Gerardi Io. Vossy et aliorum Dissertationes de studiis bene instituendis

591쪽

c As P. sc Io P. DIATRIBA,' l. Concordantiarum usus 8e utilitas eluce Gcit, ubi formae singulae, more Masore rharum, accuratissime sunt distinctae,ejusdem formae vocabula sub uno titulo & tabella comprehensa S repraesen rara unde labor loci inquirendi compendiosissimus de ju- eundissimus. VIII. Hoc studium quamvis initio videatur dissicillimum, intra paucissimarumtamen septimanarum spatium , adhibito commentario hoc Masore thico 8c Con. cordantiis. absolvi poterit. - V.

De Studio Talmudico. I. CΤudium Talmudicum ultimum esse jubeo , quia omnium est dissicillimum. In Talmud enim omnes Hebraeae &Chaldaeae linguae dialecti, quasi in Oceano

immenso, concurrunt, infinita vocabula &loquendi modi, nul libi alia S Occurren res, rerum subtilitas de dissicultas maxima.

Unde qui ad lectionem Talmudis, & ejus

aetatis scriptorum, vult accedere, bene i structusti praeparatus accedar,necesse est.

II. Quid Talmud sit, quidque in eo Conistineatur, non est nec este hic commemora- ire. Adear, qui hoc nota vult , operis Tal-mu dici recensionem , quam Io H A N N E SB VXTO RFIVS adjecit ad Tractatum vi abbreviatuν is Hebraicis. Ibi enim non

592쪽

tantum in genere exponir, quid sit Tal-mud Iudaeorum, quaeque illius apud recutitam gentem auctoritas : sed Se omne alibros & capita Talmudiea, cum singulorum argumentis , recenset. Hujus generiati styli libri, sunt quoque Zohar , Meetillia, Rabbos . qui vel circa tempora Christi sunt conscripti. vel non ita dia

post, dum adhuc lingua Chaldaea , sed

corruptissima Iudaeis erat vernacula. III. Talmudis editiones exstant tres: Prima excusa ei Venetiis a Daniele Bombergo , charra elegantissima, & characteribus nitidissimis : Sreunda proditi Basileae, ab Ambrosio Frobento , anno II 88. In hac editione exsecta sunt opera Μarci Marini ea , quae contra Christum& christianos erant dicta , Se hujus rei causa quoque integet omissus Tractatus . quiis da Sara appellatur, hoc est, De Idololatria. Econtra habet haec editio hoc prae editione Venera . quod libri Se capt-ta locorum Scripturaet , in Talmud alle- gatorum , i a margine sunt adscripta; quod magnum praeitar in legendo compendium. Quod si etiam locus idem vel materia eadem. in Talmud alibi quoq; exstet . loca illa parallela iterum ad margin εsunt apposita. Tertia prodiit Cracoulae.

ante non ita multoa annos. In hac editio- A a ne

593쪽

ne sunt restituta ea, quae in Basiliensi eriemplari e puncta.

IV. Talmud duplex est. Hierosolymit num ti Babylonicum , illud collegit. R. Iothanan , Anno Christi Σ3o. Editum est Cracoviae. Alrerum est Babylonicum,quod colligere coepit Ras Asse, Anno Christi 3 67. M laboravit in eo per annos sexaoinia lta. Ipsi successit Maremar , Anno ΑΣΤ.8e andem a R. Α vina absolutum Anno Christi s OO.

nam & Gemaram. Mischna constat sese Dialecto Hebraea : Gemara autem Dialecto Chaldaea impurissima, cui infinita vocabula peregrina , Graeca, Arabica, Persica, Latina ,&c. sunt immixta . ob Judaeorum inter has gentes deportationes,'extilia . a quibus singulis aliquid retinue eunr,ia linguae suaradmiscuerunta

VI. Hujus studii duae praecipuae sunt diffieuitares: primo Dialecti linguae peculiares ; deinde, Voses & phrases Talmudlcis propriae quamplurimae. Utrique com modis remediis est obveniendum. VII. Prima difficultas tollitur explica.4ione Diialectorum di idiotismorum Tal-mudicis propriorum , quod, pertinet ad Grammaticam. Pauci autem ex Christi

