장음표시 사용
81쪽
genere ex Assili metallicaq; materia permisto, deque aquis x
ouae cum his versantur, quod ad primas qualitates pertinet. statuendum si apparet. Habent tamen haec, & superiora. plurima alia quibus differunt,primum quidem gradus,secundum quos in primis ipsis qualitaribus sunt alia aliis inferiora rium vero,& secundas,dc tertias qualitates: secundnm quas, ω ipsa,& aquae ipsorum participes,dissimiles effectus edunt. De quibus speciatim sigillatimve dicere a nostro nunc pro posito abest, omnia autem a multis quibus priuatim de bal- neis studium fuit iam explicata habemus.
sectus striarati in vari s aquarum sterie- . p. XVIII. π A M de priuatis aquarum effectibus agendum, quorum
a quia obscura est ratio,miracula,& proprietates, V unL. Spectari autem possimi priuati in aquis effectus, aquas tum aquis,tum rebus alijs comparando. Si aquis Conferantur,mi- cra res est illa motus varietas, secundum quam aliquae Certis annis temporibus,aliae certis dies horis crescunt,& decrescsit aliaeprorsus incertis. Id enim vulgatum est, maria aliqua singulis senis horis quotidie fluere,ac refuere:& Nilum quintannis semesita mundar ut uniuersum sere Aegyptum invi det . Si vero rebus aliis aquae comparentur, ut quidem mini comparantur, ea est aliquarum vis, ut quali venenata natura praeditae,ium si bibantur,tum si ijs aliquis se abluerit, celerrime sine dolore, sine remedio necent. in sontibus qui- Ddem Styx Archadiae,& Styx alterae circa Thessalica Tempe, M tres sontes alij in Beroso Tauroru;& Neptunus Terracinae & Lacus Cichros in Thracia, dc riuus in Macedonia vuaput Plin. lib. 2. cap. 2.&ex Ruforib. s. med. Coll. p. - 3. ω Seneca L nat. quaest. Alias etiam aquas veteres obser-
82쪽
t A uarunt partibus corporis quibusdam tum utiles, tum inuti les. Capiti inutilem, sontem in Chio seu Cea, qui sensus
hebetes facit, contra utilem riuum in Sicilia, qui subtiliores, oculis autem priuatim mederi tum Leucogeos sontes iuxta Puteolos , tum sontem Codem in tractu Ciceronianum . Sed sontes illi quoque duos norunt in Beotia iuxta Orch mentum, quorum alter obliuionem inserat; alter adiuuet memoriam. Scripsere etiam temulentiam vini modo fieri ex Lyncesti acidula, & sonte alio in Paphlagonia , & in agros Caleno, S: sonte rubro in Aethyopia, Δ Gallo flumine in Phrygia, insaniam vero aboleri aquis Sinuessanis. Sunt stiam Susis in Persia aquae, quae epotae dentes excutiant, Mprope Alpes loco non uno, quae gutturosos efficiant: quum contra vocem expediant aquae Tarsi Magnesiae, de apud Z mam . Quae autem gutturosos, eaedem etiam calculosos h mines faciunt. Calculosis autem prosunt aquae in Aenaria insula,& alibi non paucae. Illud quoque litteris traditum est, sterilitatem mulieribus induci Aphrodisio fluminei aboleri aquis Sinuessanisi abortum excitari Thespiarum sonte, Mflumine Elato in . Archadia : custodiri autem faetum Lino sente. Addunt curari vulnera aqua Albulari & Cutiliae, Viatiliginem deleri aqua lacus Alphionis. Sed ad gignendos etiam pilos facere Erythrim fluuium, ad tertianas vero feta bres, atq; ad purgandum,Tungri sontem in Gallia. Aiqi hete quidem ex veteribus de mirabilium esse tuum varietate ab aquis ut homini comparantur. Vt vero rebus extra hominem D alijs,non modo viventibus tum animalibus, tum plantis, sed etiam non viventibus conseruntur,non pauca sunt digna admiratione . Illud autem primum, quod in Arethusa Arm niae maioris lacu, qui nitrosus est, vivant pisces. Mirabilius
illud quod in Styge Archadis mortifero,ut diximus,sent
in Stasno Nympharum in Licta,& in sente alio Armeniς, ω
83쪽
circa ortum Danubij pisces itidem vivant,ijs qui comederint
