장음표시 사용
701쪽
Responsio. Dissimile admodum est. lingua rum aliquam cum Latina, quae jam nulla est, comparare. Si ulla esset natio, quae purδ Latini loqueretur, non durito, quin apud illos Latina facilitas loquendi perclisceretur. Sed nunc soli sunt libri, ad quos recurrendum est, si puri Latini scribere velimus. Idem esto judicium de Graeca, vel Hebraea lingua, quas non ut loquamur, sed ut intelligamu3, acidi
Ob Hio Vuarta. Non desinunt isti onocrotali subinde
objicere, seu verius obgannire: moris esse, ut infantes parVuli papa , ma-mas , radisse balbutiant, qui tamen postea in melius corrigantur. Responsio. Nemo sanae mentis tale consilium probabit, ut inepta: nutrices doceant,
quae postea sint dedocenda. Ego certE , qui rurimos liberos sustuli, nunquam id sum pas-us , qui Quinctiliano autore didicerim , non assuescendum puerum sermoni, qui dediscenduisit. Quid qubd optima eodem labore, aut ibriasi se Apilius edocentur p
objectis cuinta. SI LatinE loqui non esset laudabile . non
ita pactim ab omnibus commendaretur: Et omnes Academiae legibus sanxerunt, ut & Latini legatur, & disputetur. Responsio uuas veroquidquam tam sit valde , quam nihil sapere, vulgare ς ut praeclarε , α. de
Divinatione, scripsit Cicero ; Sed quoniam
702쪽
eu mihi stultorum turbam objicis , qui Lati-nh loquentes colunt & admirantur : ego tibi contra doctissimorum judicium & consensum opponam, qui hujusmodi pestem, sive loquentiam aversantur. ΕXpende diligenter cap. 84. Suetonii in Augusto. Cicero lib. 2. de oratore, de exercitatione Mens, Ac inquit:
SLd plerique in hoc vocem modo. neque
jam scienter, & vires exercent suas, &linguae celeritatem incitant, verborumque frequentia delectantur. In quo fallit eos quod audierunt: Dicendo homines , ut di-Cant , essicere solere. Verδ enim etiam illud dicitur: Perverse dicere homines perversδ dicendo facillimi consequi : ae flatim , Caput autem est, quod , ut verδ dicam , minimὐ facimus , est enim magni laboris, quem plerique fugimus quam plurimum scribere. Stylus optimus & praestantilliinus dicendi effector ac magister.
uuinctilianus libro r. cap. r. Ante omnia ne
sit vitiosus sermo nutricibus. Has prinalim audiet puer, harum verba essingere imitando conabitur. Et natura tenacissimi sumus eorum , quae rudibus annis percipimus : ut sapor, quo nova imbuimus , durat : neque lanarum colores, quibus simplex ille candor mutatus est, elui possunt. Et haec ipsa magis per tinaciter haerent, quae deteriora sunt. Nam bona facill mutantur in pejus : nunc quando in bonum verteris vitia λ Non assuescat ergo ,
ne dum infans quidem est, sermoni qui dediscendus sit.
703쪽
648 Latina lingua comparanila,
Erasmus lib. 8. . spophtheg. sic ait: Pollio dicebat : Commodi agendo factum est , ut stapeagerem : sed saepe agendo factum est , ut minus commodi ; quia scilicet assiduitate nimia facilitas magis, quam facultas : nec fiducia ;sed temeritas paratur. Quod accurarδ factum velimus, rar5 faciendum est. Hac ratione duci videntur Itali quidam eruditi, qui licet pulchre calleant Latini tamen vix unquam adduci possunt , ut in familiari congresti Latinδ loquantur. At si quando compellit necellitas, dicunt exactδ, quasi de scripto. Novi Veine' tiar Bernardum oricularium , civem Floren tinum , cujus historias si legi ses dixi fles alte Tum Sallustium , aut certδ Sallustii temporibus
scriptas. Nunquam tamen ab homine impetrare licuit, ut mecum LItine loqueretur :subinde interpellabam : Surdo loqueris, vir praeclare ; vulgaris linguae vestraris tam sum ignarus , quam indicae. Verbum Latinum nunquam quivi ab eo extundere. Haec Erasmus.
