장음표시 사용
61쪽
ut eorum attritu scintillae excitentur, quibus in somitem at tum exceptus ignis exsuscitetur Ita quidem igitur priori quaestioni non inepte satisfacias. At quod sequebatur) quuignis perspiratu egeat,quomodo conclusis illis cccisq; terrae anseactibus non suffocatur Verum, ut non ubiq; ignes sunt ita neque ubique densa terra, vel caeci in ea meatus, ubi autecaeci sunt, ipsemet ignis semel excitatus si vigeat,repulso fractoque obij ce sibi aditum parat. Sed rursum,quum non nisi assidue ustili materia suggesta ignis pstet, quid illic est, quod cum seruet: quod tam stabile tamque durum sit ut illius c- caciae resistat i Est quidem subterraneorum ignium fomes frequentissimus sulphur,& alicubi etiam bitumen, atque alia quorum illic ubi eiuscemodi ignes sunt,odor se se prodit, a
qui ea est ignis violentia,ut vel si eius materiae esstat montes, eam omnem exiguus ignis quum adhaeserit, sit celerrime v raturus . Aut ergo sulphur aut quicquid aliud eius ignis sit i mes,non seorsum, sed cum multa terrae materia permistum est:haec vero ignis hebetat vires, atq; in longum illius mateΝ- oriae cotisumptionem retardat At eodem recidit quaestio: ne que quomodo praesente igne,qui ferrum,dc corpus qualecumque cito aut sero corrumpit, bines ille qualiscunque non de ficiat, licet intelligere. An forte ut eiuscemodi cauemosis lincis perduret igni priuata causa est,quod in eas nouus aer harum rerum corruptor maximus non subit Illud enim comstat,eam suisse veteribus parandae lucemae rationem, quae in bene occlusis sepuletiris iuxta cinerum Vrnas accCnsa, nunquam nisi ijs reclusis, atqne nouo aere subeunte, CXtinguer tur. Adde etiam quod sicuti non viventium modo rerum, sed etiam metallicae materiae, naturae instituto nouam seminper fieri generationem obseruatur, ita ut in metallis,& sum rum varii generis sedinis post annorum aliquot quierum, ea
62쪽
A reperiantur, certi illino no deficientis a prima effossione eiusis ' dem materiae generationis argumentorua, & in terrae cauernis illis sulphuris,bituminis,uilisq; materiae aliquid, natalis loci proprietate continuo gigni probabile est, ir ut subterraneo illi igni nunquam desit tomes. De subtersis eorum igitur ignium, M ortu, & conseruatione hactenu. Ex quibus
Caliditatis quoque aquarum, quae in eo ubi igne stant tractu, non a ratione aliena causa apparet. Ita quiden ab igne c D lorem, a semite,& odorem, & saporem earum quarum esse' verisimile videtur. Caeterum non leuem haec rursum ratio
habet dubitationem. Quomodo enim ab eius modi igne calescant aquae,ac non potius ab his ille extinguatur, obὰ rum est. Nempe quomodocunque aquis vicinus sit ignis se siue illis superior,siue inscrior, siue ad latera asteri per terrae meatus aquae humorem aliquem recipi,quo ille vel hebescatu et extinguatur,neceste eth. verum sunt eiuscemodi aquis,& sinus quibus continentur, M meatus per quos fluunt, de C siori Crctaceoq; ac quasi testaceo sol propterea,& sine ignis iniuria caliditatem , & illorum qui in ortu decursuque obuis
sunt,succorum odorem ac saporem retinent. Atque ita ubi euidentes ignes sunt, de aquarum caliditate videtur statuendum. At ubi non sunt, unde nam aquae Calcanζ quae altera
erat quaellio,rcs est maiori obscuritate inuoIuta. Sed rem ex reipsa inquiramus. Quum aqua natura sua sit tum actu tum
potestate seisidageddi illa vimque modo potest calida; acta quidem calfacientis rei aspectu, ut solis radiis, aut igne,aut in D lidi qualiscunque corporis adhaesu,potestat rei quae facul
te sit calida,ut vini, aut ardentis aquae;commistione, actu a
tem simul,& potestate,ut si idem vinum actu calans illi fundatur. E terrae igitur sinu totidem modis calidς aquς prodeunt, nunc enim tantum actu calidς, ut potabiles,nonnullusum caliditate scaturientes,omnis odoris saporis alieni e
