장음표시 사용
21쪽
Transylvano-Hungari ad Christianae doctrinae Studioios Exhortati O
Audamiriosam praec Iarum duode cis Hebraea Reipub ciuium facinus, communisque utilitatis eos studiosos fuisse praedicamus qui una populus Israeliticus iucundam frugumque seracissi naam Catianaean occupaturus,in vicinis Arabum desertis commoraretur, eam consild -
ratum profecti sunt: cumque quadraginta diebus in id negoti uim insumptis ad suos rediissent, praecipuorum illius fructuum specimina secum detulerunt , ut eorum pulchritudine ac suauitate ad acquisitionem selieissimarassius regionis, terraeque bonis omnibus asiluenti possessionem animos multitudinas erigerent. Ideo in ea semper versabar Opinione,quod nihil a nostrae etiam Rei tib site raris commodis alienum faceret;quia potius prudenter publicaestu'diosorum utilitati constiteret i quispiam in am oenissimula nobilioris Palaestinae Elysium ascenderet, atque eorum, Utibus resertissimum est , ructuum aliquem decerperet,
Christianaeque iuuentuti gustandum proponeret . VM di
22쪽
bam emit potiorem iii partem in ipsis Arabum solitudinibus cmoraria in arenosi Au:ccnae, Averrois fini-li una Hindis colendis, Medicinae, maturalis Philo scphiae studiis omnem op cram diligentiam c d cfX:sic Placuit cr- o mihi racemuli in ut ita dicam hunc nectaris plenum, opusculum vidclicet cruditionc tollitate resertum, a
Torrente Botri, c Hebraeo antiquam molli Silartim Omnium sonte in Latinum riuum traducere,nostrisque adolescentibus studiosis clibandum offerre; Vt Corum ammos
ad illius acquisitioncm ructuosi si naum scilicet Hebraicae
linguae studium,incitarem atque ita communi 'nauersitatis nostia utilitat quantum mea ferret clauitas, consulerem.
Nullum nim cxistimo a Deo immortali nobilius donum Hebraica lingua humano generi concessum fulsi , nihilia aliis Christianae Reipub.emolumentum afferre, nihil denique hi vini uerso humaniorum literarum orbe concinnius
accitratiorique diligentia esse atque artificio claboratum Ac miramur caci ac stragulari quodam honore pros uimur , in quibus aliqua maiorum nostrorum vestigia inci- mi s , quo aliquid antiquius est, aut praestantior cm si ii auctoreaia sorti tinnist, eo maiorem apud nos dignitatem obtinuit Litigua titit cm Hebraica in ipso nascentis lindi estibillo fuit moicrum Conditore cfformata suit,in ip iis primorum humani gelacris parentum labijs effloruit V1-demiis nim praestantiores huius Vruuersi par tes, nobilio res eius proprictaic hac lingua tibi nomina acquisuisse : iii ii alijs a prinmia illa virtut Minsito pondere non parum deflectunt. Obseruamus cum ipsum post primam lingitarum diuisionem viros probitates vita sanctimonia conspicuos hac lingua semper compellauisses cuiusici cle nominum impositione,aut colum lcm mutation mani stilum argvmcntum colligitur uitan: cari
23쪽
Accipiamus stultum uitanis parenissius Loidinei' nonne hic in Hebraica lingi, appellationis suae occasionem proprio nomine eXplicat λ sic de eo Moseli scripsit in vel : Et cognouit Arim adhuc uxorem suam, peperit filium vocanit nomen eius Seth quia, it mihi Ueustem arte pro Hebet. Dicitur ergo se hoc nomine appci lari,quiis posuit qua duo vocabula non nisi punctis intor se distinguuntur. Hanc lingus Hebraicae antiquitalcm
Onamendant tim nomina literarum, quis cum sint sere cadc minimrubus caeteris linguis, in soli Hebraea alicu-uri rei significativa cta deprehendimus tum maxime itilud, quod in ea sola inter omnes linguas nomen Mulieris Viri tanquam suae originis nomine derivari Leperiatur. Fateamur ergo Hebraicam Linguam inter caetcras primatum quendam sibi vendicare in sim in dignitatis fastigio collocandam esse, a tum prapter hanc
venerandam antiquitatem , tum vero propter m-
explicabilcm primi Au ris maiestatem: atque simul piis dea nos sacerdotium Regium, genus hominum iccium, gentem diuinarum promissionum participciam, in Ciceronis , Taciti, Aristotelis, Gulcni in aliorum id genus Ethnicorum libris lustrandis ita operam posuist , ut nunqiram ad haec grauiora sanctioraque studiorum genera mimos dijciant . Dicent sortassis illi , qui utilitate omnia metiri volunt , honestum quidem Hebraica Lingua fudium esse 1, at non esse tanti momenti in Christianorum Republicri, ut in caeterarum consortium assumatur , studios eque iuuentutis laborem mercatur.