nia hactenus hic aliquid praestiterunt; quia

594쪽

DE Li G. En re T CH .sTUD. sssquia pauci fuerunt, qui cum judicio & intellectu Talmud Iudaeorum legere potu. runt. Aliquid hic quoque praeititum est in Grammatica Chaldaica J o H A N N i a Bux TORO 1 , in qua passim dialectus Talmudica per Erymologiam 8e Syn-rax in inserra : sub finem etiam in tertia parte, quae proin conriner, exemplis e Tutroque Talmud, libro Tohar, & aliis, lulustrata. Sed 3c haec amplius augeri.& ple nius deduci possent. VIII., Alteri difficultati medebitur exleom quod omnia vocabula & loquen-Hi modos continet. Talmudicis usitatos. Hoc quidem aliqui hactenus rentarunt. Munsterus, David de Pomia . Guido Fabricius, Se Valentinus Scindi erus, supia quoque a nobis etrati,sed nequaquam iu felenter , infinita praetermiserunt, & posterorum diligentiae reliquerunt , quam

plurima male explicarunt: voces exemplis nullis illustrarunt, qui non exiguus est desectus. Nam exemplis voces illustrant , & vox 'una eademque in diversis phrasibus adhibita variam quoque saepe habet vim & significationem. Omnibus

his succurrere conatus est iterum IOHAN

'mum usque annum pressum, nune in lu- A a x cem

595쪽

ss6 CA se. Scio P. Di ATRIB As,cem prodir. In eo caeterorum Lexi Cois graphorum defectus abundantissime supplentur errores corriguntur , maculae eluuntur, locutiones de phrases Talmu-dicae apponuntur, & exemplis te lectissimis illustrantur , elegantes iententiae de

adagia passim inseruntur, historiae & ritus

veteres multi, e Rabbinorum tenebris Miarebris in lucem producuntur,arq, ex his omnibus ad usum hujus studii demonstra- dum passim Sacrorum Scriptoru & aliorum authorum loca quam plurima declarantur, illustrantur,emendantur, Omniaq, ea copiose explicantur, quae ad studium hocce scitu necessaria, & utilia videntur. Quinimo propter magnam exemplorum copiam , eorumque dilue idam interpretationem & expositionem, ea omnia hoc Lexicon supplebit . quae in Grammaticis desiderantur & deficiunt. Sine hoc gubernatore nemo unquam felicitet vasto tiri mari Talmudico se committet. Nequaquam enim ad secretiora haec Hebraeorum

raripta legenda sussicit , Vocabulorum

duntaxat notitiam habere ; multarum praeterea rerum , historiarum, fabularum, dogmatum, rituum,consuetudinum M similium peritia requiritur, quae in hoc uno libro, velut in Cornucopiae ditissimo, re- . Periuntur, M uaa cum ipsis vocabulorum

596쪽

D E LINGAEn R . E T CH. ST u n. 3s Texplicationibus proponuntur, annotatis ubique librorum , unde singula pertra kdesumta sunr, nominibus , soliis Be colum- sis , immento de incredibili laboris exemplo. Quanto autem majoris laboria , rem porisque longioris fuit, ista congerere M comportare,tanto minoris laboris Se tar-

dii erit in posterum ea addiscere, & usibus

accommodare.

IX. Praeter haec generalia instrumenra, utile te Ere erit,ut supra in vulgari Rabbl-nismo monuimus, specialia quoque si quae ad manus sunt, adhibere : qualia sunt ea , quae a Christianis e Talmudo in lingua Latinam sunt translata, Atque ab his,si quis talia nancisci poterit, initium hujus studii poterit facere, maxime, si vivo praeceptoresu destitutus. Ita Constantmm PEmpereur

pud Joh. J aosonium, an. 3629. Duo Tituli Talmudisi Sanhedris is Mareo : quorum icto agit de Syneolis, Iudicii suppliciis eapitalibus Habraorum: me depaenafalsi testimonii,

exsilio'agrus,ssagestatione. Et hoc ipso tempore , ni fallor, prodierunr, vel prodibunt proxime , quidam alii similes tractarus Lugd. Batav. a Constantinoi Empereur.

597쪽

s 8 c As F. sc 3 o P. DI A TRIB A , Exstat quoque caput uuiatumTracta tua Sanhedrin, quod vocatur Chelesi, Germanice versum a Christiano Gerson , sudaeo Christiano. Atque hujus generis, si qui alii exstent, cultor hujus studii sedulus diligenter indagabir 8e comparabir. Μagno enim cum fructu ia succusau versiones istas cum originali lingua conseret. X. Quia vero ad hujus studii majorum persectionem consequendam, jam ipsi Hebraei quoque sunt cousulendi , qui etiam peculiares libros scripserunt ad Talmudia intelligentiam, proderit & horum libro rum noritiam aliquam habere. Talis est

quem recenter Latine vertit Constantinuat'Empereur , Lugd. Batavor. cum ritulo , Claiis Talmudis . Exstant & alit.C um --ro nimis prolixum foret hic omnes comis memorare, brevitaris estuga remi eo eum qui hos se allos libros Hebraeorum scire cupit,&copiam eorum sibi comparare,ad

quotcunque tum indagari poruerunt. --dine alphabethieo in aciem sum disposit

Cum singulorum argumentis . & locis im pressionia. Edita est autem haec Bibliotheca Basil. una cnm abbreviaturis ejusdem.

