장음표시 사용
41쪽
' A QV A. M elementum ab alijs elementis secreturis,max simplex,non reperisti, philosopbiae placitum est. esse illam tamen in liquido, de vulgari corpore quod aquam v Cant,nihil dubiumbesb. Huius consistentiam liquores varix
aemulan tur:obid aquae species λ veteribus nuncupati: ut succi Varii ex plantis earumve fructibus tum expressi, tum stillat, Bianvi serum quoqi, & lotium,quae inter aquae species Arist tales A. mez r. cap. y.agnoscit. Verum de his agere nostri nunc non est institutased de vulgaribus ac spote natis aquis, quaru quu aliae ad alimentu hominis aptae sint, quas potis Io, 3c dulcos vocandi aliae non ad alimetitum, sed ad vanos Potius curandos morbos, utiles,unde, ω medicatas appellat ide prioribus nunc nobis instituta est actio, reliquarum si qua exit mentio, erit gratia priorum. De harum igitur recto in inmedicina vis,qui apte dicturus est,ipsarum naturam ante omnia tenere oportet. Sed Naturae Cuiusq; rei cognitio in essentiae,causarum, dc effectuum notitia posita est. Sunt haec igitur de aquis exquirenda. Ex his autem quum essentia,S OLfectus.quae sensu patent i nobis causis notiores: ab horum quidem altero inchoari doctrinae ordo requirereri At scuteffectus ab essentia, & causis pendent, ita a causis essentia: inessentie autem perquisitione praenosse aliqua oporte quae explicantur cum explicatione causarum, ob id primum omniu Dde causis,tum deessentia,dehinc de effectibus agendum, ab his postremo de via cuiuspratia reliqua inquirimus. Est a tem merito essentiae, & Causarum, & effectuum magna in quis varietas, ex qua differentiae quamplures scitu prorsus
necessariae emersunt. Suis ergo locis hae quoque singulae
42쪽
ε proponentur, & in suas causas, quo fieri potetit, tertio.
principes,or non principes. ara lueausa. p. In lA QV ΑΕ, sicuti rerum quoq; aliarum, usae aliae pririis lx cipes, Ic verae eausae sun aliae Concausae, Principes, finis,materia essectrix:& forma etiam, si modo haec quae non
est,nisi re iam constituta, verius essentiae rationem non habet. 1am causae,de cuius natura est, ut rem praecedat. Concamis vero, locus, & tempus. De his igitur ut agamus, de fine primum accipere ex sensu oportet, storum Corporum Omnium, licet ex vulgatis quatuor sint elementi oliditatem noesse ex igne aut aere; sed vel ex aqua, vel ex terra, vel ex vir que,non ex terra' ai-m sola,quae suapte natura humoris ex e pers est,& suis, neq: aliud qua pulvis:non ex aqua sola,quia liquida:ex terra igitur cum aqua,cuius accessione cogitur, ab aqua ergo soliditas est rerranae materiae;& ab ea, corpora habent ut consistant,ob id humore,quo ut glutino continentur soluto, in puluerem redeunt omnia, nec consistunt. Consistentiae igiturprincipium ab aqua, ut propterea qui ex veribus aquam rerum principium dixere,recte dixerint, si heniagne interpraetemur. Quando ergo ad harum rerum consistentiam tam necessarius est aquae usus, iisdem autem serua D mr omnia,ex quibus constant i quod quidem sne aqua nutilius rei persistere uita pmit,etiam apertum est. Est igi rur quae finis naturalium eorporum consistentia, M conseruatio;
haec vero eorum, quae vita carent per connexionem, eorum quae vivunt, per connexionem simul,& nutritionem. Dc -
43쪽
lectus explicandos peruenerimus. Illud nune sit satis, aquam ita ad nutritioncm esse necessariam, ut ipsius solius inter et menta proprium csse ut in alimenta veniat ad eorum pen trationem atq; ad moderandam substantiam scribat Avicen. 2. I . s. i. Doc. 2.cap. I 6. & quidem non temere. Quando nim quod sumitur ad alendum, deduci in singulas corporis partes debet, ut ijs agglutinetur; sundi id ac liquari oportet. N in liquatur autem aut funditur quod aridum est, aut igneuaut aereum, aut absolute terreum; sed quod succulentum, &aqueum. Liquatio igitur,& susio aquae proprium est, ut materiae , quae tamen ab igne quoq; & aere pendes, ut ab ess ctrice causa, per Calorem dissoluente, in actumq; ducente humiditate quae in alimentis latebat.
