Titi Liuii Patauini ... Decas prima 1

21쪽

xs D ET PRIMAE Vrbes quoque,ut caetera,ex infimo nasci deinde quas sua uirtus ac dii iuuent, magnus opes magnuq; nome sibi Acere: satis scire origini Romanae Cr deos afuisse, er no defotura uirtutem:proinde ne grauaretur homines in hominiabus sanguine Cr genus miscere. Nusqui benigne legatio auditi est adeo simul omnes spernebit,simul tanta in metadio crescente molem sibi ac posteris suis metuebat: a pleis riss rogitatibus dimisi, ecquod foenanis quos ablu aperui ent id enim demin compar connubiu fore. Aegre id Romana pubes passa: Cr baud dubie ad uim spectare res coepit:cui tepus loci s aptum ut daret Romulus, aegriatudine animi disimulans,ludos ex inductria parat N eptuno equestri solennes: Coctualia uocat. Indici deinde finitianiis specilliculu iubet: quantos apparatu tum sciebant aut

poterit,cocelebrat,vire clara expedditamsi faceret. Multi mortales couenere studio etii uidendae novae urbis maxime proximi quis, cenine es, Crustumini, Antenates. Iarin Sabinoru omnis multitudo cu liberis ac coniugibus uenit: inuitati hospitaliter per domos,cu fruem moenias Cr steriquente tectis urbe uidis en miratur tam breui rem Romae navi creuisse. Vbi stericilli tepus uenit,deditaeq; eo menaetes cu oculis erant, tu ex copo o orta uis signos dato iuventus Romana ad capiendus virgines discurrit: magna pars sorte,ut in que quaeq; inciderat, piae quasda*rma excelletes primoribus patrsi destinatus ex plebeibomines, quibus dataem negociu erat,domos deferebant. Vnum Ionaege ante alias specie ac pulchritudine insigne a globo Tarii ij cuiusdam raptam strant: multisq; sciscitantibus cuianum eum βrret, identidem, nequis violaret, Talasio sericlumilitum: inde nuptialem hanc uocem factam. Turbato per metum ludicro, moesti parentes uirginum pro ugiat,

22쪽

i incusentes uiolati hostiiij foedus deum , inuoc tes,cuiusi ad Henne Iudos i per is ac fidem decepti uenlbent. Neei raptis aut stes de se melior, aut indignatio est minor: sed . t e Ron das circumibat docebais, patrum idsuperbia, si tua qui conubium initimis negassent: istas tame in maia trimonio in societate firtunam omnia ciuisti Der, quo, nihil inarius humano generi sit, liberum ore molliret moi do iras,Cr quibus sors corpora dedibbe daret animos frai pe ex iniuria postmodu gratia ortam eoq; melioribus usu rasitim,quod annixurus pro se quis' sit,ut cum sua uice, functus officio sit, puretum etia putrissi expleat desii isti num. Accedebat blanditiae uirorum Actum purgantiu cu, pietate vis amore:quae maxime ad muliebre ingentu es id taces preces sunt. I am admossia mitigati animi raptis erat. At rapiam paretes tu maxime sordida ueste,lacomis sit er querelis ciuitates cocitabunt:nec domi tantam indignata sones cotinebant,sed cogregabantur undiq; ad Titii Tait. Eam rege Sabinoru Cr legationes eo,quod maxima Tari, et nomen in his regionibus era conueniebit. Ceninenses, crusti inique er Antemnates erant, ad quos eius iniurias pars pertinebat lante agere ijs Tatius Sabinis uili sunt. , Ipsi inter se tres populi communiter bellam parant: necis crastumini quidem atque Antemnantes pro ardore, iras, ceninensium satis se impigre mouent: ita per seipsum nos meti censerum in agrum Romanum impetum facit sed eue, Ose uallantibus sit obuius cum exercitu Rot Ius, Ieras vi De certamine docet uanam sine uiribus iram esse: ex ii, erritum undit fugat que, fisum persequitur: regem inni prisio obtruncat er spoliat: duce hostium occiso, urbem a primo impetu cupit. Inde exercitu uictore reducto, ipse Mu uir magnificus, i Actorum ostennior baud a . . b α Min

