장음표시 사용
121쪽
iis Lab. . etasmanorum Ariovistus, Britanniae Cassivelaunus. M. Crastis in urbem Ierusalem cum exercitu venit, nono post expugnationem anno, templumq; quod Pompeius intactum vi, luerat diripuit:deinde in Parthos ducens cum exercitu 'toto truci datus est. Negabat is vllam satis pecuniam magnam esse ei, quila republica princeps vellet esse, cuius fructibus exercitum alere non posset; cum esset ipse Romanorum ditissimus: et occissi in os exibium Parthi insuderunt liquatum aurum,ut vel mortuus satiaretur.
M. Cato,superioris Censorii pronepos,vir grauis, studio semper deditus integritatis, modestiae, decoris, seueritatis; mallebat esse,quim videri bonus:non votis muliebribus,sed vigilando,agendo, benE consulendo prosper. omnia cedere aiebat rempublicani tutatus est quoad potuit, cuius inuasores semper acerrime & n tauit, & repressit, postremo autem Caesaris potentiam non ferens, Vticae in Astica perlecto Platonis Phaedone de ani immortalitate,gladium in viscera immisit. Cn. Pompeius Magnus,Romanorum imperium terra, mari , longe, lateq; prouexit, annos viginti quatuor natus primum tuu phauit,obloquentiq;Syllς respodit,plures esse qui orientem,quis qui occidentem Solem venerarentur: vicit in Hispania Sertorii in Astica,&Mauritania Hiarbam regem; in Sicilia seruorum factio nem; ac pyratas toto mediterraneo mari sparis, quibus naues a demit octingentas stegit in Pontho Mithridatem regem,in Armonia Tigranem: vicit quoque Albanos,Scythas, His nos,Iudaeos subiugauit Cappadociam,Ciliciam, riam,Arabiam: triumphi uit de Paphlagonia. Media, Colchide, Iberia, Mesopotamia,Palae
stitia, adeoq; de deuicto Oriente toto. Tantus tamen cum esset, magna inprouinciis ubiq; utebatur modestia,continentia, ut a sor minis,& auro regio manus,oculos,animum cohibereti,adhςc fide, temperantiq, innocentia, mansuetudine summa praestaret; vibrtissimi viderentur apud quos diutissime commoraretur: er lipeo summa omnia,quae in summo imperatore inesse oportet,scica tia rei militaris, virtus,autoritas,felicitas,labor in negotiis, sortitu do in periculis,industria in agendo, celeritas in coniiciendo
122쪽
gatus, non naui regia , sed communi & exigua scapha per Achilam AEgyptium exceptus est, qui in mandatis habebat hominem occi .dere suadente id in AEgyptiorum senatu Theodoto sophista Grae co praeceptore regio. Pompeius itaque ab nemine humaniter salutatus, Cornelia coiuge comitatus cum paucis aliis,antequam in littus descenderet a sociis Achila: Septimio Romano olim com militone,& Saluio centurione a tergo confoditur,ac capite abscis so, corpus nudum in littus eiectum spectaculo omnibus relictum, tandemq; a liberto utcunque tumulatum est,capite Caesari aduen- tanti postea prolato: quam tame ipse caedem exhorruiti&vltus est. Eloquentia Romana, sic Latini sermonis persectio in summo sa- stigio versaturi, summam laudem,& palmam cosecutus est Cicero, excelluerunt una in ortensius,Iulius Caesar. M. Marcellus; adhaec Q Salustius,M. Varro,Pompeius Atticus Catullus,alijq; oratores variis dotibus insignes ; nulla enim aetate uberior oratorum foetus fuit,ait Orator. M. Tullius Cicero Romanus quidam Moyses,optimus philoso aphus Socraticus, integerrimus senator, persectissimus Orator, & qui absolutam eloquentiam oratorum omnium unus expressit ,ini ipse summo reipublicae Romanae flore singulari gloria claruit, in consulatu quem gessit vigilantissimus, Catilinam patriae proditorem se, in philosophia maximum illud praestitit ut &Graecorum disciplinas LatinE primus ederet, & de vita hominum bene instituenda,naturae quam maxime accommodate scriberet. Hic dum reipublicae libertatem,contra regni ambitum, tuetur, anno aetatis sexagesimo quarto ineunte, ante Christum natum quadragesimo I secundo, M. Antonii triumviri insania sublatus est,cum in haec ver ba ceruicempraeberet: moriar in patria saepe a me seruata.
