장음표시 사용
131쪽
DE U TER O. XX XIII. AD LITERAM e
serbum inane. Quanti faciendae sint ad
monitiones dei dc sanctorum, docet locus iste: quoniam non uerba inania sunt , sed uitam de mortem secum asserunt. Vide terram chena
ham,quam ego do filiis Israel. Noluit do
minus seruum tuum fidelem,omni iocunditate privare .sed uoluit terram licet a longe prospicere. st enim aliquid mercedis bona sperata uidere: licet no assequaris.Similitet uoluit eu teste ueritatis suae habere quod uidelicet compleueri quod patribus ante promiserat. Eo quod praeuaricati estis in me. Timeat ualde hoe
uerbum, qui deo dilem sunt immo & omnes: ci expendant quam bene dominus Deus peccata illorum ad puniendu seruet. Qui enim multum diligitur,multu offendit si a gratia eadat:
ct ea uti Isime cum deo agendum est. Et acceptanda est aequo animo diuina sententia, etiam si precibus mutari nequeat. Neque putes in malum duei cessisse obitum ante terrae ingressum: qui tot labores iam subiera ut bonu duce ageret,immo secu optime agi putauit,cui requies a laboribus parabatur corporis et animet locus immortalitatis & sempiterni gaudii. IN CAPUT. XXX. III. DEVTERO.
HAEc est benedictis qua benedixit
Vseb uir dei. solebant sancti patres
morti propinqui, populum aut filios benedicere: quemadmodum legimus de Isaach,Iaacob& Ioseph: quae quide benedictiones, imprecationes erant bonorum cum quibus futura tam bona quam mala,nuas prophetae praedicebant: quod etiam nune facit sanctus Moseh. Vocabatur prophetae uiri Dei,quoniam ministerio dei, dedicati erant,aut potius quia uices gerebant Dei in dandis responsis eius hominibus: uel in quibus erat Deus ad respondendum quaesitis:
A praedicit illi, Mosel, quae erant illis uentura.
Dominus de Sina i uenit, . ortus es e
die.lia Seir eis. Describit Moseli aduentum domini,
cum uenit ad dandam legem Iudeis. Videture, nim e terra sancta uenisse uersus desertum ubi erant Iudei. Dicit eum uenisse e Sinai. i. ex deserto Sinai, uersus monte Choreb, quo legε promulgavit: se dicitur ortus de monte Seliir, qui est mos AEdomeorum&est uersus terram sin
iam his qui sunt in deserto Sinai quonia ex ea parte subito apparuit, aut quia Iux & nebula quae eius praesentiam manifestabant, ibi prius. uisa sudio: inde quasi subito ortus est eis: dc hoe
est etiam quod sequitur. Illuxit de monte Paran, qui est mos illius deserti quod dicitur
Paran.Chabachiach. 3. habetur.Deus a meridie uenit: de Lanctus de monte Paran: sed non puto prophetam ibi describere hune aduentu.Venit
cum millibus sanctorum. Hebraice est,uenita multitudinibus sanctitatis: de uerbuatali, sig-viscat Pprie uelociter uenire, Se quasi currere. Quod uero dicitur.A multitudinib' sanctitatis, uerti posset loco iri quo erat multa sanctitas, ct uidetur per hunc locii intelligere montem in quo postmodu templum fuit constructum,auta loco in quo cum multis sanctis erat .Si tamen comunem sensum habere uolueris,liberum tibi est .Psalmo 49. habes. Ex Sion perfecti decoris Deus illustrauit. Veniet Deus noster, de non silebit,ignis coram eo uorabit Et post pauca. Co- gregate mihi sanctos meos, qui pepigerunt pactum meum super sacrifitia ubi de aduentu ad iuditium uidetiir loqui: dc quemadmodum ibi de Sion,& eum sanctis uenisse describitur, ita
de hie sorte uenit ex Sion. A dextera eius ignis lex eis.ia dextra eius uidebatur ignis ardes dum ueniret,& etiam ad dexteram eius erat lex eis. studeis danda. Aliqui uertunt. Ad dextram eius ignea lex, idest duae tabulae quibus erat sculpta lex, quae quidem tabulae igne erant opertae & inuolutae,aut uelut ignis is len
debant. Etiam diligit populos. Omnes fere
hie uertunt diligit: sed quia nullibi uideo uerbuhoe seniscar putarem potius significare celare abscondere, quemadmodum est aba & esia-baluunde illud Iob 1.quod nostri uertunt. Si
celaui ut homo praeuaricationem mea: ut abs conderem hechbbi,idest in amore meo, potius uertendum putarem,in absconsione mea,& sic
exponit rabbi Leui. Si uertas diligit, sensus est. Affert secum legem, quoniam populos diligit. Aut licet soli Israel legem deferat, cum hoc tamen diligit alios populos. Si autem legas abscoditropulos: sensus est abcondit populum suum in monte Sinai ab aliis populis, ut illi daaret legem , aut protexit populos quasi abia condendo . E licet omnes populos dilexerit,
omnes tamen sancti eius Iunt in manu.
idest potestate tua Potest etiam oratio non pendere a superiori,& tunc erit sensus. Oannes
fui isti ei us dest populi Israelitioqunt in pbtestate tua . ipsi qui cothci ut ad pedet v. i. qui audiu ς teaccipiet de eloquiis tuis; I ides
132쪽
DE UTERO NO. X XXIII. AD MORE s.
