장음표시 사용
51쪽
ad os,& ab ore aliorsum fluit. Est, & teporis in aquarum ortu avarictas. Nempe, Vt aliquo anni empore, & constitutione ab aere illarum prouentus est largior, aliquando parcior, ita ide a terra.ad aquae autem naturam,quo tempore, aut qua cinstitutione ortum habeat,plurimum interest. Sed haec in prisuata specierum aquae tractatione commodius explicabutur.
inum tot sint aquarum causae, ab his singulis variae su-
. muntur disserentiae, primumq; a finali, quae est consistentia rerum, &conseruationis,aquarum in varietas, quod, quum hominis scuius gratia haec inquirimus conseruatio fiat per alimenta, aquς aliae alijs magis minusue aptae sunt ad alendum. A materia,quae est vaporum,quia orta principi rum suorum naturam reserunt, ut a puris vaporibus sinceriores aquae fiunt, ita ab impuris impurae. Ab essectrice causa, Cquum ea duplex sit, tum caliditas quae vapores attrahit, tum stigiditas,quae attractos densat, si quidem calor qui attrahit imbecillus sit, attractio fit vaporum, non fit attenuatio quo
fit,ut Crassi remaneant,ita ubi illius vis vige praeter attracti nem attenuatio, praetereaque crassioruni a tenuioribus fit s parati'ac quaedam veluti coctio,non secus etiam, quo stigiditas, aqua vapores densantur,maior est,m frigidior, & crudior est aqua, quae ab ijs fit vaporibus. Ita ergo ab hoc causarum genere habent aquae ut aliae aliis sint magis aut minus DCoctae. Sumuntur etiam differentiae a Ioco tum uniuersali, eum particulari,uniuersali,quia aliae aereae, aliae terreae, & ex aereis aliae in superiori, aliae in inseriori aere oriuntur. Te reae vero vel scaturien tes, vel collectitiae sunt. In scaturientibus autem nequporigo , neq; trans tus, neq; locus quietis
52쪽
idem est, SI rursum originis Varietas est, tum ureri, iii oris exterioris; unde magna aquae Varietas,Vt suo postea loco. Est, Min loco particulari diuersitas,quia n in calida aut frigid a,humida aut sicca, sublimi aut depressa regione na scatur , pluriamum resert. Idem est ex tempore, quando Calidiori aut frigidiori,humidiori aut sicciori tempore, alia atque alia natura aquis imprimitur. Ita quidem aquarum differentiae pro causarum varietate variae sunt, quae persinent ad essentiam, duqua nunc agendum.
ESsentia fiatura est in substantia, & qualitatibus posita
Ad substantiam pertinent simplicitas,& ex aliena m teria compositio: crassitudo attenuitas: puritas.& turbulentia lentor,& illi contraria qualitas: pinguedo item,quae in aliquiabus aquis reperitur,ita ut, quod ijs immergitur corpus, ungic videatur;& aliquando pingue quod illis supematat, detrahi possit penna; imo vero ita aliquando assiuat, ut fons in Indiae terris cognitus sit,ut ait Plin. lib. 3 r. h. cuius aqua lucernae a deant, Vt etiam in Ecbatanis,atq: iuxta Solos Ciliciae ubi olei vicem explet. Est,& illi contraria asperitas, quae alicui aquae tanta inest,ea ut ablutae manus primo fiant asperae, mox,& rimis cuti inductis ulcerosae. Huc spectat,& grauitas,& leuitas, ad haec facilitas ac difficultas ad coquendum,atq; ad corrumpendum. Qualitates autem sunt caliditas, frigiditas; color, D splendorq;, acopacitas, sapor, odor.In his sita quum sit aquae essentia,est haec pro varijs aquae generibus,imo,& in singulo genere admodum vati a,genera nunc ea intelligimuR secum dum quae aliae ex aere, aliae ex terra ortum habent,& illae ut postea patebit vel pluuiae sunt, vel ex niue, rore, grandine, pruina,hae vero aliae marium sontanae,puteales,fluuiales, la
53쪽