CAP. AII. Trinnsitio ad nouum Testamentum.
S AZpς philosophi, dum ierum diligentius indagarent causas,
cumGraeci,tum tini non nisi in unius ,& aeterni Dei cogni-
123쪽
Ili4 LAM. O. . Ostionem venite potuerunt;ac prodiderunt manifeste, hanc de iminanium numerositatem , quo totam cc in; .a fingcbatur copleta, ex humano genere cith aceruatam: u. proinde sn iditis diis fictiliis, nonnihil propendere ad saniorem doctrinam vici baiarur;hanc autem eorum cogitationem videtur a: exitu quo paulo post in inui dum venit aeterni Dei filius,cum apud Iohannem ad Apostolos dicebat : Ecce ego dico vobis,levate oculos vestros, & videte regiones,quia albae sunt iam ad mencm. Scsanc iam,si non inter quosvis,4 ,rosecto inter doctos,& principes viros diuulgatum Romae erat ex Sibyllinis versibus, a re eum que & regem, dc saluatorem sequerenturi, cuius rei Ciceronis verba secundo de Diuinatione haec le- untur.Sibyllae versus obseruamus, cpios illa furens sudisse dicitur; addit deinde, eum quem re vera Regem habeamus, appellandum quoque esse regem,si salvi esse velimus sed exosum erat Romanis regis nomen,ut alium quemvis,quam regem mallent) tum sequi tu non esse autem illud carmen surentis, cum ipsum poemad clarat,est enim magis artis,&diligentiae, quanvincitationis,oc motus,tum vero ea quae dicitur,cum deinceps exprimis versus iteris aliquid connectitur. Haru ille obiciarἡ, utpote ex tenebris deutura luce. Quinetiam ut ex Suetonio in Vespasiano constat,per- crebuerat Oriente toto vetus,&constans opinio,esse in satis, ureo
tempore Iudaea prosccii rerum potirentur ; id quod de sceptro potentiaeChristi perapostolos ouehendo praedixerat David:Virgam virtutis tuaeemittet Dominusex Sion inquiens: nuc vero de-lmumcum tempus illud pro foribus essetigetibus erat vulgatissimal sama diuinitus patefaetiam quod licet alio interpretarentur,tamen hillius regis nomine Christus Dominus cum a Magis orientalibus stat adoratus, tum ab I ielitis aliquoties salutatus, tum a praeside Romano in crucem actus: ex quibus apparetante orientem ex alto Solem iustitiae resplenduisse subobscuram quadam aurorae lucem suturi Solis praenuncia,quae mortalium excaecatorum mentes per. stringeret, nil suturi praemoneret, Atq; hactenus de tenebraruaetatibus,quas exceptura conse pestur postrema aetas,himinis fidei,
de quae beatus Paulus perspicue dixit ad Lycaones: Deus in praete
124쪽
- Θ' M iis citis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas, nimi rom eas in quibus diuinae gratiae illustratione destitutae, clara Dei cognitionem palantes errabant:idem vero Deus, ait ad Ephesios, ostendit insaeculis superuenientibus abundates diuitias gratiae suae, in bonitate super nos in Christo Iesu; qua videlicet per noui testa menti tempora gentes, non ipsorum meritis vllis, sed quod prior ipse dilexisset nos, ad fidei lumen, ad iustitiam, & gloria coelestem essent aggregadae. Et primis quidem temporibus,quibus a patriar- cliis primis ortu genus humanum sese in uniuersum mundu distra heba plantaverat Deus fidem, sim; agnitionem in cordibus ho- . minum per patrum docti inani:deinde per coeli, siderum, terrae,& omnium rerii admirabilem dispositionem, ac per aspectabilem chinae mundiserma, Dei quoque invisibilis cognitionem metibus mortalium itidem di bat : verum cum nec Patriarcharum fideii insisterenti,nec Deum ex mundi fabrica agnitum, ut Deum glorificassent,sed in vanas argutias delapsi,dicentes se esse sapientes, stulti, facti essiat, visium est diuinae sapientiis & bonitati cum genere liv. mano agere deinceps via, & ratione silpernaturali: ut videlicet pa tefactis adytis coelestium thesaurorum per Christum Dei filium,de
vlavitudine eius onmes acciperent gratiam pro gratia, acri miraculorum , gratiaeq; emcacia mentes, voluntatesq; humanae flecterentur atque illuminarentur, quM alioquin prauitate veteri obri
guerant: unde factumest,ut beatis apostolis, rudibus licet, nulla. potentia humana stipatis, Dei veri, viventis ii notitiam promulgantibus assentirent gentes uniuersae.