63쪽
pertes nune potestate tales, quas medicatas vocant, harum . . vero aliodc actu, S potestate calidς stequentissimei ahq potestate quidem tales,sed a frigidet, quales in Ticinensi diti ne Retorbianet,& alibi non raro: aliς actu calid se quae tamen potestate stigidς censentur,ut Villenses. In tam vario igitur harum calore,sicuti quς alieni, de odoris, & saporis expertersunt,nullius calidi corporis in sui substantia; sed solius igne qualitatis quasi superficietenus tantum participes esse probabile est: ita reliquas sicut odore saporeq;, dc colore etiam ali no nonnunquam insectet sunt,ita ab ij sdem causis habere ca- Rliditatem,a quibus reliquas, rationi valde Consentaneum est. Itaque a calce, inere, sulphtare,bitumine, alumin nitro, aliisque similibus natura calidis rebus, quarum odor 'pe, δοstporem reserunt, eiuscemodi aquarum calorem tac vetustat opinio. C terum, etsi ex harum rerum commistione v se ea aquq caliditas accedit,quam obtinent potestate,non ex illis tamen caliditas altera est quam actu habent. Et in eo quidem verisimile aliquid est, quod de calce, M cinere serua- Ctur,quando affusa calci aqua excitari calorem,& ignem in cineribus seruari apertum est,atn5 modo Cinere, Sc calce priorem fuisse ignem, sed etiam persistere ad caloris continuati nem necesse esset, nullum vcro his vel exurciatis, vel .conferuantis ignis illius indicium est, sed horum etiam utrumque,t ce quum illis aqua affunditur,calorem merat,paulo post tamen frigor extincta vi ignis .. Sulphur autems aqua persundatur,non accendi, imo vero accensum extingui certum est . Ita neque alumen aqua assula calet,neque nitrum: imo vero D c, tantum abcst, ut in aqua calorem pariat, ut contra seigia ditatem insignem essiciat, quodi1 norunt,quibus eo potum rem gerare mos est. Sed,& bitumen, icci accensum in aquq superficiet, ardeat,imniersum tamen altius,cxtinguitur:& in
qua non accenditur sine face. Ita ut vere holum nihil sit
64쪽
a eius caloris causa,de quo agimus, quaerimus enim de caloris illius,quem actu non autem potestate habent, authore, & deessectrice caloris causa, non de fomite. Itaq: quum adscititia h.ec sit aquς caliditas, quam non aliunde habet quam ex
terrae sinu,e quo emergit; hinc illa est vetustior dubitatio, vnde nam terra,quae natura stigida est, calorem cum habeat subterraneum. Et, quum Aristotcles, ut supra dicebamus,alicuisbi aquarum sapores in variuri, terrae Calorem, igneamq; facula talem, vel insitam, vel superuenientem reserat, ex quo, Λ eiusdem terrae calori eam calictitatem ascribere certum est: an ter. rae tamen insitus aliquis calor insit, an quicunq; in ea alicubi sine euidenti igne reperitur, aliunde adueniat, & unde adu niat; non constat. Et quidem Hippocrates in libro de nat ea pueri, caloris hyemalis in terrae ponetralibus causam eiusdem terrae densitatem: aestiui autem frigoris Ciusdem raritatem statuit quod probat exemplo tum fimi, tum tritici ho deiq; madefacti A pellicearum vestiu, quae dcnsatae calefiut C & magis putrent quam rarae,densitatem autem terrae ab humiditate ex pluui3s in ipsam receptis; contraq; raritatem ab humoris absumptione'plurima esse putat: diuerso quidem quam postea consuerit Aristoteles modo,qui hyemalis densitatis in terra,ambientis aeris frigiditatem: aestiuae raritatis, Giusdem caliditatem,causam arbitratur. Caetet iam, utra hye- malis illius in terra caloris causa sit,siue humor, siue ambic metis frigiditas, neutra propositam quaestionem diluit. Si enim