XI. Permultum etia juvat hoc studium,

Diuitia oste

598쪽

v E L ss. EER. ET CH. STu n. s 9 cognitio Riruum Judaicorum. Rebus enim praecognitis, ranto facilior quoque Evadit verborum sensus & intellectus. Hi ne & istiusmodi libri sunt comparandi , qui res Iudaeorum Ecclesiasticas, Politiis cas, & ΟEconomicas tractan r. Tales sunr. Caroli Sigonii de Republiea Hebreorum : Cornelii Beri rami ἰ θεν de Politia Iudaisa tam Gisili quam Ecclesiastica: Petri Cunai de Re publica Hebreorum, Lug. BaraF. an. I 6 7. IOHANNIS BUXI ORDI Synagoga Iudaica , qua tota fides Iudaica, cum omnibus ipsorum ceremoniis , ritibus, star uris,&c. absolutissim 8 deseribunt ur. t Ioee edita est germanice Basileae '. latin E Hano viae. His adde eos auctores, qui contra Iudaeos, ex ipsorum mei libris, scripserunt & dispu- raru ut, ut est Petrus Galatinus de Areanis Catholicἀ veritatis'. quamvis hic omnia sua.

suppresso tamen nomine desumserit ex

libro Martini κ'mundi, que ni vocat. Purionem Chrisianorum, ad impiorum maximis Iudaeorum perfidiam jugulandam, qui auctor ante 'OO. circiter annos vixit. Eius libri exemplar manu scriptum exstat apud Bux- tortium Basileae . In his D similibus librismutra etiam ex Talin ud & aliis libris passim ciran ruri & latine verruntur, quae Hebraismi studiosus in suum usum potest

convertere

599쪽

V modo stylum sermandi Sc exercen di. Quae enim praecesserunt,ea consistunt in Analysi Ela lectione auctosum Hebraicorum. Ex iis Gene sis , hoc e st , novi operia seriptio est petenda, de ad illorum normam confirmanda. II. Stylus ab Hebraeis is maximὸ commendatur, qui quam proxim E ad puritatem linguae primaevae accedir. Haec autem, eum in solis libris Sacris permanser ir; ideo

ii quoq; doctissimi in stylo iudicantur. qui

ad imitationem locutionum Sacrarum seris monem suum formant, atq; adeo locutiones ejusmodi artificiosh ad suum propositum & res familiares applicare norunt. lII. Prout autem oratio est vel soluta sive prosa, & ligara;ita qui hic vult excellere, anniti debet, ut in utroque aliquid praestare queat. IV. Solutae orationis modi docentur in Syntaxl: elegantia autem & nitor discen dus ex bonis auctoribus. Hujus styli usus hodie potissimum est in scribendis epistolia Hebraicis. Quodnam aurem Hebrae O-rum in conscribendis Epistolis familiari-hus 8e eruditis sit artificium, quomodo illae formandae, quia stylus observandus, nemo inter christianos hodie ostendit praeter

600쪽

. IOHANNEM BuXTonsi UM. Qui itaq; id novisse cupit, legat libellum ejus, cujus ritulus ; Institutio epistolaris Hebraisa, ve, De eonsiribendis *istolis Hebraicis liber.

cum epistolarum Hebraicarum centuria . ex

quibu4 quinquaginta punctata. latine explicara , ct notis ita rata seunt: Acce sis appendix

variarum Epistolarum R. Masemonidis , aliorum eius seeuli meellentium Rabbinorum , Bas apud Ludovicum Koni g.

' V. Ligarae orationis partes sunt duae, Me

tro ct Rhibmus. Metrum est, quod vel cer

rum syllabarum numeru tantum , vel eaer rae mensurae pedes,certis locis collocatos, simul cotinet. Rhythmin est numeruS poeticus, certum syllabarum numerum, Cerris Clausulis terminatu,continens. Hujus ligarae orationis artificium & elegantia apud Hebraeos qui novisse cupit, adeat &hic IOHANNIS B TORMI Tract.de Prosodiam . quiThesauro 6-Grammat.eε adjectus. VI. Post hos, si quis linguae Hebraicae in scribendo nitorem, elegauriam, puritarem ,& splendorem videre & imirari ulterius cupit, legat Hah mos, id est, Praesa tiones librorum Iudaicorum In iis enim qui' , author eloquεtiae suae vim ostentar,& omnimodum cultu orationis studiosi

si md sectatur. Sed & ab his virtutibus insigniter prae aliis omnibus commendatur A a e li-