Macrobii Aurelii Theodosii viri consularis In Somnium Scipionis libri duo et septem eiusdem Saturnaliorum

221쪽

oidissims Aruli NALio Ruri Exercet sub Ale Iabor, eum gentis adultos Educunt scelus aut cum liquentia mella Stipant, Sc dulci distendunt ne stare cellas, Aut onera accipiunt uenientum, aut agmine saeta ISnauum sucos pecus a praehibus arcenti Feruet opus,redolent* thymo stagrantia mella.

Vides deseriptas apes a Uergilio opisces,ab Homero uagas Alter disciu

, sum M solam uolatus uarietatem, alter exprimit natiuae artis esseturn.

In his quoque uersibus Maro extitit locupletior interpres, O secia ne* enim ignari stimus ante malorum O passi grauiora dabit deus his quom sinem. Vos&Scyllaeam rabiem penitus* sonanteis Acccstis scopulos,uos N Cyclopea saxa

Experti,reuocate animos moestumst, timorem Mittite forsan 8c haec olim meminisse iuvabiti Per uarios casus.& reliqua.

Vly ad socios unam comemorauit aerumnam. Hic ad sperandam plemtis mali absolutionem, gemini castis hortatur euentu. Deinde ille obscurius diaxit hic aptius Forsua & haec olim meminisse iuuabit. Sed & hoc qd noster adiecit,solam fortioris est. Suos cita non tin exemplo euadendi sed M spe suturae selicitatis animauitis hos labores n5 selum sedes aetas, oc regna Iamittens. Hos quo p uersus inspicere libet: Ac veluti summis antiquam in montibus ornum Cύm serro accisam crebris* bipennibus instant

Eruere agricolae certatim,illa us y minatur, Et tremefacta comam concuta uertice nutat,

Vulneribus donec paulatim evicta supremum Congemuit,traxio iugis auulsa ruinam.

Magno cultu uester Micultatem abscindendae arboreae molis expressit,

uerum a

222쪽

, uerum nullo negotio Homerica arbor abscinditur. Haud s is strato surgit Palinurus,& omnes

Explorat uentos,at auribus acta captat. Sidera cuncta notat,tacito labentia ccclo,

Areturum Pleiadas* hyadas,geminos* triones. Armatu auro circunspicit Oriona.

ro pinxit. Nam sa ueharus iuxta septentrionem est,taurus uero in q sunt hyades Orio,in regione ausibi sunt,'crebra ceruicis reflexionem in Palinuro si dera e5sulente descripsit. Aretiam,inquit, intuet parte septentrionis.Deinde Pleiadas* hyadas,ecce ad austrum flectit.Geminosin triones rursus ad septentriones uertit aspectu. Armatu, auro circunspicit Oriona. Iteim se ad austrum reste stit. Sed Sc uerbo circunspicit uarietate saepe se uicissim couertentis ostendit.Homerus gubernatore situ sonet inducit intuentem Pleiadas, q in australi retione sunt,semel Booten 8c Arcton,q sunt in tentrionali polo. e Nec tibi diva parens,generis nec Dardanus autor Perside,sed duris genuit te cautibus horrens Caucasus,Hyrcan admorunt hubera tigres.

Plane Vergilius n5 partione Blam,sicut ille que sequebat,sta educatione quo nutricatioius rana beluale N asperam criminaciaddit em de suo Hyrcana admorunt hubera tigres.qm uidelicet in moribus inolescendis magnam sere parte nutricis ingentu & natura laetis tenet, q infitia tenero & mista paretum semini adhuc recenti, ex hac gemina cocretione unam indolem urat. Hine est Q prouidentia naturae, umilitudinem natom at* gignetium ex ipseo quo nutricatu pparans,fecit cum ipso Frtu alimoniae copia nasci. Na postin i* sanguis ille opifex in penetralibus suis ome corpus eiunxit atm aluit,aduentante iam partus tempore,ide ad corporis materni sirpna iascendens, in natu- rapio. ram laetis albetat,ut recens natis ide sit altor a suerat fabricator. Quamobrenon seustra creditu est,sicut ualeat ad stagedas corporis at* animi similitudines uis natura seminis, n5 secus ad eadem rem laetis quom ingenia Sc proprietates ualere. Nem in hoibus id solu, sed in pecudibus qm animaduersiim. Nam si oviu laete hoedi aut capraim agni sorsitan alant,constat serme in his lanam duriore in illilcapillu gigni teneriore. In arboribus etia 5c frugibus ad

indolem uel detrectandi uel augenda,maior plerunQ uis oc potestas est aqua ii iiij rum

η Gubernator si e q)lorat coelum crinia reflectere ceruicem debet,captata de diuersis coeli regionibus securitate sereni. Hoc mire & uelut coloribus Ma

223쪽

rum Sc terram quae aluntsi ipsius quod iacitur seminis. Ae tape uideas latia

nitentem , arborem,si in locum alteria trasseratur,succo terrae deterioris elam ouisse. Ad criminandos igitur mores defuit Homero,quod Uergilius adiecit. Non tam praecipites Mugo certamine campum Corripuere,ruunt* Auasi carcere currus, Nec sic immissis aurigae undantia lora

Concussise iugis proni* in uerbera pendent.

