장음표시 사용
41쪽
siciunt,quam ab his calefiant. Civigitur sebris alias ex horum trium alio incipia saepe in eo non permanet, sed alia similiter assicit, & febres alias iacit me post audies.Cuueres spiritus primi incaluerimidiariam excitantes ii humores quoque calefecerint, ita ut putreant, priori natura febris & nomine relicto putridam efficiunt: ueluti hecticam,si solida corpora calefecerint. Si quoque humores primi incaluerunt, quanquam prompte spiritus ipsos calefaciant, tame putrida uocatur,non etiam diaria, uti cum partes solidae incaluerunt primae,etiam sit spiritus,& humores simul propte calefecerint,tamen hectica dicitur, non etiam diaria, nec putridamist humo es ad continendum sebris calorem S putrendum habiles,etia febrem putridam excitent cum hectica colunctam: quae Galeno aliquoties uisa est:ac nobis: in Ioanne Maio Chirurgo Nosocomit Parrhisiorum publici optimo & exercitatissimo, di haud ita pridem in Maria Ioannis Barthoniarit uiri illustrissimi & im tegerrimi filia,uita dignissima.in quas febres ex diutino,& crebro,& ualenti moerore di motu incidetat:& in aliis non paucis putridam hecticae implexam obseruauimus. Sed cum spiritus omnis animalis se licet,in cerebro: uitalis,in corde:& naturalis si quis est in hepate simul accendatur,uti &pattes solidae
omnes,non tamen humores simul omnes. Diaria unica ei solum differentiis a causa externa sumptis diuidua:& hectica unica est,maioris & minoris ratione latum uaria .Putrida uero in humoribus uariis, sanguine,pituita,bile flaua, humore melacholico putrentibus uaria: ut interim omitta uarias singulorulium oru differentias,& uarios putredinis locos ac A
42쪽
De febrium causis:primum effectricibus deinde materialibus.
rum,effectrices causae sunt quinque. Prima est, motus uehemes tum corporis:ut labor, exercitatio, frictio, & motus quiuis alius partium corporis, uel activus & uoluntarius & a nobis,uel passivus seu ab
alio mouente externo:tum animi:ut cogitatio uehemens,cura,ira,moeror,& similes animi affectus , duuehemetes sunt,aut diuturni,aut crebri .Quies quoque tum corporis,tum animi immodica,febres etiaper accidens excita ut omissa exercitationis consuetudo.quia excrementa uacuari exercendo solita rotinet:& calorem natiuum exercitatione augeri solitum anguere sinit:& partes solidas motu roborari consuetas,uelut efffoeminatas ct imbecilles ad actiones suas relinquit. Animum quoque securitas de ociuad ignauiam,stoliditatem,&stultitiam praeparat.Secunda autem est putrefactio,seu a calore externo 3e alieno in humore non difflato corruptela. Caloris enim externi in putredine, natura est: totius corporis putrentis substantiam ad corruptelam mutare. ΗΠ autem causa putridarum propria est,in his, de stare fusius dicetur,diariae de hecticae non conuenit. Tertia est suppressio calidi effluuii. Per cutis poros nostra triplex substantia a calore natiuo distipata diffluit:ad cuius repletionem & instauratione necessaria est nutritio seu uacuati repletio. Ad haec tertiae coctionis,quae in singulis corporis partibus nutriendis obitur,excrementum duplex: tenuius scilicet de humidius, χωρ seu sanies dictuς :& crassius ac temrenum magis,sordes in ulceribus uocatum dc πυΘseu pus dum per cutis Poro. continenter transpirat,
43쪽
sana facit corpora omnia,sed ea iuuat magis,quibus quod transpirare solet,acre, mordaxfumosunt,suliginosum est: minus vero', a quibus ex sanguine bono,uaporosum, halituosiana, blandum, lene trans Tat. Hoc igitur effluuiu,praesertim acre, si retinetur, quia calidum est,conculcatum,ct difflari ob densata cutim prohibitum, febres prompte' excitat aut diarias aut putridas ait post dicemus in diaria a clensata cute. Quarta,contactus caliditatis ineritas ut ignis,causticorum medica inutorum,ssilis, corporis febr ieratis uel etiam sine febre admodum calidi: quale est plcrocholorum,di mulacholia, humore,ac morbo, agitatorum. Quinta, si permisso calidae substantiae ut alimentorum salsorum, aut cum dulcedine amarorum crium, aut medicamentorum calidorumqualia sunt aromata,medicamenta purgantia, teleteria plurima,& alia uel salsa,vel amara,vel acria.Substantia quoque calida permista temperatae magis alteri substantiae, eam alterando immutat, di febres excitat:ut ostendunt febres, sympto naata, phlegmonarii internarum omnium:& etiam externarum,quando magnae sunt aut prope' maxima vasa: praesertim dupus in eis conficitur. De his quinque causis febriugenitricibus nos plenius egimus commentario nostro in librum Galeni de febribus. Ad causas febrium materiales,seu in quibus lilbiectis calor febrilis accencti tur,spiritus scilicet, humores, ac solida corpora,tra sire tempestiuum est. Spiritus,seu spirituosa& aerea substantia,triplex nobis statuitur: animalis,in cerebri uentribus quatuor praecipue: sed & in tota cerebri substantia:& per uigilias, etiam in dorsali medulla & neruis,puritat copia,splendore,tenuitate & horum comtrariis diuersa & ob id magis & minus inflamari apta . Quae assectiones etiam uitali spiritui in