in uniuersum. Cap. U. T V N C ut ad materialem causam accedamus. Qt uma illud sit philosophis receptum mutuam esse elementorum inter se conuersionem, dandum quidem est, aqua materiam esse posse elementorum aliorum unumquodque, Corum praesertim quibuscum habet illa in AEna qualitate alia qua similitudinem. Qui tamen, o terra proximum aquarum esse ortum contendunt, sane quam leuiter contendunt, In aridissimum enim illud terrae corpus , quo ina aquams quod aiunt) sundi possit, induci renseruata ipsius frigidistate humiditatem oportet, at contra tamen tum in locis quaecunque sol illustrat, ab eo aridiora fiunt omnia, tum in prosundis terrae visceribus nihil est, quod terram in
quam possit immutare . Id enim non potest calor, qui,
44쪽
ia Piunt attenuandi vim teneat, aridam terram eum ἰcal tis inductione attenuando exhalationem potius siccam gignet, quam humidum vaporem, aquae materiam. Non etiam frigus: quod pro tenui ate, quae ad aquae generationem requiritur, terrae densitatem inducet. Ex te ra igitur proxime fieri aqua non potest, quanquam si comis huratur, ut genitus ex ipsa ignis facile in a rem commut tur ; ita, & aer non multo negocio in aquam. Accidit quidem etiam non raro ex aqua aquam fieri, ut ex pluuijs n. M tes, verum hic nouus non est aquarum ortus, sed de uno p tius in alium locum commigratio, Cum aliqua tamen prioris naturae alteratione. Itaque si sensum certissimum in rebus quae adsensum pertinent, iudicem sequamuri euidentissimus, frequentissimusque aquae ortus ex aere est; ut vici sim aeris quoque ex aqua , nempe ex olla , cui aliquid
insit aquae, subiecto igne vapores t id est , crassiusculum aerem) excitari videmus , qui si vitreum solidumue aliud c ollae suprapositum sit operculum , refrigerati in aquam
densantur, id si desit cum manifesta aquae imminutione
in aerem evanescunt . HuiC ergo Consimilem pluuiarum esse ortum , sapientes Consenserunt. Vapores enim ex hoc aquae ac terrae globo Solis astrorumque aliorum. calore in aerem sublatos , consistere in nubes; quae infiigidiori aeris regione densatae , in pluuias decidunt.