hyeme calor in interiora contrahituri aestate offunditur in eo D teriora unesse igitur prius terrae calorem oportet,qui nunc miro,nunc Dras moueatur,at unde haec,quq natura fragida e calorem habet Sed neq; aduentitii caloris illius pro tem .porum varietate varii vicissitudo, causa esse potest eius caliditatis δquarum,quae perpetuo calent i sed in iis tantum aquis
locum habet, quae vicissim hyeme calidae, aestate autem stigi
65쪽
Le,vel contra. Quid ergo An quemadmodum In planti atq: animalibus sine flammeo igne, Unius natiui caloris opera tot fiunt admirandi est. ctus coctionis,nutritionis, genera tionis, ita terrae quoq; natiuus aliquis inest calor , variss locis variae naturae prou: dentia insitus;cuius v i,ac proprietate,conereti succi, metalla,sontesq: tam varij calore,i rigore, sapore, odore, alibi, atq; alibigignunt ui atq: ideo horum, qui sine euidenti igne sunt sontium,ab uno hoc innato calore atq; igne caliditas pendet Fuit prosecto vetustissimoru Philosophoruopinio,vt in libro est Aristoteli ascripto Theologiae mysticae, lib. I 4.C. I o. terrae necessario vitam inesse, quada ut quae tam admirabilia edit opcra,quae opera sunt vitae,crescit enim, S assimilat, augetq; montes,qui sunt naturς terrestris, in medio quoq; montium huiuscemodi, meatus plurimi existunt, Δί cauernae, rivique dc alia quaedain per animam,quae tales cssicit sermas,quare ex his colligi porcit quod ratiocinimae terrae inst. licet sit naturae seruilis. Fluic sententiae Aristotelcm qu que assentiri dicas, qui in meteolis interiores terrae partes tanquam stirpium,& animalium corpora iuuentute florere,ac senectute macerari ait. Sed, & Posteriores alij cx Academia
idem placitum luctur apertissimeq; Photinus. Aenead. 4 lib. Cap. 22. terrς Vegetalem animam, immo,& mentem tribui a quo Marsilius quoq: Ficinus non discedens torram scribit animal esse intellemiale diuinum, sensum ha ns. Caeterum, an terra animata sit,alterius quidem loci disputatio est. Illud tamen dissentaneum est, elementit unum aliquod ,quod simplex intelligitur, compositum, Sc animal uuasi quoddam sta- Druere. Neq; ex terrae operibus variis inesse illi vel vitam,vel eorum operum vim magis necesse cst, quam malleo aut scaupro, per quae tam multa, tamquc admiranda opera ars inicit. Neque etiam iuuenta aut senecta, quam in cius partibuS Obseruat Aristoteles, i dius vitς magis,quam aptitudinis,ut ita di
66쪽
ώ cam, atque ineptitudinis ad naturae vim excipiendam, argu mentum est. Si non igitur animata interra; neq; etiam n tiuo calore,qui animς instrum emum cst, prςdita dici potest; ita ut a qu.iriam calidItas natiui ferre caloris sit opus. Quid e go Z An moderati ingonii est, sicuti plantarum,& viventium . rerum cstcctricem causam communem Usic naturam prima, quam animam mundi vocant, intelligimus; ita hic fateri, eiusdem quidem opuS est quod in certo quodam,& caeli, &. tem , rae situ natus : mi instantia,qualitatibusque variis varia, ain π libi calidae, alibi frigidae excitentui: at priuatas eius diuersita. tis caulas nos eodem pacto latere, quo eciam, cur India mi tat ebur, molles sua thura sabaei
o ' Quarum effectus alij sunt aqv et omni communes, alij
priuati. Et rurium communes, alij roti aquarum g neri, alij speciebus communes. Totius autem generis duo sunt nulli alis elementorum coinrnunes, omni auton aque.& lam per inflati actu madcfacetv atq; arida cogere, liceL. n. philosophis illud vulgatum sit, aerem aqua h umidiorem,b miditatisq; effectus maiores ipsa parere, aerem tamen cuid tet madefacere, nullus lanius E et i ut aquam madeficere experimur sensu. Sed aquam etiam corpora liqC ut vinculum D qiioddam coniungere, apertum facit horum omnium corpo