custres, stagnantes, palustres . Est quidem in his substantia varietas primum quod aliae simplices, aliae sunt mistae. simplices vocamus, non quae reliquis elementis prorsus ca reant talis enim aqua non reperitur in sed quae mi ous reli. quorum elementorum , plus autem aeris habeant, plurimum terrae retinent turbulentae, &crassae plurimum ignis sulphureae, S: bituminosae simplices sunt limi idae,& in potus atq; alimenti usum uri lcs s reliquae inutiles. Est vitiuersim tenuitas in pluuia;crassitudo in stagnantibus i puri ras in nranis: turbulcntia in palustribus: graues sunt maritimaei ad coquendum caeteris faciliores pluuiae : & eaedem etiam coi rup- tu promptiores. Sed,& in qualitatibus, actu calidae sunt plurimae in medicamenti usum tantum usurpatae , N: actu frigidae plurimae, quae ad alimentum, ex illis tamcn Ctiam aliquae frigidς, & ex his aliquς sunt calidae. Albae sunt ac spicndidae multorum sontium, fluminum; ceruleae, Λ opacet maris: virides saepe palustres,& stagnantes. Dulces potuiq; aptae sunt fontanae, fluviatiles, puteales plurimae,& lacu stres aliquae, medicamenti sunt loco plurimς aliς salsς amarς, acidq, acres, Varijsq; saporibus prςditq. Est ctiam fontanis, putealibus, fluviatilibus plerunq; Odor nullus alijs, pr sertinet iss quas a calore thermalcs vocant, molestus, nonnunquam ctiam non inimcundus. Ad aquς essenti a m prςter substantiam, S qualitates roserri potest etiam motus illius hi tui comos nec starius, qui non omnibus similis,aliquς enim lcni scaturigine ori utiir:aliqnon sine impetu,& ex his aliqui; tanto, ut seruere vidcantur, sed etiam abortu aliς leni fluunt motu, alie citato,aliς nullo.
D sferentiarum qua in aqua substantia accidunt relatio in Fu-
TO T sere in aquς essentia differenti et occurrunt. Qua-Lum singularum si exquiramus rationem, prima diis
54쪽
rentia qua aha simplex,alia mista dicitur,ex materia maxime pendet. Simplex ex simplici fit vapore, in aere, seu in terra cauernis a frigore coacto, mist RVero ex aliena materia, cuius vel substantia simpliciter aquς confunditur, Vel qualitates comunicantur,aliena autem materia est Coru, luc fossilia dicuntur sunt autem hic tum concreti succi,qui vel aqua liquantur ut sal, M alumen; vel igne, ut sulphur,x bitumen, tum corpora quς aqua soluuntur, Ut terrς genera Varia, tum quς non solii uuntur,ut lapides, de quibus suo postea loco. Sed agnosciture mistionis varietas maxime ex qualitatibus,de quibus mox dicendum. Altera differetia est crassitudinis, S tenuitatis, quas& vaporis crassities, Se tenuitas, dc effectricis causi ossicacia aut imbecillitas parit. Quo enim vapores crassiores sunt, Scminor calor, eo cralliorcm aquam prodire necella est, talis in paludosis conclusisq; ac minime perflat s,soleq: illustratis locis frequens cst contra in editis,& apertis, atq; ubi crebra flatuum agitatione coinouetur aer, Sc sbi sortioribus radijs ferit, C tenuiu aquarum est ortus. Alia in puritate ac turbuletia diis rentia cliuimplicitatis ac mistionis effectus, terren ς' substantiς cum aqua copiam aut inopia consequens. Sed quum turbidς, alie non multo post topore clarς fiant, aliς contra turbide perstent; pendet hii C varietas ex alia differentia, qua praetcr lentorem aqini' naturalem, aduentilius quoq; ab quis inc stlentor, quem quς conluctum habent,eς tui bidς pertinaciter perstant: quu at quibus is non inest, terrena sorde subsiden-re, limpid ς fiant,lciator aute aquς maior pCCx aquς puero D dine est,nempe que putrent,omnes soluta corruptaq: per putredinem mistione; terrenoq; elemento, quod exactissime s cundum omnes aquς partes confusum erat, ab aquei separato, lentoris aliquid contrahere obsetuatur, non unqua et sine putredine ex terrς sordibus aquς quam maxime comist is est
lator: atq; hqc si seruescat disiunctis per calorem dissimilibus
55쪽
ex quibus costabat partibus , coeuntibusq; in unum similibus a