125쪽
imperij amplitudine, & rerum magnitudine, & tem porum sanctitate illustrior, per noui testamenti are te decurrit serrea illa quide,cum propter bella crum tissima, tum quod in Christi fideles inuecti sunt cru delissime tyranni illi; tum quod ij ipsi imperatores a suis longo te pore sere omnes sint obtruncati,sed quae admirandas sub se coele stis beneficentiae opes conspexerit,Dei aeterni filium terram coram visitantem, hominis corruptissimam naturam reparatam, fidei tu cem late fulgentem, virtutum absolutissimam doctrinam, vitae in. tegritatem,innocentiam,sanctitatem ab lutam pacem 1Deo ho minibus redditam,animorum tranquillitatem periucundam quid mul ac coelum ipsum posthac patens, & scelerum poenas solutas, per Dei. Urginisq; sobolem; quod Virgilius ex Cumaeae sibyllae E bris depromptum suis versibus in Pollione, Augusti aetate, cecinit Vltima Cumaei venit iam carminis Atas Magnus ab integro saeclorum nascitur ordo: Iam redit & virgo,redeunt Saturnia regna;
126쪽
lam noua progenies coelo demittiitur alto: & post. Te duce si qua manent sceleris vestigia nostri, . Irrita, perpetuo soluent formidine terras. Iste Deum vitam accipiet, divisq; videbit Permistos Heroas,&ipse videbitur illis . 'Chara Deum soboles, magnum Iouis incrementum.
Cum hoc itaque imperio simul regnumChristi spirituale,quod est
ecclesia, caepit, ad quod se se gentes gregatim omnes adiunxerunt; visurerent licet saeuissimi principes , tamen incredibili mentis arctore saccenseillae,mutuis se cohortationibus ad regnum illud co sectandum impellerent; essetq; una omnium haec cx prophetis repetita vox;Venite ascendamus ad montem Domini. & ad domum Dei Iacob,&docebit nos vias suas,deambulabimus in semiti eius:
Potestas eius, potestas arierna, quae non auferetur, dc regnum eius
I quod non corrumpetur. Atque haec dignitas Romani imperij noni minor illa Israelitici regni suit ; imperare populo Dei, nationibus Dei cognitioneillustratis,talibus qui pro imperatorum incolumitate Deum verum vere exorarent. Habuit autem haec Monarchia diaersum longe ab aliis initium: ut enim illae regnare in alios longinquius caepere, ita haec cum iam longe,lateq; imperitaret, suam met euertitlibertatem,ut regnaret ; hactenus enim quae Romxres publica suerat, liberaipsi, de quae omnibus iura dabati, deuoluta rerum sit una ad imperatorem unum ibertatem pari er Vt exterae amisit, iugamq, regium subiit. Nulla autem ea nec maior fuerat unquam, nec praeter Israeliticam sanctior, nec bonis exemplis ditior,nec inquam tam serae auaritia, luxuriaq; unmigrauissent; verum labente disciplina, paulatim ad haec tempora ventum in ea erat.quibus nec vitia sua, nec remedia pati poteraticuius decori uptelis in frequenti senatu Catonis verba haec erant : Alia, aiebat, fuere quae maiores nostros magnos secere ; quax nobis nulla sunt
domi industria ibris iustium imperium, animus in cosulendo liber, neque delicto, neque libidini obnoxius, pro his nos habemus luxuriam, atque auaritiam, publice egestatem,ptiuatim opulcntiam,iriter bonos,d malos nullumdiscrimen est,omnia virtutis praemia
127쪽