'i. magis participabunt doctrinam tuam: & eoniungi ad redem alicuius,est discipulum seu auditorem se illi praebere quoniam discipulus e se solet ad pedem magistri, de est hebraismus. Sed aduerte quod haec clausula longe aliter est in hebraeo.l .lic.Omnes sancti eius in manu tua, de ipsi perculsi sunt ad pedes tuos, aut pedibus tuis: leuabit aut portabit de uerbis aut eloquiis ruis,sed sensus est quasi idem,quoniam per perculiba ad pedes seu pedibus, uidetur auditores seu discipulos intellistere: qui exilientes ad pedes magiitri,ab eo solent uerberari. Qui interpretantur,qui coniuncti sunt ad pedem tuum: putant uerbi radicem ellia tachad quod est coniungere,& est melior sensus de clarior. Legem
pnecepit nobis Moses, haereditatem conis
gregationis Iracob. Dupliciter potest locus
ille reddi. Uno modo legendo haereditatein, ut sit sensus. Qua lege praecepit in haereditatem filiorum Iaacob. i. ut sit haereditas filiis Iaacob: ct re vera ita est,quod lex est haereditas Ilraelitis quoniam pretientibus & futuris dabatur,aut quia simul cum haereditate data est. Data enim est haereditas terrae lub conditione seruandae legis ut patet Genesis. i7.&.Is ac multis alias scripturae locis.Alio modo potest litera sic legi.Legem praecepit nobis Moseli,haereditati filiorum
Iaacob,seu filiis haeredibus Iaacob,sed prior sen
sus germanior literae est. Et fuit tu Israel Rex,quando congregaueruntse capita populi: pariter tribus Israel. Prophetat hie
Mosel, tempus quo populus regem habere debebat, nempe cum capita populi fuerint congregata,ad regem constituendum quemadmodum collat priori Sem uelis libro capite .X. & accipitur fuit pro erit, ut prophetis mos est. Est etiam in hebraeo pro Israel bist urun, idest in rectitudine Rex,idest fuit Rex in rectitudine seu rectus: quandiu congregata iunt capita populi 3: tribus Israel scilicet ad audiendam legem. Verti etiam posset. Et fuit in recto,Rex intelligendo per rectum Israel, qui diretius est cum
angelo sed prior sensus acceptandus est. Si uero tententiam hanc cum praecedenti coniungere uis dicito Regem fuisse in Israel,scilicet ad legem tuendam quam dedit Moseli. Praedicit ueto hoc,scilicet quod lex sit illis datam haereditate,& quod habituri essent Regem pro magna
Glicitate. Vivat Reuben es non moria.
tur: non sit populi eius numerus.
Nititur Moseli consolari tribum Reuben, quoniam Pater Iaacob nimium deiecerat eam: ut patet Genesis.ης. ubi ei dictum est. Non crencas,quoniam ascendisti cubile patris tui. Dixerat etiam ei. Effusus es uelut aqua,cuius laporis aut coloris nihil in vase relinquitur: ubi ad nihilum redegisse uidetur tribum: dc ideo dicit
tribum no extinguendam,rieque omnino mi
nuendam . Et aduerte quod in hebraeo unica est negatio: de sic habetur. Et non moriatur ocul rorum eius sit numerus. Sed ut in regulis admonuimus sumitur saepius in hebraismo una negatio,vice duarum: ut ibi exemplis monstrauimus. Si uero legas hebraismum ut habetur: sensus est. Licet Reuben uiuat de non moriatur: erit tamen populus non multus qualis esset si non peccasset,quemadmodum Ephraim qui ei
successit multiplicatus est. Et haec ipsi Iehu
dabi Scilicet euenient aut. Et haec est benedi-
Dixisse legimus Chaleeli Numeri.i cum terram explorasset quod ii eum dominus iuuaret acciperet molem,quo sita erat ciuitas Chebro:
unde Ieho ali. i . petit sibi molem illum dari. Vocat autem populum Iehu det Chenansos quorum terra sibi erat promissa : ut sit sensus. Ad populum suum .i. sibi promissum de datum, introduc eum. Est ergo sensus loci. Audi domine uocem, idest precationem Iehudis, quam pro adiutorio expellendi hostes fundit tibi: de introduc eum ad populum sibi sorte debitum. Caietanus hic per Iudam Messiam intellexisse uidetur,sed meo iuditio no est locus mysterio. Est alius selus mea sentetia termanior, uitro introduc legit redue aut redire ne: ut ut tensus. Audi domine preces Iehudah, scilicet cum fuerit egressus ad bellum,& reduc eum. a bello incolumem ad populum suum,idest ad fratres: ut saepius contigit illi. Aut postquam semel abstuleris ab eo regimen regni, fac eum redire ad populum suum, scilicet ad regnandum.
Manus eius contendent sibi. Idest pugna
bit pro h reditate sibi acquirenda: sed eris ei auxilio ab hostibus.Hebraice est. Auxiliu ab hostibus eius eri cilicet Deus. Aut hostes erunt illi auxilio,quoniam in bellis aliquando Chenanaei auNilio fuerunt Davidi. Aut germanius: Et manus sita qua contendet, erit illi auxilio con trahostes. Si legas eris, ad domin uni referendu est uerbu.Videtur aute alludere ad illud Iaacob Ge. 9 Manus eius in ceruicibus inimicoru
suo .Et ad Leui dixit. Plenititi stuae,
in infamatices tuae,ersit uiro misericordi
133쪽
DEVTERO. XXXIII. AD LITERAM tuo, quem tentasti in loco tentationis. Guredere fecisi eum, iuxta aquas cotena
tionis. Varia doctores nostri lue intelligunt per thumina de utim,seu per plenitudines de inflamationes. Eso uero queadmodu. Exodi.i8. sc Levitici. 8. admonui , per plenitudines seu completiones intelligo loca aurea quibus prae-etoli lapides includebatur,aut lapides ipsos: per inflamationes uero splendores lapidum praeciosorum,qui erant in pectorali summi sacerdotis. Per uirum uero misericorde Moseli intelligit seipsum aut Aliaron: in quo intelligit tribum Levi.Vocat autem seipium misericordem quoniam a domino de ea fuerat cAmendatus. Numeri. Ir. Aut uocat Al aron uirunti sericordent, quoniam ex misericordia domini, Sc non ex meritis fuerat uocatus ad sacerdotium: & eli lensus. Plenitudines tuae & splendores tui,idest ue-ifes sacerdotales,aut pectorale quod erat praecipuum sacerdotis ornamentum, erunt seu per tinebunt semper ad uirum misericordem tuu, idest ad tribu Levi,ad qua pertinet uir nrisericors tuus:que tentasti in loco terationis an scilicet tibi fideret,& cotendere fecisti eu ad aquas coletionis cum populo: ut dictu est. Numeri .ro.
ut dicit patri suo in matri suae non tii.
Heum, itar fratres suos non agnouit uel non occultauit: cir filios suos no cognouit, quia custodierunt eloquium tuum, GP Do
ctum tuum seruabiit. Explicatur locus iste.