subsidere,quod terrenum est,spectatur.Et non id quidem nos praeterit, aquas en aliquas,quae,quum purae sint, igni adm eae perturbentur .terrenis scilicet partibus,quae in ijs latebant, patefactis,at hae quoq; ubi refrixerint,non secus ac superiores terrena sorde vel subsidete, vel ad vasis,in quo sunt,parietes, insidete, purae fiunt. Ad lentore illud quoq; pertinet quod de aliquaru aquaru pingui proponebatur. Verum id ex bituminis alicuius scaturigine fieri apertum est. Asperitas vino quae a
contra alijs aquis inest,terrenae substatiar, ac non exactae percoctione mistionis inditiu est. De differentia aute,quae proxime sequebatur, grauitatis ac leuitatis,illud obscurum non est a terrcnae quidcin substantiae copia esse grauitate, ab inopia leuitatem. Facilitas vero aut dissicultas ad coquedo, sequitur tum materia tum effectricis causae varietate: Materiae quide
Crassitiem, aut lentorem, aut his contraria: aegre enim coquu-tur,in quae dissicile se immittit vis caloris:& tale est quicquid Crassum ac lentu est: adde,& duru; sed hoc non habet in aqua Clocum. Effectricis vero causae vim,insgne frigiditate, quae vapores densat. Quae enim frigidissimis locis oritur, dissicillime Calet,& coquitur. Haec aute quae in coquendo est ratio,eadeest,& in disterentia alia,q sequitur, facilitatis aut dissicultatis ad corrupendii,nepe quae frigidior est,minus facile vim mpentis Caloris admittit, quaqua alia loge potetior causa est huius differetiae,exacta scilicet aut impsecta coctio, dc mistio a calore, g vapores, materia aquq sustulit, quu illud certu sit, ab essicaci calore exactius milceri omnia, qua ab imbecillo. DDisserenitarum, qua in aquaνum qualitatibus accidunt,relatio in suas causas. Cap. XI. PLures sui et in qualitatib. aquaru driet,quas reserre 3 suascas tentadu. Prima erat caliditatis,dc frigiditatis, eis . n. aquR
56쪽
De potu in morbis . Lib. I. ,r
. aquae natura in Universum irigida est; nascuntur tamen aliae alijs frigidiores: Miς no stigidae, sed calidae:& hae quidem, vel actu,& potestate calidae, Vel actis calidae, de potestate frigidet, vel etiam contra potestate calidae, & actu frigidae. Illi quae simplicior est, inest stigiditas, S refrigerandi vis pcrpetuo.
quod aliqua calida sit, aut calefaciat, a mistione est. Qumcunq; autem illa sit,extra locum,in quo calorem conquisiuit, sempcr non multo post ad frigiditatem redit. Quod enim alicubi Plinius lib. 3 i. cap. t. alioqui summi iudicis scriptor, B ex veteribus in suam transtulit historiam, Cranone sontem esse calidum citra luminum seruorem, qui vino additus triduo calorem potionis seruet in vasis:&quod in hausta itidem e fonte Mattiacorum aqua triduo perstet feruori hoc refellit obseruatio igniti ferri; quod alioqui densissimum, caliditatem vix horae paululum seruat. Qu9d autem aqua ali qua calida, aliqua frigida sit, causa est varietas in materia, in effectrice causa. praetereaque in loco, dc tempore, quae inter C causas non principes reponebantur. Vapores profecto, quos ex meridionali plaga Aulter inuehit, ut calidiores sunt; ita in calidas pluuias vcrtuntur. Contra qui seruntur ex Septentrionali , in frigidas . frigidiores ctiam sunt quae ex glacie, &grandine,quam quae ex niue, Δί quae in media aeris regionesiunt,quam quae in nobis proxima, de qua re suo postea loco. Et quae in profundiori sinu terrae gignuntur, ubi frigus viget, frigiditate quoq; ipsae excellunt, qua non illae, quae scaturiginem non longe a terrae superficie habenti maxime ubi assia D dua Solis radiatio illustrat. Huc pertinet etiam aquarum ratio, quae sponte Calentes nascuntur,de qua,ne hic dicendi O 'dinem pcruertamus,mox priuata disquisitione agemus. Addendum his, ex anni quoq; tempore aquarum in Caliditate, 6 frigiditate varietatem accidere, quum illud apertum sit,' profundiorum puteorum, & sontium aquas hyeme calidas