lethales. Resert etiam Seneca 3. nati quaest. quum in Caria iuxta Idmum urbem nouus exibillat amnis, pisces lethales Gmul emersille. Non etiam caret admiratione,quod in aquis ealidis aliquid vivat, ut ad vetuloia os non procul a mari piastes Sc in Pitanorum aquis ran ae,5 in aqu: s Calidis Patauin rum herbae virentes. Acccdat illud quoq; dignum obseruatione, senile Arist. 3 hist. I x. quod in Falisco aqua amnis epota candidos boves facit,& in Beotia Melas amnis oves nigras Cepitisus ex eodem ex quo Melas lacu profluens, albas, Penius nigras,Xanthus iuxta Illum ruffas. Ad hunc Iocii in id quoq; pertinet, quod sentes fluuiosq; aliquos tum magis m,nusue increscendo, tum praeter morem exoriendo aut delitescendo, annonae, secunditatem aut sterilitatcm significareo seruatu est. Id de Nilo vulgare est,quomodo si intra aut extra certam mensuram increscat, certissimum proximae sterilitatis omen faciat. Et artate nostra non desunt qui se idem in fontibus aliquibus obseruasse affirment, ubi praeter morem vel erumpant vel delitescant . Talem fuisse in Reatino Neminij sontem arbitrandum,quem author est Plinius lib. 2. Capit. 1o3. ut alio atq; alio loco exoritur, annone mutationem significare. Sed admiradi ctia sunt effectus varij quos ab aquis in inanimatis rebus veteres notarunt. Illud autem maxime. Iouis fontem gelidum in Dodone immersas faces extinguere si extinctae admoueantur accendere, atq; illud, expansas super frigidum in Illirijs sontem vestes incendi. Est, SI id ra- rum,quod in Cartitiens Hispaniae sontes aiunt este duos,quorum alter omnia absorbeat, alter respuat. Frequens vero cst, aquis aliquibus immersa tum ligna, tum frondes, & corpora alia lapideo cortice obduci. Atque hi sere sunt priuati aquarum effectus a veteribus, a recentioribusque obseruati , de
quorum causis licet ali j quoque doctissime scripserint,exigit
84쪽
De potu in morbis . Lib. L. φρ
tamen propositus nobis ordob eas ut hoc loco non praeterea.
Eμώ-ris causa. Cap. XIX. AGe ergo aquarum Vt aquis Comparantur effectus ante
omnia expendamus,& COrum causas inquiramus.Oa Currit autem primum earum incrementum,& decrementum
quod quum in mari. Niloq; sit tam euidens,adeo tamen obiso scuras semper habuit causas, ut certi nihil de eo afferre adliuo audeant uiri in naturae perquisitione diligentiores. Primum agamus de mari. Id non unum motus genus patitur. Agita, . tur non raro vi ventorum, estq; eius motus ad omnem loci differentiam prout venti ab una aliaue parte impetu. Inest illi trepidatio quoq; ac veluti palpitatio quaedam perpetua,eo etiam tempore quo quietissimum est; quem statum malacia Vocant. Et,quum aquis omnibus fluxus sit in decliuiora, ma- C ria quoque omnia in Oceanum fluunt. Accidit illi,& acces, isus ac recessus a litore quem fluxum ac refluxum, Ac aestum V aut . Sed in reliquorum motuum causis parum fortasse est quod dubites. De causa aestus effectrice, inter natura: st diosos adhuc dubitatio est. Quum enim esse illam uel int riorem vel exteriorem necesse sit,si interiorem dicas, erit ea maris vel serma,uel proprietas elementis superior. At a ne tra quidem harum hunc esse motum, uniuersim tum sensus docet, quo aquae omnes suo in alueo quiescere obseruantur, P nisi is in qualis sireas aliquid externum moueat: tum ratio quia,quum elementa omnia suo in loco quiescant, aquarum locus est mare. Etsi cnim sontium,fluminumqι aquς φεte mouentur,non id tame vel ex forma est, vel ex proprietate
aliqua, sed quia, quum alieno, & superiori sint in loco, suum interiorem quaerun Sed etiam,quod no a serma hic sit maris
85쪽
motus, id plobat,quod si aquae forma non est grauitas , illi tamen proxima est , cuius simplex, & deorsum est motus, atqui hic compositus est ex accessu, & recessu ad latera. Non etiam maris proprietas dici aestus causa potest, quum non omnia maria eum motum patiantur: & quae patiuntur, non eodem modo. Ab interiori igitur causa quum non sit aestus, si ab exteriori est, quum quicquid ab alio mouetur, non sine Conractu moticatur quod quidc m mare proxime tangit aerest, an ergo ab aere hic est motus At aeris,qui illud Circumstat, substantia tentiassma est: cui longe minus roboris ad Inouci dum incst, quam aquae; cuius corpulenta est substantia , quod autem mouet, Co esse oportet fortius, quod mouetur. Qui re, de