Graius poeta equorum tantum meminit flagro animante currentium licet dici non possit elegantius quam quod adiecit altholai. quo expressi,quantunatura dare poterat impetum cursus. Verum Maro N currus de carcere ruentes,& campos corripiendo praecipites mira celeritate descripsit:& accepto breui semine de Homerico flagro, pinxit aurigas concutientes lora undantia, ScPronos in uerbera pendentes, nec ullam quadrigarum partem intactam rei, quit,ut esset illius certaminis plena descriptio. Magno ueluti cum flamma Enore Virgea suggeritur costis undantis alieni, Exultant. aestu latices furit intus aquae uis, Fumidus atm alte spumis exhuberat amnis, Nec iam se capit unda,volat uapor ater ad auras.

Graeci esus alieni cotinent mentione multo igne ebullietis 8c totum ipsum lacum haec uerba ornat. Nam scaturigines ex omi parte emergentes,sic elegater mit. In latinis uersbus tota rei mpa desti ipta j,sinus flammae. Et pro hoc qd ille dixerat,exultantes aestu latices,& amne sumi du exhuberantem umis,aim intus furente unius em uerbi no reperiens similem dignitatem,compensauit quod deerat copiae uarietate descriptionis adiecit post omia, Nec iam se capit unda. quo expssit,quod sema usii euenit suppositi nimietate caloris. Bia e so se habet poeticae tubae cultus, omia qliae in hac re eueniunt,comphendens. 'ortam quae imperio ducis est commissa recludunt Freti armis ultro. inuitant moenibus hostem. Ipsi intus dextra ac larua pro turribus astant, Armati serro Sc cristis capita alta coruscis. Quales aeriae liquentia flumina circum, Sive Padi ripis Athesin seu propter amoenum, Consurgunt geminae quercus,intonsa* coelo Attollunt capita,& sbblimi uertice nutanti

224쪽

Graeci milites Polimetes & Leonteus stant proportis, et immobilis Asu aduenientem hostem uelut fixae arbores opperiuntur. Hactenus est Graeca de talptio.Verum Vergiliana Bitiam 8c Pandarum portam ultro recludere iacit,oblaturos hosti, quod per uota quaerebat,ut compos castrorum seret,per hoc futuros in hostium potestate. Et seminos heroas modo turres uocat indo desibit luce cristarum coruscos. Nec arborum ut ille similitudinem printermisit,sed huberius eam pulchrius* deis sit. Nec hoc niuerim culi, us a Marone prolatum Olli dura quies oculos Sc DTeus urget

Somnus,in aeternam clauduntur lumina noctem. illa s. u. In quibus par utriusis poetae Esipentur. Qiput .XII.

IN aliquibus pax pene splendor amborum est, uti

Smigit rapida ungula rores Sanguineos, mixta* cruor calcatur arena. Et Iuce coruscus aliena. Quaerit pars scinina flammae.

Indum sanguineo ueluti uiolauerit ostro Si quis ebur.

Si tangere porrus Infandum caput ac terris adnare necesse est, o Et sic fata Iouis posciant,hic terminus haeret, At bello audacis populi uexatus 8c armis, Finibus extorris,complexu avulsus Iuli, Auxilium imploret,uideat* indigna suorum Funera, nec cum se sab leges pacis iniquae Tradiderit,regno aut optata luce fruatur, Sed cadat ante diem,media* inhumatus arena.

225쪽

Diues inaccetas ubi Solis silia lucos Assiduo resenat cantu tectis* superbis

init odoratam nocturna in lumina cedrum, Arguto tenues percurrens pectine telas.

Maonio regi quem serva Licinia sertim Sustulerat, uetitist ad Troiam misctat armis. Ille autem expirans non me quicunq; es inulto Vietor nec longum laetabere te quoP sata Prospectant paria,ato eadem mox arva tenebis.

Ad quem stibridens mista Mezentius ira, Nunc morere,ast de me diuum pater at hominum rex Viderit.