57쪽
esse, ut ait Hippocr. lib. de nat. pueri aestate stigidas In cu- Aius rei causa licet Galenus s. di simp. med. DC. 8. veram eam non esse caliditatem hyeme, sed sensui tantum ob immensum aeris stigias,apparentem statuat, Vrinae exemplo, quam quis
in balneo redd it, calidae quidem reipsa, sed corpori quod a
balneo incaluit, stigiditatem rc serentis: unde quod minus calidum cst, frigidum sensus iudicet. Vera tamen Causa non immerito censebitur caloris in interiores terrae partes hybe no tempore ob circumsistentiam ambientis frigoris, Contra- .ctio,& diffusio aestate ob caliditatem aeris rarefacientis, nem npe hanc ipsam Causam agnoscit Hippocrates in lib. de nati ra pueri, atq; ob hanc in nobis ventres hyeme calidiores esse docet,quod,& Galenus I. aph. r s. explicat. Neq; quamuis, in exterioribus nostri corporis parribus quae aeris immutatione immutantur,quod Galenus ait, aliquam fortasse habeat verisimilitudinem; in interioribus tamen, quae eundem semper Caloris statum retinet,& eximio sensu valent, simile id experimentum est, nempe frigida hybernaq; aeris constitutione, cisontana,quae optima sit,seu ore sumpta, seu epota, seu clystere immissa,semper tepida;contra aestate, semper frigida percipitur, Certo verae,atq; , Ut aiunt, positivae, non autem comparativae, aut apparentis Caliditatis, vel frigiditatis, arguinento. obseruatur in aquis etiam Color, qui in ea, quae praestat Teliquis,albus dicitur, non ille quidem vere albus qualis in lacte, sed omnis coloris expers ridem vero etiam splendidus. Qui talis est, ad simplicitatem aquei elementi, atque ad aeris naturam maxime accedit;orta ex purioribus vaporibus,Cal ris,a quo excitati sunt, vi percoctis,& attenuatis; terreae autC materiae expertibus contra lacteus color, qui in aliquibus spectatu ex rerreno est albo,commisto vel alumini, vel sulphvri;Vt flauus quoq; ex ochra. Sequitur,'& viridis terrenum in ymentum. Vt enim aquae, quae non mouentur, facile eo
58쪽
, rumpunturi ita externo aeris calore ab illarum intimis atque' imis partibus aliquid humoris ictrena sorde insecti in superficiem attrahente; adde etiam,insidente in ipsam puluere, queCommotus aer ventiq; e terra attollunt; fit viridis colori crasi sescente primum aqua,tum vero etiam densata in limum, ita ut in ea aliquando herbae nascantur. Ceruleum autem col rem quem mare praeseri, tracta,e mari aqua non habet, neque aliud quam aquae profunditas crassitudini coniuncta il-- lum nobis repraesentat, Vt colores quoq; alios,sontes,& flumic na,& maria, ob insidentem alueo terrae, arenae, saxorum, Cauculorumue diuersicoloris materiam, ostendunt. Sequebatur differentiam saporibus,quae materiae varietatem sequitur& starum aquarum propria est, quum enim sapor sit misti Corporis affectio, aquae nam, ut scribit Aristotelis lib. de Sens.& sesib. exigit, ut fatua sit atq; insipida δ& quo simplicior,eo magis omnis saporis est expers, appellatur tamen dulcis ad aliarum discrimen,quibus euidens est sapor aliquis, quare ea C quoqὲ cui dulcis sapor inest, simplex non est; sed, ut paulo amica dicebamus, vel terra alba; vel suphure, vel alumine infoeta, quae huiusmodi est ab ea quam dulcem Κατύ οχην nominant,distat, tum saporis ingratitudine, tum opacitate. Sunt acidae aquae quae vel ex alumine, vel ex aere, succisq; & excrementis quae cum aere reperiuntur, sed quae ex alumine, sunt astringenti sapore insignes: aliae acrimoniae alicuius sunt par ticipes . Ad acidas reseruntur, dc vinosae, acres vero ex cal Cantho multo,dc illi congerere mys, Π,calcithide, melante D ria. Ex sale autem simplici, salsae,ex nitro, cum salso,amarae.