ambitio possidet, ut est apud Salustium ; quae Cicero pro lege Manilia,& alii, di ierte eadem laxabat: itaex nimia reipublicae selicita te,dc rerum omnium amuentia, demittentibus se quibusq; in tu xum,oc vitia,corrumpi statusVrbis,&quasi ad paucorum pririato rum potentiam succreicentem collabi,deutauit caepit,cotendentibus occulte inter se de urbis, orbisq; principatu M. CraO,Iulio Caesare. &Cn. Pompeio ; cernebat id M.Marcellus,alhq , Roma, norum nobilissimi, optimiq;: Cato palam & ciuiumluxuriam simul Caesaris vafrum ingenium perstringens dicebat, unum ex omnibus Caesarem, ad euertendam rem licam sobrium accessisse, inquam quoque sementiam Sylla olim de adolescente Cae fare optimates monuerat 3 cauerent male praecinctum puerum rnec dePompeio quidem Cato minus metuebat, escentem eius potentiam reipublicae minime profuturam' monens, ut inter apophthegmata Plutarchus recitat; obluctabatur tantae mutationicis consiliorum, tum eloquentiae viribusmaxime omnium Cucerint ed frustra extincto enim Cra Gum nonsuperiorem Caesar, non parem Pompeius serret 'anquam duos tantum imperium no caperet,bello ciuili orbis terrarum viribus comissis,imperio Pompeius est exutus, quanquam non indignus, quem imperii Romani imperatorem primum sors, virtus: serret, quippe Caesare in urbe& potiorem,& priorem,imperiit latE propagatorem maximum, ac si vicisset,eodem consilio rempublicam, ut solus imperaret,sub
Romanorum Imperator. nno mundana 3 ς 7. urbis Romae. 7o
IVLi v s CA E s A Raaucii Caesaris viri praetorij F. a magno Iulo
Ascanio genus ducens,rerum altissimarum gerendarum animo incensus , cum inter Romanorum principumclarissimos summa animi,& consiliorum magnitudine,militari disciplina, agendi coleritate , dc eloquentia emineret, rempublicam quae hactenus in
summa potentia, S libertate steterat inuasit, dictatorem se perpotuum fecit, imperauitq; solus inannum quintum, Gallias subegit
128쪽
antea nouem annis , Helvetio, victi ; Germanos primus aggressus est,triumphauit quinquies,de Gallia, Auxandria, Ponto, Africa &Hispania: collatis signis quinquag es dimicauit, caelao sunt bellis ductu ipsitus undecies centum& duo millia hominum, praeter ciuiles victorias: Pompeium imperii aemula . bello ciuili maximo, cum ingenti exercitu Pharsalica pugna vicit, cuius victoriae tropaeum sibi orbis terrarum imperium cum nominis sui insigniis aluit: nam eius imperii principes Caesares ab ipso hodieq; nuncupantur: animi vigore unus omnium maxime praestabat, virtutem, constantiamq; prae se serens, & sublimitatem omnium quae coelo clauduntur capacem : liberalitate suit maxima, animo in hostem audente, cauto, inuicto, laboris supra fidem patiens,saepe agmini anteibat pedes,capite per imbrem, aut solem dctecto: Rerum gu.'bernacula solus consecutus, summa clementia , &humanitate invictos, diaduerstitios usus est, multa in urbe legibus restituit, an- niq; rationem eam qua nune utimur,Sosigenis philosophi, quem ex AEgypto secum adduxerat, era adornauit Multis autem con- .
tra unius principatum reclamantibus,Decij Bruti,& Cassij factione in senatu vi siti tribus vulneribus conssissus est ; quem tamen S.P. Romanus multo honore publice luxit. Diodorus Siculus, Cornelius Nepos&Dioscorides insignes Optores norent..
SCeptriam alasa translatum est,quod theato Iacob patriarchad
pr dictu eratioccasionebellicissilisRomanorsi,nam Pompeiol victo. Hiscanus rex Iudaeae, qutipsius partes iuuerat, Iulio nare principatupriuatus est,relicto ei duntaxat summo potificatu,&iusdi sectus Antipater princeps Philistaeus ex oppido Mcalone, quem es, , quod ipsum secutus esset Iudae tutorem dedit is itaq; cum Hircano urbis terosolym per Pompeiiim destructii moenia resecit. Synagoga etsi raros,lamepraeclaros 43ducebar, de celebres viros, simul ac lieres,& hoc quide temporeZacharia; bc Elizabetham coiuges qui cu inculpatae vitae laude, tu accurata legis perfectionςl l QCauendant adhaec Annam Phanuelis filia. quaeremptu Dei diu, I noctu .