Scit ipsi male certe meo quidem iudicio philosophantur, honesta ab utilibus separantes 'peius autem de Hebraicae linguae si opinantur. Decim quid aliud
24쪽
magis serio agendum nobis est, qui in hoc honestariim literarum otio vivimus, nisi Vt quam optime nobis cognitus
fimiliarisque sit sanctus ille sermo, quo olim usus ipse Deus
est, cum veteres Ecclesiae sua moderatores alloquio suo dignatus fuit, quem Deus sapienti suae ornamentis decorauit, admirabili legum suarum trophetiarum volit-mine insignivit, memorabili operum suorum historia illustrauit. Approbamus omnes prudens illud Themistoclis consilium, quod integrum anitiam Persica lingu cognitioni tribuendum decreuerit , ut absq; interprete cum Persarum Rege vcrba ficere posse. Quomodo ergo OS unicam horam in Hebrai linguae cognitionem impendere dedignamur, ut cum supremo Regum omnium Rege ac ἀomino Deo nostro, praeclarisq; illis totius humani generis luminibus ac ornamentis, sanctis Vatibus , Historicis, Regibus , absqj interminc ijs colloquendi, Vitia corum voce , Vernaculi ue sermonem audiendi occasionem acquiramus Negari deinde sine iniuria non potcst, eo qui peregrinarum rerum studio incumbunt,diligenti labore debere peregrinis etiam linguis Operam nauare 3 tim omnia doctrinarum genera plus vigoris , claritatis , plus dignitatis, venustatisq; contineant intcnuino suo ac proprio idiomate, quam in alieno modo autem quis est ille
nostrum, qui in Sacram Scriptu iam, scientiarum omnium praestandissimam comparandam, qua Deus mortalibus no-, bis voluntatem suam patefacit, quae veram Diuinarum re rum cognitioncm profitetur, labores suos impenderesno
Lt Pythagoras ex Sarno ad aegyptios olim nauigessit iteorum Theologiam, ratiis,m 'tes' cognoscorri citidem retam concessit , ibique in is lycurgi leges didicit,
I in Q cm patri idoneus ciuis redderetur. Vt honores in
25쪽
ii cituli Repub. magistratiisue petere ossint, compluic etiam nostra tempestate diuersas Europa regiones , eumq; ciuilium Gyrianas s ut alias minoris inoluenti in cultates taceam perlustrant , in iuridic uim institutioites consultaq; intelligenda omnes animi conatus ac ingeni vires destinant. Quid vero,si cum sacris literis in
comparationem trahatur, AEgyptiorum Theologia mere ibitur aliae omnipotentis Dei verba sint,Haec Daemoni se rum commentum incillae diuinos cultus, Haec idolatriam moderatur alia omnium liberalium disciplinarum summam amplectuntur, neq; est aliquod humanae societatis ornament una , quod earum limites excedere possit; Nam si Facundia quaeritur, nullus Orator cum Latinus , tum Graecus , Moseli Isaiaq; dictionum puritate Uententia rum grauitate secundior est;Nullus Pocta Davide Ioboq; figuris destropis in versu argutior Nullus Historiogra plius Samuele fidelior. In eis naturalis Philosophia est, quia omnes omnum rerum causae in Deo creatore sunt Ethica , quoniam beata vita non aliunde formatur , quam dum ea,quae felicitalcm conciliare possunt , diliguntur: Logica , quia veritas lumenq; anima rationalis nonnisi Deus est Medicina, quia iustitia Dei sons salutaris , esca
spiritualis, benignumq; fidelibus cmplastrum est Thec. logia AEgyptiorum nil nisi foedas quasdam superstitiones cincerta futurorum auguria, complectebatura ita ut merito certe illitis cultoribus quadrare illud Lucretia vim
possit: Osulias hominum mentes s pectara caeca l ualibus in tenebris vitae, quantila periclis Degitur hoc aeui uodcuniem Quid vero a Lycurgo, Minoc, aut etiam, si placeret, Iu
26쪽
tissimo Legislatore statutum si it aquidem si ipsorum
placita velimus eum accurata diligentia ponderare , non video quamodo solum in trutinam cu diuinis legibus c-scendere possint ue sunt enim illa solum ingeniis hominum excogitata,&ai narum seueritate,quae tempore pleruq; aut Dominantium socordia leniri potest, conseruantur;