44쪽
eordis ventribus praecipue',& arteriarum capacitatὲbus contento,sed etiam in ipsos cordis & arteriam corpore,sunt communes.Cum etiam ipsum animalem spiritum vitalis ipse,pe arterias car das in plexum reti rmem elatus, ibique coctior,& purior,de splendidior,& tenuior affectus,nutriat no solus aer inspirado per nares in cerebrum attractus . Qui etiatiitalem nutrit,uentilat,refrigerat,dc temperat, qua sui portione maiore inspiratus in pulmonis asperas arterias ct carnem trahitur: ibique elaboratus per arterias venosas in sinistrum cordis ventriculum: magis spirituosum,corde dilatato rapitur,dc una cu sanguinis vapore fit familiare calidi innati alimentum.
Sic & naturalis si quis est sanguinis , sed adhue
crassioris,seu vapor quidam est in hepatis carne, devenis omnibus multus,propinquum spiritus vitalis alimentum . Vt Psit,quumodo seculins naturalis in hepate,sita,omnium prima dc reliquarum basis, avi malis in cerebro omnium postrema tempore, di natura, sed dignitate prima: vitalis in corde ambarum media situ, tempore, dignitate:sic de spiritus ipse in cuius,de partis selidae,& humorum temperamento est facultatis essentia animalis,vitalis, naturalis est varius: febris, incipit alias a naturali magis, ut ab inedia,sitietate,ebrietate:alias a vitali,ut in ira, furciate,moerore alias ab animalit,ut in uigilia, cura, cogitatione sed mox in spiritus alios invadit. Id mihi ue., rius ex dictis apparet quam in spiritu solo vitali, de eo fluete,sebre collocare. Ad spirituosam substantia, flatus: humora quoque veluti vapor quida, sed sere impuriosicrassior,turbidior reduci potest: siue is esta materia quavis calfacta genitus in nobis, siue ab externo flatu,aut alinieto flatulento excitatus: de aut quietu ,aut motus per cauitates tum sensui mani
45쪽
sestas ut cerebri v sntres δε cordis,' pulmonum, vetriculi mestinorum,vesicae,Vtert,vhnuriam,arterlarum capacitates: tum sensui occultas,ut quae sunt in spatiis inanibus inter partes similares,di neruoru spiraculis. A quo motu fiunt in quibusdam murmurilia,strepitus,ructus,crepitus,estiatus:sedis,uteri, uesicae, cordis S partium aliarum quamndam palpitationes . Porro' his flatibus non difflatis, sed diu in parte calida conclusis,uti interdum de spiritibus per febres quasdam pestilentes,quandoque putredo aduenit quam graveolentia declarat. Corpora auteni solida & partes corporis omnes,similares sunt:exceptis spiritibus,&humoribus :&, si vis,excrementis, quae tria etiam Aristoteles partibus similaribus ac- ia. dij. i. censet, Hae ueror sunt Galen 'osi cartilagines lia
busdam . Caro ipsos uillos ambiens & muniens in corde, musculis:&sua quaedam caro neruosis partibus dictis. Caro item uiscerum,cerebri,cordis,pulnaonum,hepatis,lienis,renunt:adeps quoque, & me branarum genus plurimumin glandulae, vasorum diuisionem explentes, quibus & alias actionis alicuius opifices addere potestin faucibus,ad asperae a teriae initium:in mammis,in pancrea,in testibus. has quoque,& arterias,atque etiam musculos partes re vera compositas,Galenus interdum simplicibus adnumerat: quod minimum sint compositae,&simplicibus propinquar. praesertim venae ct arteriar.
De his omnibuν abunde' scripsimus primo' nostro
de re anatomica commentario. His etiam putredo interdum accidit per phlegmonas, di quosdam sumores alios,per gangraenas sphacelos, abscessus,
xlcera prope infinita . per summa quaedam stiso
46쪽
ra,extincto illarum calore nativo partes ipsas vivisicante & conseruante. De humoribus quatuor sanguine,pituita, bile tum flaua, tum atra x eliqua febrium materia subiecta, iam nobis plenius dicendum est:vt clarius sebrium differentiae cognoscantur:& ipsae febres causam adhuc praesentem habentes certius & tutius curentur.