Qualis ubi aut leporem aut candenti corpore cygnum Sustulit, alta petens pedibus Iouis armiger uncis. Quaesitum aut matri multis balatibus agnum 'Martius a stabulis rapuit lupus.

Vndi Q clamor Tollitur. inuadunt,& fossas aggere complent.

Ei quia

226쪽

T quia non est erubescedum Vergilio, sinunorem se Homero uel i

fateatiar,dicam in quibus mihi uisus sit gracilior autor. Tum caput orantis nequicquam N multa parantis Dicere,deturbat lcrear,truncumhi reliquit. Hi duo uersus de illo translati iunt: ia b 2 et Λααε,

Vide nimia Meritate saluo dere,ad qua non potuit coriatus Maronis aecedere. In curuli certamine Homerus alterum currum paululum antecedente, Sc alterum pene coniunt tum sequendo qua luce fgnauitet

Humescunt spumis flatu* sequentum. Mirabilior est celeritas essequentis priore cursu pedu apud eunde uatem.

Est autem huius uersiis hic sensiis: Si per silum pulvereum serie curratur, c ubi pes fuerit de terra a currente sublatus,vestigium sine dubio innatum uidetur, Sc tame celerius cogitatione puluis qui ictu pedis suerat excussus,uestigio superfunditur. Ait ergo diuinus poeta ita proximum fuisse qui sequebatur, ut occuparet antecedentis uestigium antequam puluis ei sepertiunderetur. At hie uidetur idem significare cupiens quod ait, Calcem* terit iam calce Diores. Vide N i. hoc Homeri cultum,

Iste ait: Ceruicem inflexam positit. Hos quoque uersus,si uidetur,comparemus.

Iam humilis iamm elati sublime uidentur P Aera per tenerum berri. Πασίων β ι θ τ' καίη χsμntrum. Gradiens. deas supereminet omnes.

Clamores limul horrendos ad scira tollit. Qualismu

227쪽

Inspecto hic utriusque sto,quantam distantiam deprehendes Sed nec hoe minus elepanter,qd de tauro ad sacrisicium tradio loquens,meminit M Amblinis N Neptuni. His autem duobus,praecipue rem diuinam seri tauro testis est ipse Uergilius: Taurum Neptuno,taurum tibi pulcher Apollo.

In segetem ueluti cum flamma furentibus austris Incidit,aut rapidus montano flumine torrens Sternit agros,sternit sata Iarta boum* labores.

Praecipites, trahit siluas, stupet inscius alto

Accipiens sonitum saxi de uertice pastor. Et duas parabolas temerauit,ut unam faceret, trahens hinc .em,inde torrentem,& dignitatem neutrius impleuit.

Aduersi rupto ceu quondam turbine uenti Confligunt,zephyrus, notus* Sc laetus eois Eurus equis,stridunt suae,sa viij tridenti Spumeus atm imo Nereus ciet aequora sundo. Demet huic uitium,quod superius incurrit, de duabus Graecis parabolis.

Prosequitur surgens a puppi uentus eunteis. Quod noster dixit/κ- i,uester ait: Surgens a puppi,satis decore. Sed eratollunt epitheta,quae tot Sc sic apta uento noster impostat.

Visceribus miserorum Sc sanguine uescitur atro. Vidi gomet duo de numero cum corpora nostro Prensa manu magna medio resilinus in antro Franaeret ad saxum.

Narratione fusti nudam Sc breuem Maro posuit. Coi Homerus isos miscuit, oc

228쪽

Hinc & Aloidas geminos immania uidi Corpora, qui manibus magnum rescindere coelum gressi superis* Iouem detrudere regnis. Homerus magnitudinem corporum alie latet dimensiis est,& uerborum ambitu membra depinxit. Vester ait immania corpora, nihil* ulterius adiecit,mensurarum nota non ausus attingere. Ille de construendis montibus conatum insanae molitionis expressit: hic aggretas rescindere, dixisse contentus est coelum. Posti emb.locum loco si compares,pudendam inuenies dulci emiam.

Fluctus uti primo coepit cum albescere ponto, Paulatim scie tollit mare, M altius undas . ait inde imo consiirgit ad aethera sundo. Ille cum marino motu Sc littoreos fluetus ab initio describit, hoc iste praetervolat. Deinde quod ait ille,

Maro ad hoc uerti Paulatim sese tollit mare. Ille fluctus incremento suo ait sublime curuatos littoribus illidi, Sc aspergio nem collectae sordis expuere, quod nulla expressus pictura signaret. Vester mare a fundo ad aethera usj perducit. Dixerat,id* ratum Styr per flumina si atris, Per pice torrenteis atra. uoragine ripas

Annuit,& totum nutu tremefecit olympum.