129쪽
noctuq; frequentabat, Deo gratum vitae obsequium praestabatie iuniis,oblecrationibus ,&post vita sun tum primis coniugi j annis maritum, perpetua castitateri iam tum vidua. Quibus non minor, nec in amicitia Dei posterior erat Simeon iustus , qui cum pietate gratissimam Deo vitam duceret, diuinis reuelationibus maximis est imbutus ;Mcmae videlicet aduentum tam prope adesse, ut vita ipse non excederet,antequam oculis eum praesentem conspexisset: ita veteris testamenti collabescente statu,noui exordia paulatim se aperiebant. Luca: I. & 2. CARIL OcTAVIANVs AUGUSTVs .
OCTA vi Asus Augustus, Iulio Caesare adoptatus, natus
anno urbis sexcentesimo nonagesimo primo, mense septebri,adolescens iam viginti annorum cosulatu mense Augusto ad plus , M. Antonio multas caedes molienti se opposuit , eum , ad
Mutinam ad pacem petendam coegita, facta vero inter M. Mini lium Lepidum, &M. Antonium de principatu conspiratione, Octavianus cum ipsis Triumviratum iniit, biennio a Caesaris morte coacto deinde AEmilio ad abdicandum se, & Antonio cum Cleo 'patra AEgypti regina ad Actium victo, anno post Caesaris necemi duodecimo, solus imperium obtinuit, moleste id licet senatus rente,qui oppres rem eum libertatis appellabat. Fuit ero prin-. ceps virtutum animi,rerum gestarum,& maiestatis singularis sple dore maximus : id unus omnium singulare consecutus, ut orbem' qua terrarum cunque patet, pacatum redderet, quanquam non sine graui labore,quod per se ipse partjm,partim per pr sectos,pro uincias vacillantes,dc imperium dei ctantes, aut recuperare aut stabiliret. Subegit porto Cantabros in Hispania,Aquitanos in Gal. lii ,ex Germanis Rhetos Vindelicos adhaec Dalmatas,Pannonio in Africa Cetulos; in Asia, Armeniaq; alios: Parthos ad pacem cin pulit; Perias ad obsides dandos: compulitq; nominis fama percrebrescente
130쪽
ir ilbrescente extremos quaquaversum AEthiopes, Garamantas, Scythas, Indos, ut amicitiam per legatos cum donis apud ipsum quaererent; pace itaque inaudita per orbem confirmata, Iani templum clausit ,urbem optimis legibus virtuti reparauit, amputatis voluptatum, luxusq; irritamentis; ac licet initio summam in se sic inuidiam concitasset, tamen diuturnitate temporis per prudentiae, dc iustitiae moderationem, aequitatemq; tantum potuit, & eficit timperium sibi confirmaretur,pater patriae, Augustusq; a senatu diceretur; populus eum vellet, optaretq; immortalem ; ac crederent pulcherrimis ab ipso legibus sancitis, urbem, imperiumq; conseruatum iri posse perpetuo. Obiit Augusto mense: imperauit annos LVII menses. Vl.numerando a nece Iuli j Caesaris, atq; Vt iste mensem Quintilem a se Iulium dixerat, ita Octauius Sextilem a se deo
nominauit Augustum,assignatis ei pariter triginta & uno diebus. Claudius Drusus Germanicus, imperio adiunxit Sueciam , Gel-riam,seu Batauiam ue Vest liam, Saxoniam, & Misiniam Germaniae regiones;Monguntiae,quo ex Rhetis &Bauaria venerat,interiit: eo deinde tintilius Varus est missus, cuius insolentiam non serentes Germani,duce Arminio et rectius Hermanno,eum,& una Romanorum legiones trucidauerunt et post quem Drusi stater Tiberius
cum exercitu nouo eo venit. lAEra,veteribus,maximε Hispatiis, annos numerandi caput, in choatur anno quarto Augusti, ante Christum natum anno 38. qua
dictam putant,quasi Annus ERat Augusti: A. ER. A. sed rectius ab
ingenti aere in Hispania collecto, quo triumphus imperatoris par- . tim sumptus secit,partim urbis palatium incendio vastatum,est restitutum onge antequam censeretur orbis uniuersus.' o Viri dom.
PVb. Virgilius Maro poetarum inter Latinos princeps, vixit ad
annum Augusti vicesimum quintum. Q Horatius Flaccuspocta Lyricus funamus, obiit anno Augusti trigcsimo quarto. p. Ouidius Naso poeta facundissimus ,& Titus Liuius Romanae hi storiae princeps sex annis Augusto superstites floruere, Christo DO-l mino iam in terris agente. Itemque Dionisius Halicarnaseus , Tro-