SAnguis interdum syncerus, ct solus,ab aliis 3 hu
moribus secretusod quod in animalis sanguine Praediti corpore etiam aegrotante tarουν cernituo intelligitur: aliquando & quidem frequentius caeteros humores secum complexus:qualis fere secta , tum vena, tum arteria vel aliter aperta excernitur. Et di Gaiam. decimus partes corporisomnes ex eo sanguine &con flari & nutriri,sanguineas,scilicet & rubras, nullius internentiused primo' & per se: spermaticas vero' &albas,intercedente semine.cui ut lacti origo est omnino ex sanguine a partibus spermaticis di mamma rinia glandibus alterato & dealbato. Sic & Gale. co. secudo in lib. 6.epl.sanguinem inquit bifariam dicimus interdum syncerum & a sero, pituita,bile utra secretum:interdum permixtum aliis humoribus: ut cum dicimus vacuatum esse sanguinem, nunc serosum,nunc pituitosum,nunc biliosum, nunc melanis cholicum.In hoc sanguine inest pituita dulcis & Ω-micocta, quae temporis processu per coctionem in sanguinem transit.Inest & bilis pallidae aut flauar, sed naturalis & benignae portio, ac etiam humoris melancholici: ut coni et partibus omnibus rem p ramento maxime' variis & quantitate. Sanguinis
unim portio plurimas inde pituitae st succi melanet cholici,
47쪽
cholici,bilis paucissima. Ex hoc alimenti promptuario sanguine scilicet,alimentum familiare, hoc est, quibusdam sanguineum magis,aliis pituitosius,aliis biliosius aliis melancholicum S terreum magis trahitur.G autem sanguinis generandi causa sit animalium calor temperatus & ide modice' humidus, sanguis calidus & humidus potestate succus dicitur ut flaua bilis calida sicca,quaisiuis sit aspectu humida.Hippocrati autem sanguis calidus natura no est: cum in mortuo animali calorem non retineat etiast humores albi temperamentum retineant: pituita,
scilicet frigidum humidum.bilis utraque calidum siccum liumor m lancholicus stigidum siccum uxvideri possit in vivo animali milium aliquid esse sanguini cuius occasione calidus sit.Est autem id spiritus triplex: naturalis, vitalis, animalis sanguinimistus , di in eo spiritu ceu vehiculo de pabu- Io calor. Quapropter sanguinem, spiritum,calorem natiuum hunc simul moueri scribit Galenus
nunc foris,intro,ut initio accessionum, verecundiet, Per stannuin,metum,moerorem,nunc intus, serasin augmento & statu accessionum verecundiae uigilia,gaudio, aestu, balneo,iaconico & id genus aliis. Vnde fit, ut animalia sanguinata exanguibus sint calidiora dc partes corporis nostri quantol plus habent sanguinis,tanto' plus habent di caloris. Sanguis sit a calore moderato vetriculi & hepatis. Pituita,& humor melancholicus,ab imbecillo.Bilis fau S atra ab immodico,sic certe' habet humoris generatio: quoad ad causa aflectrice attinet, ut ostedunt animalili teper meta, tales,vitet coditiones, aer per anni partes,regiones,coeli statu Τame ad hord quo
que humora generatione,magps est mometi partiis an Ous hi gigni incipiat dc perficiuntur,ab excreme
48쪽
s puritas & corruptela saepe multiplex, in horu vel horu humoru generatione propesior Ad haec alime .a a.d Iti ilatura sanguini,vel alteri homori gignedo opportunior. De quo pollea .Hinc dulcia a ruper xO L lore is...pes,
in bonii & multu abelli:eade es his ni agas, cap. in falsa,amara,acria,in picrocholis propte in bile ver- untur a calore intuso: ut a calore vel suo vel alieno, vel cito amarescit e tardius uinum,& lac,& caseus, &alia plurima. Eade dulcia in uentriculo frigido dc hepate in pituitam aut crudiorem sanguitiem abeunt. im a
Quin & ipsius alimeti quantitas ad huius vel huius oλά ''
humoris generationem non leniter insert: ut Virili, tempeiam. quavis potestate catulit S silc u,tamen,si largius su- torum. matur,pituitam S assectus frigidos,epilepsitant,apo- Plexiam,paralysiin gignit.Naturarum quoque proprietas quaeda in est,quae sola experientia cognoscitur,liunioribus quibusda gignedis aptior: uti & partium cachexia. Adde his quosdam aspectu & habitu plane pituitoso,bilem tamen larga genuisserui testatur Galenus .Quanti ergo hic calor multu potest in humorii generatione,tamen in eo no sulit' omnia, hi: ἐξ RI sed alimenti natura etiam obseruada .Quod autem τυ multu posssit,indicio est bilis mutiret genέratio, in calida & biliosa natura,ex dulcibus oninibus aio tan- tu persecte dulcibusvit melle, saccharo,gUcyrrhitar