Budaeus, in Comment.Linguae Graecae, reprehendens Vallam circa reciprocorum isum , sic ait: Id autem
Laurentio non alias accidit , quam eX prava loquentium consuetudine , quibus aut legendis aut audiendis inviti erroris contagionem contrahimus: simul ex sermone extemporali, es neglecto, cui inter familiares assuescimus p sertim purae Latinitatis ignaros : qua ΠΟ-Na fit interdum , ut quaedam imprudentibus
excidant id quod aliquando experti sumus in autographis nostris, ita ut flagitiosis culpae
nos perpudelet. Cornelius Valerius in f ne fuae Srent eos : Hanc proprietatem in verborum conjunctione qui
non observat, nec ge Φum habet ullum is
704쪽
Barbarica phrasi omnem pervertit Latinitatem Quod iis ferδ solet accidere, qui linguam Latinam ad idioma vernaculum detorquent. Joachimus Fortisti, in libello De ratione studii , eap. Describendo : Nam ferε fit, ut qui loquuntur accuratε, minus eruditδ scribant. Dum enim illarum voluptate assiciuntur , imperfectiores oportet sint in altero. Nemo pari curares duas unquam tractaverit. Et infra : Quo pacto id genus homines, qui tanto plausis in tanta nugatorum corona nugari possunt, accurate quicquam scripserint ρ Certδ neminem unquam vidi, nisi me memoria fallat, doctε scribentem cui valde in promptu fuit colloquendi, disserendique ratio. Et infir :Famam puerilem aspernemur, vulgo inertes
Ex Bartholomaeo Riccis , lib. g. De imis
Non soleo ego, ne hoc quoque Omi
tam, meum discipulum cogere, ut fit plerumque in scholis, quicquid ei dicendum usu veniat, Latino ut id proferre co- 'Detur. Utrum enim plus commodi, an damni ad Latinam elegentiam, quam noS quaerimuS, hoc afferat studium, non planὐ satis habeo comprobatum. Et pauIo inferius , Huc accedit, quod infanti puero , dum ea quae vult, & ex tempore , atque subitb proferre laborat multis partibus ea plura eXcidant, quae ineptὰ quae incondite , atque incompositδ, quae denique nullius dignitatis sint, quaeque vi X tolerabilia sint necesse est. Ita fit, ut dum locutionis studeant celeritati , orationis ornatum omne i , atque di-
705쪽
o Pag. GFRANCISCI SANCTOBRO CENSIS
DE PARTI Bus ORATIONI s. RAΜΜATic A est ars rectδ loquendi : cujus finis est congruens oratio. Oratio constat eX -cibus:
Voces ex flubis: Syllabae ex In
Litera est individui soni comprehensio : estque Vocalis , aut Consona. Vocatis est litera, quae per se syllabam eH- Cit ἰ ut a, e, i, o, u. EX his quatuor fiunt Diphthongi , , au , ut, aes, pinna , laurus , eurus : & sti Graeca ; ut , Harpyia. Consona sine vocali syllabam non essicit. Sunt autem quindecim. Ex quibus septem Semiv calog ἰ i, m , n , r , T, x , et, sed i , r, lique s
quando: ut, sanguis, sua l. y , dc V, fiunt consonantes, si feriant vocalem : ut, Iuvat. Υ solis Graecis vocibus accommodatur , & est v nostrum. H. litera non est , sed aspirationis nota. X , & Z. sunt Duplices, & J, inter vocales; ut, ajO , qajus. Σ -
706쪽
S Iuba est integri soni comprehensio : ut
dos, flos. Haec aut est brevis, quae unum tempus consumit: aut Leta, quae duo, aut anceps Aut mox dicetur. Vox seu di Elio est, qua unumquodque vocatur. Cui accidunt Accentus , Figura, Species. Accentus est vocis modulatio , de quo postea. Figura ostendit, sitne vox simpleX, an composita. Species, iitne vOX prima, an aliunde flexa. Voces omnes aut numeri participes sunt, aut
Numerui est differentia vocis secundum uni tatem, aut multitudinem. Et est duplex, Singularis, qui unum significat : ut, homo viviti Puratis, qui plura; ut, homines vi
Voces numeri participes sunt: Nomen, Membum , Participium e Ε pertes numeri; Praepositio, Adverbium , Conjunciis. Quae partes Orationis appellantur.
Nomen est vox particeps numeri casualis cum genςre. Ex quibus differentiis oritur
Cassiuae est. specialis differentia numeri nominalis. Sunt autem esui sex. Nominativus, Genitivus, Dativus, Accusativur, Vocativus, AblativuS. Genus est differentia nominis secundum se Xum. Genera sunt tria : Masculinum, cujus nota est hie, hic dominus: Faemininum, haec ut, haec muta : neutrum , hoc; ut, hoc templum. Dubium verb solo auctorum arbitrio, nunc masculine , nunc effertur foemininὰ, ut, hic Vclbaec eortex. ' Di-
707쪽
Dividitur nomen in Substantivum, & Adjectivum. Substantivum est, quod cum uno genere declinatur ; ut, Pater, mater. .Adjectivum, genus non habet, sed terminationes ad genera, vel sub uno fine ; ut, feliX, par, oriens: VeIsub duobus, ut, fortis, & forte, dis, & dite rvel sub tribuν; ut, bonus, bona, bonum. Hi spane sere semper significat Cosa. Declinationei quinque sunt. Prima facit genitivum singularem in ae ς ut, musa muta. Secu da in i , ut, dominus domini. Tertia in u- ut, sermo sermonis. Quarta in us; ut, sensus sensus. uuinta in ei ; ut, dies diei.
