장음표시 사용
21쪽
exteris gentibus luxit quae a nostris hominibus, & civilem, α militatem scientiam, denique ipsam humanitatem semper hauserunt. Quanta istius Athenapi claritas ac magnificen. tia i quae plurimos olim ad sese ab ultimis terrarum oris docendi, discendique ς usia pertraxit,quos quidem in re litteraria primas tulisse compertum est. At nunc, proh dolor tin plerisque Italiae regionibus seu virtutis mcuria, sive inopia consilii, seu praemiorum
raritate, quibus accenduntur juventutis mumi, aut studiorum laborem planς defugiunt.
aut ijs tantummodo contenti sunt, quae ne. que omnes in se continent doctrinae numeros,
nec praestantiorem sibi viam muniunt illius adipiscendae. Nec vero id sapientissimo Regi diutius negligendum videbatur, quippe qui nihil sibi praeclarum, suisque omnibus exple
tum partibus omittendum ceniat ad p triae, reique publicς utilitatem, cujus ipse & Pater, Princeps,& Moderator cst, cujusque proin. de rationibus nemo diligentius consisere. ac prospicere potest, Nam caeco prorsus, & im. potenti patriae amore non flagrare, sed insani re dicendi sunt, qui non ejus incommodat egestates, inopiam magnarum & utilium re rum vident s aut si sorte viderint, dissimula, re potius, vel in laude ponere quam leva, re student ; quos ego mehercules haudqua quam Cives,sed ne mentis quidem compote pristimarim o quandoquidem verus in patriam
22쪽
eriam amor, incorrupto semper iudicio moderandus,in ea modis omnibus adjuvanda, Scfovenda, ejusque comodis amplificandis pomtus est, non in verbosa quadam , dc inani ostentatione gloriae, atque virtutis. Quapropter aequis, & sapientibus viris, quales vos esse Confidimus,non modo aequi bonique faciendarimt,verum etiam studiosius animadvertenda ea, quae dilaurus sum,ut Regiae in vos benefi centiae, amorisque magnitudinem, dc caussi intellisatis, ob quas sumptuosissimam istam Taurinensis Lycei redintegrationem tςmpus, di necessitas flagitarent. Quod enim ad elegantioris humanitatis ab tinet cultum, ut inde sumamus exordium, quo pacto vel levis, Sc adumbrata ejusmodi rerum notitia percipi potest sine reconditarum atque interiorum litterarum eruditione, quae non latini modo, sed graeci potissimum fermonis scientia continetur Ac latinas quidam litteras velut admonens strictim ac leviter attingam, ut quasi digitum ad pulcherrima intendam praeceptionis viam a quod ut male posita sunt initia,sic caetera sequi solent. Eius, inquam, institutionis elementa toto vix sep tennio non quidem perdisci, sed memoria iliandari possunt, si longissimo, ut fieri asso let, itaris circnim , atque operosissima pra Ceptorum complexione; quorum nisi caussae.& rationes, & origines explicentur, nullam licet eorum perpetuam, di stabilem notio
23쪽
nem adipisci. Horum enim multitudine, &quasi colluvie quum obrutae fuerint puer rum mentes, ubi non ex suis ducta principiis, non cum Graecis institutionibus csniumcta . non certo naturalique inter se ordine apta, & colligataetradantur, si quam temporis partem, gravem illum , &.interminatum discendi laborem sintermiserint . oblivioni penitus dabunt, perdito interim effusoquo tot annorum fructu, atque labore. Idque multo facilius accidere consuevit, sit pueri- Iibus statim disciplinis, in quarum ordinem . Eloquentiam quoque redegerunbnon veram illam quidem , di numeris omnibus absoluistam, sed simulatam quandam illius speciem, tuae contortulis. verborum argutiiS, dc exqui. tis sententiolarum conclusiunculis pugnMatque lascivit, ad deteriorem multo Philosophiam se conferant, quae per tavissimas Ar .hsam incursiones in Europam illata, hebetes
aculem argumentationum ., . ac tortuosum,
disputandi genus invexit. Quandoquidem:
haec omnia tam inquinato, & incondito sermone adolescentibus tradi necesse est, ut se. se momento temporis c Latino solo, atqued coelo in alium terrarum orbem .& barbaras nationes dclatos putent. Nonne igitur tale malo celeriter medendum erat, quemadmodum pluribus in locis optimo consilio atque eventu factum videbatur, ut solidioris doctri. Rae sundamenta jacerenture a vi
24쪽
. ' Ρ R s M A. 13 Iam veris de vanissimis illis argyrationibus,quibus Aristotelicam Philosophiam Armbes scriptores corruperunt, Averroes, Alga-Σel, Avicenna, quid commode dicam, προ- rire vix possum , quum haec potius mimrabiliter conquerenda, ac deploranda videan ' futilion modo enim illam ineptis suis accentionibus propε funditus immutarunt, Verum etiam religionis sundamenta subruerunt. Quamobrem illorum audaciam atque errores , & pietatis, & doctrinarum omnium mugiiter optimus Divus Τhomas tanto conatu, Itudio, labore, ac diligentia consutavit. Noque his se continet finibus: eorum improbi.