Ium cu 9s quς, abiimpto quo constant humore, dii ldluta, puluerimi instar disiuncta iacentu Et nulla quidem hic aqua agnoscitur,quae non flamista, quia tamen harum aliqmagis minus mutet sum,ob id sim piscos quςdam dicuntur, quet stilicet numis intensias sunt ibet vero etiam dulccs V
67쪽
cantur,quales sunt pluuiae,sentanς, fluuiales, lacu stres, palmstres etiam,vt niuales,& glaciales,& quς ex rore, aut grandune aliae mistς dicuntur, suntque hae aliς alio sapore, salso,amaro, acri, acido,& allo ariue alio odoro prςditet ex mari, isnt bus,la bus,fluuijs, stag'is. Harui igitur effectus, non geoneris,sed specierum effectus vocamus: secundum quos omni dulci aqiiς commune est, Ut sitim tollauacri, ut mordeat. His oppositi sunt priuati,qui scilicet eadem in specie, unius tan. tum sunt, & non omnium, resis est maris situs, qui mari non omni accidit talis, Nili inundatio, quς non aliis fluminibus est communis, & talis illiu est,quq licet dulci dentes excutit: aut calculos gignit;quos effectus dulces aliae non pariunt. In uniuersum autem,effectus aquς Omnes pretier eos,qui co munes sunt generi,spectari possunt, vel aquas aquis comparando, vel earum collatione facta ad res alias, hoc vero, vel ad hominem, vel ad alias extra hominem res. Homini autem comparate sunt, vel toti corpori, vel partibus priuatim aliquibus utiles, aut inutiles. Utiles autem , vel robur Conseruanti vel vitia corrigunt. Et inutiles quoq; vel toti perniciost sunt, vitam oppugnantes s Vel partibus tantum aliquibus inimicet, earum robiax dissoluentes. aut mala illis aliqua ingenerantes. Sed haec tum in simplicibus, tum inmissis seorsum explicemus . t tristavi communes agri inplicibus, ut veniunt ad alimentum Η pocratica sententia explicano. p. XIV.
MI R A in aquarum effectibus est varietas. Quum enim
in vulgarium aquarum genere, aliae sint, ut diximus, simplices, quas dulces vocant, aliae mistae i illarum quidem effectus sunt maxime, qui & alimenti rharum velo, qui Mmedicamenti; quare etiam medicatae vocantur, has Gala
68쪽
. . nus aliquando narurales vocati non quidem dulces quoque naturales esse nescius, sed ad earum medicatarum discrimen quae arte parantur. Itaq; ut differunt alimenta a medic mentis, ita illarum inter se effectus. Et est quidem ea maxime alimentorum natura, ut a Corpore superentur, quum conLra medicamenta Corpus superent, quia tamen quicquid patitur, in idipsum aliquid agit, a quo patitur; lent alimenta vicissim corpori suas quoque vires impartiri, a quo immurantur,ita etiam, licet medicamentorum praecipua sit vis immu-- tandi corpus, aliquo tamen pacto ipsa quoq; mutationem a corpore suscipiunt. Ita ergo,&in aquis quae sunt,& quae nosunt aptae ad alimentum. Illarum autem vis,qua agunt in Corpus, ad naturalia nobisq; Congenita mala corrigenda maxime pertinet, ut alimentum quoque, quod dissipationi co Poris quotidianae succurrit: contra aliarum ad adstititia, ut ipsa quoq; medicamenta, quorum ope aduersus morbos P gnamus . De dulcibus igitur ur agamus, sunt illae quae opti- C rnae sunt homini utiles,bifariam: vel ut ad alimentum vena usidc Conseruant robur, vcl ut quasi medicamenta Corporis vitium aliquod corrigunt. Vtrumq: explicemus,Millud prius Quum nobis vita tandiu perstet, quandiu naturalis,& Calor, Δ humor perstat: est quidem in corde prima vitae sede, ea caloris cssicacia, ut prompte excandescat, excandescensq; h morem insitum, quo sustinetur, celerrime sit absumpturum. nisi ei occurratur, duplex ergo hic connatum est malum, a censio,oc huius consectaria siccitas, quas non immerito C D gnatas asscctiones cum Hippoerate libro de corde appelle-MUS. H at una auic na castigationem esse ille author scribit ventum,& aquam crudam, per ventum non aliud intelliges qua aerem qui inspiratur; per aquam crudam ,eam quς sensim perrimam asperae arteriae tanquam iuxta parietem ut ibidem