nullam aliam nisi virtutis mortalis necessitatem impcrant, temporanea praemia proponunt,&,in qua minime animus conquiescit, selicitatem pollicentur.Hae autem aeterni nurninis statuta sunt , quibus nihil temporis diuturnitas aut Iudicum derogat facilitas manent inuiolata, cum supplicia minuuntur aut ces anes, terret tamen adhil animos religio vi diiunae maiestatis reuerentia hae ad Sacra Mysieri inuestiganda obliganta, ad charitatis eXercitia impellunt,ad pietatas opera solicitant et hae aeternos honores , inmortalem vitam praemia incomprehensibilia promittunt in his quicquid docetur, veritas , quic Quid praecipitur bonitas , quicquid promittitur, felicita est sine mensura . Quare qui recti conscio iam fiducia, atque morum sanctitate integrum Clitia Christianae,scu reistius dicam se ciues p stare cupiunt, ad hanc celestem scholam, Vitalem eruditionem veritatis auditorium , ad secro, inciam Theolo iam accedant, eius studio diligentem operam porum , nec cile est. Caeterum nenao sine dubio in hoc lorioso studio clim laude dccurret, nisi Hebraicam Linguam comi
icia sibi adicinori . Quamius vero exteti hinliciati 1 inii xdam ex Hebrae idiomate sacri codicis interpro lationes olla tamen non sunt tanti momonii, ut obcas Lingi ae Sanct studium ab iis , qui Sacrae Script raemo mbunt, nezligatur Quanta enim cst lator L
27쪽
13einos Interpretes varietas de de ciuilia diuinarum lito rarum sensu contentio' tr inta est inter Hebraicum sontem: Latinos rivulos diuersitas i ima sane cst, 'e-
ne irreconciliabilis. Qu9rsum ergo in his se conuertentur illi,qui ad Hebraicam hanc,& primaevam veritatem recurrere nolunt certe in haerebunt in pice viscida tenebris inuoluti,donec omnia, oleum&operam perdanici ac Vclutinaris,quae prudenti caret gubcrnatore contrariis liciinpellitur fluctibus, facile in scopulos impi Cito ita imi alitiari hac mamidii tione .lcstituti diuersi rumque opinionum procellis octa thhathici binitii & tandem in eκ-erci morroris, nictem incident. Profecit, si ali iliandi, pcnithis sacra volumuia huius ordinis Theogogi, qui Hebraicie Lingue studium tantopcre abominantur,introspc-Xissent,occurrissent cis non pauca, ex quibus Hebrae sermonis Vtilitatcio, sturi ruinq; necessitatem didicissent . Vtcnim taceam propriam quandam esse pocultatemque n-cularum linguit uri naturam, vim, proprietalcm, atquceps ν, culocutionem, qua Utabiliterpretibita pari per ipse: u1tate, legantia, emphasii red santur fieri milli, modo potist illud constendum omnii est scripturam, cum sit diuinorum mysterioris a sacrari ii quo litam, adeo, bcrcni Decundamque esse, ut si eqtienter sub una it cramuliis licendi passicationesia inuoluar:timi piopic trop ac saurarum ornamcnta: clim maxime quo phirima ha-bctioccs ambiguas, qupta nunquam etiam contrario senilis adicit rere possint;yroesi Pq, feri non posse, iuκ- iam perfeci ,nem, integritatem in alios sermones
dum alictam dua itaXat partem ut conuertatur necesse
28쪽
pretationem, dubiiim nemuri esse debet cum non calus sed X singulari Dei delectu atq; consilio eiusmodi diuersitas facta sit. Videmus etiam,quae in primo solato nam claramque habent sententiam callei unq; ambigue Mobscure legi in Marteris exemplaribus,, quia ut aqua sontium in rivos derivatae aliquid semper de impitudine sua
depcrdunt ita scriptura in alias linguas deducta non nunquam primaritam suam simplicitatem perspicuitalcmq; mittit vel quia illius linguae,in quam transfertur, idioma antiquam dictioia iam vim structuramque in eadem signisca-itione admittere non potest. Intus difficultatibus nullum tutius magis'; cogruum habemus refugium, quam sancta: hutiis atq; primarita lingua cogi itioncm, citius beneficiomanissest voluntatem Dci intelligimus, perfecte germa
num sacrorum libiorum cnsum assequimui,facile aliorum errores animaduertimus . Sed neq; hoc silentio inuoluendum est Script in ana veterem Latina aut qua uis alia lingua macte interpretari laboriosum, imo fortassis impos sibile esse, non modo ob summam diuina sapientia prosunditatem, sed citam ob artificiosam Hebraica linguae structuram, o di incilem radicalium lcmentorum nucstigationem, ob servilium ut vocanto iterarum divorsas significationes , quiescentium inuicem mutationes , Ob Ethbas alphabet artas illas reuolutiones,quibus liter liter mutuo succedit,ob poeticos numeros,vocabulorum captiones, collusiones morum, ob varias punctorum mutationes, duiersas accentuum sedes eorundemq; midi