scutu obseruamus repelli ab aqua obuium azICm, non ab acre aquam , nisi loco, SI angusto, SI non suo sit conclusus. Quod si non simpliciter ab aere, sed a flatu se acre, id est , vento fieri aestum quis dicat; quum uenti in partem illam aqua flant, oppositam moueant, ncque ab eadem semper moueantur parte, incertus prorsum est eorum mi L lS,aestus autem motus semper est a maris medio ad trius, altore ad medium ;& est certus. An ab aere igitur aliquo inlcriori Nam sub mari passim,& caucrnas,& in ipsis aerem reperiri aperte docent hiatus, gurgitesq; nauium Voraces, Min tumorem CYtolli mare,sublato cx terrae visceribus aere L 5 sensus est omnium. At quod de externo quoq; aere supra dicebamus) ordinati eius motus, qualis in aestu Causa esse nihil tale potest:quod est fortuitum ac praetcr ordinem . Si alia igitur quaerenda est causa, non alia se osteri quam cael tim, ha-Tum rerum inseriorum gubcrnaculo addictum. An ergo,Vtcsic stes orbes, imo, & clementa caelo confinia firma nacta moruab oriente in occidente solem v chuntur,ita,& maret mouCrionim maria quoq; omnia in occasum, certa obseruatio est. Si-i itur celestes.orbr' non firmamenti modo motu,sed alia
86쪽
raeterea aduersus illius motum, latione mouentur; an ita mae quoq; inotu uno alieno ad firmamenti Cursum sertur occi-iens versus; altero proprio, priori illi contrario,ex sui grauita- C; atq; horum motuum alter accessus est,recessus alter ve- um eli hic coelestium orbium motui longe dissimilis, quumlli enim totum orbem die Uno cum firmamento percurrant,
uec proprio dehinc motu dissimillima celeritate moueantur naris motus uterquc aequali sere horarum spacio absoluitur
stillorum etiam motus ab orcu in occasum, atq; ab hoc in trium continuus; hic vero accelIus recessusque vicissitudinarequentiori, nunc maior nunc minori interpoliatus. Restat gitur, si aestus ab exteriori Cil causa, ut in astrorum vim res a tur. Neque enim obstat, quod,quae aliud mouent, tang e illud oporteat, quum caelum astrorum radijs seriendo, perntermediumq; aerem tangendo uniuersum hunc Orbem co- cruare,naturae intupretibus consentiat. Itaque si haec astro-um Opera est, an ne omnium, an aliquorum tantum Pro. ecto licet astra omnia, maximeq: errantia, vim in haec inse-iora habeant,non eiusdem tamen esticaciae Omnia. Et rantia luidem, praeter Solem, Lunamq; reliqua,quamuis ipsa quoq.ucis non expertia, motu, S lumine agant, radios tamen essau dignos non emittant,contra Sol, ac Luna non motu modo
igita, M lumine, sed radios quoq; maxime aut e Sol, insiones aciut, imbccillae igitur potestatis; quii sint reliqua, Solis Lu- aqq; comparatione, pcdere ab his duobus motus uidetur, deplo agimus. Sed, an ab utroq; an ab altero tantuZEst quidem,oLmagnitudine, lumine, ac radioru sortitudine l6ge qua lura prflantior, a quo suu quoq; lumen habet luna, quo nomiae insigniu in hoc orbe est tuu praecipuus author Censetur, E in aliIs omnibus, S in mari etiam, eqno potissimum quum mmeniam illam vaporum, exhalationumq; copia exhaurire.Onsenlus sit omnium, quae pluuiarum, & aquearum impres-- . D 2 sionum,
87쪽
sionum, ac ventorum sunt causaei a ratione non dissentit aestum quoque fieri, cuius quum partes sint duae, accessus, SI recessus, S recessus non aliud sit quam aquarum defectus,a cessus non aliud quam redundantia, nisi Solis vi aquarum c pia imminueretur, non fierent recessus, atque hic si non fieret neque etiam sequeretur accessus. Cςterum etsi ad aquarum desectum, ubi earum continuitas est, sequi maxime solet in earum quae deficiunt locum a superioribus partibus noua aquarum successio, vere, Ubi quid aquarum ex Oceano a sumitur, ob ipsius humilitatem,in carum; quae deficiunt locum alia maria ipso superiora nouas aquas Continenter inserunt ; aquarum tamen .icsccius non est essectrix aestus causa, quam inquirimus; imo qualiscunque sit causa, perpetua non Cst, quum in summa etiam aquarum redundantia aestus fiat. Ex his ergo Solem aestus causam eta non colligitur. Causa igitur erit Luna. Nam hanc aquis praeesse, & ad varios eius in hunc orbem aspectus humida corpora, Λ aquas varias suscipere mutationes, vereque maria quum Luna viget, ut in
