolibortalo difficultates theologi atque philosophi agitare solebant.

Si quis Onim liberum arbitrium homini tribuebat, extemplo rogabatur quomodo id et cum piaescientia divina, et cum illa praedo terminatione quae eam exsistere permittat, et cum divino concursu ordinari congruere pOSSet. Sin autem quis omnia in mundo ipsumque humanam voluntatem determinatam osse arbitrabatur, requirebant quomodo et concursus Dei extraordinarius, id est gratia miraculosa, et conatus hominis ad bonum agentis, et justi-

68쪽

lia divina ipsaque orgo moralis scientia defendi possent. Unde ille quem si labyrinthum de necessitate ac liberiale Leibnitius nominai, at quo non minus quam labJrinthum de compositione continui , implicatum osse exis- limat Inde tamen unumquemque evadere posse contendit, si principia quae ipse de libertate dolandat, pro certis antea

acceperit.

Facillime enim humana libertas dummodo eadem desinitione explicetur quam Loibnitius adhibuit, cum divinis praerogativis consentire videtur.

Si liber est homo aiunt quidam philosophi, quid homo

quisque singulis vitae suae temporum articulis facturus sit Deus nullo modo praevidere potest, quandoquidem quicumque liber est, aut unum aut alterum, si voluerit, consilium, certis ad agendum datis rationibus, capere valebit. Cum ergo nemo, ne ipse quidem Deus, quid certo die illo sit facturus praevidere possit, cave, si liberum esse hominem velis, no Deo praescientiam tollas. Quam difficultatem, positis suis principiis, tali solvi Loibnitius arbitratur. Etenim cum seu mundum non creaverit, nisi illum antea ut possibilem conceperit, neminem ergo in mundo creato agere, nisi antea in mundo possibili dealique Dous eum id quod faciat lactentem viderit: itaque neminem

69쪽

MORALIA ATQUE THE0LOGICA OBJECTA 3 unquam agere, nisi Deus antea quid facturus sit perfecte praeviderit. Ne tamen indo concludas minus libere homi nom quemque agere. Immo quod praevisum sit non ipso facto necessarium esse iam cum Deus actionem quamdam fieri sinat, illius actionis naturam non transformari. Quidquid igitur in intellectu divino libero fiat, o liberum in mundo creatoeSSo. Deus enim, inquit Leibnilius, videns inter possibiliare hominem libere agentem, eique exsistonitam decernens, naturam rei, adeoque liberialem actionis non immutat . Quae res plane lucet. Namque Dura os sori aissi do jugoru quod proscienco en ello-momen' o ut rion a talasi tormisi nation doria usiril dos suturs conlingonis, si non que colleu si torminatio est connue, o qui 'augmente poliat la

Cum igitur neque minus spontanea, nec minus conlingens intellegensve sit actio humana quod in possibilibus praevisa sit, quam si praevisa non esset, nullo modo prae- visione divina humanam libertatum minui.

Quod porro Leibnitius de humana praedeterminalione concludit, quam divinae praevisionis quasi undamentum esse scribit nam ut praedeterminatum esse hominem quemque confitetur ita liberum tamen eum judicat. Cum enim decernit Deus ut homo quidam exsistat, talem ejus essentiam facit ut omnia sponte sua in mundo reali

agat quae lacientem in mundo possibili vidit. Quando igitur

. Gerh. t. IlI, P. 36. 2. Theod. Gerh. t. VI, p. 24.3. Ibid. 4. Diu. p. 126.

70쪽

quae facturus Sit quasi germina inVolvat, ergo unusquisque ad agendum priPdelerminalus est. Cum autem hominem quemdam, qualiscumque est, hac una de causa Deus faciat quod libere eum in mundo possibili agentem vidit, non minus libere eum in mundo creato agere patet. Nam homo quisque, ulptile qui in mundoreuli idem sit qui in mundo possibili, ut in uno, ita et in altero liber. Quod porro a priori apparet. Nam si Deus, postquam in mundo possibili libere agentos homines vidit, eos ita creavisset ut in mundo reali non liberi essent, quem optimum

esse judicavisset mundum nequaquam creavisset. Ceterum non dubium est quin hominem quemque liberum crearsepoluerit: nam non minus libera quamvis determinata uniuscujusque actio dici debet, si quidem non minus spontanea neque contingens nec intellegens est. Quod semper, velit modo Deus esse poteSt.

Uuod autem ad concursum divinum ordinarium attinet, ut eum omnino nobis ad agendum necessarium L0ibnitius judicat, ita nos tamen non minus esse liberos inde concludit. Illud admodum his verbis confirmat go agnosco, inquit, concursum Dei ila necessarium esse, ut positai quantacumque Virtute creaturae, non esSet Secutura actio, ii si Deus subtraheret concurSum n.

Nihil nim, nisi adjuvante Deo, exsi Stere, ergo agere potost nam nihil nisi divina voluntate conservari u Nec

tale dicitur conservationem esse continuatam creatio- ne in . , Quam sententiam explicavit cum haec scripsit

l. Corr. ave de Bosses. Gehr. t. li, p. 295 lI06 . 2. Gerh. t. III, p. 29.