23쪽

xo DEC PRIMAE

minor,iolia ducis hostium caesi istensa, Abricato ad id

apte 'culo, geres in capitolium ascendit: ibis eu cu ad quercum pastoribus sacram deposuisbet, b I cu dono deis ' ignauit templo Iouis sines,cognomens addidit deo: Iuripitre Feretri,inquit,haec tibi uictor Romulus rex regia ar l, mastro, te plum q; ijs regionibus quas modo animo meritatu: um,dedico sede opimis syolijs quae regibus ducibus phos Eu caesis me autorem fi queres posteri stren t. Haec te pli

est origo,quod primum omniu Romae sacram est. I ta dein de diis uictis,nec irritam coditoris templi uocem esse, qua laturos eo spolia posteros nucupauitinec multitudine com potum eius doni uulgari laude. bina postea inter tot anis nos,tot bella opima parri sunt spolia: adeo rara eius frauna decoris fuit. Dum ea ibi Romani gerunt, Antemnatissim

exercitus per occasione de solitudinem hostiliter in fines Romanos incursione scit:ruptis er ad hos Romana Ira gio ducta, palantes in agris opprefit. Fufi sunt igitur primo impetu et clamore hostes:oppidu captum,duplicis ui sctoria ovatem Romulum Hersiliu colanx precibus raptatarum sitiga orat ut paretibus earum det uenia,Cr in ciuitatem accipiat : in re coales ere concordia posciscite imis i

petratum. I nde contra Crustuminos prostctus, bellum inseri rentes: ibi minim etia, quod alienis cladibus ceciderat antis ni cerriminis *it. Vtroque colonis msse: plures inuenti, qui propter ubertatem terrae in crustuminiu nomina duaerenti Cr Romam inde frequenter migratu est, a paretibus 'maxime, ac propinquis rapaem. Noufimum ab sabinis bellum ortum,multos id maxima fuit: nihil enim per ira aut cupiditatem actu est nec sederat bellum prius, quani intulerunt: consilio etiam additus dolu3. Sp. Tarpeius Ro

manae praeerat arcu huius filia uirginm auro eorrampie 'Tatius, li

24쪽

LIBERI. at Taim,ut armatos in arcem accipiat. aquam forte ea tum sacris extra mania petitu icrat. acccpti obruta armis nemcauere seu ut ui capta potius arx uideretur ,seu prodendi

exepli causa: nequid usquam idum proditori esset. Addia ς tur Abula,quod uulgo Sabini aureas armam magni pon dens brachio Iaeuo,gemmatosque magnas ecie annulos habinint:pepigilbe eum quod in Ibitarn manibus haberet: eo scuta illi pro aureis doniis congesti. Sut qui eam ex pari in sto tradendi,quod in finistras manibuε eset,decreto arma petilbe dicunt:Cr fraude uisum agere, sua ipsam pereptam: sh mercede.Tenuere tamen arcem Sabini:atque inde postera ' disici Romanus exercitus instructus, quod inter Palu

linum Capitolinum collem campi est,coplasset:no prius descenderunt in aequum quam seu Cr cupiditate recupera ροβ de arcissimulante animos in aduersum Romani subiere. . principes utrinq; pugna ciebant ab Sabinis Netim cur 'l' ligue,ab Romanis H lius Hostilius. hic rem Romanam ini quo loco ad primasigna animo atque audacia sustinebat. 4ρ ' Vt Hostius cecidi consistim Romana inclinatur acies μ

' μι est ad uetere portam palati . Romulus er ipse turba

illo ivgientium actus,arma ad coelia tollens:I upiter tuis nisquisitusus auibus hic in Palatino prima urbi fundamenta iii' ieci: arce iam scelere emptam Sabini habet: inde huc armarum ti superata media ualle tendunt: at tu pater deum bonum: h pDnc sille rece hostes: me terrorem Romanss, 1 g inis foedam sine hic ego tibi teplum Statori I ovi,quod si mnimetu sit posteras,tua praesenti ope struatam urbem Ff is,uoueo. Haec precatus, uelatis milibet auditus preces:

, Hinc, inquit, Romani I upiter optimus maximus resistere iterare pugna iubet. Restitere Romani,tanqua mi

lli uoce iusi:ipse ad primores Romulus provolat. Metius

25쪽

DEC PRINAE curtivi ab Sabinis princeps ab arce decurrerat, b esuasos egerat Romanos,toto quantu Aro hiatiu ewnec proocul iam a porta palatii era claratas, V icimus perfidos hostites,imbelles hostes: iam sciuiit longe aliud esse uirgines rapere,aliud pugnare cum viris In eu haec gloriante cum globo stroci, imorum iuuenum Romulim impetu facit: ex equo tum frie Metiam pugnaba eo pelli acilius Ait: pulsu m Romani persequutur:σ alia Romana acies audacia regis accensarundit Sabinos. Metius in palude sese strepitu sequetium trepidante equo coniecit: auerterati ea resetii Sabinos tanti periculo uiri. Et ille quide annuentibos ac uocitibus suu Suore multorum addito animo, evadit. Romani Sabinis in media covalle duorum motium redintegrant praeli sed res Romana erat superior. Tum S bime inulieres,quarum ex iniuria bellum ortu erat, crin, bus pusisIcisaq; uelle, uicto multa muliebri pavor auso se inter tela vesantia inferre: ex transuerso impetu icto, dirimere institis acies,dirimere iras hinc patres, hinc vis ros orates, ne se sanguine nefando soceri generis restem gerent: ne parricidio macularet partim suos: nepotu illi, si berum hi progenie.si affinitatu inter uos,si conubij piget,

in nos uertite iras: nos causa belli,nos uulneru ac caediurni iris ac paretibus sumus melius peribimus, quam sine alteris uestra uidus, aut orbae uiuemu3. N ovet res tum multi tudine,tis duces silentium cr repetitiust quies:inde 4 foedus faciediam duces prodeuimec pacem modo, sed civi tate unum ex duabus faciunt regnum cosociata imperum omne conferunt Romam. Ita gemmata urbe,ut Sabinis lasmen aliquid daretur, Quirites a curibus appellati monis menitum eius pugnae, ubi primum ex pro unda emersus p lude equum curtius in uado stitui curtium lucumappa Iarunt.

ierii:

26쪽

LIBER I. χ3iarunt .Ex bello tam trilli lata repete pax chariores Sabiam uius ac parentibws,σ ante omittas Romulo is fi scit. ias cum populu in curias triginta diuideret,ncinna eatarum curi s imposuit. id non traditur, cum haud dubie aliis quato numerus maior hoc mulicru Aerit aetate, an dignita ditibus suis virorum usian sorte lectae siti quae nctana cunis darent. Eodem tepore Cr centuris tres equitum conta

scriptae futi Ramnenties ab Rcmulo,ab Tito Tatio Tilatiens es appellati: Luccru nonatus Cr originis causu incerta IIndeno modo comune, sed concors etia regnu duoribus regibus luit. Post aliquot annos propinqui regis T aratis legatos Laurentiam pulsant: curas Lauretes iure gentum agere apud Tatium gratia suorum,s preces plus poterat igitur illo n poena in se vertitinam Lauini , cude solenne sacriscum eo venibi et,cocursu ficto interficiis

tur. Eam rem minus .egre quam dignu erat,tulisee R omuolum pruniseu ob insidum societatem regniscu quia haud

iniuria caesum credebat. Ins bello quidem abstinuit. ut tamen expiarentur legatorum iniuriae,regus caedes, foedus inter Romam Laviniumq; urbes renouatum est.Et cu bita quidem insterata pax erat,aliud multo propius, atque in ipsis prope porus bellum ortum. Fidenates ninus vicinis prope se conuulescere opes rat prius quam tantum roboαrii fiet,quantam futurum apparebat,occupant bellum μcere. iuuetute amata imnastis, uastitur agri quod inter urbem ac Fidenas est. Inde ad laeuam uersi,quia dextra Tγα beris arcebat, cum magna trepidatione agrestiu populantllrritumultusq; repens ex agris in urbem illatus pro nunratio fuit. Excitus Romulus neque enim dilationem pati tam uicinis bellum poterat exercitum educit: castra a