plenilumjs, turgere, subsidere autem quum minus pollet lumine , ut in quadratis , vetustillima obseruatio est , ita vi , sicuti incrementi decrementique aquarum singulis mensibus causa est Luna , illi non immerito quotidianus quoque fluxus ac refluxus ascribi possit. Nam id etiam notatum est , eo ipso horae puncto quo in Hemispherio
nostro Luna mundano ortu Oritur, increm Cntum quoque
in mari , quod illi subest, inchoari: sexta vero exacta hora, quum iam Hemispherij ipsius culmen attingit, ad decimam tertiam usque fieri decrementum, quo rursum Iempore per alias sex horas increscit,& post eas,totidem alijs de- Crescit. Sed quonam modo luna incrementi decrementi uemaris causa est quid etiam est causa illius in motu ordinis
Id ex philosophis constat, Lunam calfacere, quocunque id
88쪽
ficiat modo. Calescente igitur rarescenteq; a Lunae vi maritima aqua, vapores excitamur, tum tenues, tum classi, qui tenues,exhalant, foetoris illius participes qui instante iam aestaeuuienter percipitur: remanent crassuqui distipatu faciles, aquas non in tumorem modo attollunt;sed ad austi, in feruore, atq; etiam perturbationem trahun tumefactis ergo aquis fit accessus aquarumq; in litora citiusto, cui, abeunte vi Caloris , dissipatisq: vaporibus, ac iubi ato rumore, suCcedit recessus. Ita ergo aestus causa luna est. Sed eadem etiam in aestu ordiis
B nis est causa id quod ut pateat, mente cogitandum est, sicuti dies naturalis ex horis viginti quatuor constitutus in quatuor aequales partes, quas quadra Πῶς. v ant, diuiditur, singulas horis serie sex constantes s tere diximusὶ quod diligenti animaduersione, horis duodecim, quibus Luna hemispherium totum percul rit,quinta sere horae pars deest ob proprinm La
nae mosum,quo in Orientem contra firmamenti motum mo
uetur ita terrae,& aquae globum in quadrantes quattuor s Carnquorum duo luperioris nostri sunt Hemispherij, duo i C ferioris. Sol igitur,ia Luna totum hunc globum cum firm men i motu peragrantes, sui corporis lumine illustrant. ita V scuta lunari inotui absoluto horae dantur viginti quatuor, sic
globo in partes viginti qaatuor diuiso, iis in partibus singulis illustrandis singulae horae lunaris aspectus assignentur. Nunc
ergo, quum luna, ut reliqua astra, motu etiam lumine agat,m tria quae primum nostro in Hemispherio illi occurrunt, suis radi jῆ fcriere,,caloremq; in iis, mox,& rarefactioneaea induces D di vapores excita S,in tumorem sensim attollit,ea enim aquae natura est, ut calore rarcfacta intumescat, ita ut ingenti Cai retcrucar quoq; &. exundet. Sic prima hora incrementum fit pi imae partis orientalis m iris, secunda secundae,rertia te tiae, quar A quartae,quinra quintae,& sexta sextat. Vbi ad seMaaeboiae finon, id est, d meridiei culmen pcruentum cst, r
89쪽
frigescere orientis maris pars incipit,quae prima hora incalumrat, atq; eodem modo secunda,& reliquae, ad sextae horae finem,aquae autem refrigefatae detumescunt. Sic fit a prima
ad sextae finem in orientali mari decrement tam . Progreditur Luna, Morientali quadrante relicto meridionalem incipit il-Iustrare, tunc orientali mari decrescente, meridionale intumescit, in tumore tandiu persistens, quandiu Lunae lumine fouetur, id est, ad occidentalis usq; quadrantis initium, tunc luna occidentalem inuente, meridionalis maria refrigescentia detumescunt, ad id usq; tempus, quo luna absoluto per occidentalem cursu,borealem iam quadrantem illuminans illius quoque maria in tumorem effert, occidentalem sui lumine destitutum relinquens, Vnde ipse quoq; refrigescens detumescit. Absoluto supra borealem partem motu orientalem, rursum odit, ipsum nouo lumine perfundens, &cius maria tumefaciens,lunc borealia quoq: detumescunt. Sic continuato ordine, vi Lunae, mare nunc extolli nuc subsidere verisimile est.