Sed hoc etiam modo, ex aere ac vaporibus, intra temrae cauemas a calore excitatis, moxque Syfains, tum
D sontes, tum flumina, tum lacus consistere pIurium est consensus, Cuius sententiae aut re praecipuo Aristoteles r. Meteor. cap. I 3. A Cuius iudicio,licet praestantioresquiqi viri ausi non sine palam discedereiquia tamen aliqua sunt,quae t herum ingenium auocare posse videntur 1 par est,hic, ut tan
isper insistamus; quo s fi liceat in quod vero magis simile sit,
45쪽
in re tam obscura,asicquamur. Namq; aquarum quae e mon. tibus fluunt, ex aere ac vaporibus in terrae s pecubus non esse ortum, astruere hoc vidccur, quod quu Aristoteles 2. degen. de corr. 3 7.dc cum eo reliqui, ad certam aquae partem gigne-dam, aerem decuplo superare oportere sentianti tam ingemtes in terra cauernas Mon ostendere modosed ne cogitatione quidem lici t compraehendere,quq adeo immensam aeris molam contineant,ex qua tam multi maximiq; semes, fluuij, la- do: fiant,quos habet Orbis. Sed nonne etiam locum,in quo continebatur ac prius quam ex eo aqua fieret, contracto ipsemet acre in decuplo minus, vacuum fieri necesse estὶ Quod si vacuum id aere, ex eo qui terram ambit,in eius, qui cxij t, locum subcunte, dicas repleri,ostendendum est per quas vias, per quos meatus subeat. Haec igitur quum dictet ratio,quando tamen in maximorum montium tum planitie, tum lateri-hus, passim conspicimus sontes, fluuios,ac lacus, & eos etiam rerennes,quos a pluuijs oriri nullus merito possi i asseuerare. L horum ortus non est,qualem putat Aristoteles, non temere eorum principium potius mari ascribitur, quae etiam fuit vetustiorum sententia,qui, ut in mare flumina omnia influunt, ita ab eo etfluete, una aere Voce consentiunt. At vero cst hic etiam aliquid,quod maxime perplexum reddat. Qui eniin fieri potest, ut ab humillimo, deprellissimoq; maris alueo, in tam ardua, alta montium fastigia tanta aquarum copia seratur; quum id omnibus sit,consessum aquam non supra eius, a quo oritiir,loci fastigium promoueri Est haec ratio essicacillima, Cui,qui cius opinionis sunt patroni, alij alio modo respondet.
Sunt qui aquarum motum a mari in montes naturalem esse asseuerent,neu: ut Obijcitur,altiores esse mari montes . Quuenim terram Oceanus ambiat, ipsum quum aestuat ita aiunt turgere, ut ipsius superficies, terrae, atq; etiam montium cacuminibus sic aequalis,tunc ergo aquas ab eo in terrae sinus qua
46쪽
λ si ab aequali in aequalem locum recipi, ut dehinc mirum
non sit, in montibus aquas emergere . Hunc enim natura
, lem esse aqine locum, quia Oceani turgescentis respondet superficiet:& ipsius altitudinem aquarum in montibus stat
rigo non excedit. Caeterum aperta nimis cst commenti huius leuitas. Si enim mare quum turget, summorum montium aequat fastigia am non semel, & minores montes tum proxia mos,tum remotos superasset:& totam prςterea terrarum planiciem iam lapius inundasset, quod, excepto me temporis V diluuio, nulla unquam aetas obseruauit. Itaq; quum oceamnum nunquam non terra humilius esse certillimum sit: aue fontium in montibus ortum ab illo esse negandum cst, aut si ab illo est ortus, aquam altius quam eius sit,a quo oritur, loci superficies, ascendere dandum est. Qui huius rationis vim expendere, pronunciatum illud de aquae ascensu pro descensus modo,non semper, sed tunc tantum verum esse aiunt,quia