Fusinis imae palum locat: ibi modico praesidio relicto,

27쪽

resus omnibM cophs, partem mittam locis circa denissa obsita uirgulta obscuris bubsidere in insidiis iugite

crum parte maiore atque omni equitatu profectus, id quod quaerebat,tumultuoso et minacι genere pugnae obequitando ipsis prope portu hoste excivit=gae quos,quae jimum

landa erat, eade equestus pugna causam mitra instabilem

dedit: cir cwm velut inter pugnae fugaes confli trepia dante equitatu pedra quos refrrret gradu,plerus repente portu effusi hostes,impulsa Romana acie studio injtandi sequendique trahutur ad locum inficiam: inde bubito exorti Romani,transuersam inuadret hostiam aciem:adsit prauorem mota e callirri signa eoru qui in praesidio relicti fuerant:ita multiplici terrore per si Fidenates, prius pene quam Romulusquic, ciam eo equites erant, circumagrarent stems equos,terga vertunt:multos effultas, quippe uera iuga,qui simulantes pauloante secuti erat,oppid repetebatmon tame eripuere se boni. Haerens in terga Romanus,prius quam fores portarii obij cerentur, uelut agmine uno irrumpit. Belli Fidenatis contagione tritati Veienaetium animi,er cosanguinitatemam Fidenates quos Heratrusci luerunttiet quod ipsa propinquitas Ioci, si Romanaama omnibus institi finitimis esent,stimulabat: in sines

Romanos excurrem populabundi magis, quam illi more belli. Iris non castris posim,no expectato hostia exertacitustaptam ex auris praeda portantes, Veios rediere. Romanus eonir postquam hoste in avras non inuenit,ditaricationi ultimae instructus intentuss, TFberim trusit: que postquam ea bra ponere,er ad urbem accessurum Veientates audiuere,obuia evrefcut potius acie decernere quam inclusi de tectis moenibusq; dimicarent: ibi veribus nulla parte adiutis,tantu veterani robore exercitus rex Romam

28쪽

taden, ngsiicit persecuivis fisos ad moenia hostes, urbe ualida ivit: muris ac situ ipso munita, abstinuit: agros rediens uast, ii iiDi cciscendii gu,quam praedae studio eas clade haud mi iuuito nas quam aduersa pugna subacti Veientes, pacem petitue sim oratores Romam milunt: agri parte multatri in centum

rabilia annos induciae datae. Haec firme Romulo regnate dona mi, stipb L aes gesti quoram nihil avonu fidei diuinae originis, reptati diuinitatus post morte credit luit:non animus in regno initinii casto recuperado,non condendae urbin consilium, non bellio exor Lac pace 'madae: ab illa enim princto uiribus datu tunii: t ρώ tum uduit, ut in quadraginta deinde annos tutam pacem Edi,t haberet multitudini rime gratior luit quam patribus: lonius ραὶ vante alios acceptifimus militu anista: trecentosq; arisis di mutos ad custodia corporis,quos celeres appellauit, non , 3 se bello solused etia in pace habuit.His immortalibus edia pii a vii operibus cum ad exercitu recesenta concione in capona λο caprae paludem haberet subito coorta tepotis cit magno stagore tonitribu3s tam deso regem operuit nimbo, victu ut conste tu eius concioni abstulerit: nec deinde in terris , illi Romulus βit. Romana pubes sedato mnde pavore, postis qua ex tam turbido die berena ex triquilia lux redhi, ubi infra vacuam fedem regia uidi etsi satu credebat patribus,qui istilina proxi steterat,sublimem raptum procella tame uelut ore in bitalis metu icta,moestrum aliquddiufilentiu obtinuit deinu. Ra 4 paucis initio icto,deum deo nutu,regem paretem, Romanae saluere uniuersi Romulum iubent, pacem ito sit pyςςibus exposcunt,uti volens propitius suam semper si v isti progeniem. Fuisbe credo tum quos aliquos, qui diadito h rptim regem patrum manibuε taciti arguerent man iii, a Rit chim hxc quos, sed perobscura sima. illam altera actitar lio Alrher pavor praesens nobilitauit. consilio etiamia b I unius