Exodi. ;a. ubi Moseli uoles punire ludeos propter uituli adorationem dixit. Quis est Domini Ad me ueniat. Et congretati sunt ad eum filii Levi, quibus dixit. Occidite unusquisque fratrem suum: quod fecerunt filii Levi, propterea dicit nunc Moseli. Mi dixit patri suo de inatri, non uidi eum, idest qui nullum in uindicanda iniuria Domini, discrimen fecit an est.t pa-xer mater aut fratres: uidetur quod propter hoe dominus dederit illi sacerdotium, unde textus ibi liabet dixisse Moseli. Consecratiis manum ueliram hodie domino. Et custodierunt eis
loquium domini quod praecepit ner Moseli: Et paphum tuum seruabunt, idest legem quam
sacerdotes seruare tenebantur ut capite. I. huius libri dictum est. Aut seruabunt legem custodientes eam melius quam omnes aliae tribus Israel. Ezechielis enian. . habes quod sacerdotes Levitae filii Sadoch custodierunt custodiam sanctuarii , cum errarent filii Israel. uel seruabunt pactum sacerdotii sui. Doceis
bunt inditia tua Laco selegem tuam
Israel. Hoc enim erat munus lacerdotum uedictum est capite. 31. huius libri. Et holocauis flumsuper altare tuum. Hebraice est. Et
totum super altare tuum: aut persectum, per quod intelligunt holocaustum : quod totum incendebatur aut perfectum, idest sacrifitium
in quo nulla estat macula. Benedic Domi. Desubstantia eius, opus manuum eius
placeat. Aliqui uertunt benedic Domine primitiis eius: de si radix est chalal, bene uersum est. Benedic substantiae, quoniam chais significat exercitum,robur, substantiam, & opes. Si uero chalal quod est initiari, tunc optime quadrat primitias eius. Dicito tamen uide tur potius a chalal quam ὶ chalat: sed melius
uertendum puto benedic exercitui eius, peruem intelligit omnes leuitas uenientes ad moum exercitus ad seruiendum uel ministran dum domino, Psalmo dicitur. Praevenerunt
cantores post Psalentes. Et opus manuum eius placeat. i ministerium quo tibi ministrae
ista tribus . Posset ultimo uerti benedie domine robori eorum : ut scilicet uires habeae
ad ministrandum tibi. Traninge lumbos insurgentium eius, . inimicos eius, de inis
surgentibius. Non est omnino certa significatio uerbi machais quod uertimus tranfigere. Nam Hieronymus saepissime uertit percutere , est etiam locus. Psalmo. . quo nulloea io quadrare uidetur aliqua istarum significationum ubi dicitur. Vt ij inchais, idest intingat se pes tuus in sanguine,quod alii uertunt ut rubricat: sed iuxta priorem significationem uertere posses. Vt infigatur pes tuus in sanguine. Est autem sensus. Transfige lumbos insurgentium, seu eorum qui insurgunt contra eum,quemadmodum iacit Choraci, qui a pirabat ad sacerdotium eius, & etiam transsige aut tolle inimicos eius de insurgentibus, idest de inter insurgentes,quod alii uertunt, ne insurant se uidetur melius,quoniam in liebr o proe insurgentibus habetur ob insurget,quod bene uertas ne insurgant. contra eunt. Dilectus
domini,habitabit considenter iuxta eum.
Omnes fere nostri hic uerterunt dilectus, uerisbu tamen iadad tellibus Hebraeis de nostiis significat proiicere,ut patet Ioelis. s.ubi dicitur. Et superpopulu meu i addu .i. proiecerut sortε. Ee
me.Significat aut nolatu proiicere ad malu pro I i ieci ;
134쪽
lecti, sed ad bonum quemadmodum mater proiicit filium suum in cuna cum eum dormiis re uult, ut patet Psalmo.ia 7.tibi dicitur. Sie dabit lidido,idest proiecto suo somnum: unde hic uertendum puto. Proiectus domini, idest erit tribus Biniamin sicut proiectus domini,quem scilicet proiiciet adquiescedum unde sequitur.
Habitabit confidente aut proiectus, suo
per dominum,idest super curam eius. Nam in Ierusalem quae pro sui parte pertinebat ad tribum Biniamin, erat templum domini, unde dicit. Habitabit confidenter iuxta eum scilicet dominum, idest prope temptu. Tegens eum scilicet Biniamin dominus uidelicet sua prote
ctione: cs inter humeros eius habitabit.
Idest & habitabit dominus quasi inter humeros us , quonia forte terra Biniamin erat ab utroque latere templi : aut templum in terra eius, ct posset hoc ad Biniam in referri, quod uidelicet habitavit inter humeros domini, quoniam
habitabat ab utroque latere templi. De dehis
catis aut praecisso coelorum, de uoragine
cubante deorsum : de praecisso fru-ἱ tuum solis tar de praeciose eicctionis L.
Narum. Comedat nunc terram Ioseph a praeciola coelorum influentia quae in ea producere faciebat optimos ac praeciosos fructus: de alia ludit in parte ad ea quibus Iaacob benedixerat Ioseph.Genesis. p. ubi illi dicit benedicet tibi, benedictionibus coeli sursum: Benedictionibus abit,i cubantis deorsum. Aduerte autem hic quod significatio nominis mesed, quod praecio sunt uertimus,Hebraeis de nostris ignota eth de qua Genesis.1 .dixinaus. Sunt aliquot in scrip tuta loci quibus hoc uidetur significare,scilicet canticorum .4. ubi dicitur. Cum fructu mega-dim,idest optimorum fructuum ut nostri uertunt. Et capite. 7. Omnia megadmi,idest optima seu praeciosis,uoua, etiam uetera dilecte mi: seruaui tibi. Et capite. 4.Veniat dilectus meus ad hortum suum: δ: comedat fructum megadau,idest optimorum pomorum suorum. Et .r. Paralipo .sa. Et multi afferebant munus domino, in ierusalem, umigdanot, idest de praeciosia seu selecta Ezechiae. Est ergo sensus. Sit terra Ioseph benedicta a domino,in delicatis seu priciosis influentiis ciniorum seu propter praeciosos fructus ex influentia caelorum cau fatos: de si rore caeli scilicet sit benedicta,& de aqua profuda quae deorsum cubat.Haec enim sunt quae δε-tiunt terram in copia fructificare,scilicet bona influentia seu clementia libros dςsuper: dchu
miditas seu irrigatio quae procedit ab aqua quκ in imo est. Et quod dicitur de praeciosis fructibus solis, idem est, quod de optimis fructibus caulatis a sole : S de praecioso eiectionis lunarum,idest de fructibus praeciosis quos luna quolibet mense elicere seu producere facit.