tas, de inscinas quippe qui rectam quoque
ratiocinanes viam resciderunt, ac deterrimam munierunt. Sua namque prorsus nova ac pariter absurda differendi ratione de rebus iis : uarum nullas animo notiones insormare possumus, perpetuam offundunt caliginem
auditorum mentibus, eorumque acumen ingeniorum , si quod ipsis natura largita est,
prorsus obtundunt. Dum siquidem earum rerum, quae cogitatione tantum , & intelligentii distinguuntur, simulacra confingunt. eaque velut extantia contemplantur, adumbratas illas effigies, ut expressas, & solidas intuentur; atque ita vera cum falsis, explorata cum incertis , & dubiis consederunt, ut perspicuis rebus obduxerint tenebras, no*.
que judicio, ac propE sensibus spoliarint.
25쪽
ut sempiterna veritati nox circumfusa videretur, nisi quod inan.es istas, commentitias notiones cum similibus verborum praestigiis ad Physiuimiam quoque transtulerint iidem. nefarii atque aud cissimi veteris Philosophio corruptoresὶ Eluxere t men non ita multis . abhinc annis clarissima aliquot Philosophiae lumina, viri omnibua disciplinis, & liberalissimis studiis eruditi, qui h retris hisce ten bris, caecisque nubibus extulerunt caput, ut jucundissimam verit tis lucem intueri pos sent i quorumque sullertiae atqMe industriae conservatam rerum naturalium scientiam illustratamquc debem us. Horum sane vesti giis, nisi me fallit animus, institere complureres in hac urbe singulari doctrina, atque in. genio praediti, qui propriis laboribus, & sum ma Virium contentione ex importuosi illius maris fluctibus emersere. Verum isthaec pri, vatorum opera fuit ac diligςnti , qui marte offusam undique vetustatis caliginem discussierunt , quibusque propterea necosta suit cum plurimis dissicultatibus, praecςptimnum scilicet, ac librorum inopia, conui
At doctrinam illam , sua: de moribus agit, silentio praeteribor abhurrex enim animus ac reformidat dicere, quo pacto iisdem capti nibus, & vocularum offuciis depr vari possit, aeque perverti : unde laicile dictu est quanta
26쪽
rerum omnium confusio, quantaque vitae perturbatio sit oritura. Ad Theologiam vero omni festinatione properat oratio, quod haec potissimum scienotia, qua nulla pristantior, nulla divinior,haud ullis ineptiarum maculis aspergenda sit, na-que amplissima ipsius majestas ad plenas suo tilitatis , summaeque levitatis argutias ded
Cenda 3 vehementer autem doleam neque
hanc commune doctrinarum fatum effugerae potuisse, quin nempe eadem labe, iisdemque sordibus inquinaretur. Quum enim terum dis vinarum cognitio divinitus editis oraculis, sapientissimorumque Ecclesiae Magistrorum communibus decietis, aut privatis scriptio nibus contineatur, germanos esus artis aucto res, & adminicula praetermiserunt, atque ad inutiles admodum , alienasque a proposito commentationes evagati seriti An non igitur id dessendum existimemus , quod saepenume iis, multisque in locis, quo nondum doctis. nae elegantia pervasit, evenire soleti ut homines ingeniosissimi otio abutentes suo, to tam prope aetatem in vanis prorsus medita tionibus conterant , sequellenissimam te tum eo testium notitiam auecutos arbitrem tur ρ At quisquamne erit unquam tam ivrs sinflatus errore, ut quum inanissimus revera
divinae Sapientiae sit, suo sibi iudicio sapiens videatur u, quam laboriosaeis rimaeus tuerit, non ea quae ab immortali Numine ho-
27쪽
minibus tradita , non quae universae Ecclesiae sanctionibus, & consuetudine roborata, nou
quae doctissimis Pontificum , & Patrum Iucubratiooibus illustrata sunt, sed illa nimirum, quae aut fieri posse, aut certis conditi nibus eventura fuisse confinxerit ' qua quidem ratione fieret, ut nunquam promti paratique esse possemus ad explanandam tuen
damque Religionis doctrinam, si quod cum ipsius Adversariis certamen inciderit, quum nempe non quid fieri possit exquiritur, sed
quae fuerit antiquissimorum Christianorum sententia, ad quam veluti normam eius generis disceptationes exigi volunt. Quod si prudens rerum aestimator eonfilia illud improbarit, an non aequE graviter. α acerbe tulerit, si quem videat haudquaquam Graecis, & Hebraicis institutionibus inso