Proxima erat differentia odoris, qui ut simplici aquae nullus est, ita cui accidit, alienae substantiae in ea mistionem prodit: vel putris, qualis inquam faeda Corruptaue cuiuscunq; gen ris corpora incidunt, aut illi proxima sunt: vel sine putredine, cx odorati corporis alicuius vicinia. Sic quibus in sulphureis,
59쪽
bituminosis, metallicisue locis ortus est, aut per ea transitus, odore non carent, molesto quidem frequentissime: aliquam do tamen etiam iocundo,ut ex purissimo bitumine quod ca-phoram vocant, aliquae id quod illis quoque accidit, quibus odoratae stirpes frequentiores innatant.
. CALIDITATIS ARVARUM C AVSAE.' Cap. XII.
C, UVM aquae natura uniuersim, ΔΓ actu, & potestate
Digua atq: humida sit, priuatim tamen sontes γ- liqui actu,& potestate calidi ac sicci, alijactust, gidi, sed poteitate sicci, alii etiam actu Calidi potestate autem stigidi atq; litimidi reperiantur: exercuit quidem veterum recci liorumque ingenia haec varietas, ad perquirendas'; huius rei caulas excit auie. Sed obscura tamen adhuc res est, dignaque quam hoc loco resumpta de integro quaestione, quo ad eius fieri potest,declarare enitamur. Itaq; quum Ca Cbditas, aquae aduentitia sit, aduenire ea illi non aliunde potest, quam vel ab aere qui ipsam ambit, vel a terra, in cuius sinu quiescit. Ab aerae calcscunt euidenter, S flumina,& stagna, M lacus, & sontes non .prosundi, & aqua omnes aestiuis temporibus,sed haec ea non est caliditas, de qua agimus, est enim de aquis,quae perpetuam habent caliditatem, disputatio. A terra igitur harum caliditas est. Sic Aristoteles in m Moris lib. 2.cap. s. varios quoq; sontium, fluminum, de aquarum Opores omnes in varium terrae Calorem, igneamque fa- Dcultatem vel insitam vel su peruenientem refert. Est hic t mon multiplex quaestionis locus. Quomodo enim terrae in. sita vita ignis facultas est si eius temperamentum labiuraque frigid i est 3 Alit si aduentitia est,quomodo in imis retrae pe- nec abbus,ci ca alieno Ioc aut gigni potest,aut recipit Quin modo
60쪽
modo etiam tandiu sertiari, ut nulla unquam hominum me., moria ignes desierintaeilinae,aut Vesui, circa quae loca se qucntes sunt calidarum aquarum Scaturigines Ad haec, quomodo ex terra ignem illum aqua recipir,& no extinguit Ac postremo,ubi eiuscemodi ignes non sunt, quomodo tamen calidi fontes vigent e Ca tei una, an quicquid alicui rei
Connatum est; de cius ramen natura necessario non eae Comnatu iri quidem cst partibus in visente animali omnibus ut actu sint Calidae, sunt sempcramento tamen frigidae multae, lidae igitur calore aliunde acquisito, natura vcro stigidae. Ita terrae quoq; calorem aliquem quia illi consuetus est,atq; alia cubi perpetuus cann itum appellare, eius naturae tem ramentoq; non repugnat, ita ut de quo prima erat quaestio a insitam terrae ignis vim esse aliquam quod innuit Aristot les, non illi contrarium sit, quod eius d. in natura sit frigida.
An vero praeter adsotitiunx nem connatus aliquis scrrae Camior Vere insit, suo mox loco perquiretur. Nunc autem quam do ignes ex variis terrae locis euidcnter erumpunt, quomodo ij, ve secundo quaerebat ., tam alieno loco in dant, vide
mus . Si id spe temus,cuius quotidiana obseruatio est,his imre modis aC.vcluti causis,ignis accenditur,nempe, eum ipsius met ignisconta tum abolis radij inm licum, chalybi ue collisione,tum klmine, mi autem rationi dia Titaneum ignum in terrae visceribus,tibus qui supra terram est,ignis cinta aut cxci tar i,quomodo enim serri illuc potest Idem, & de solis radiis statuendum,quos in profundiores usque recessus terrae tam densa crassiaque terrς mole obtectos in serru se pose se,cxtra omnem est fide.quae itidem ratio est, & de fulmine. Rς liquum igitur est, ut ignis, quo agimus accenso ex si
cum iit colusione .: Curcnsm in tervaeicauernis. in quibus V
torum fi equenti ilim a discursio est,eorum ventinum impc usiliceae maLeriae saxa incuriare alia in alia non credamus, i