Et desertice montium orientabum: de delicitis collium perpetuorum. Posset
etiam clausula sic reddi. A principio montium antiquitatis ut sit sensus. Sit etiam terra eius benedicta,de ueniat illi benedictio a capite motium orientalium, idest tam copiosa quam copiosa est benedictio montium orientis: qui admirabiles producunt fructus, ut constat de sp ciebus aromaticis quae illuc nascuntur: dc sit ei benedictio qualis est collium quibus est perpetuus uiroriaut qui a longo tempore sunt. Genesis .dicitur. Benedictiones patris tui, forti res fuerunt benedictionibus genitorum tuo-rnm, usque ad terminum collium perpetu rum erunt, super caput Ioseph: litera utcun-rue difficilis est,de sere om nis difficultas proce-it ex ignoratia significationis megia ut dissim' dc quia ignoramus quos appellet colles ppetuos
seu logi temporis. Et de praeciosa terrae,ci plenitudine eius, . noluntate habitato.
ru rubi. Sensus est.Sit etiam terra Ioseph benedicta in praetiosis terne, de de plenitudine eius,id est in plenitudine fructuum eius: dc etiast illi benedictio a uoluntate seu beneuolentia domini,qui i Rubo habitare uel sedere ullus est
Noisi. Super uerticem naῖarei e fratris
bus uis. Idest pulchrioris inter fratres sitos.
Erat enim Nazarei apud Iehu deos pulchri iuxta illud Threnorum . . tundiores fuerunt nazarei eius nive, nitidiores fuerunt lacte, rubicundiores aspectu temae. Primogenitus bo
nis eius, erram illi , cir cornua unicornis cornua eius . in eis topulos cornu petet, usque ad fines terrae. υ funt multitudines Ephraim, cetar ista sunt millia Men usu
Praedicit hie Moseli tribui Ioseph dignitatem regiam, quam tempore Ieroboliam erat consequutura. Similiter uaticinatur illi primogenituram,quam perdidit Reuben. Sic enim dicitur.s.capite prioris libri Paralipo Filii Reuben primoseniti Israel.Ipse ens fuit primogenitus, de cu uiolasset ipse thorii patris sui, data est primogenitura eius filiis Ioseph. Dicit ergo. Se tum seu corona erit primogenito bovis eius. i. prim
135쪽
primogenitus eius erit rex,id est. E Ieroboam qui dicitur primogenitus quoniam erat di; tribu Ephraim,qui praelatus eii Menasseti &quod
sequitur cornua unicornis cornua ors,comen
dat tribum Iosepti a fortitudine, quibus scilicet cornibus cornu petiit gentilles usque ad fines terrae scilicet promissionis. Postet etiam legi bos eius erit primogenitus & per bovem tribum fortem intelligit 2 praedicit eius primogenituram, & in hoc quod sequitur. Sertumet,praedicit regiam dignitatem in cornibus uero fortitudinem qua uentilabit gentes uicinas. Posset etiam in his omnibus,sortitudihem tribus lotepli praedicere,ut sit sensus. Sertum iti- Iicet uictoriae erit primogenito bovis eius: de uidetur alludere ad ludos pallorum,qui unlentes tauros adinvicem certantes,solebant uictorem serto coronare. Psalmo. 9. Habes Meus est imad,S: ineus est Menasseb, de Ephraim for titudo capitis mei,leliud ali legifer meus. Neque mireris me sertum aut coronam uertere, quod omnes alii uerterunt decorem. Hoc enim fecimus quia dictio hadar, non solum decorem : sed etiam sertum significat : ut patet Psalmo.8. ubi dicitur. Gloria ueadar idest ser to aut corona coronabis eum. Et Psalmo .ri. Veliadar idest de coronam pones super eum. Et Isaiae. s. Ego ante te ibo ue laad urim idest de sinuosa seu torta rectificabo: ubi uides liadurim significare tortum qualis est corona uel lertum.
I tare Zebulun quando egi edieris.
seu in exitu tuo.Sortita est tribus haee mas tima terrae sanctae: & ditabatur egrediendo ad commertia sua. Nam illi dicitur alaacob Ge nes. v. Zebulun in portu marium habitabit.
Et Machar in tabernaculis tuis. Dilexit
haec tribus otium,& literas c*lebat, ut uebmidi eunti incolebat etiam maritima ciuemadmodum Zebulon: de ei dicit Iaacob loco citato, quod facta sit tributis seruiens: de uidisse bonam elle requiem. Populos ad montem uo. cabunt. Loquitur de utraque tribu,quaecumniaritima habitarent, omnes uenientes popu-Ios , uocabant admontem liscium templi,
praedicantes magnalia dei. Ibisacrisitabunt facrifitia iustitiae. Scilicet tribus istae,aut po
puli aduenientes. Vocat autem sacrifitia iustitiae, quoniam quaedam iustitiae carnis sacris tia erat ut apostolus dicit.de Lepius sie in seriptura nominantur de peccata expiasse dicuntur Pialmo.st. Tunc acceptabis sacrifitium iustitiae,oblationes de holocausta. Le subditur ro
tio quare acrificabunt. quoniam affluen. tiam marium Araeut dc etiam sugget Te, clos arenae, thetauros. Dictio septo quam
affluentiam uertimus, uidetur significare multitudinem, aut inundationem: ut patet. 2. re gum. v. ubi dicitur. Et vidit do siplia idest mulatitudinem Iehu . Et lcaix.6o.Siphat idest multitudo seu inundatio camellorum operiet te. Item Iob.rr. Uesipliat,ideli de multitudo seu inundatio aquarum operiet te: unde uerti posset locus. Quoniam multitudinem seu milii, dationem marium suggeri idest ea quae maris in
nundatio eiicere solet. Benedictus dilatare
fucisus Gad sicut leo habitauit, A rapuit
Lachium etiam uerticem. Potest prior
clausula referri ad deiurimi si s nsus. Sit D us benedictus, qui facit dilatare Gad in copia populi,dc etiam in terrae terminis. Si ad Gad reteras,eli sensus benedictus erit Gad cum se cerit dilatare terminos tuos. Prior tamen expositio termanior est, cometidat autςm tribum hanc a fortitudine ueluti leonis, qui lioli ibi umbrachium,sed etiam uerticem praedae rapit aut uorat. Adverte autem dictionem labi, liebraeis leonem significare maiore , arieta uero minorem , sed meo iuditio ubi significat aliud ferae genus quam sit leo, quoniam aliquando haee di
ctio leoni coniungitur. Et nidit principi. um sibi. Loquitur de principio possessionis
Israel citra Iarden. Cum enim haec tribus ui deret terram illam esse pascuosam dc amenam, eam sbi in sortem delesit. Aliam tamen cauis tam huius electionis assignat, quod scilicet.
seli, qui fuit legislator Israel. Ibi enim fuit sepulastrum Moieli tectum quidem, quia nullus hominum fiouit sepulchri locum, ut capite se-ouenti dicitur. Pollet etiam uerti. Quoniam ibi pars terminationis seu descriptionis ternae, uidelicet promiis , sed quod addicur tecti non quadrat. ideo prior expositio tenenda uidetur, quam fere omnes Hebraei sequuntur. Et ue,
nil cum principibus populi unitiam do. mini fecit mitra eius cum Urael.