sed et parii dulcibus,ut lacte: et ob id sebricitantibus
uehemeter negat Hippocrates: immo & ex minimudulcibus,ac certe insipidis: ut aqua g prompte' in bilem verti ,Hippoc.idem auctor: duin scribit in bilioso natura homine biliosam esse,& aniarester, , 2 si- Libr. 4 detina excitare. Cum scilicet eius calor pei sebrem allia rat.ula. acu quam ueheuitatem ct ardentem Iomnino igneus euasit. Non enim semper in bile in uertitur aqua,
in uentriculo inlidotii.Quod etia indicat Hipp.dum calidae
49쪽
calidae naturae,rinigerationem consulit, per aquas απυ Potionem,S quietem,& alia similiter refrigerantia
de humectantia: tum per se di primo',ut aquam:tum Per accides,ut quietem.Quomodo enim ignis aeque Propinqua ligna ex aequo calefacit:sed rara, tenuia, aerea,incendit citius,quam crassa,denis,frigida , humida:vt ligna uiridia, albumen, salamandram. Et se omnes sibi expositos ex aequo calefacit: non Omis, ου' nibus tamen febres diarias,putridas, hecticas, cory- Gal.lib. de Zam,catarrhum,cephalalgiam excitat:sed assici pa- atrabit . ratis,qut causa magni est momenti Galeno ad morborum generationem . Sanguis autem optimus ac pulcherrimus multum rubet, praesertim in Venis Nam ab arteriis fluens,flauior est, uti de calidior:cuin venis sit temperatior. Dulcis praeterea est, quia fit a calore temperato:& crassi ac tenuis est medius.
Sanguis tam venarum,quam arteriarum,extra vasa effusus aut foras,aut in aliquam corporis capaci-tδtem,Vt speras arterias,thoracem, ventriculum,intestina,vterum,uesicam:subito propter fibras concrescit in grumos:cum nullus ex teris humoribus extra corpus ςoncrescat.Est auς ri sanguis interdis flauior , dc biliosior interdum uter m gis,& melancholicus:interdum aquosa de tenui humiditate mistus,quae in superiorem vasis regionem secreta, mcrescente effuso sanguine,effertur.
Est cum pituitiosus humor ei miscetur. Fit quoque de sanguis crassor dc nigrior,pici liquidae similis. Alius quoque humor sanguini crasso de nigro sinit-
.st , i li. qui Vomitu,& deiectione reiicitur:neque unqua
- :li, Oncrescit: quantumuis diu in aere versetur: quem - Vomentes,acidum dc acerbum sentiunt . Interdum
Lib.4. lao tamen insipidum. De quo susius in atra bile.Sanguisiui, tu M. autem salsus,ut pituita salsamel amarus vel alio sa-
50쪽
rore quam dulci praeditus,uitiosus,ac morbidus est. Sanguis ergo bonus,in medio est succorum crvd tum seu a natura non percoctorum,& bilio rum.Illi autem ex sanguine nondum pe secto fiunt: hi exsanguine supra iustu modii percocto ratione maio-xis di minoris in utroque spectata. Nam priusquam ad exactum sanguinem, nutrimentum perueniata alii sunt suces ueluti semicocti:alii prorsus incocti &crudi: alii paulum absunt a sanguinis serma: alii sanguificationis velut pars ultima sunt. Et qui excessu loris proueniut ex sanguine succi,alii paulum alii Plus,alii plurimum a sanguine ad bilem flauamr
C Alor noster, ubi naturalem seruat temperiem,
plus sanguinis quam aliorum hui'orum facit. In igneum uersus lauam bilem:imbecillior, pituitam facit. Calor temperatus uentriculi, ct intestino- Tum,& venarum luesaraicarum , chylum temperatum proximam Dol irinis temperati materiam, hepati temperato suppeditat ex alimentis mediis &temperatis,uel natura Qualia sunt admodum pauca) vel arte nostra & militone varia contrariorum. Temperatura corporis totius,aut saltem hepatis, &cordis, inculpata di media: uel calida temperate &humida,ad coquendum aptissima adolescentia sanguinis boni plurimum sescunda. lib.1..prog. 3 7.& li. 3 .prog. I .& aphor. 2 7.& 3o .lib. 3. Vernum tempus,Hippocrati lib.de nat. hominis &aph. 2 O.3Victus ratio temperata,Galeno scripta: libris primis sanitatis tuendae:& calida modice', & hu Naida plenior euchyma,polyhaema:insumendis, Ut B cibo,