Phidias cum Iouem Olympia singeret,interrogatus de quo exemplo diuinam imitaretur effigiem, respondit archetypum Iouis in his se tribus Homeri uersibus

229쪽

uersibus inuenisse. Nam de silptiliis Zc crinibus totu se Iouis uultu collegisse Qd utrun* uidetis a Vergilio ptermisium. Sane concussu Olympu nutias maiestate no tacuit. Iusiurandu uero ex alio Homeri loco sumpsit,ut translationis sterilitas hac adiectione copensaret: Ora puer prima innas int5sa iuvera.Praetermissa gratia incipietis pubertatis, minus grata fecit latinam descriptionem

Vt sera quae densa uenantum septa corona, Contra tela furit tae* haud nescia morti In cit, Sc saltu supra uenabula sertur. Videtis in angustum latinam parabolam sic esse cotractam, ut nihil possit esse ieiunius Graecam contra, & uerborum & rerum copia popam uerae v nationis implesie: In tanta ergo dita entia pene erubescendu est comparare.

λπι- f se stomiat spinoque 2 4vκr. Haud aliter Troianae acies,aesesin Latinae Concurrunt: haeret pede pes,densus* uiro uiri Quanta sit dissectentia utriusin loci,lectori aestimandum relinquo-

Vo uolans alte raptum cum fulva draconem Fert aquila,impliculo pedes, at 3 unguibus haesit. Saucius at serpens sinuosa uolumina uersat, Arrectissi, horret squamis,& sibilat ore, Arduus insurgens, illa haud minus urget adunco Luctantem rostro, simul aethera uerberat alis. Vergilius sela aulae praeda refert,nec Homericae asiae omen aduertit, qnistra uenies uincentiu Dhibebat accessum: N accepto a captiuo sti pente morsu, am dolore desecit: la st tripudio Elistimo, cum clamore dolore testante pleruolat. Abus omnibus uictoriae pvaricatio significabat.His plermissis uanimam parabolae dabant, uelut exanime in latinis uersibus corpus remansit. Parva metu primo, mox seseattollit in auras, Ingredi-

230쪽

, Ingreditur. Blum,3c caput inter nubila condit.

1merus hiri hoc est contentionem a paruo dixit Incipere, & postea in Her mentum coelum ut subcrescere Hoc ide Maro de fama dixit,sed incongrue. Neo enim aequa sunt argumenta cotentionis 8c famae: Quia contentio,etsi usque ad mutuas uastationes ac bella processe si adhuc contentio est, H manet ipsa quae crevit.Fama uero cum in immensiam prodit, fama esle iam desinit,&st notio rei iam cognitae. Quis enim iam famam uocet,cum res aliqua a terra in coelum nota sic Deinde nec ipsam hyperbole potuit aequare. Ille coelum dixit,hic auras Sc nubila.Hare autem ratio suis non aequandi omnia quae ab au- , tore trascripsit,* in omni operis siti parte alicuius Homerici loci imitationem uolebat in ere nec tamen humanis uiribus illam diuinitatem ubio aequare, ut in illo loco,quem uolo omnium nostrum iudicio in commune pensari:Minerua Diomedi suo pugnanti duntaxat flammarum addidit ardorem,& inter hostium caedes sulgor capitis uel armorum pro milite minatur.

Hoc miratus sitra modum Vergilius,immodice est usis. Modo enim ita de Turno ait: ς Tremunt sebuertice cristae Sanguineae,clypeo micantia sulmina mittunt. Modo idem ponit de Aenea: Ardet apex capiti, cristis* ac uertice flamma Funditur,& uastos umbo uomit aereus ignes. Quod quam importune positum sit,hinc apparet,quod necdum pugnabat Aeneas,sed tantum in naui ueniens,apparebat. Alio loco, Cui triplici crinita iuba galea alta Chimaeram Sustinet,Aetneos efflantem faucibus ignes. Quid quod Aeneas recens allatis armis a Vulcano,& in terra positis,miratur terribilem cristis galea flamassii uomentem: Vultis alia fruendi auidit tem uidere loci huius cuius supra meminimus,sulgore correptus,

Seruo uoluit loqueti Ioui assignare parem reuerentia. Na cum M in primo uolumine,& in quarto,& in nono loquat quaeda Iupiter sine tumuItu, deni post Iunonis Sc Veneris iurgiu,insit eo dicente Deum domus alta silescit, Et tremefacta solo tellus,silet arduus aether. Tsi zephyri posuere, premit placida a ra pontus.Tan non ide shq locutus sit paulo ante sine ullo mudi totius obsino. Similis opportunitas est in eiusde Iouis lac qua ex illo loco sumpsit,