Numeri .si.promittiit filu Gad. Nos accincti Grimus armis, festinantes ante filios Israel, donec introducamus eos ad locii eorum. No reuertemur ad domos nostras,donee capiant l, reditate filii Israel,& hoc eli quod luc dicitur. Venit.
136쪽
eum principibus populi. I irael, ad acquirenda
terram roslulsionis tuae. Fecit iustitiam domini, seruando. populo promissa: & iuditia eius fuerunt cum Israel eadem caul. . Dan cao
tulus Lonis sitiet ex Salvi, i. tribus Dan ue
luti catulus leonis, altabit ex Basan. Erat Basan terra Sicho regis AEn oreorum, fertilis S amaena ualde in qua erat bestiae fers in saltibus de nemoribus:& praedicit Molet, insidias huius tribus quod uidelicet homines tribus Dan , essent
astuti valde,& ex insidias in transeuntes inlurgerent, quemadmodum catuli leonis ex insidiis prodibanr in terra Balan aduenandam praeda. Et videtur alludere ad id quod de ea dicit Iaacob.Genssis. 49. Fiat Dan Cerastes in via , ut mordeat equum dc ascensorem eius. Vetbum uero Zanach quod taltare uertimus, rarum est, neque alibi quam hic in sacris hietis reperitur: licet eius usus apud Hebraeorum doctores frequentissimus sit . aptati, laturitas uoltin.
tutis repletus benedistisne Dominii oraci dentem . meridiem postide. Duplici
ter potes h lite benedictio intelligi. Primo ut Noteli comendet hanc tribum libertatis: ut.c homines tribus Dan,sint homines suae uoluntatis seti liberi: facientes omne quod lubet: ad quod alludere uidetur Iaacob Geness. 49. dicens.Naptati ut cerua dimissa. iioluntati suae: dans eloquia pulchritudinis. Secundo modo potest intelligi,quod hae tribus habebit a domino quidquid uoluerat:ac si dicat. Satiabit Dominus uoluntatem eius: sed prior lenius magis arridet. Dicit alitem hane tribum podessuram meridiem de occidentem: cuia pars sortis eius,erat ad mare magnum: quod eli ad occide-tem terrae sandis: & pars ad plagam meridiana.
tribus Aser abaliis hominibus, ob filiorum eo. piam.Solent enim homines benedicere hominem, cui Est copia filiorum: unde Leah Geness.
O .dicebat. Beatam me dicent omnes mulseres: ob filiorum .s multitudinem .Posset etiam intelliu quod haec tribus erit E filiis. aliis benedicta: quoniam in hebraeo habetur benedictus a filiis
Aster. Sit placens fratribus; vis. Erant ii
mines huius tribu, bonae coditionis & couersationis, ideo fratribus placebant. Tingens in oleo pedem Itium. i.tantam habebit olei mispiam,ut possit tin ere seu lauare in oleo pedes, de hoc eis quod dicit Iaacob Genesis.49. Asserpinauis panis eius, propter oleum: de ipse d
tua. ' i.tanta erit ferri di sits copia, in sorte tua, ut possis ex eis calciamenta facere. Erant enim in ea sorte,metallorum fodinae: ferri praesertim et uris.Aduerte tamen uerbum naal a quo man-nal quod uertimus calciamentum, significare claudere sue muro sue seta sue corrigia siue quocunque alio nomen uero signiscat clausuram ct corrigiam quod ea calceus claudatur. Iudicum. 3.habes.clausit ostia caenaculi pro se: ue
Daal. .dc obseravit . leta.Sic canticorum Hortus naul.i .conclusus: seu obseratus. Sipnificat etia in uobiere. Ezechielis. 16. vela enalech.1. et inuolui te luacintho quod nos ii uert unt.Calci ui teseled cum Iacinthiis si pannus non uidetur bene uersum calciaui, nisi ad uarietatem colorum referatur. Vnde locus iste posset aliter sieuerti.Fertum de aes Clausura tua aut inuolutio tua. . erat terra huius tribus munitissi rea ae si esset ferro de aere clausa: leti inuoluta. Aliqui uertunU Ferrum di is compes eius.i.copia ferti dearis,erit causa quod hec tribus no hinc inde discutat. sed si quasi compedibus clausa in terra
sua. Secvntam dies tuos, sortitudo tua
Ignota est Hebraeis propria significatio nominis daba.i. fortitudo Chaldaus S septuaginta, fortitudinem uertunt Hieronymus. Sicut dies tui ta & senectus tua. de iussa hanc lectionem sentus est. Perdurabit sollitudo tua tibi:quanis diu durauerint dies tui. Etiam senio confecistus,eris sortis.Rabbilol eph putat nominis r dicem esse daab quod est dolor: per methatesmitterarum,& exponit. Sicut dies tui idestiuuta tutas tuae, dolor tuus.i. senectus tua erit plena doloribus prioren. tamen senium suto pi αλ- rendum. Si nominis radix si di bali quod est
infamia detractio de oblocutio,sensus erit. S cundum dies tuos: erit infamia tua dc si obi quutionem etiam bonam significat lcnsus erat,
secundum dies tuos erit fama bona tua. Non
en sicut Druso Israel, equitans caelum
in auxilium tui. In hebnaeo pro Deus, est i
surun quod rectum significat, unde uerti pocset. Non est sicut Deus rectus,idest nullus erit ita iustus&rectus sicut Deus: ct quod dicitur
equitans coelos, posset uerti. Sedens coelos, ct est sensiis,quod nullus sit Deus, qui ita lius ad-st ad auxiliandum eos, sicut Deus, qui super Israci sedet in coelo, ut sucurrat illi Opportuno tempore. Pl almo.i7.habes. Inclinauit cin-los de descendit, de caligo' sub pedibus eius. Pollet etiam ita urun signiscare tuaela rectitudine
137쪽
tudine r utrapite superiori dictum est.