ab ea aquς portione,quet sursum pellitur, magis resistitur,quac eius,qua: pellit,robur. contra enim ubi impellcntis vis praeualeat, non ad id loci latum in quo est id,quod pellit altitudinem, sed altius etiamnum aquam impelli, ut apertissimo e XC-plo docet Ctesibij machina apud Vitruvium, M organa alia, quae aquas per tubos, fistulasq; ex puteis, Mnauibus exprimunt . Quum igitur Oceanus terram ambiat, vocemus quia clam eius partem, quae proxime tetram allui interiorem; quς. huic opposita est exteriorem. Est pars exterior, ut mole, ita grauitate immensa. Urget igitur intcriorem aquae partem; D atq; ita urget in Cauemas,quas terra pallim habet plurimas, ut i ubire eas, & ab ijs in superiores etiam meatus quicunque occurrunt ad motium siue latera, siue etiam cacumina,ascen dere cogatur, neq; subeundi finem possita facere, priusquam exitum nanciscatur. Haec igitur aquarum in montibus Origo esse videtur amari. Verum enimuero, si acrius rem uv
47쪽
tueamur: primum quidem Oceanum uniuersam ambire redi aram, recentiores non annuunt, qui terrae longe quam aquae ampliorem magnitudinem,contraq; mare a terra ambiri deis monstrant. Neq; tam Vrgere exterior aquae pars interiorem, in fluxu potest,quam vicissim interior exteriorem in refluxu, hanc ergo aquarum reciprocationem ipsas quoq; montium aquas cum manifesto sui incremento mox,& decremento pati si a mari essent,oporteret, quas tamen tenore semper eodefluere obseruatio est. Non etiam hic,quem aiunt,motus, rC-
spondet impulsui, qui per tubos,per quos continuum,liberu, dic apertum est aquae iter; quale per terrae specus esse non potest; a quibus non nisi per inaequales, obliquas,incertas,& impeditas prorsum vias in terrae superficlam est motus. Ita quia dem , quum hactenus,quo modo, qua Via a mari in terrae s perficiem aquarum ascensus fiat, non constet; si modo id verum est, quod vetustas sensit, alia probabilior ascensus illius Videtur ratio, quam quotidiana docet obseruatio. Si quis spongiam aridam aquae immergat non totam, statim in eam Cetiamnum partem quae immersa non est; aqua pertrahitur, ita ut paulo post tota madeat. Quum igitur terra spongiae instar aquam absorbeat, an ab ea illius parte quae mari immergitusici superiores aridas usq; ad suprema montium cacumina,pertrahi eodem modo nihil obstat At contra,etsi terram dum arida est, ob siccitatem, humorem proximum traher negare non licet, non multo post tamen, ubi iam humore imbuta est, non trahet,non igitur Continuus erit aquae ascensus, neq; aquarum continua eruptio. Verum,an quia prioris,qui Dattractus est,humoris, fit effluxio,propterea terrae partes quas exarescentes,in trahedo humore persistunt adiuuante pr sertim aquae lentore, ob quem per consequutionem quanda aquae praecedenti consequens adnectitur Sed hoc animi gra- tia, Mare enim in summos montes trahi, admittere non vis det
48쪽
A Murratio. Namq; quum quicquid mouetur motu, Vcin
turali, vel violento moueatur; eorum neq; Vno, neque altero
posse fieri quod aiunt, ostendere facile est. Non motu quidem secundum naturam,qui in clementis non est, nisi a loco, qui illi naturalis non ost, ad eum qui secundum naturam, nemo nisi ut finem, formam, quietemque conquirat. Ainat ratis aquarum locus est mare, ita yx in eo finem, arma, qui te . quam habere usquam potest, quum iam consequutas sit aqua,si ab eo aliorsum moueatur, praeter naturam moueo necessario fatendum sit. An ergo inquies) aquae locus prae, ter mare omnis, praeter naturam est Non id afferimus, sed
quae in mari est, suo in loco quum si nihil est opus, persecti
nis gratia alium ut quaerat locum. Sede amnaturalis aquae locus terrae proximus est, ita ut unum cum ea globum faciat, ascensus autem in montium caculmina,extra locum illi debitum est, mediam enim aeris regionem, vel tenent, vel etiam
superat altissimi montes, ut propterea in eos aquam ascen C dere, sit in alienum locum moueri. Si igitur naturalis non est aquaru motus, de quo agimus; violentus est; ac propterea non perennis, ita ut, quum ex sentibus, fluuiis, ac lacubus, quorum in montibus onus est, peren s sine multi, quare Ma perenni, ac no violenta caula; asalia causa, qua a mari h bere ortum statuendum sit. Redcundum igitur ad Arist telem.est, & cum eo dandum, aquarum, quae e montibus erumpunt, si perennes sint,no aliam,quam Vaporum,aerisq; ut diximus, esse materiam. Αt dubitatio erat, si ad unam D aquae partem conficiendam decem aeris requiruntur, quia