tum , sacrorum Librorum interpretationem suscipere, quos hisce litteris consignatos nωNimus ' An non vehementer ipsum irridem dum censeat, non secus atque illos qui sine ubia gubernandi peritia, sine velis ac remis, ininterque scopulos, & procellas navim regere, ac moderari aggrediantur . Ius autem Pontificium, quod magnam vim, maximumque momentum habet ad sacrorum disciplinam incolumem integramque servandam, non modo e pervulgatis comptu
rium scriptorum libris , sed ab ipsa potissi mum Chrisianae antiquitatis memoria rem tendum
28쪽
tendum est, eiusque origines, & inerementa ad nostram uIque aetatem longissima tempo. rum serie perducenda o quae si velim omnia sigillatim exequi, longum sane faciam, neque tam promptum & expeditum, quam res ipsa postulat, orationis hujus exitum reperirem. Quocirca ad Iuris civilis veniam, & Romanarum legum scientiam, quam veluti propriam semper haec sibi Civitas vendicavit, quaque innumerabiles poene viros perpetuόhic excelluisse videmus, & summis honoribus functos, & litterarum gloria ingeniique sui
monumentis celeberrimos. Sed quamvis il lius studia satis superque nunc temporis acer alma juventutis contentione ferveant, adhuc tamen illis ingantioris litteraturae expolitiinnem quandam, & ornatum deesse judicarunta nec tam incitandos adolescentium animos, quam praecipitem, dc immaturam ipsorum cupidinem retardandam , ne nimis celeritet ad sorum se conserant, priusquam scilicet imterioribus literis, & longa exercitatione subacti civilis prudentiae sontes penitus hauserint. Periculum enim est, ne rudes, & imparati, neque quibus opus est praesidiis ad dicendum instructi publicarum rerum tractationem mugna cum civium pernicie aggrediantur.
Quum haec igitur, quae fortasse breviusquam oportebat huc usque commemoravi, partim studiosissime praecavenda, partim ad usum revocanda viderentur; ecquis unquam . B inficias
29쪽
inficias iveritvroponenda fuisse vulgo quam utilissimae praeceptionis exempla, quod plerisque in locis jamdiu factitatum videbat Rex
sapientissimus, ut florerent in posterum prete. stantissimarum rerum studia, atque doctrinsequibus excultae omnium mentes uberiorem quam antea, ac laetiorem fructum serre possent rQuot enim quantaque ex iis commoda Percepturi sint, quantamque ea res gloriam c dignitatem non modo illis ipsis , qui in hoc studiorum curriculo se exercebunt, v rum etiam buic civitati, ac subalpinis populis allatura sit, breviter, ut caetera, demohstra ho diutius vestra abutar humanitate. Et quidem ut ordiamur ab humanioribus litte is, quae necessario praecursionem quandam gravioribus disciplinis adhibere debent, non mediocrem eae videntur utilitatem asserre, si quam optima via, & ratione tradantur:qui'pe quae persecta absolutamque Romanarum rum intelligentiam Grςcae simul eruditi. nis lumine circumfusam praebeant , ex qua non solum elegantissime ratiocinandi, ac disserendi facultas enascitur, si assiduam ejus generis scriptorum lectionem, meditationemque cojunxeris;sed praecipue totius vel rem tissimae antiquitatis, illarumque nationum,
quae sapientissimae post homines natos, dcclarissimae extiterunt, res domi, militiaequet gestae, leges, mores, instituta noscuntur. Ita Porro
30쪽
porro non pauca virtutis exempla peti posisunt ad formandos juventutis animos, vitamque recte instituendam necessaria, tum etiam innumerabilia civilis prudentiae praecepta ad civitates optimE constituendas, & temperam das accommodata. Nam quid de eloquentia plura dicam 3 quae multiplicis variaeque --gnitionis est fructus, atque compendium, ae ex infinita poene rerum copia morescere deis bet, ut impellat quocumque incubuerit auis dientium animos, & regium illud atque mirificum in liberorum hominum voluntates imperium exerceat; quod hercle nonnisi Pliblosophia omnium honarum artium Procrea trice, nec non civili jure perspecto, & cognito teneri potest. Tantum abest, ut gravis illa.& operosa dicendi facultas ad pueriles exercitationes amandanda sit. At germana quidem Rethoricae soror Dia. lectica eximiam vim habet in omnibus discuplinis; quippe quae scientiam omnem perspiciendae, demonstrandaeque Veritatis continet, quum nihil quidquam sine ulla erroris suspicione aut judicare aut invenire nobis licear, nisi certum quendam inquisitionis ordinem,& modum adhibeamus. Verum ne inini dubium videri potest, quin multo luculentius inde sit emolumentum ad omnes perUentu rum , si circumcisis, amputatisque inanibus Veterum commentationibus, quae haudquaquam sensibus hominum , ac mentibus ac