Et in eleuationesua αλ. Videlicet equitat aut sedet. Habitaculum Dei ab initio. Id est coelum est habitatio Dei ab initio mundi. Et sub brachiis saeculi. Non clare conflat quae
sint lixe brachia iaculi: ct posset esse sensus qd caelum sit Dei habitaculum abinitio mundi ,dea tempore quo fuerunt brachia iaculi seu aeternitatis , id est partes mundi seu cieti dii uictae:
seu a tempore quo caepit coeli plagis,ueluti brachiis orbem complecti. Videtur enim coelum, mundum totum ueluti brachiis suiscomplecti. Aliqui hoc referat ad Israel, ut sit sensus.O lsrael Dominus fuit habitaculum tuum abinitio: ct complectitur te lei licet protegendo,quibusdam aeternis brachiis: non celsando a tua protectione, neque displicet sensus.Hebrail in us siehabet. Habitaculum Dei ante seu principio :de a sub brachiis iaculi aut aeternitatis: de pollet esse sermo de templo, quod scilicet fuerit habitaculum a Domino eleehum,ante orbis con li- tutionem , dc ante quam cadum complecteretur terram: aut Dominus coelo eam. Exodi. s. habes. introduces eos,& plantabis in monte liae reditatis tuae. loco habitationis tuae, quem operatus ex Domine, sinctuaria Domine quod ne mallerunt manus tuae. Dominus regnabit in
iaculum & in perpetuum sculus litu ob ad terram Irumetι γ umi. Scilicet aspirat seu
respicit, quoniam nondum eam pol sidebant.
Et carti eius stillabunt rorem. Scilicet ad .Producendos alios fructus terrae Scutum gloriae tu. C cir qui est ladius exceletiae tuae.
Melius uertas leutum auxilii tui: & se Muncterus uertit. Oppotuit enim Dominus se hostibus Israel, ueluti iculum auxilii eius:& pris excellentiae melius legas eleuationis tuae ac ti diis eat. Ipse Dominus est tibi scutum quo proteg rix de gladius e levatus quo inimicos percutias.
Ne taut inimici tui te. Melius uertas.De
scient inimici tu i tibi,scilicet indies. Verbum enim chachas : significat attenuari de deficere
cha, d est defecit seu attenuata est: p opter o Ieum. Et .I. resum .is .chichesio iudit defeeit
leum titus es illi .E tu super excelsaeo.
rum calcabis. Id eth super capita, ut legis apud Iosual, capite. io .aut super loca munita de ex-eelia eorum.
ad morum compositione adnotatio.
1sse , sibi, I ruet Commune est bό
nis praelatis dum uniunt. nulli lubditorum spetialeni ostendere dilectionem ne ex huiusmo di amoris manifestatione frangatur amnius de rigorsuperioritatis. Nui liii legim'cliris v seruatorem discipulis dum uiueret illa signa dilectionis ostendisse, quae teruauit ad te in pus quo illi hae luce migrandum erat, lirarisso cuna dile xillet tuos qui erant in mundo in finem dilexie eos Sic se nuc lanctus Moleh. qui licet ubique seruauerit suum rigorem nunc tamen eo remisi, filios benedicit,neque meminit alicuiusvebelli nis, aut alicui crimen in se patratum obiectat: quemadmodum fecit Iaacob filiis suis steti ben, Simoni de, Levi. Debet enim praelatiissen suo
tu dilectione mori. Dominus e Suai uenit. Videbat uir lanctus reces nil suum ab hae uita& quam facile populus timoris Domini oblit
relicturus erat Dominum ae legem ipsius: ideo commemorat illis quam terribilis & horrendus Dominus aduenisset ad dandam illis legem: uel ex malitia pacto non starent,saltem ex legi clatoris timore in officio continerentur. Veiste
eummillibus anctis V legis. Congrega
tenulti sanctos meos: qui pepigerunt pactum mecum supersicrifitimn .Quid eit quaeri Domine, quod ad iuditium Sc ad promulgandas leges tuas, sinctos tuos tecum adfers bolent transgress bres legis druinae,excu lationes ad iuditium afferre Alius cui ieiunium praeceptum et h
oc non ieiuna ult caulaturi inbecilitate in carius
sus. Alius quem ad ueniam fratri dandam ilici:-nire uix potes dicit se lio irinem no Cliri ilum:&sic quisque transgreilbrum excusationes suas ad manum habet quas iudici offerat ad quarti confutationem cinctos tecum affert.Si enim te non potuisse ieiunare caci seris ob carnis imbetilitatem : obiectabit tibi Baptistam,non angelia suidem sed hominena. qui non soluinieiunavited fere non comedit quo confutabit quicquid ad excusitionem praetenderis.si delicia te condonare non Dile excuses quoniam magnus es Stephanum ad manum habebit,qui non soli iniinimicis pepercit, sed genibus prouolutus Dominum pro eis rogauit. Audi Augustinu . Tot iudicibus inops astabo: quot me praecesserunt
in opere bono. Etiam . iligit populos. De
bet bonus praelatus amore rigorem es timorem temperare :quod hic pulchre Dominus ostedit. Nam Je si in dextera sua ferret igneam legem, quo eos deterreret: secum tamen litia ut amore tulit, quo populos quos terruit diligebar,& c5- uenientissime quidem, prius terrorem olfessa d
138쪽
DE UTERO NO. XXXIII. AD MORES. deinde amore mulceas quos terruisti. Omnes
suu Eli eius Aut tu polcctate tua. Audiant
uerba liaec sancti & tuneant, scientes se essem potet late Dei : aut ex eis quod libuerit faciet.
Legem pinecepit nobis Mosel Lereditate
congregationis Lurcob .Pulchra haereditas
lex Bomini,do beatus ille qui eam haereditatem habet, quoniam simul eum ea haereditabit quae obseruantibus eam Dominus pollicetur .