busnam cauemis tam immensa aeris copia contineri possit, ' quanta quaeritur ad tantam vim aquarum, quae ex montibus fluunt,gignendam quomodo etiam contracto aere in aqua non detur vacuum ;aut si nouus aer subeat, per quas vias i
Mat i Verum complectendum est mente, vapores caloris ri
49쪽
ex humore excitatos, in cauemarum summa statim attolli, illicq: terrae frigiditate densari, atq; in aquam Verti,quae mox eollecta effluit. In priorum autem V aporum locum, Calore nunquam remittcnte ab opera, alij gignuntur, qui rursum eodem modo densantur,&in aquam conuersi continuo fi xu effluunt. Nihil hic igitur tanta loci amplitudine cst opus. quum non ruta simul aeris Hala sit copia,cui locus idem, qui prioribus v aporibus excipiendis satis suerat,non sufficiat. Ita vero etiam neq; de Vacuo ; neq; de Vijs per quas ad replendu - . vacuum nouus aer subea opportuna est dubitatio. . -
DE esse ce autem causa statuere illud primum Oporistet,quum ad cuiusq; rei ortum, & locus, & tempus, quas concausas dicebamus,necessario cocurrat; locus autem in quo resident aquae,non alius esse possit quam terra, duplis e m tamen esse locum, in quo earum est ortus: fiunt enim nucin aere,nunc in terra. Vtro autem in loco fiant,eadem est ctrix est causa. Est vero haec duplex, tum remota, quae Va-Porm,aquae materiam excitat, tum proxima, quae in aquam
illos vertit. Quum enim id perpetuum sit, ubi humor,& C lor est,ut ibi quoque ob continuam caloris actionem, laxatis Corporibus quae calescunt, tenuioris humoris, spiritusque qui illis inest, aliquid,cum sponte sua quia aereum est. erumpat, tum vi caloris soras sub vaporis forma trahatur: ita quidem Dsit,ut astrorum maximeque Solis vi ex humidis orbis huius in serioris corporibus quibusque aliquid perpetuo in sublime es. feratur,quod ubi in mediam aeris regionem peruenerit, quia frigidissima est,densatur,densatumque in pluuias defluit,Causa igitu luuiae remota calor est attrahens vapores,proxima
50쪽
a stigMitas,quae illos densat. Non dissimili etiam modo semrium,fluuiorumcli in terra.cst ortus. Non desunt in prof-diori terra ampli meatus,& cauernae, atq; illic quoq; calor est& humor, humor qujdem tum ex aer tum ex aqua sine qua terra non consisteret,Calor vero,non ignis modo, qui in mistis est omnthus inter quae ipsa etiamnum terra est:licet cogitatione simplex) sed caeli quoq; cuius vis in intimis etiam terrae visceribus viget,metallorum,gemmarum, succorumque - multorum,& rerum aliarum procreatrix, excitatis ergo illic quoq; actione caloris vaporibus,ubi in frigidiorem terrae partem incidunt, refrigerati, in paruas prius guttas densantur, quae coeuntes magnae evadunt; moxq; plures in unum coli ctalia commissuris,angustisque in quibus conc uere locis excidentes in proximas venas,angustas primum,mox, M lati res, tum in cuniculos ampliorςs delatae,sontes pariunt, a quicbus rivi, SI ab his fi ij ad immensam aliquando magnitudi nem excrescentes, dum in eo riui multi, & fluuii alii reci-C piuntur.
HActenus de causis. Nunc de concausis. Inter quas
loci non una est obseruatio, nam praeter Iocum originis, ius proxime meminimus,uniuersalem, qui est duplexae & terra,est,& regio,in qua magna est varietas, Quum ali D bi nunquam sere ex aere aquς decidant, alibi vix desistant vespluviae vel niuestalibi terra aquarum sit Decundistima, alibi prorsus inops,alibi neutrum desit. Est etiam in sontibus Ufluuiis priuata loci obseruatio tum interioris sinus, in quo aqqua vel gignitur vel colligitur, tum externi otis in quod a Gnu delaca seras erumpit, tum praeterea via per quam a sin