Caeterum non desunt hic dissicillimi scopuli. Primumq; quu Cillud certum sit singulis sex horis mare increscere, SI totidem decrescere, sicuti primi incrementi in Orientali mari causa erat luna sui praesentia, primi decrementi sui absentia, quin modo idem orientale mare, quod non nisi post horas duod
uiginti lunae Corpore fouetur, hora tamen duodecima exacta increscit absente luna, quae tunc in occidentali plaga versatur An quia quadeans occidentalis orientali, e diametro opponita' propterea ubi in occidentali est luna, orientale rectis radijsserit:&quae primo orientale vicinia radiorum ex- DCalfaciebat,quum in occidentali est,feriens radiorum rectitudine, non dii similiter calfacit, & in tumorem tollit 3 At hoc est suspectum. Quam enim illud indubitatum sit, lunae, quum sub terra est,radios terrae corpus no peruadere;imo vero quia
terrcno globo longet minor est, quum illi opponitur, Ut reli
90쪽
qua luminosa corpora opaco corpori obiecta,umbram in opis positam caeli partem mittere,calathoidem nuncupata qu quo sertur longius,eo dilatatur magis; eam certe ab occide tali quadrante in orientalem radios mittere, quum sub ter aest, probabile non uidetur. At vero,quum luminosi cuius': corporis radij,qu0 magi.ud abest, eo latius diffundantur.
linearum exemplo,quae,quo a centro magis recedat, eo etialatius disperguntur,ari lunam tam alto supra terram Ioco positam hunc terrae, M aquae globum longe amplius quam dia η midia parte radijs perfundere arbitrandum Neq; enim tu obstat,quod de umbra proponitur, quando, etsi luminosum corpus ubi opaco propinquum est, calathoidem umbram facit,non tamen ubi loge dissitu ab eo est, ta facit, nihil igi ea ratione videtur alienum,lunam eo te pore, quo in tertio
orbis quadrante versatur,in primum quoq; & vicissi uum est in prima,in tertium,&quum est in secundo, in qua micontraque quum est in quarto;in secundum,radiorum suaruq; virium aliquid impartiri, unde eodem tempore occidentaba, V de orientalia, meridionalia.& borealia pariter intumescant,
luna licet non utrobiq; praeseme. . . - Hactenus quomodo maris aestus, & eius ordo a luna peti deat, Videmur ostendisse. Non hoc tamen placitum caret dubitatione, quum non aquae omnes,non lacus,non stagna. n que maria Omnia aestum patiantur, quae tamen omnia lunae
subiecta sunt. Neq; eodem temporis ordine maria omnia fluunt ac rcfluunt,quibus aestus accidit. Sed huius varietatis ratio ex re ipsa petenda est. Tria sunt in *stu, id quod mo-U uetur,id quod mouet, & locus in quo est id,quod niquetur. Mouetur maritima aqua, quae quum sit substantia crassaite . Lae pluriirum exustae paxticipe;qualitatibus, salsa, amara, ac Betens; Copia late alteq; immensa, & quae praex ea sp ter non fiuit,illud in uniuertum certum est,inter aquas,quae min