Viti it gi cuben es non moriat r. Munus
boni palloris elicosolari putillanimes. Jcquos superior corripit & arguit, debet uicarius demulcere. Nam quia ut diximus Pater acriter ualde peccatorem filium calligauerat,iandius Moseli eum nuic coniblatur.Siccum Don,inus castigaret lsrael propter delicta lua,times quod nol ne qui castigauerat consolaretur, prophetis praecipit ut hoc faciant. Isaiae. o. dicens ConloLmini consolamini populum meum o prophetae,dicit Deus ueller. Audi Domine uocem Iehu ab. Non glotietur fortis in fortitudine sua ted sciat plus precibus qua uiribus esse bellandum. Maia ibus quidem contendendum est, sed auxilium a Domino petendum. Impletio.
nes e sple dures tui erui titio myericordi
Illi sunt uiri quos sacerdotium Domini decet: nempe milericordes: ut pudeat immitem de crudele in elle mini trumdam Misericordis Domini Similiter oportet esse tentatuna per omnia, ut fiat misericors ubi considera leptem ornameta faterdotis Domini. Primu ut sit misericors. Secundu tentatus a Don ino.Tertiuquod iustineat populi contentionem .Quartu quod propter Deum non agnoscat patrem aut matrem. Quint aut custodiat eloquium Domini,quod debet docere ne illi dicatur. Doce te ipsum me dice. Sextii ut legem doceat. AdditurSeptim v. . ponere sui situm in naribus Dei seu sacrificare.
Opus manuum eius placeat tibi. Haee ello
ratio quam populus pro suo sacerdote fundere debet ut scilicet opus manuum eius placeat deo ct uiueuciat inimicos eius qui maxime lacerdotibus aduersantur: ut patet de Satan & Ioiadab smnmo lacerdote apud Zachariam. DikZIus
Domini,habitabit confidenter iuxta eu.
Non nihil utilitatis est templum Domini apud te habere, quoniam si homo uicinus, uicin uiri Iuuat, solaciirque nraestum, protegit a periculis
ιyian vo magis Deus. De uoluntate habitatoras Ribi. Bonum est terram colere bona quae delicatalsamox fructus proferat, sed haec iiiiiii
sunt si dest bona uoluntas Domini S,I, uesttiam nararet Iratribus uis. Sunt dotes
aliquando in homine tales, quod inuitant alios ad benedicendum illi, quemadmodum haec tri
bus. Laetare ebulun dum egredieris. Erhachar in tabernaculis tuis. Habent pax Sc
negotium utilitates suas neque despici edus est negotiator , neque qui piu in sectat ur ocium ad
studia legis. Populosad morem uocabunt.
Sunt aliqui qui licet exteris sipius occurrant,nesciunt tamen illis Domini magnificentiam αhonitatem praedicare.Scito ex hoc loco o homo aliis Dom: num notum facere,inculcareq3 b Hefitra eius: ut alios prouoces ad eius dilecti
nem & cultum.Vbi similiter disce, bonum ei leuiuere ad oram maris: ut ditescas. Vidit quod
ibi esset pars legistitoris tecti. Arbitrantur.
homines,nihil patriae referre, apud se sanctu habere patronum,quod hic magnum esse ollenditur, quoniam aduocatum apud Deum habent eu in quem colunt .Erubescant etiam Luthera
ni sanctorum relliquiis detrahere.Non es sicut Detis o Vrae equitas: corios in auxilia
tui. Mirum ualde eis, quanta celeritate Dominus auxilio suis sit. Inclinauit ait David coelos& descendit,& caligo sub pedibus eius. Equita-Dii lii per clier ub,qus sunt uelocissima animalia& uolauit, uolauit super poenas uentorum. Si uero legas. Sedes coelos. Considera quain ob causam uoluit Deus tuus sedere super te,ut scilicet oculos super te semper habeat,& succurrum fuerit opus tibi,& a longe in alto sedens, cerneret inini inetia mala,& bona e coelo demitteret.
st uiscut tu populus,quistimatus es per
Dominunt 'Expendendum ualde est, quo auxilieris, multi enim sunt ouorii in auxilium debeas recusare,quemadmodum malorum. Oelu ic ait quidam) peccatoris, non impinguet caput
meum. Et Iob amicis ait. Consolatores onero- ωρος; .sos eos omnes esse.
ntinui: iuxta literam adnotatio. .
Saepius admonui uerbum arab, a quo mear bot quod omites luc planitiem uertunt, significare coiriungere δ: miscere, unde me arbot significat proprie coniunctiones seu mixtionci: ubi scilicev diuersoriam regnorum termini
139쪽
termini coniuntebitur,quare hic uertendu est.
. cedit M u e coniunctionibusseu terminis Zina ad montem Nebo : in uerti
cem collis.Aliqui pro collis uertunt Pisuali uescilicet sit proprium nomen aliud a : Nebo sed prior lententia uidetur uerior . Oui erat
superfaciem streta Id est elegione ipsius ciuitatis ureconque ad Dau.Haec filii pars aquilonaris terrae iactae,euius terminus ex ea parte fuit Damiuxta illud primi Sem uelis.Cognouerunt omnes a Dan usque ad Bersabeli: doloquitur de terra quam tribus Dan erat in sortem acceptura:& ident de terra aliarum tribuum . Ostendit enim Dominus Moseli terram singuis Iarum tribuu : dc per mare nouissimum intelligit magnum, quod erat ab occidente terrae I trael.Vocatur autem nouit simum quoniam iudeis ab oriete intratibus, erat extremus terminus.
Et partem ruptionis Draco. Posset etiam
uerti Partem diuisionis Iereco. Significat enim Helia rumpere &scindere:&est sensus quod Dominus ostendit Moseli partem meridionalem, quam diuidit Iereco aut ruptiones quas faciebat flumen Iarden: uel torrentes in terra Ieseco.Santes clarius uertit.Et planitiem,seu campos ierectio : sed significatio dictionu non tam Bene consentit in ea interpretationem, sicut in
priorem. Guitatis Palmarum. Vocatur Ie-
recho ciuitas Palmarum, propter earum copia quae ibi nascebantur.Et uocantur palmae hebraice thematim,quo nomine nos fructum appellamus icilicet taui aras.Etsepeliuit ei ι. Scilicet Dominus angelorum ministerio . Rabinorum aliqui legunt. Et sepeliuit scilicet Mosel, seipia, in gressus scilicet archam speluncam,qua ultima
spiritum efflauit. Eregione domus Febor.