plicem varietatem &c.Cuius rei satis liculentum testimo in est hoc opusculum a me interpretatum, quod totum per Vmc tantum accentu Grammatico suadat in est:itavi submoto hoc e suo situ,quem inscriptura obtinet, necesse
29쪽
e essest continuo illud longe a sacri contextus sententia decedere etiam seciuadum eam partem, qua Theologicoseontinet discurias . Dices fortas Hebraetim codicem non peruenisse ad nos in illa antiqua integritate puritat in qua olim a sanctis Prophetis aci storicis scriptus fiterat,sed in odium Christians fidei corruptum a Masor is alijsq; Rabbinis atq, deprauatum fuisse, ideoq; nullam ei autoritatem in Christianorum Repub concedendam csse. Haec opinio licet vulgaris iam sit fer ab omnibus recepta, probabilitatem tamen nullam habet. Primo qui deii qu6hiam miles alia editiones ad Hebraicam tanquam lydium lapidem reductitur, carum deprauationes aut d sectiis e primarua illius veritate emcndantur. Vnde videntur mihi huius sententia auctores imprudenter, tum se Hebricos oppugnare credunt, Christianam si
dena si tillare. Pi terea manifestum est scripturam ante aduentum Domini nostri corruptam non hiisse non enim ille unquam tam insigne crinacia tacere potuisset, neq; ad le-ditionem atq; in uestigationem illim sine ramonitione homines inuitasset Scit neq; post eius aduentum id coni, pisse opinandum est: Videmus nim testimonia, line a Christo Domino. eius Apostolis citantur,omnis sere eodem modo hodie in veteri testamento extare: videmus praχipua vaticinia de Christo codcm modo legi in noui, in veteri scriptura: imo ea,in quibus discrepant Hebria a recis, fidem religionem non multum afferre momenti:&certe credibile non est, Iudaeos voluisse suis codicibus veritatem eripere, ut nostris detraherent auctoritat cm ma me curn iiiij salutis suae .selicitati sponi
conseruent, eos tanto amore tanta prosequantur Venetatione
30쪽
tione; ut facili iis omnia supplicia sibeant , quum in mini ano e rem Des immutari patiantur cum postquam rebus ma nisi optrictis suis Xciderunt,nslulati v liis sanctima hoc Dci testamentum pro consolationisi Omitchabeant. Quare cum tanta sit Hebraicar Linguet tuter caetcra, emi arentia, non soli admirabilia operpJalutaria prscepto profundam storia hac lingua Deus patefieri, dctiam fac ratissimum illud suum Nomen Omni intelliciti humano atque interprctatio sic altilis N indon leduci voluerit cum tam stitilis ac necessaria, ut riptu sacrae in qua omnia nostra sunt collocata,in qua sola unicuique vera salus 'eriecta elicuas speranda st absque eius boncsicio Vnuiniis sensus hal cui non possit clim,rit Iasit cartim In GKartitia,' iari m cognitio ad hanc sque aetatem deue nit,vel arti scio Oecor Dia, struetiiraque cclcbrior . clpronuntiationis integrItat gratior vel simplicium vocabulorum copia abundantior, vcrsignificationum pondere grauior et puritate Vulcedine illustrior suauiorq; cum denique ab exordio inundi in sua pruna uasci sectione
sarta tecta atque ab Cnanitimi cmporum iniuriis vindicata usque ad risent diem singillari Dei prouidentia cligiose conseruata sit restat, id , t cana dcbita cum veneration accipiamus, dignitatem eius agnoscanius , utili tates admirc mu iucunda dulcedines, quae animo mortalium insatiabili obicctatione cuincit,4 titillatione quasi suavissume voluptatis asscit,infl Maamcmur: ad cui studium mentes cogitationes nostras conuertamus : ita in Psophanorum Auctorum lcctionibus occupemur, ut maiorem melioremque aetatis nostret partem huius landiae linguor studio consecrcmus atque quantum temporis tribuunt ali inanibus Poetarum fabulis , quantum ampullator ut sa