it quum bibimus,delabitur in pulmonem, cst enim ea, C cruda ,
69쪽
cruda,quae nihil adhuc in animalis corpore suscepit coctionis S in ordinario animalium potu etiam frigida: quare apta ut cordis aestum attemperet,& non illuni modo, frigiditate, sed etiam siccitatem ipsius at sectam,humiditate. Scribit autem
crudam aquam hanc,& ventum non esse naturae humanae alimenta, non immerito, quod, quum nutriendo Corpori appo-
mira agglutinari alimentum necesse sit, sicuti aer qui nihil habet consistentiae, ad id ineptus est; ita,& aqua, quae per mul- tas in corpore mutationes,ipsis quae nutriendae sunt partibus similis prius non sit reddita.Hic est igitur primus dulcis aquae s' in humano corpore effectus,temperandi cordis Calorem, Mi siccitatem. Caeterum, licet aerem nunquam non inspiret. animal, aquam tamen non semper haurit, ut propterea aqua
cruda hausta aduersus siccitatis, & caloris maleficium non sit satis, maiori igitur opus est,remedio quo id quod continuer humoris deperditur si liceat, instauretur ne Calori alimentum ' desit. at innatum humidum restitui non potest, posset enim Perpetuo vivere animal, prohiberi tamen potest ne tam pro- cPere absumatur, fit aute hoc alimetis: non aridis,quae humori aduersa sunt, sed humidis, ad aqua igitur hoc quoque spectat munus,connati humoris sustinendi, non, ut prius, ad crudam, sed ad coctam in corpore animalis. Hi sunt primi, praecipuiq; dulcis aquae eitectus. Quando autem, ut Calor, tu humor,i ta,& totum corpus in continua est dilspatione, proptexeaq; eget alimcnto ad id quod emuit reparandum; est autem ad dissipationis eius cognitionem a prouida natura sensus ventriculo inditus,quo,dc esurimus ob desectum sicci, & I stimus ob inopiam humidi,consere quidem aqua ad sitim ex
' tinguendam suo maxime humore: non raro vero, dc ad excitandam famem sui frigiditate , ubi a calore inappetentia est. Sed id quoq:, quod, ut nutriamur,sumi debet, iocundum s Piduinq; , ne resuῖecur,esse debet: Sapor autem ex sicci, M
70쪽
humidi,id cst, terrae, Sc aquae commistionc est. Debent autem cibi ad alendum corpus in ventrem primum per g Iam trahi,nihil vero trahi potest, quod sit aridum, sic quibus alidiores sunt fauces, nil nisi quod liquidum sit, potest ingeri sumi igitur nihil potest sine aqua . Coquenda etiam sunt in
ventre alimenta, coctio autem elixatio est . quae non sine ii mido. Distribui illa etiamnum oportet in intestina primu . tum in iecur,& viscera omnia,& venas,& ab his solidis partiabus apponi atq; agglutinari, atqui horum nihil fieri potest si-E ne aqua. Imo vero,quod agglutinatur aqua est terrae partia ceps , ita ut verum alimentum sit non ex aqua minus quam in terra,quamquam h controuersum est, ut mox ostendemus. His adde etiam,alimentis quibusq; aliquid inesse e cremeti,quod extra corpus pelli debet,nulla autem fieri eu cuatio potest sine aqua,hac igitur ciborum reliquiae,quae non sine damno in intestinis diutius retinerentur, molles fiunt, Miluxiles, ac expulsu faciles. Hi sunt dulcium aquarum quaec suo in genere optimae sunt, effectus generatim in sano homine. Quae tamen etiam variantur,& pro ipsiusmet dulcis aqua speciebus,quae non eiusdem prorsus naturet, sunt omnes, ocpro eius qui utitur temperamento,aetate,habitu Corporis,c suetudine:neo non pro aeris, de reliquarum causarum nece sario nobis occurrentium, quas non naturales vocant, varietate, ex quibus illud saepe fisive quae alioqui utiles esse solet, reddantur inutiles. Sequitur ut quomodo dulces aquae medicamenti quoque vires habeant, inqui-D raturi. Sed, quod diximus eas ad albmentum ita pertinere ut
est,ia dignum quod explicetur, priusquam I ad alia uanseamus.