Locus est in quo eum filiabus Moab fornicati sunt filii Israel: se forte hae de causa ibi sepultus est: ut nemo ambiret uidere sepulchrum eius: cum e monte illo uidendus tibi locus esse in quo Dominum grauissime offenderant: de poenas patrati criminis dederant.Et non cogno.
sit quisquam sepulchrum eius. init quia
dam dicentes terram ibidem ruptam, cadauer eius recepisse, sed litera prae se fert eum sepulchro coditu,quod nemo posteapotuit inuenire.
Non ca auit oculus eius cor no fugit ui.
ror eius.Posses etiam uertere.Non restrinxit se
oeulus eius,id est uisus eius non fuit diminutus
ae si dicat.Integro aspectu obiit per uirorem uero possumus robur intelligere,quod scilicet uires eius non fuerint diminutae quemadmodum de se dicit Caleph Io ah.14. aut per uirorem intellisit illam coloris uiuacitatem, quae solee
esse in iuuenibus. mint silii Israel an, Ieb in rei nibus Moab go,diebus Solebse
Israelitae nobiles personas flere ad.so.dies alios uero ad septem.Vide quς de his scripsimus. Na
m eri .ro. Repletus est spiritu sapientiae.
Scilicet ad regimen populi. coniunxit
Mos in manus suas super eum. Hinc in eccle
sia ortam arbitror, manuu impolitionem episcoporum&iacerdotum Fec Mint quemad
modum praeceperat Dominus Mosib.
Scilicet parendo de obteperando ipsi Ielio luali,
sicut duci suo.Non surrexit propheta ubtratu frael cui Mos . Quintum ad fa
miliaritatem de notitiam diuinorum:ut statim
textus oplicat. stu scilicet nosset Dominus facie adficiem.Aut qui nosset Dominu
facie ad faciem. Non quod eius faciem unquiuiderit, sed quia loquebatur illi saepius no me dioangelo,sicut cum aliis prophetis locutus est: sed sola nebula intermedia di omnibusAnis e portetis. Dixi sepius discrimen inter Ot,id est signum & mophet,id est portentum: quod mophel futura signa significet, oi uero omnia.
In omni manu robusta. Id est forti potestite quς manu designatur.Et terrore magno.Quo scilicet AEgyptios terruit, quando Domino nullus est illue de etiam alios inimicos.
nomii: admotum compositio nem adnotatio.
bus Moab. Et si aliquando Dominus
sanctis suis, aspera de dura praecipiat: acceptant tamen ipsi,quae facere iussi sunt. Admonui etiaDeum non sinere sanctos suos in tristitia mori. Et si enim non omnia quae ipsi desiderant concedat, praestat tamen ea, quibus possunt esse cotenti.Licet enim sancto Mosel, intressum terrae negaret, non tamen negauit aspectum. Hae
est terra super quam iuraui. Nititur Donas
140쪽
tius se illis praecipue ueracem ostendere,qui suerunt autores pacti & pro im Isionis:&qui praeci ue eas exigere possent. Nemo enim melius Moeli,nouerat quid Dominus fuerat patribus pollicitus ideo illi praec pue erant ostendenda promissa unde non sol una ad eius consolationem, illi promissam terram ostendit, sed ut illi nota faceret suam ueracitatem.Docentur etiam hic principes, ferre mini liros suos etiam si eos ali quado ostenderint quemadmodum Dominus tulit Molell,licet ostentae eius quasi semp esset memor,neque munus abllulia ab eo ob comitiis
sum crimen.Sepeliuit eum in ualle. Sut multi principes qui dedignantur exequiis interesse
suoru in. Dominus uero ut uides: seruum sepe
lire dignatur, Et nἴ cognouit qui Diiosephi
ctru ei As. Quare Domine non uis homines, erui tui maus I. um cognoscerer neque locum scire quo eum recondisti Omnia illa maxime occultanda sunt: qu fratribus oc proximis sca-daloelle possunt unde tot peccatis quis obno Nius est,quot alias praebuit ruina occaliones. Sutenim qui diculit, Dominum serui sui sepulchru abscondisse,ne iudet illi diuinos honores exhiberent. Quos elum aeneo serpenti postea exhibuerunt, non mirum quod illos deletam bene merito homini exiliberent. Est & alia causa,ut scilicet nos doceat eos qui familiariter cum Deo conuersantur,no de here,multum cum altis lio
minibus conuersari.Non calgavit Oculus e
ius, non fugit uiror eius. Non debet in
seruis Dei defeetiis aliquis etiam naturalis apparere 't sciant homines, quid ministrare Deo
fendi sunt maximo fletu boni praelati & pastores, ut Ambrosius dicebat, tu ut quia non facile
reperiuntur,tum ob defectum quem ex eorum
morte oves patiuntur.stula coniunxit MO.
seb manus suas super eum. Non parui facie,
dus est contactus manuum sanctorum : quoniautilissimus es , ut itic cerni mus. Sunt enim ut alias diximus omnia sanctorum membra salubria acres ex quarum contactu multi salutem consequuti sunt. Si aniliter docentur praelati dumoriuntur,substitutissiis suain authoritatem
impartiri . Non surrexit ultra prophetam Is
rael sicut Moseli. Clamat locus iste, id quod do-euit postmodum sapiens: ne scilicet latitaueris hominem in uita tua. Nuiqua legimus Israelitas ducem tuum in uita laudalse, quoniam in gratissimi erant: nunc uero illum comendare coacti sunt: sed qui adeo miris elogiis fuerat eleuatus,laudibus hominum non indigebat Audi quid de eo Dominus dicat. Numera .ra. In omni inquit domo mea fidelissimus eli. Ore ad os loquor cuineo, Se in uilione de non per aenigm
ta& per figuram Dominum a piciet In omnia
bussignis ci portentis. Ad dignitatem ho
minis pertinetquod a Domino ad magna eligatur & in maximo praecio habendi sunt illi, per quos Dominus mirabilia tua magna operatur, de quibus potestatem suam impartitur. Exquibus constat sacerdotes quorum ministeriore cata condonat,& lanctos per quos mirabilia Operatur, esse uenerandos: & qui eis tam magna ct praeclara largitus est : nobis eoru intercessione largiatur uitaui & gloriam.
magistri Hieronimi ab oleastro Lusitani ordinis r dicatorum quos.r8.die mentis Maii anni .i s s r. 'lisi pone absoluit.