29쪽

is D EC PRIMA Eunius bonums addita rei dicitur fides: nans Proculus I lius soliciti ciuitate desederio remet iusti a patribus,granis,ut traditur,quiuιs magnae rei autor, in concione promdit: Rot ius,in quit, Quirites pares urbus huius prima hodierna luce coelo repente delapsussetnabi obuiuam dedit: perlusus horrore uenerabudu s a litisem,petes preciabus,ut cotra intueri sis eoa:Abi,nuntia,inquit,Romanis coelestes ita utae, ut mea Roma caput orbis terrarum sit. Proinde rem militare colant, scianis, ex in posteris tr dant, nullas opes hamatius armis Romanis resistere posse. haec,inquit,locutus, ublimιs abhi. Nirum, quantu illi uitaro nutianti haec fides fierit, quanis de sidcrium Romuli apud plebe exercitu ins jacta side immortalitatu, lenitaemst. Patru interim animos cernine regni ac cupido uersarabat: necdu a singulis, quia nemo magnopere eminebat in nouo populo,peruenerit ictiones inter ordines certabaritur. Oriudi ab Sabintis,ne, quia post Tatij mortem ab sua

parte no erat regnatiam in societate aequa,posse ione imo perii amittere sui corporis creari rege uolebant. Romani ueteres peregrinu regem Wbernabatur. In uarijs uoluntatibus,regem tame omnes uolebat, libertat s dulcedine nota dum experta. Timor deinde patres incesti,ne ciuirite sine imperio,exercitin sine duce, Inru circa ciuicitu irincitis anima uis aliqua cxterna adoriretur: er essee igitur aliquod caput placebat,er nemo alteri cocedere in animum

30쪽

arwm sit steris trusere pos titu illi in Roma S, I iundo uci

em ab sui

Θ igitur

se nnus si

LIBER I. αγgnam appellatu. Fremere deinde plebs multiplicatu strui κ itutem cetum pro lino domnos fetos mec ultra, tis rege ab ipsis creatu videbantur palpuri cu sensillcnt ea moveri patres,ofrendu ultro ruti quod in buri erat,ita gratiam ineunt summa potestite populo permiba, ut no plus

daret iuras quam detinerent. Decreverat emni,vi cu populus regem iii, Ubet d sic ratum 4bet si putres autores ferirent hodies in legibus muginratibusq; rogaris usurparitur idem ius,ui adeptum: priusquam populus bufragium

ineat,in incertum comitioru euentu patres autores sunt. Tum interrox concione aduocata, Quod bonum, ausumptis 3 sit,inquit, Quirites rege create,ita patribus usum hi patres deindes dignu qui secudus ab Romulo num returicrearitia,autores ferit. Adeo id gratum plebi fuit, usine uicti beneficio viderentur, id modo sciscirent iubeα. reis,ut senatus decerneret,qui Romae regnaret. Inclγta iustitia,religios ea tepestite Numae Pompili, erat. curiabus Sabinis habitabat coctultifimus uir,ut in ilia quisquam aetate elypotera omnis diuini atq; humani iuris . Autore doctrinae eius, quia no extat aliusfalso Samu PIthagoraedunt:que Servio Tullo regnante Romae,centum amplius post nos,in ultima Italiae ora circa Metapontum Heracleams,Cr crotone iuuenum aemulatium studia coetus habuioe constat.ex quibus locis,etsi eiusde aetatis fulle quae fama in Sabinos,aut quo linguae commercio quequam ad cupiditatem discendi excintheis quoque praesidio unus per tot gentes dissisnas bermone,inoribus si peruenisset s Suo apte igitur ingenio temperatum animum uirtutibus suis, se opinor magis: instructum que non tam peregrinta aratibus, quam disciplina tetrica, ac trini veterum Suis binorum : quo genere nullum quondam incorruptius