Derivativorum nominum plura sunt genera sed haec praecipua: Possesiva, Deminuta, Go--
Possessioum est, quod idem significat, quod
genitivus unde Creatur; ut, paternus meus,ruus, suus.
Deminutum, quod minus significat quam suum primogenium, cujus semper genus, & signia ficationem servat: ut, a funerauniculus , a rege
Comparans nomen est, quod unum , vel plura, sui, vel alieni generis superans dissolvitur in positivum & adverbium Magis ; ut, doctior . magis doctus Comparantia non fiunt nisi a nominibus adjecti vis, quae positiva vocantur, a primo Casu in I, addita OR ; ut, penitior a pe
Superlatum nomen est, quod dissolvitur in positivum & adverbium Maxime ; ut, doctu uomui me doctus.
708쪽
Superlata fiunt ab eodem casu, addita s s μωus; ut, potissmus a potis & pote Haec tria dant L OΜUS; Similis,facilisque ,
- Sex TIΜUS accipiunt, dexter, citerque , f-i nifer, Interas, atque alter : extremus & enimus exter. Inserui in simum habet: superus, cum pserus
Bonuae melior optimus: Malus pejor pessimus : . Magnus major maΣimus: Parvus minor innimus : Multum plus plurimum. Et composita a leo, facio, vola, quae faciunt ENTIOR, RN- π ISSIMUS; ut maledicus, beneficus, bene.
Quaedam carent aliquo gradu ; ut, Primus prior : Sanex senior : Iuvenis junior :. Adolascens adolescentior : Proximus proXimior seu propior. Piui piissimus: Fassim fasissimus : Invitus invitissimus : Novus novissimus Ocyor Ocyssimus , ab Ocys Graeca. D κ VERBO.
VErbum est vox particeps numeri personalis cum tempore. Ex his disserentiis oritur
Persona quae rectius faeies diceretur est spe cialis disserentia numeri verbalis. Ea est triplex,
Singularis prima; ut, amo : Secunda, ut, amas Graia; ut, amat. Pluralis prima; ut, amamuS: cunda; ut, amatis : Tertia i ut, amant. - Haec
709쪽
Ηree dividit verbum omne in Personati, &Impersonale; ut, amo, legam : amare, legisse. Tempus est differentia verbi secundum prίEsens, praeteritum, & futurum. Verbi finiti quinque sunt Tempora: Praesens, Imperfectum. Perfectum. Plusquamperfectum. Futurum. Verbi . infiniti totidem sunt, sed indistincta : Nam am re omnium temporum esse potest. Conjugationes quatuor sunt. Prima habet As , in secunda persona primi praesentis; ut, amo /amas amare. Secunda ES; ut, moneo mones
monere. Tertia I S, & infinitum in ERE breve; ut, lego legis legere. Quarta is, & infinitum in I R E longum; ut, audio audis audire. DE PARTICIPIO. ΡArticipium est vox participes numeri casullistis, tempus, & constructionem a verbo
ducens : mans, amaturus in activa omnia te pora adsignificant: sicut in altus ; & amandus in passiva. - DE PRAEPOSITIONE.
D Raepositio est vox expers numeri, quae Ca sibus praeponitur, &in compositione repe
Praepositiones . Accusativi sunt: Ad, apud. ante, adversus vel adversum, cis, citra, circum, circa, contra, erga , eXtra, inter, intra, infra , j ta, Ob, pone, per, propter, Post, praeter , penes, supra, secundum, tranS, Ultra. Aburiri sunt: A, ab , abs, absque, cum, coram, de , E, ex, Pro, prae, Palam, sine,
710쪽
reusativi. buriis: Clam, in , sis, su rer, super. Praepositiones seu adverbia, quae tantum incompositione reperiuntur: Am, con, dis, di, re, se.
ADverbium est vox expers numeri, quae aliis vocibus tanquam adjectivum adjungitur: ut, valus constans; disserit Mu1ὰς bene mane. Adverbia sunt etiam, circiter, prope, proxiis , pridie, postri te, procul, scus, usque. DE CONJuNCTIONκ- o Conjunctio est voX expers numeri, qua orationes conjunguntur; etiam si sevia separentur; ut, Roma, vel in agro vivit.
Regula Generales. Propria cuncta genus renuunt, raro inspice fi
Inferiora etenim nomen generale sequuntus: Vir, mons, urbs, fluvii, infula , fabula , navis,
Hascula sunt hominum ossicia. Et muliebria dant, haec. Non variata feras neutra: Spro nomine sum-